Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập của học sinh tiểu học huyện Bình Chánh - Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục

Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục tiểu học. Phân tích chiến lược, công cụ hỗ trợ học tập và kinh nghiệm thực hành tại huyện Bình Chánh.

• Tác giả: Lưu Quý Phụng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Văn Liên
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
• Đề tài: Quản lí ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập của học sinh ở các trường tiểu học huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lí ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập tiểu học

Công nghệ thông tin (CNTT) là tổ hợp bao gồm khoa học kỹ thuật, công nghệ và mạng truyền thông dùng để xử lý thông tin hiệu quả trong mọi lĩnh vực đời sống. Ứng dụng CNTT trong giáo dục tiểu học là quá trình sử dụng các phương tiện kỹ thuật số nhằm hỗ trợ hoạt động dạy và học. Tại huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh, hệ thống trường tiểu học đang phát triển mạnh mẽ với 32 trường công lập và 4 trường dân lập. Tổng số học sinh đạt khoảng 45.000 em trải đều trên 1.193 lớp học. Quản lí ứng dụng CNTT trong học tập bao gồm nhiều nội dung: quản lí mục tiêu nhiệm vụ học tập, quản lí nội dung, quản lí hình thức phương pháp, quản lí chuẩn bị bài học và quản lí kiểm tra đánh giá. Việc ứng dụng CNTT giúp học sinh tiếp cận kiến thức sinh động, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng số từ nhỏ. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

1.1. Khái niệm công nghệ thông tin và ứng dụng trong giáo dục

Theo Luật CNTT số 67/2006/QH11, CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kỹ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lý, lưu trữ và trao đổi thông tin số. Trong giáo dục tiểu học, ứng dụng CNTT thể hiện qua việc sử dụng máy tính, phần mềm giáo dục, internet và các thiết bị số vào quá trình học tập. Học sinh được tiếp cận bài học qua hình ảnh, video, trò chơi tương tác. Giáo viên sử dụng công cụ số để thiết kế bài giảng điện tử, quản lý kết quả học tập và đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện hơn.

1.2. Thực trạng giáo dục tiểu học huyện Bình Chánh

Huyện Bình Chánh là huyện ngoại thành của thành phố Hồ Chí Minh với tốc độ đô thị hóa nhanh. Toàn huyện có 32 trường tiểu học công lập, 4 trường dân lập và 11 điểm trường phụ. Số lớp học đạt 1.193 lớp với khoảng 45.000 học sinh. Dân số cơ học tăng nhanh tạo áp lực lớn về cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Một số trường có sĩ số cao từ 39 đến 41 học sinh mỗi lớp. Nhiều trường thiếu phòng chức năng, phòng học tiếng Anh và diện tích khuôn viên hạn hẹp. Điều kiện hạ tầng công nghệ thông tin tại các trường còn nhiều hạn chế so với nội thành.

II. Phân tích vấn đề quản lí ứng dụng công nghệ thông tin học tập

Quản lí ứng dụng CNTT trong học tập tại các trường tiểu học huyện Bình Chánh đối mặt nhiều thách thức. Thứ nhất, cơ sở vật chất công nghệ chưa đồng bộ. Nhiều trường thiếu phòng máy tính đạt chuẩn, đường truyền internet yếu hoặc không ổn định. Thứ hai, năng lực sử dụng CNTT của giáo viên và học sinh còn hạn chế. Một bộ phận giáo viên chưa thành thạo các phần mềm giảng dạy điện tử. Học sinh tiểu học, đặc biệt khối lớp 1 và lớp 2, chưa có kỹ năng thao tác máy tính cơ bản. Thứ ba, nội dung số hóa bài học còn nghèo nàn, chủ yếu dừng ở mức trình chiếu slide. Thứ tư, công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập qua CNTT chưa được triển khai rộng rãi. Các yếu tố chủ quan bao gồm nhận thức của ban giám hiệu, sự sẵn sàng của đội ngũ giáo viên. Các yếu tố khách quan gồm kinh phí đầu tư, hạ tầng mạng và sự hỗ trợ từ phụ huynh học sinh.

2.1. Hạn chế về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ

Nhiều trường tiểu học huyện Bình Chánh chưa được trang bị đầy đủ phòng máy tính. Số lượng máy tính không đáp ứng tỷ lệ khuyến nghị cho hoạt động học tập thực hành. Đường truyền internet tại một số khu vực ngoại thành không ổn định, tốc độ chậm. Phần mềm giáo dục chuyên dụng cho bậc tiểu học còn ít và chưa phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới. Kinh phí bảo trì, nâng cấp thiết bị hàng năm còn hạn hẹp. Một số trường chưa có hệ thống mạng nội bộ phục vụ quản lý học tập trực tuyến cho học sinh và giáo viên.

