Luận văn thạc sĩ quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại tnhh mtv đại dương

Luận văn thạc sĩ phân tích quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Phương Lan
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại TNHH MTV Đại Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại
• 1.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Đặc điểm tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại
• 1.2. Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Khái niệm rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Nguyên nhân phát sinh rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại
• 1.2.5. Hậu quả của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng thương mại
• 1.3. Quy trình quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.4. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng tại một số ngân hàng trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng ANZ
• 1.4.2. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• 1.4.3. Kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
• 1.4.4. Tổng hợp kinh nghiệm quản trị rủi ro tín dụng từ các ngân hàng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CẤP TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG TM TNHH MTV ĐẠI DƯƠNG
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương
• 2.1.1. Sơ lược về quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Mô hình cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Tình hình hoạt động của OceanBank trong những năm gần đây
• 2.2. Thực trạng QTRRTD khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 2.2.1. Hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 2.2.2. Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 2.3. Đánh giá về công tác QTRRTD đối với khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 2.3.1. Những kết quả đạt được trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng của OceanBank
• 2.3.2. Những hạn chế còn tồn tại trong hoạt động quản trị rủi ro tín dụng của OceanBank
• 2.3.3. Nguyên nhân gây ra hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG TM TNHH MTV ĐẠI DƯƠNG
• 3.1. Định hướng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 3.1.1. Định hướng tín dụng KHDN chung tại OceanBank
• 3.1.2. Nguyên tắc tăng trưởng tín dụng
• 3.1.3. Định hướng phát triển tín dụng KHDN theo phân khúc khách hàng tại OceanBank
• 3.1.4. Định hướng phát triển tín dụng KHDN theo ngành nghề kinh doanh của khách hàng tại OceanBank
• 3.1.5. Định hướng phát triển tín dụng KHDN theo kỳ hạn vay tại OceanBank
• 3.1.6. Thẩm quyền phê duyệt tín dụng tại OceanBank
• 3.2. Dự báo rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 3.3. Một số đề xuất nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng TNHH MTV Đại Dương
• 3.3.1. Hoàn thiện chiến lược, chính sách quản trị rủi ro tín dụng
• 3.3.2. Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ
• 3.3.3. Tăng cường hoạt động quản lý thẩm quyền phê duyệt cấp tín dụng
• 3.3.4. Hoàn thiện cơ chế phê duyệt ngoại lệ
• 3.3.5. Thiết lập đánh giá rủi ro tín dụng ngành
• 3.3.7. Hoàn thiện hệ thống thông tin quản trị rủi ro tín dụng
• 3.3.8. Nâng cao chất lượng đội ngũ quản trị rủi ro tín dụng và cán bộ tín dụng
• 3.4. Một số kiến nghị
• 3.4.1. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.4.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Hoạt động này không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ tài sản mà còn đảm bảo sự ổn định trong hoạt động kinh doanh. Quản trị rủi ro tín dụng bao gồm việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình cấp tín dụng cho khách hàng doanh nghiệp. Theo đó, ngân hàng cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, từ việc phân tích hồ sơ vay vốn đến việc theo dõi tình hình tài chính của khách hàng. Việc này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất mà còn nâng cao chất lượng tín dụng. Rủi ro tín dụng có thể phát sinh từ nhiều yếu tố, bao gồm tình hình kinh tế, khả năng tài chính của khách hàng và các yếu tố bên ngoài khác. Do đó, việc phân tích và đánh giá rủi ro là rất cần thiết để đưa ra quyết định cho vay hợp lý.

1.1. Hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại

Hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho khách hàng doanh nghiệp. Ngân hàng thương mại thực hiện cấp tín dụng thông qua nhiều hình thức như cho vay, chiết khấu, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ khác. Tín dụng doanh nghiệp không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh mà còn tạo ra cơ hội đầu tư mới. Tuy nhiên, việc cấp tín dụng cho doanh nghiệp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro tín dụng do sự biến động của thị trường và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Do đó, ngân hàng cần có quy trình thẩm định chặt chẽ để đánh giá khả năng tài chính và tiềm năng phát triển của doanh nghiệp trước khi quyết định cấp tín dụng.

