phần mở đầu của Điều lệ Đoàn Thanh niên, cho thấy sứ mệnh và trách nhiệm to lớn của Đoàn Thanh niên đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhất là trong bối cảnh Việt Nam ta ngày càng tiến tới hội nhập quốc tế toàn cầu. Quản lý nhà nước Theo Giáo trình Lý luận Hành chính nhà nước, “Quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng pháp luật và chính sách để điều chỉnh hành vi của cá nhân, tổ chức trên tất cả các mặt của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, 12 nhằm phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội” [20, 7-8]. Theo tác giả Trương Văn Hoài, có nhiều dạng quản lý của nhiều chủ thể quản lý khác nhau trong sự vận động và phát triển của xã hội, trong đó, “quản lý nhà nước là một dạng quản lý đặc biệt, do nhà nước làm chủ thể, định hướng điều hành, chi phối để đạt được mục tiêu kinh tế - xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định” [23, 16-17]. Như vậy, có thể hiệu một cách khái quát, quản lý nhà nước là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước do các cơ quan nhà nước thực hiện, gắn liền với việc tổ chức, quản lý điều hành bộ máy nhà nước từ trung ương đến địa phương và theo các cấp, ban, ngành trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhằm mục tiêu xác lập trật tự ổn định, đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp cầm quyền.
Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước thực thi trên ba nhánh quyền lực nhà nước, đó là quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp như một thực thể thống nhất. Theo nghĩa hẹp, hoạt động quản lý nhà nước tập trung chính vào nhánh quyền lực hành pháp, là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước, trong quá trình tổ chức, điều hành của cơ quan hành chính nhà nước đối với các quan hệ xã hội và trong nội bộ của các cơ quan nhà nước. Khác với quản lý tổ chức tư nhân, quản lý nhà nước mang những đặc trưng riêng, được tiến hành bởi các cơ quan, cá nhân trong bộ máy nhà nước và được nhà nước trao quyền năng để thực hiện hoạt động quản lý trên tại tất cả các lĩnh vực, từ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Theo đó, đối tượng của quản lý nhà nước có quy mô rất lớn bao gồm toàn bộ thành phần xã hội trong phạm vi lãnh thổ quốc gia và công dân, tổ chức, pháp nhân làm việc, có hoạt động ở nước ngoài.
Thông qua việc ban hành các chính sách pháp luật, cơ quan, cá nhân trong bộ máy nhà nước thực hiện hoạt động quản lý nhà nước nhằm mục tiêu phục vụ nhân dân và đặt lợi ích của người dân lên hàng đầu. Đoàn Thanh niên tham gia quản lý nhà nước Quản lý nhà nước về công tác thanh niên là một dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước đối với một đối tượng đặc trưng là thanh niên. Là một bộ phận của xã hội, Đoàn Thanh niên chịu sự kiểm soát, chi phối bởi hoạt động quản lý nhà nước. Ngay từ khi thành lập Đoàn Thanh niên, Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách trong việc quản lý nhà nước đối với lực lượng nòng cốt này.
Dấu mốc quan trọng đầu tiên phải kể đến là vào ngày 09/02/1991, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 25 - NQ/TW về “Đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên”, nghị quyết có tầm quan trọng đặc biệt, đánh dấu chủ trương, đường lối đổi mới của Đảng về công tác thanh niên, quản lý nhà nước đối với bộ phận thanh niên trong bối cảnh nhà nước ta vừa bước vào thời kỳ đổi mới. Năm 1993, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII được ban hành đã khẳng định phương hướng lớn trong chính sách thanh niên: “Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” [9], nội dung này thể hiện tính đột phá, căn bản trong nhận thức, chủ trương của Đảng về công tác thanh niên và hoạt động quản lý nhà nước đối với thanh niên nói chung. Tháng 7/2008, Ban Chấp hành Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 25 - NQ/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá”, Nghị quyết một lần nữa nhấn mạnh vai trò quan trọng và không thể thay thế của thanh niên đối với tương lai. Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam (Điều 44) xác định: “Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng, thường xuyên bổ sung lực lượng trẻ cho Đảng, kế tục sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; là lực lượng nòng cốt trong phong trào thanh niên; là trường học xã hội chủ nghĩa; 14 đại diện quyền lợi của thanh niên; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh”.