2.2. Năng lực sử dụng công nghệ thông tin của giáo viên và học sinh

Đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Bình Chánh có trình độ chuyên môn tốt nhưng kỹ năng CNTT chưa đồng đều. Nhiều giáo viên biết sử dụng cơ bản Word và PowerPoint nhưng chưa thành thạo các phần mềm thiết kế bài giảng tương tác. Việc tích hợp CNTT vào bài giảng còn mang tính hình thức, chưa phát huy hết tiềm năng công nghệ. Về phía học sinh, các em ở khối lớp lớn có khả năng sử dụng máy tính tốt hơn khối lớp nhỏ. Tuy nhiên, phần lớn học sinh chưa được hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin số một cách có hệ thống và an toàn.

III. Giải pháp quản lí ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập

Để nâng cao hiệu quả quản lí ứng dụng CNTT trong học tập tại các trường tiểu học huyện Bình Chánh, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, xây dựng kế hoạch chiến lược về ứng dụng CNTT cấp trường và cấp huyện. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, lộ trình và nguồn lực thực hiện. Thứ hai, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất công nghệ. Các trường cần được trang bị phòng máy tính đạt chuẩn, hệ thống mạng ổn định và kho học liệu số phong phú. Thứ ba, tổ chức đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực CNTT cho giáo viên thường xuyên. Chương trình đào tạo cần gắn với thực tiễn dạy học tiểu học. Thứ tư, đổi mới phương pháp học tập ứng dụng CNTT theo hướng lấy học sinh làm trung tâm. Thứ năm, xây dựng hệ thống kiểm tra đánh giá kết quả học tập sử dụng công cụ số phù hợp lứa tuổi học sinh tiểu học.

3.1. Đầu tư cơ sở vật chất và phát triển học liệu số

Các trường tiểu học cần được đầu tư phòng máy tính đạt chuẩn với tỷ lệ máy tính phù hợp. Hệ thống mạng internet tốc độ cao cần phủ sóng toàn trường. Phát triển kho học liệu số bao gồm bài giảng điện tử, video minh họa, bài tập tương tác và phần mềm học tập theo từng môn học. Sở Giáo dục và Phòng Giáo dục huyện Bình Chánh nên xây dựng thư viện học liệu dùng chung cho tất cả trường tiểu học. Phụ huynh học sinh cũng cần được hướng dẫn hỗ trợ con em sử dụng thiết bị số học tập tại nhà một cách an toàn và hiệu quả.

3.2. Đào tạo giáo viên và đổi mới phương pháp học tập

Chương trình bồi dưỡng giáo viên cần tập trung vào kỹ năng thiết kế bài giảng điện tử tương tác, sử dụng phần mềm quản lý lớp học và đánh giá trực tuyến. Giáo viên được hướng dẫn tích hợp CNTT vào từng hoạt động cụ thể trên lớp. Phương pháp học tập cần đổi mới theo hướng tăng cường hoạt động nhóm, dự án học tập sử dụng công nghệ. Học sinh được khuyến khích tìm kiếm thông tin, trình bày kết quả bằng sản phẩm số. Việc kiểm tra đánh giá cần đa dạng hình thức: bài tập trực tuyến, thuyết trình sử dụng phần mềm và sản phẩm học tập số hóa.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn quản lí CNTT học tập tiểu học

Quản lí ứng dụng CNTT trong học tập của học sinh tiểu học huyện Bình Chánh là nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng CNTT mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Học sinh tiếp cận kiến thức sinh động hơn, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng số cơ bản. Giáo viên có thêm công cụ hỗ trợ giảng dạy hiệu quả, tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bài học. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bên. Ban giám hiệu nhà trường đóng vai trò lãnh đạo, chỉ đạo chiến lược. Giáo viên là người trực tiếp thực hiện và sáng tạo trong ứng dụng. Phụ huynh hỗ trợ và đồng hành cùng nhà trường. Cơ quan quản lý giáo dục huyện và thành phố cần ban hành chính sách, đầu tư nguồn lực phù hợp. Lộ trình triển khai cần phù hợp điều kiện thực tế từng trường, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài.

4.1. Vai trò của ban giám hiệu trong quản lí ứng dụng CNTT

Ban giám hiệu nhà trường giữ vai trò then chốt trong quản lí ứng dụng CNTT. Hiệu trưởng cần xây dựng tầm nhìn chiến lược về ứng dụng công nghệ trong nhà trường. Ban giám hiệu tổ chức phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng bộ phận. Việc kiểm tra giám sát định kỳ giúp đánh giá tiến độ và điều chỉnh kịp thời. Ban giám hiệu cũng chịu trách nhiệm đề xuất kinh phí, trang thiết bị và tổ chức các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn. Sự cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo nhà trường là yếu tố quyết định thành công trong ứng dụng CNTT tại các trường tiểu học huyện Bình Chánh.

