CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN, VA THUC TIEN VE PHÁT TRIEN CÔNG NGHIỆP TẠI CAC LANG NGHE 1. Tổng quan tinh hình nghiên cứu Đã có một số công trình nghiên cứu liên quan tới phát triển công nghiệp nói chung và phát triển công nghiệp tại các làng nghề nói riêng. Tiêu biểu là một số nghiên cứu như sau: Đề tài khoa học cấp Bộ thuộc Bộ Giáo dục va Dao tao của GS.TS Hoang Văn Châu (2006) đã nêu bật tiềm năng về làng nghé du lịch và sự cần thiết phải phát triển mô hình làng nghề du lịch tại một số tỉnh đồng bằng Bắc Bộ cả những mặt được và chưa được. Đã trình bày rõ quan điểm và mục tiêu phát triển làng nghề du lịch trong những năm tới để đưa ra giải pháp và kiến nghị đối với các cơ quan hữu quan nhằm phát triển mô hình làng nghề du lịch.
Đặc biệt là trong công trình đã đề xuất phương án xây dựng các tour du lịch hợp lý và hiệu quả nhất để thu hút khách du lịch đến với các làng nghề. Tác giả Liên Minh (2009) cũng đã có bài tham luận “Một số vấn đề bảo tồn và phát triển làng nghé’ tại Hội thảo “Nghề và làng nghề thủ công truyền thống: Tiềm năng và định hướng phát triển” được tô chức tại Thành phố Huế (6/2009). Ong đã đưa ra được những nhận định về việc bảo tồn và phát triển làng nghề thủ công truyền thống nói chung ở Việt Nam và chủ trương, chính sách hỗ trợ của Chính phủ trong lĩnh vực này. Đồng thời, ông đã đưa ra những quan điểm; mục tiêu; định hướng bảo tồn và phát triển làng nghé theo vùng lãnh thé; nội dung bảo tồn và phát triển làng nghề và một số giải pháp thực hiện bảo tồn và phát triển làng nghề.
Đề tài khoa học cấp Nha nước “Những biện pháp chủ yếu thúc day CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng Nguyễn Đình Phan và các cộng sự đã tập trung làm rõ thực trạng của quá trình CNH, HDH nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng Sông Hồng và một số chính sách, giải pháp nhằm thúc đây nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng Sông Hong theo hướng CNH-HĐH. Luận án tiến sĩ: “Phát triển làng nghề truyền thống trong quá trong quá trình CNH - HĐH ở vùng ven thủ đô Hà Nội” năm 2000 của tác giả Mai Thế Hớn đã đi sâu phân tích, đánh giá tiềm năng, thực trạng phát triển các làng nghé truyền thống cả các mặt được và chưa được cũng như các vấn đề đặt ra cần giải quyết như: Chủ trương, chính sách — pháp luật; vốn đầu tư cho sản xuất; van đề môi trường: về thi trường và tiêu thụ sản phẩm; trình độ lao động. Đề ra những giải pháp đề phát triển làng nghề truyền thống theo hướng CNH — HĐH. Công trình nghiên cứu: “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ” của tác giả Bạch Thị Lan Anh năm 2010.
Nghiên cứu đã chỉ ra những thuận lợi - khó khăn tồn tại trong phát triển làng nghề truyền thống vùng kinh tế trọng điểm khu vực Bắc Bộ và đề xuất giải pháp nhằm khắc phục khó khăn còn tôn tại. Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ: “Phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khẩu trên dia bàn TP Ha Nội đến năm 2020” của tác giả Trinh Kim Liên năm 2013. Tác giả đã nghiên cứu lý luận về làng nghề và phát triển làng nghề hàng xuất khẩu, tình hình phát triển làng nghề sản xuất hàng xuất khâu trên địa bàn TP Hà Nội trong thời gian qua và đưa ra định hướng giải pháp phát triển làng nghề hàng xuất khẩu trên địa bàn TP Hà Nội đến năm 2020. Bài báo “Làng nghề và bảo vệ môi trường làng nghề theo hướng phát triển bền vững” của tác giả Chu Thái Thành đăng trên tạp chí cộng san tháng 11 năm 2009 chỉ ra những đóng góp và thách thức trong sự phát triển làng nghé hiện nay.
Bài báo cũng nêu các số liệu dẫn chứng chỉ số mức độ ô nhiêm môi trường trong làng nghề. Đưa ra các vấn đề cần giải quyết như: chú trọng chính sách phát triển bền vững làng nghề, quy hoạch không gian làng nghề, tăng cường quản lý môi trường tại các làng nghé, phát hiện và xử lý triệt dé các làng nghề gây 6 nhiễm. Bài báo “Một số giải pháp phát triển bền vững làng nghề đá mỹ nghệ Non Nước” của tác giả ThS.Lé Đức Viên - Võ Thi Phuong Ly (Thông tin khoa hoc Phát triển Kinh tế-Xã hội Da Nang. 10/2009) chỉ ra những tồn tại và đưa ra giải pháp nhằm phát triển bền vững làng nghề đá mỹ nghệ Non nước.