1.2. Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại

Quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại bao gồm nhiều bước quan trọng như nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro. Ngân hàng cần xây dựng các chính sách và quy trình rõ ràng để quản lý rủi ro tín dụng. Chính sách tín dụng cần được thiết lập dựa trên các tiêu chí cụ thể, bao gồm khả năng tài chính của khách hàng, lịch sử tín dụng và các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Việc áp dụng các công cụ phân tích rủi ro như mô hình định lượng và định tính sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của khách hàng. Hơn nữa, việc theo dõi và đánh giá thường xuyên tình hình tài chính của khách hàng cũng là một phần quan trọng trong quản lý rủi ro.

II. Thực trạng về quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương

Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương đã có những bước tiến trong việc quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Thực trạng hiện tại cho thấy ngân hàng đã áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu rủi ro tín dụng, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong quy trình thẩm định và kiểm soát rủi ro. Việc đánh giá khả năng tài chính của khách hàng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Điều này dẫn đến việc một số khoản vay có nguy cơ trở thành nợ xấu. Ngân hàng cần cải thiện quy trình thẩm định và tăng cường công tác theo dõi sau cho vay để đảm bảo rằng các khoản vay được sử dụng đúng mục đích và có khả năng thu hồi.

2.1. Giới thiệu về Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương

Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương, hay còn gọi là OceanBank, là một trong những ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Ngân hàng đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, đặc biệt trong lĩnh vực cấp tín dụng cho khách hàng doanh nghiệp. OceanBank đã xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng tương đối hoàn chỉnh, tuy nhiên, vẫn cần cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Ngân hàng cần chú trọng đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quy trình cấp tín dụng để thu hút thêm khách hàng.

2.2. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương

Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại OceanBank cho thấy ngân hàng đã có những nỗ lực trong việc kiểm soát rủi ro. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số vấn đề như quy trình thẩm định chưa chặt chẽ, thiếu thông tin về khách hàng và chưa có hệ thống đánh giá rủi ro hiệu quả. Ngân hàng cần cải thiện quy trình này để giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý rủi ro cũng là một giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác quản trị rủi ro tín dụng.

III. Giải pháp quản trị rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương

Để nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng, Ngân hàng TM TNHH MTV Đại Dương cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần hoàn thiện quy trình thẩm định tín dụng, bao gồm việc thu thập đầy đủ thông tin về khách hàng và đánh giá khả năng tài chính một cách chính xác. Thứ hai, ngân hàng nên áp dụng các công nghệ mới trong quản lý rủi ro, như hệ thống thông tin quản lý rủi ro tín dụng, để theo dõi và đánh giá tình hình tài chính của khách hàng một cách hiệu quả. Cuối cùng, ngân hàng cần tăng cường đào tạo cho đội ngũ cán bộ tín dụng để nâng cao năng lực phân tích và đánh giá rủi ro.

3.1. Hoàn thiện chiến lược chính sách quản trị rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần xây dựng một chiến lược quản trị rủi ro tín dụng rõ ràng và cụ thể. Chính sách này cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu của thị trường. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro cụ thể sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của khách hàng và đưa ra quyết định cho vay hợp lý.