Tuy nhiên, với vai trò xung kích và sáng tạo, luôn đi đầu trong sự nghiệp phát triển đất nước, Đoàn Thanh niên cũng tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước xuất phát từ các yếu tố khách quan và yêu cầu đất nước khi xây dựng xã hội chủ nghĩa. Đến nay, vẫn chưa có một khái niệm chính thức về việc Đoàn Thanh niên tham gia quản lý nhà nước. Tiếp cận ở góc độ bao quát, có thể nhìn nhận vấn đề này khác nhau tuỳ vào tư cách của Đoàn Thanh niên trong hoạt động quản lý nhà nước. Nội dung này được thể hiện một cách gián tiếp, thông qua Bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định Nhà nước Việt Nam là nhà nước dân chủ theo chế độ cộng hòa, quyền lực nhà nước là quyền lực của nhân dân, do nhân dân ủy thác cho các cơ quan trong bộ máy nhà nước.
Điều đó có nghĩa là tất cả các cơ quan quyền lực của nhà nước đều do dân cử theo hình thức phổ thông đầu phiếu. Đến nay, tại Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nội dung này vẫn được giữ nguyên tinh thần nhưng được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội nước ta. Cụ thể, Điều 2 quy định: “1. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.
Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.” 15 Như vậy, bằng việc lấy dân làm gốc, người dân có quyền làm chủ đất nước, có quyền cao nhất thực hiện trực tiếp thông qua việc bầu cử, giám sát, bãi nhiệm, miễn nhiệm các cơ quan dân cử; lập các tổ chức đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của mình tham gia quản lý nhà nước và xã hội. Theo đó, trước hết thanh niên tham gia quản lý nhà nước với tư cách độc lập, là cá nhân, công dân của nước Việt Nam, thực hiện quyền dân cử, quyền giám sát của người dân trong các hoạt động nhà nước. Tiếp theo, thông qua tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có trách nhiệm tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước để thanh niên có điều kiện tốt nhất thực hiện quyền dân chủ của mình.
Ý kiến, kiến nghị, nguyện vọng chính đáng của thanh niên được phản ánh với tiếng nói của tập thể thanh niên gửi đến cơ quan, tổ chức có thẩm quyền. Vấn đề vai trò của Đoàn Thanh niên trong hoạt động quản lý nhà nước một lần nữa được khẳng định rõ nét qua Khoản 2 Điều 9 Hiến pháp 2013 như sau: “Công đoàn Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu Chiến binh Việt Nam là các tổ chức chính trị - xã hội được thành lập trên cơ sở tự nguyện, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình; cùng các tổ chức thành viên khác của Mặt trận phối hợp và thống nhất hành động trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam”. Tựu trung lại, theo tác giả, Đoàn Thanh niên tham gia quản lý nhà nước là quá trình tham gia vào các hoạt động tác động đến hệ thống cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) thông qua việc thực hiện quyền và nghĩa vụ mà pháp luật cho phép để quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động quản lý nhà nước với tư cách là công dân và là thành viên của tổ chức chính trị - xã hội. 16 Công tác thanh niên là một loại hoạt động xã hội hàm chứa sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các chủ thể xã hội và thanh niên, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của thanh niên và yêu cầu phát triển của xã hội.
Trong nhiều năm qua, vấn đề Đoàn thanh niên tham gia hoạt động quản lý nhà nước luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, chỉ đạo sát sao, phát huy vai trò xung kích, sáng tạo, tiềm năng to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Có thể thấy Đoàn Thanh niên tham gia vào quản lý nhà nước không chỉ là trách nhiệm tham gia, phối hợp với cơ quan nhà nước trong quá trình phát triển đất nước, mà còn thể hiện quyền và lợi ích của thanh niên đối với hoạt động quản lý nhà nước. Mức độ tham gia của Đoàn Thanh niên được thể hiện ở mọi mặt đời sống xã hội và theo nhu cầu phát triển của đất nước. Dựa trên nền tảng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, được Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định tại Điều lệ, được Hiến pháp và pháp luật Việt Nam quy định, sự tham gia của Đoàn Thanh niên là cần thiết, khách quan nhằm mục đích ổn định xã hội cũng như nâng cao vị thế, vai trò của thanh niên đối với sự phát triển của đất nước.