Đánh giá chung: Tat cả những công trình nêu trên đã tiến hành nghiên cứu làng nghề, làng nghề truyền thống tập trung ở các lĩnh vực chính sau: + Một là, nghiên cứu tổng quan về tình hình hoạt động của công nghiệp nông thôn; thực trạng CNH-HĐH nông nghiệp và phát triển nông thôn; + Hai là, nghiên cứu về tình hình phát triển tiêu thủ công nghiệp và những vân đê môi trường tác động đên làng nghê; + Ba là, nghiên cứu về tình hình SXKD của làng nghề, làng nghề truyền thống từ lao động, công nghệ, vốn, thị trường tiêu thụ sản phẩm. trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, chưa có một công trình nao đi sâu nghiên cứu về thực trạng phát triển công nghiệp tại làng nghề trên địa bàn TP Hà Nội. Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp tại các làng nghề 1.
Một số khái niệm chung 1. Khái niệm về phát triển Dé phản ánh sự tiến bộ của một quốc gia hay một nền kinh tế trong một giai đoạn, người ta hay dùng thuật ngữ tăng trưởng và phát triển. Tăng trưởng: chi sự biến đổi về lượng theo hướng tăng lên, đi lên. Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về quy mô hoặc tốc độ gia tăng sản lượng, có nghĩa là tăng thêm về kết quả các hoạt động sản xuất vật chất và dịch vụ của nền kinh tế hay một tổ chức trong một thời kỳ nhất định.
Phát triển: là nói về sự chuyên biến từ trạng thái thấp lên trạng thái cao hơn, với trình độ và chất lượng cao hơn. Phát triển kinh tế được hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định, bao gồm cả sự tăng lên về lượng và sự thay đổi tiến bộ về chất, nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia. Theo đó, phát triển công nghiệp tại các làng nghề là sự tăng lên cả về số lượng và chất lượng, cơ cấu tổ chức sản xuất của làng nghề ở hai mức độ từ thấp lên cao thê hiện ở việc mở rộng vê quy mô sản xuât, sự gia tăng vê mức đóng góp cho ngân sách và thu nhập bình quân một đầu người, việc đảm bảo an sinh xã hội và bảo vệ môi trường tại các làng nghề,. Khái niệm công nghiệp Công nghiệp là ngành kinh tế thuộc lĩnh vực xuất vật chất - một bộ phận cầu thành nền sản xuất vật chất của xã hội; trình độ và tính chất phát triển ngành công nghiệp là thước đo đánh giá trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và được coi là nền tảng, là cơ sở của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nó đặc trưng cho trình độ phát triển và vững mạnh của nền kinh tế quốc dân. Đó là lĩnh vực sản xuất hàng hóa vật chất mà sản phẩm được chế tạo, chế biến cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo. Hoạt động kinh tế này thường được sự hỗ trợ thúc đây mạnh mẽ bởi các tiễn bộ công nghệ, khoa học và kỹ thuật. Khái niệm công nghiệp tại các làng nghề Công nghiệp tại các làng nghề là một bộ phận của công nghiệp nông thôn được phân bố ở nông thôn bao gồm các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiêu thủ công nghiệp với quy mô nhỏ và vừa là chủ yếu, cùng với các ngành tiêu thủ công nghiệp thuộc nhiều thành phần kinh tế, nhiều hình thức tô chức sản xuất khác nhau gắn bó chặt chẽ với sự phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn do chính quyền địa phương quản lý về mặt nhà nước.
Với khái niệm trên, các cơ sở công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp có các đặc điểm thuộc phạm trù công nghiệp nông thôn, cụ thể: - Làm chuyền dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ tính thuần nông sang cơ cấu kinh tế nông nghiệp - công công nghiệp - dịch vụ, tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ tăng lên. - Tạo ra nhiều việc làm mới cho người dân, tăng thu nhập và nâng cao đời sông cư dân nông thôn. - Thúc đầy sự phát triển kinh tế xã hội ở nông theo hướng hiện đại, văn minh. - Phát triển phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương và ngành công nghiệp của cả nước.
Phát triển công nghiệp tại các làng nghề là quá trình tao lập các yếu tô cần thiết về vốn, kỹ thuật công nghệ, lao động, thị trường và chính sách thuận lợi nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất công nghiệp tại các làng nghề. Khái niệm làng nghề Theo quan điểm của Chính phủ và một số Bộ, ngành liên quan khái niệm về nghề và các loại hình làng nghề như sau: * Làng nghề: Là một hoặc nhiều cụm dân cư ấp, thôn, ấp, bản làng, buôn, phun sóc, hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa ban một xã, thi tran có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau. Tiêu chí dé được công nhận làng nghề như sau: - Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia các hoạt động ngành nghề nông thôn. - Hoạt động sản xuất kinh doanh 6n định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm dé nghị công nhận.
- Chấp hành tốt chính sách pháp luật của nhà nước. * Làng nghề truyền thống: Là làng nghề có nghề truyền thống. Làng nghề truyền thống phải đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất 1 nghé truyền thống theo quy định tại thông tư số 116/2006, TT - BNN. Đối với những làng chưa đạt tối thiểu 30% tổng số hộ và 2 năm sản xuất kinh doanh làng nghề ổn định nhưng có ít nhất 1 nghề truyền thống được công nhận theo quy định của thông tư 116/2006, TT - BNN thì cũng được công nhận làng nghề truyền thống.
Tiêu chuan làng nghé truyền thống ở Hà Nội: Theo Quyết định số 85/2009 QD - UBND ngày 2/7/2009 của UBND Thành phố Hà Nội.