3.2. Tăng cường hoạt động quản lý thẩm quyền phê duyệt cấp tín dụng

Ngân hàng cần thiết lập một quy trình phê duyệt tín dụng chặt chẽ hơn, đảm bảo rằng tất cả các khoản vay đều được xem xét kỹ lưỡng trước khi phê duyệt. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao chất lượng tín dụng. Ngân hàng cũng nên xem xét việc phân cấp thẩm quyền phê duyệt để tăng cường tính linh hoạt trong quá trình cấp tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tín dụng luôn đóng vai trò là nguồn thu nhập chính nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất đối với hệ thống ngân hàng thương mại, trong đó phân khúc khách hàng doanh nghiệp thường chiếm tỷ trọng trên 60% tổng danh mục cho vay. Tại Ngân hàng Thương mại Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đại Dương, sau giai đoạn chuyển đổi mô hình sở hữu nhà nước 100% với vốn điều lệ 4.000 tỷ đồng vào năm 2015, bài toán kiểm soát an toàn vốn và xử lý nợ xấu trở thành yêu cầu sống còn. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2018, tổng dư nợ cấp tín dụng của ngân hàng đạt 24.906,30 tỷ đồng, trong đó dư nợ khách hàng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối 57%, tương đương 14.110 tỷ đồng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích thực trạng và giải quyết những điểm nghẽn trong công tác quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp tại một ngân hàng đang trong quá trình tái cơ cấu toàn diện. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực quốc tế; đánh giá khách quan thực trạng quản trị cấp tín dụng doanh nghiệp giai đoạn 2016 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đến năm 2023. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động cấp tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại trụ sở chính, 21 chi nhánh và hơn 100 điểm giao dịch của ngân hàng trên phạm vi toàn quốc. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để giảm thiểu tỷ lệ tổn thất dự tính, kiểm soát nợ quá hạn và hỗ trợ ngân hàng thu hẹp mức lỗ lũy kế từ -738 tỷ đồng năm 2017 xuống -647 tỷ đồng vào năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của nhiều nền tảng lý thuyết và thông lệ quản trị ngân hàng hiện đại:

• Hiệp ước Basel về giám sát ngân hàng: Áp dụng hệ thống 17 nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của Ủy ban Basel, tập trung vào việc kiến tạo môi trường tín dụng an toàn, thiết lập quy trình cấp tín dụng lành mạnh và duy trì hệ thống kiểm soát đo lường rủi ro danh mục độc lập.
• Mô hình định lượng tổn thất dự tính: Tiếp cận phương pháp xác định giá trị tổn thất kỳ vọng thông qua công thức tính toán dựa trên xác suất khách hàng vỡ nợ, tỷ trọng tổn thất ước tính và tổng dư nợ tại thời điểm vỡ nợ theo khuyến nghị chuẩn mực Basel II.
• Mô hình phân tích tín dụng 6C: Khung đánh giá đa chiều bao gồm tư cách người vay, năng lực tài chính, dòng tiền trả nợ, tài sản bảo đảm, các điều kiện kinh tế vĩ mô và môi trường pháp lý kiểm soát.
• Mô hình điểm số Z của Giáo sư Edward Altman: Công cụ cảnh báo sớm nguy cơ phá sản của doanh nghiệp vay vốn dựa trên 5 chỉ số tài chính cơ bản.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi: Rủi ro tín dụng theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 13/2018/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước; Khẩu vị rủi ro; và Mô hình 3 vòng kiểm soát phân định rành mạch giữa đơn vị kinh doanh, khối quản trị rủi ro và bộ phận kiểm toán nội bộ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị rủi ro nội bộ của Ngân hàng Đại Dương giai đoạn 2016 - 2018, kết hợp cùng các văn bản quy phạm pháp luật và dữ liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát toàn bộ dữ liệu danh mục tín dụng khách hàng doanh nghiệp quy mô 14.110 tỷ đồng trên toàn hệ thống 21 chi nhánh. Phương pháp chọn mẫu định chuẩn theo từng phân khúc ngành nghề, kỳ hạn vay và nhóm nợ được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cao.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian 3 năm liên tiếp và phương pháp tổng hợp phân tích định tính. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm phản ánh trung thực biến động thực tế của chất lượng tín dụng, bóc tách chính xác các nguyên nhân gây ra rủi ro trong bối cảnh ngân hàng chuyển đổi mô hình quản trị, từ đó đưa ra các căn cứ định lượng xác thực cho các kiến nghị tái cấu trúc.
• Timeline nghiên cứu: Dữ liệu thực trạng được khảo sát trong 3 năm (2016 - 2018) và định hướng áp dụng giải pháp cho giai đoạn 2019 - 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Quy mô dư nợ tập trung cao vào phân khúc doanh nghiệp: Tính đến cuối năm 2018, tổng dư nợ cấp tín dụng đạt 24.906,30 tỷ đồng. Phân khúc khách hàng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo 57% với 14.110 tỷ đồng, trong khi phân khúc khách hàng bán lẻ chỉ chiếm khoảng 22% và dư nợ liên ngân hàng đạt 2.353 tỷ đồng (chiếm 9,45%).
• Cơ cấu tín dụng thiên lệch về ngắn hạn và đồng nội tệ: Dư nợ bằng đồng Việt Nam chiếm tới 21.301 tỷ đồng, tương đương 94% tổng dư nợ toàn hệ thống, hạn chế tối đa rủi ro tỷ giá. Xét theo kỳ hạn, dư nợ ngắn hạn chiếm ưu thế với 13.397,93 tỷ đồng (tương đương 60% tổng dư nợ), phản ánh chính sách thắt chặt an toàn thanh khoản.
• Chất lượng tín dụng có chuyển biến nhưng nợ xấu lịch sử còn nặng nề: Nợ nhóm 2 của khối doanh nghiệp ở mức 19,89 tỷ đồng (chiếm 0,14%), nợ nhóm 3 đạt 9,95 tỷ đồng (0,07%), nợ nhóm 4 ghi nhận 3,17 tỷ đồng (0,02%). Dù tỷ lệ phát sinh nợ xấu mới được kiểm soát dưới 1%, ngân hàng vẫn phải tập trung nguồn lực xử lý khối nợ xấu nhóm 5 tồn đọng từ trước giai đoạn tái cơ cấu 2015.
• Hiệu quả tài chính từng bước phục hồi: Kết quả kinh doanh cho thấy xu hướng tích cực khi mức lỗ sau thuế giảm dần từ -738 tỷ đồng năm 2017 xuống -647 tỷ đồng năm 2018, tương đương mức cải thiện 12,33%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ cơ cấu danh mục và bảng phân loại nợ đa chiều:

+-------------------------------------------------------------------------+
|                CƠ CẤU DANH MỤC TÍN DỤNG TẠI OCEANBANK (2018)            |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Phân khúc:                         | Loại tiền tệ:                      |
| - KHDN: 57% (14.110 tỷ đồng)       | - VND: 94% (21.301 tỷ đồng)        |
| - Bán lẻ & TCTD: 43%               | - Ngoại tệ: 6%                     |
+------------------------------------+------------------------------------+
| Kỳ hạn:                            | Chỉ tiêu tài chính:                |
| - Ngắn hạn: 60% (13.397,93 tỷ đồng)| - Lỗ sau thuế 2017: -738 tỷ đồng   |
| - Trung & Dài hạn: 40%             | - Lỗ sau thuế 2018: -647 tỷ đồng   |
+------------------------------------+------------------------------------+

Phân tích sâu nguyên nhân cho thấy, rủi ro tín dụng tại ngân hàng bắt nguồn từ cả hai phía. Về khách quan, sự biến động của chu kỳ kinh tế và tính minh bạch chưa cao trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp vừa và nhỏ gây khó khăn cho công tác thẩm định. Về chủ quan, hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ chưa tích hợp tự động hóa dữ liệu lớn; chính sách phê duyệt ngoại lệ đôi khi còn tạo kẽ hở; công tác kiểm tra, giám sát dòng tiền sau cho vay tại các chi nhánh chưa thực sự quyết liệt.

