mở đầu cho sự phát triển mới trong tư duy và hoạt động giáo dục. Hội nghị lần thứ VI của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII tiếp tục đặt dấu mốc quan trọng trong lịch sử xây dựng và phát triển nền GD Việt Nam, đặc biệt nhấn mạnh tới công tác xã hội hóa. Cũng từ sau Hội nghị này, 11 các văn kiện của Đảng và Nhà nước, các tài liệu khoa học GD, trên sách báo, chúng ta bắt đầu đọc được các thuật ngữ xã hội hóa đối với các lĩnh vực hoạt động như chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, dân số - kế hoạch hóa gia đình, thể dục thể thao, giáo dục, đào tạo. Kể từ sau Hội nghị lần thứ VI của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII, Đảng và Chính phủ liên tiếp ban hành các văn kiện đề cập đến hoạt động XHH GD như: - “Phương hướng và chủ trương XHH các hoạt động giáo dục, y tế và văn hóa” đã được Chính phủ ban hành thông qua Nghị quyết số 90/NQ-CP vào tháng 8 năm 1997.
- “Chính sách khuyến khích XHH đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao” tại Nghị định số 73/1999/NĐ-CP ngày 19 tháng 8 năm 1999 của Chính phủ. - “Đẩy mạnh XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa và thể dục thể thao” được nêu cụ thể tại Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP ngày 18 tháng 4 năm 2005 của Chính phủ. Đề án Xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2005-2010 đã được Chính phủ nghiên cứu và phê duyệt thông qua Quyết định số 112/2005/QĐ-CP. - Ngoài ra Chính phủ cũng ban hành chính sách khuyến khích phát triển các cơ sở cung ứng dịch vụ ngoài công lập được thể hiện tại Nghị định số 53/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2006.
- Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành danh mục chi tiết các loại hình, tiêu chí quy mô, tiêu chuẩn các cơ sở thực hiện XHH trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường, Nghị quyết số 1466/NQ-TTCP ngày 10 tháng 10 năm 2008. - Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 242-KL/TW ngày 15 tháng 4 năm 2009 tiếp tục thực hiện nghị quyết “Giáo dục, đào tạo là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân”. 12 - Ngày 09 tháng 01 năm 2011 Chính phủ ban hành Nghị quyết và giải pháp chỉ đạo, yêu cầu “Tăng cường đầu tư cho giáo dục từ ngân sách nhà nước và đẩy mạnh XHH giáo dục đào tạo”. Cũng trong thời kỳ đổi mới này, nhiều nhà khoa học, nhà quản lý GD đã bàn về vấn đề XHH GD.
Đặc biệt, tác giả Phạm Minh Hạc đã viết nhiều tài liệu về XHH GD, nhiều bài phát biểu chỉ đạo về hoạt động XHH GD. Trong cuốn “Xã hội hóa công tác giáo dục” (1997), ông đã khẳng định “XHH công tác GD là một tư tưởng chiến lược, một bộ phận của đường lối GD, một con đường phát triển của GD nước ta”, [28, tr. Trong cuốn “Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỉ XXI”, tác giả Phạm Minh Hạc tiếp tục khẳng định: “Sự nghiệp GD không phải chỉ là của Nhà nước mà là của toàn xã hội; mọi người cùng làm giáo dục, Nhà nước và xã hội, Trung ương và địa phương cùng làm GD, tạo nên một cao trào học tập trong toàn dân” [tr. Cuốn sách “ Xã hội hóa giáo dục” được xuất bản năm 2001 do tác giả Võ Tấn Quang chủ biên cùng tập thể các tác giả Trần Kiểm, Nguyễn Thanh Bình, Lê Đức Phúc, Thái Duy Tiên, Nguyễn Văn Đản, Đào Huy Ngận đã khẳng định: Xã hội hóa công tác giáo dục-một phương thức thực sự giáo dục nhằm xã hội hóa cá nhân.
Lần đầu tiên các tác giả đã đề cập đến đặc trưng của XHH GD ở các cấp học, bậc học với địa bàn nông thôn, vấn đề quản lý nhà nước trong việc thực hiện XHH GD để có sự định hướng đúng đắn hoạt động từ các nhà trường và từng địa phương. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có “Đề án xã hội hóa giáo dục và đào tạo” nhằm đánh giá thực trạng và đưa ra những giải pháp XHH GD ở tầm vĩ mô, nhằm tạo những chuyển biến cơ bản trong giáo dục và đào tạo, chuẩn bị tốt nguồn lực cho sự nghiệp CNH-HĐH đất nước trong những năm đầu thế kỷ XXI. Tác giả Phạm Tất Dong đã làm rõ nội hàm khái niệm XHH GD trong cuốn “Xã hội hóa công tác giáo dục”, coi công tác XHH GD là một khái niệm 13 đã vận động trong thực tiễn đấu tranh cách mạng ở Việt Nam qua mỗi giai đoạn. Tư tưởng XHH GD được thừa nhận là một nhân tố mới trong sự phát triển GD hiện nay.