Khi so sánh với bài học từ các ngân hàng thương mại hàng đầu như Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (đã xây dựng thành công 9 mô hình đo lường xác suất vỡ nợ chuẩn Basel II với độ chính xác kiểm định đạt từ 70% đến 89%) hay Ngân hàng Công thương Việt Nam (vận hành hiệu quả hệ thống hồ sơ rủi ro và mô hình 3 vòng kiểm soát), Ngân hàng Đại Dương cần nhanh chóng chuyển dịch từ phương thức quản trị rủi ro phân tán, phụ thuộc vào nhận định chủ quan sang mô hình định lượng tập trung và kiểm soát tự động.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng tín dụng và kiểm soát tổn thất trong giai đoạn 2019 - 2023, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Tái cấu trúc chiến lược và chính sách quản trị rủi ro ngành: Khối Quản trị rủi ro cùng Ban Điều hành cần rà soát, thiết lập lại hạn mức cấp tín dụng theo từng ngành nghề kinh tế. Đặt mục tiêu duy trì tỷ trọng dư nợ khách hàng doanh nghiệp an toàn ở mức 55% - 60% tổng dư nợ, đồng thời khống chế tỷ lệ nợ rủi ro phát sinh mới hàng năm dưới 1,5% danh mục.
• Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ theo chuẩn định lượng: Trung tâm Công nghệ thông tin phối hợp với Khối Thẩm định nâng cấp phần mềm FlexCube và xây dựng mô hình đo lường xác suất vỡ nợ tiệm cận chuẩn Basel II. Mục tiêu hoàn thành kiểm chuẩn mô hình trong vòng 18 tháng, đạt tỷ lệ tự động hóa chấm điểm trên 90% hồ sơ vay vốn doanh nghiệp.
• Siết chặt phân cấp thẩm quyền và cơ chế phê duyệt ngoại lệ: Hội đồng thành viên ban hành quy chế phân quyền phê duyệt tín dụng theo quy mô vốn và xếp hạng rủi ro của từng chi nhánh. Đảm bảo 100% các khoản vay vượt hạn mức thông thường phải qua thẩm định độc lập của Khối Quản trị rủi ro và phê duyệt tập trung tại Trụ sở chính, giảm thiểu 50% các trường hợp cấp tín dụng ngoại lệ trong 12 tháng.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp cán bộ tín dụng: Khối Nhân sự chủ trì tổ chức đào tạo chuyên sâu định kỳ về kỹ năng phân tích dòng tiền chuyên sâu và nhận diện dấu hiệu cảnh báo sớm nợ có vấn đề. Mục tiêu 100% cán bộ làm công tác tín dụng và thẩm định tại 21 chi nhánh phải hoàn thành bài kiểm tra chuẩn hóa năng lực hàng năm.

Bên cạnh đó, luận văn kiến nghị Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về xử lý nợ xấu, hỗ trợ cơ chế đặc thù cho các tổ chức tín dụng đang thực hiện đề án tái cấu trúc toàn diện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản trị rủi ro và chuyên viên tín dụng ngân hàng: Cung cấp tài liệu nghiệp vụ chi tiết về quy trình nhận diện dấu hiệu nợ quá hạn, phương pháp phân tích 6C và cách thức vận hành hệ thống cảnh báo sớm rủi ro đối với danh mục khách hàng doanh nghiệp quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng.
• Ban lãnh đạo và nhà quản trị các tổ chức tín dụng: Cung cấp khung tham chiếu chiến lược về việc tái cấu trúc bộ máy quản trị rủi ro, phân định ranh giới giữa 3 vòng kiểm soát và cơ chế phân cấp thẩm quyền phê duyệt tín dụng an toàn tại các ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ.
• Cơ quan quản lý và thanh tra giám sát ngân hàng: Đem lại góc nhìn thực tiễn sâu sát về tác động của các quy định pháp lý như Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 13/2018/TT-NHNN đối với hoạt động xử lý nợ và lành mạnh hóa tài chính tại các ngân hàng thuộc diện chuyển đổi mô hình sở hữu.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu nghiên cứu học thuật có giá trị thực tiễn cao, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận chuẩn mực quốc tế và số liệu thực tế giai đoạn 2016 - 2018 của một điển cứu tái cơ cấu điển hình tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân trọng yếu nào dẫn đến rủi ro tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Đại Dương?

Rủi ro phát sinh từ sự đan xen giữa yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, biến động kinh tế vĩ mô làm suy giảm dòng tiền trả nợ của doanh nghiệp. Về chủ quan, danh mục dư nợ doanh nghiệp tập trung lớn tới 14.110 tỷ đồng (chiếm 57% tổng dư nợ), trong khi hệ thống công nghệ thông tin và quy trình giám sát sau vay trước năm 2015 chưa đủ chặt chẽ để phát hiện sớm sai lệch mục đích sử dụng vốn.

Mô hình đo lường rủi ro nào được đánh giá là tối ưu cho ngân hàng đang tái cấu trúc?

Nghiên cứu chỉ ra rằng mô hình kết hợp giữa thang chấm điểm tín dụng nội bộ đa biến và công thức đo lường tổn thất dự tính dựa trên xác suất vỡ nợ, tỷ lệ tổn thất và dư nợ là giải pháp tối ưu. Phương pháp này giúp ngân hàng lượng hóa chính xác tổn thất tiềm tàng trên tổng danh mục tín dụng 24.906,30 tỷ đồng và trích lập dự phòng đầy đủ theo quy định.

Cơ chế 3 vòng kiểm soát phát huy vai trò phòng ngừa nợ xấu như thế nào?

Cơ chế 3 vòng kiểm soát tạo ra hàng rào phòng thủ đa tầng: Vòng 1 trực tiếp thẩm định tại chi nhánh; Vòng 2 độc lập đánh giá tại Khối Quản trị rủi ro và Khối Thẩm định; Vòng 3 giám sát tuân thủ bởi Ban Kiểm soát và Kiểm toán nội bộ. Mô hình này giúp loại bỏ hoàn toàn xung đột lợi ích, phát hiện sớm các khoản nợ có nguy cơ chuyển nhóm và siết chặt kỷ cương cấp tín dụng.

Cơ cấu loại tiền trong dư nợ mang lại lợi thế an toàn gì cho ngân hàng?

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2018, dư nợ bằng đồng Việt Nam chiếm tới 21.301 tỷ đồng, tương đương 94% tổng dư nợ toàn ngân hàng. Tỷ trọng ngoại tệ rất thấp (khoảng 6%) giúp ngân hàng triệt tiêu hầu hết rủi ro chênh lệch tỷ giá và thanh khoản ngoại tệ, tạo điểm tựa ổn định trong giai đoạn tập trung thu hồi nợ và cải thiện dòng tiền.

Làm cách nào để kiểm soát hiệu quả các khoản cấp tín dụng phê duyệt ngoại lệ?

Luận văn khuyến nghị ngân hàng phải xây dựng quy trình kiểm soát ngoại lệ độc lập và minh bạch. Mọi hồ sơ cấp tín dụng có điều kiện ngoại lệ phải được phân tích rủi ro định lượng, khống chế tổng dư nợ ngoại lệ dưới 5% tổng danh mục chi nhánh và bắt buộc phải có sự phê chuẩn thống nhất từ Hội đồng thành viên nhằm ngăn chặn tuyệt đối tình trạng lạm quyền phê duyệt.

Kết luận

• Hệ thống hóa lý luận: Luận văn đã chuẩn hóa khung lý thuyết toàn diện về quản trị rủi ro tín dụng doanh nghiệp, tích hợp hài hòa giữa các nguyên tắc Basel II và quy định pháp lý của Ngân hàng Nhà nước.
• Phân tích thực tiễn sâu sắc: Đánh giá chi tiết thực trạng danh mục tín dụng 24.906,30 tỷ đồng tại Ngân hàng Đại Dương giai đoạn 2016 - 2018, làm rõ thực trạng nợ xấu lịch sử và tiến trình phục hồi tài chính.
• Hệ thống giải pháp mang tính hành động cao: Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá về cơ cấu danh mục, tự động hóa xếp hạng tín dụng, siết chặt phê duyệt ngoại lệ và phát triển nhân sự.
• Lộ trình thực thi rõ ràng: Xác lập timeline triển khai từ năm 2019 đến năm 2023 nhằm đảm bảo đưa tỷ lệ an toàn vốn và chất lượng tín dụng tiệm cận chuẩn mực ngành.
• Giá trị ứng dụng rộng rãi: Các khuyến nghị của đề tài là tài liệu tham khảo giá trị cho các ngân hàng thương mại có quy mô vốn dưới 5.000 tỷ đồng đang trong tiến trình tái cấu trúc hoạt động.