Hơn nữa, với tư cách là nhân tố mới của sự phát triển GD, XHH hoạt động GD lại tạo ra điều kiện để xuất hiện những nhân tố mới khác trong quá trình vận động đi lên của các phong trào GD [15]. Các tài liệu nghiên cứu trên về cơ bản chỉ mang tính phổ quát mà chưa thật sự đi sâu vào nghiên cứu từng biện pháp quản lý cụ thể để mang lại hiệu quả hoạt động XHH GD. Ngoài ra, tùy đặc trưng của từng vùng miền, từng địa phương có những cách tiếp cận, phương hướng chỉ đạo và biện pháp cụ thể để hoạt động XHH GD đạt hiệu quả cao nhất. Đối với bậc học mầm non, hoạt động XHH trong những năm gần đây cũng đã được các nhà nghiên cứu, nhà quản lý GD quan tâm.
Tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh qua đề tài nghiên cứu “Biện pháp quản lý hoạt động XHH GD mầm non ở Nam Định trong giai đoạn hiện nay” đã khẳng định: chính quy hóa các hình thức và tổ chức GD mầm non bằng con đường bao cấp là không thể thực hiện được vì nguồn ngân sách nhà nước còn hạn chế. Mặt khác, nền kinh tế thị trường làm tăng thêm áp lực cho các gia đình nghèo, hạn chế cơ hội đến trường của các em. Vì vậy, công tác XHH GD mầm non sẽ giúp khai thác tối ưu các tiềm năng của xã hội, huy động các nguồn lực nhằm tạo sự chuyển biến căn bản về chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ; tạo sự công bằng, dân chủ trong thụ hưởng và trách nhiệm xây dựng góp phần nâng cao chất lượng GD mầm non, tạo tiền đề vững chắc trong quá trình phát triển nhân cách và chuẩn bị các điều kiện tốt nhất cho trẻ bước vào GD tiểu học [30]. Tác giả Đào Thanh Âm trong “Nhận thức cho đúng khái niệm XHH hoạt động GD mầm non” cho rằng XHH GD mầm non là một bài học thành công trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống GD mầm non ở nước ta; là chủ trương, tư tưởng GD lớn của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao trình 14 độ dân trí, chất lượng đào tạo nguồn nhân lực phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo đáp ứng yêu cầu nền CNH-HĐH đất nước vào năm 2020 vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh [2].
Tác giả Hồ Thiệu Hùng trong “Để GD mầm non vững bước trên con đường XHH” đã khẳng định: XHH GD mầm non thành công phải thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý hoạt động này từ nhiều phía: Nhà nước (từ Trung ương đến địa phương), các tổ chức kinh tế-xã hội, người dân, gia đình và bản thân ngành GD”. Tác giả Nguyễn Võ Kỳ Anh (2014) trong bài viết “XHH GD mầm non góp phần nâng cao chất lượng nòi giống và đào tạo nhân tài cho đất nước”, Viện Nghiên cứu GD Phát triển tiềm năng con người (IPD), Trung tâm GD Môi trường và Sức khỏe cộng đồng (CECHC) đã khẳng định: thực hiện chăm lo cho GD mầm non là nhiệm vụ của các cấp, các ngành, của gia đình và toàn xã hội; GD mầm non là cấp học XHH cao hơn các cấp học khác; GD mầm non phát triển quy mô, đa dạng hóa các loại hình (công lập, bán công, tư thục) trường, lớp, nhóm lớp sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển GD mầm non địa phương [1]. Từ các nghiên cứu trên, đã có nhiều đề xuất giải pháp quản lý, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động XHH đối với sự nghiệp phát triển GD mầm non trước yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện nền GD Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, XHH, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế để GD mầm non phát triển bền vững trong tình hình kinh tế-xã hội hiện nay. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Công tác xã hội hóa giáo dục mầm non 1. Giáo dục mầm non Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là nền tảng đầu tiên của ngành Giáo dục đào tạo. Chất lượng chăm sóc, 15 giáo dục trẻ ở trường mầm non tốt có tác dụng rất lớn đến chất lượng giáo dục ở bậc học tiếp theo. Như Bác Hồ kính yêu đã nói: “ Giáo dục mầm non tốt sẽ mở đầu cho một nền giáo dục tốt”.
Trường mầm non có nhiệm vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục các cháu, bồi dưỡng cho các cháu trở thành người công dân có ích. Giáo dục mầm non là khái niệm chung về việc giáo dục trẻ em trước khi vào học tiểu học, bao gồm các hoạt động tại các cơ sở chính quy, như trường mầm non, nhà trẻ hay mẫu giáo, tại các cơ sở không chính quy, hoặc tại gia đình giữa cha mẹ và trẻ nhỏ. Nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non là xây dựng cơ sở đầu tiên (nền móng) cho sự nghiệp giáo dục nhân cách con người. Sự phát triển nhân cách của trẻ em sau này phụ thuộc khá lớn vào công tác giáo dục mầm non.
Giáo dục mầm non là việc hỗ trợ trẻ để trẻ phát triển tốt nhất theo hướng phát triển toàn diện, lồng ghép, bằng cách tập trung vào các kỹ năng khác nhau về xã hội, tình cảm và nhận thức, những kỹ năng này giúp trẻ sẵn sàng cho việc học hỏi, chuẩn bị vào học tiểu học, và tham gia đời sống xã hội. Vì vậy, tăng cường khả năng sẵn sàng đi học cho trẻ mầm non là nhiệm vụ rất quan trọng trong công tác nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục, tạo tiền đề cho các bé bước vào lớp một, bước vào giai đoạn giáo dục phổ thông nhằm góp phần đưa sự nghiệp giáo dục phát triển hơn.