Công trình nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc chủ động nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng. Kính mời các nhà quản trị ngân hàng, chuyên gia tài chính và quý độc giả nghiên cứu, ứng dụng các giải pháp của luận văn để xây dựng hệ thống quản trị rủi ro vững mạnh và phát triển tín dụng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về ngân hàng thương mại có thể kể đến như ở Mỹ định nghĩa ngân hàng thương mại như sau: “Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính”. Như vậy, với khái niệm này có thể thấy, ngân hàng thương mại cũng là một loại hình công ty hay còn gọi là một loại hình doanh nghiệp mà theo đó doanh nghiệp này có ngành nghề kinh doanh chính là kinh doanh tiền tệ, cung cấp các dịch vụ tài chính cho nền kinh tế. Khái niệm ngân hàng thương mại được nhắc đến theo Luật ngân hàng của Pháp (1941) là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính. Bên cạnh đó, tại Việt Nam cũng tồn tại định nghĩa về ngân hàng thương mại (Pháp lệnh số 38-LCT/HDDNN8 ngày 23 tháng 5 năm 1990) là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền ký gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu, luận văn sử dụng khái niệm ngân hàng thương mại được định nghĩa theo khoản 3, điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 như sau: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. ` 6 Hoạt động của ngân hàng thương mại (theo điều 98 Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010) bao gồm: - Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác. - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài. - Cấp tín dụng dưới các hình thức: Cho vay; Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác;Bảo lãnh ngân hàng; Phát hành thẻ tín dụng; Bao thanh toán trong nước; bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế;) Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận.

- Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng. - Cung ứng các phương tiện thanh toán. - Cung ứng các dịch vụ thanh toán sau đây: Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ; Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận. Như vậy qua những hoạt động của ngân hàng thương mại mà Luật Tổ chức tín dụng 47/2010/QH12 cho phép có thể thấy, ngân hàng thương mại về cơ bản có ba chức năng đó là: Chức năng trung gian tín dụng, chức năng thanh toán và chức năng tạo tiền, trong đó chức năng trung gian tín dụng có thể được xem là chức năng quan trọng nhất.2 Tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Theo quy định tại khoản 14, điều 4, Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010 thì: Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.

` 7 Như vậy, tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại được hiểu là việc thỏa thuận giữa ngân hàng thương mại và khách hàng pháp nhân để khách hàng đó sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.3 Đặc điểm tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại ngân hàng thương mại Thứ nhất, cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp có đối tượng khách hàng đa dạng vì các doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực kinh doanh khác nhau; cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp chứa đựng nhiều rủi ro vì môi trường kinh doanh của các doanh nghiệp chịu nhiều sự tác động bởi sự biến động của nền kinh tế và môi trường kinh doanh. Thứ hai, thủ tục và quy trình cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp phức tạp hơn vì tính pháp lý của doanh nghiệp phức tạp hơn so với khách hàng cá nhân. Đối với khách hàng cá nhân, việc thu thập hồ sơ pháp lý khách hàng chỉ nằm ở việc xác định tư cách của cá nhân vay vốn nhưng đối với khách hàng doanh nghiệp, bên cạnh việc ngân hàng phải thu thập, đánh giá tư cách của người đại diện theo pháp luật, người được ủy quyền ngân hàng còn phải thu thập, đánh giá tư cách pháp lý, ngành nghề kinh doanh được phép của doanh nghiệp hoặc tính pháp lý liên quan đến ngành nghề kinh doanh có điều kiện,. Bên cạnh đó, đối với hồ sơ tài chính cũng phức tạp hơn do khách hàng doanh nghiệp có hệ thống kế toán với các loại báo cáo tài chính, không đơn thuần là chứng minh thu nhập như cấp tín dụng đối với khách hàng cá nhân.

Thứ ba, xét trên khía cạnh số khoản cấp tín dụng hay số lượng khách hàng doanh nghiệp chiếm tỷ trọng thường nhỏ so với khách hàng cá nhân tuy nhiên dư nợ cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp luôn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ cho vay của các ngân hàng thương mại. Do đó, khi rủi ro xảy ra từ cấp tín dụng doanh nghiệp thường gây ra tổn thất lớn cho ngân hàng thương mại.2 Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động của ngân hàng thương mại Rủi ro là những sự kiện không mong muốn có khả năng xảy ra, đó là những nguy cơ tiềm ẩn không mang tính chắc chắn. Rủi ro luôn xuất hiện bất ngờ có thể dẫn đến thiệt hại về vật chất hoặc tinh thần. Trong quá trình hoạt động của ngân hàng thương mại thì hoạt động phải đối mặt với nhiều rủi ro nhất là rủi ro tín dụng.

Khi nghiên cứu về rủi ro tín dụng, đã có rất nhiều định nghĩa về rủi ro tín dụng như: Theo định nghĩa bởi Hiệp ước Basel ra đời năm 2010 và Rose (2002): Rủi ro tín dụng là khả năng mà ngân hàng sẽ mất một phần hoặc toàn bộ khoản vay từ những sự kiện đe dọa khả năng thanh toán của khách hàng. Các sự kiện không mong muốn này bao gồm phá sản của khách hàng hoặc sự cố tình từ chối thanh toán khoản nợ của khách hàng. Theo định nghĩa tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng nhà nước Việt Nam về Quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì “Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết”. Theo Thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018 của Ngân hàng nhà nước Việt Nam Quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì “Rủi ro là khả năng xảy ra tổn thất (tổn thất tài chính, tổn thất phi tài chính) làm giảm thu nhập, vốn tự có dẫn đến làm giảm tỷ lệ an toàn vốn hoặc hạn chế khả năng đạt được mục tiêu kinh doanh của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài”.

` 9 Theo Thông tư số 01/VBHN-NHNN ngày 07/01/2019 của Ngân hàng nhà nước Việt Nam Quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thì: “Rủi ro tín dụng là rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Trong đó khách hàng (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài) có quan hệ với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong việc nhận cấp tín dụng (bao gồm cả nhận cấp tín dụng thông qua ủy thác), nhận tiền gửi, phát hành trái phiếu doanh nghiệp”. Như vậy, rủi ro tín dụng có thể hiểu là khả năng xảy ra tổn thất đối với ngân hàng khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các nghĩa vụ theo cam kết đã ký. Theo quy định tại Thông tư số 13/2018/TT-NHNN ngày 18/05/2018 của Ngân hàng nhà nước Việt Nam: Quản trị rủi ro là việc nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro trong hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Như vậy, quản trị rủi ro tín dụng được hiểu là việc nhận dạng, đo lường, theo dõi và kiểm soát rủi ro trong hoạt động của ngân hàng.2 Nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng là một ủy ban bao gồm các chuyên gia giám sát hoạt động ngân hàng được thành lập vào năm 1975 bởi các Thống đốc Ngân hàng Trung ương của nhóm G10. Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng ngày nay đã trở thành cơ quan xây dựng và phát triển các chuẩn mực ngân hàng được quốc tế công nhận. Ủy ban Basel đã ban hành 17 nguyên tắc về quản lý rủi ro tín dụng, đảm bảo tính hiệu quả và an toàn trong hoạt động cấp tín dụng.