4.2. Tầm nhìn phát triển ứng dụng CNTT giáo dục tiểu học

Trong tương lai, ứng dụng CNTT trong giáo dục tiểu học huyện Bình Chánh cần hướng đến mục tiêu toàn diện. Mỗi trường tiểu học cần có hạ tầng công nghệ đồng bộ, học liệu số phong phú và đội ngũ giáo viên thành thạo CNTT. Học sinh được rèn luyện kỹ năng số từ lớp 1, hình thành thói quen học tập chủ động với công nghệ. Mô hình lớp học thông minh, trường học số cần được thí điểm và nhân rộng. Sự kết hợp giữa truyền thống và công nghệ sẽ tạo ra môi trường học tập lý tưởng cho học sinh tiểu học, chuẩn bị nền tảng vững chắc cho bậc học tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1 Trên thế giới Ngày nay, cuộc sống con người ngày càng hiện đại hơn, xã hội càng lúc càng văn minh hơn là do ảnh hưởng một phần không nhỏ của cuộc cách mạng công nghệ 4. Ngoài ra nó càng có tác động mạnh mẽ trong ngành giáo dục và đào tạo ở các nước trên thế giới. Bên cạnh đó, việc ứng dụng CNTT (ƯDCNTT) vào ngành giáo dục đã trở thành một điều hết sức cấp thiết ở các nước.

Việc ƯDCNTT vào dạy học là một chủ đề lớn được UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình hành động trước ngưỡng cửa của thế kỉ XXI và còn dự báo rằng CNTT chắc chắn sẽ làm thay đổi cơ bản nền giáo dục của tất cả các nước. Một số nước trên thế giới đã xem việc ƯDCNTT như là một động lực thúc đẩy sự phát triển của kinh tế - xã hội. Trên cơ sở ứng dụng CNTT, nhiều quốc gia đã xây dựng chiến lược ứng dụng CNTT, đặc biệt là ở các nước phát triển, trong đó bộ phận quan trọng của chiến lược này là xác định cách thức đưa kiến thức tin học vào dạy trong nhà trường. Theo các tư liệu tổng hợp, đặc biệt là của UNESCO, hầu hết các nước đều đưa các kiến thức Tin học, kỹ năng cơ bản của CNTT vào giảng dạy ở trường phổ thông, đặc biệt là từ cấp Tiểu học theo nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau.

Qua đó cho thấy CNTT đã trở thành vấn đề mang tính toàn cầu và nó được đưa vào các trường học. Tại diễn đàn hợp tác kinh tế các nước Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) lần thứ hai diễn ra ngày 07 tháng 4 năm 2000 về “Giáo dục trong xã hội học tập ở thế kỉ XXI”, Bộ trưởng Giáo dục các nước thành viên đã khẳng định tầm quan trọng của CNTT trong xã hội học tập. Qua diễn đàn, Bộ trưởng 9 Giáo dục các nước đã khẳng định vai trò mũi nhọn và tiềm năng rộng lớn của CNTT trong dạy học. CNTT mang đến sự đổi mới về cách dạy, cách học cho mọi cấp học, bậc học.

Ngoài ra CNTT cũng tạo điều kiện rất tốt cho việc hợp tác nghiên cứu khoa học, học tập từ xa và học tập suốt đời. ƯDCNTT trong các hoạt động giáo dục chính là giải pháp mang tính chiến lược của mỗi quốc gia. Khẳng định vai trò mũi nhọn của CNTT trong giáo dục và đạo tạo, tác giả Chrits Abbott nói rằng “CNTT và Truyền thông đang thay đổi bộ mặt của giáo dục” (Nguyễn Thành Giang, 2014). Tại Canađa, gần đây việc giới thiệu phần mềm dạy toán học trên cơ sở máy tính (The learning Equation Mathematics) đã đem lại thành tích nổi bật so với những em học sinh sử dụng sách giáo khoa truyền thống.

Đó là phần mềm dành cho những em học sinh lớp 9 đề cập kiến thức về toán học và những kỹ năng liên quan đến số học, mô hình và hình dạng. Nhưng phần mềm này mới chỉ đưa vào dạy học bộ môn toán, nếu áp dụng cho các môn học khác thì có lẽ lại không phù hợp và hiệu quả (Trần Khánh, 2007). Tác giả Jeannette Vos – Gorden Dryden, trong cuốn Cách mạng học tập những yếu tố và phương pháp để học tập tốt có đề cập đến vai trò của máy vi tính đối với giáo viên và học sinh: “Máy vi tính với công nghệ tiên tiến cao có khả năng phục vụ những người thầy phụ đạo và như những thư viện, cung cấp thông tin và ý kiến phản hồi nhanh chóng cho từng học sinh”. Có thể nói, cuốn sách Cách mạng học tập những yếu tố và phương pháp để học tập tốt đã được hai tác giả nổi tiếng (Jeannette Vos và Gorden Dryden) đưa ra thông điệp: chúng ta cần có một cuộc cách mạng về học tập để tương xứng với cuộc cách mạng tri thức (Trần Khánh, 2007).

Tại Anh cũng có các chương trình quản lý ƯDCNTT trong việc DH cho người lớn. Mọi người có cơ hội tiếp cận trực tiếp với mạng Internet thông qua mạng lưới 2000 trung tâm “học tập trực tiếp” và 6000 trung tâm qua mạng Internet ở tại cộng đồng (Trần Khánh, 2007). 10 Ở các trường trung học ở Úc, CNTT được dạy như một chủ đề riêng biệt hoặc được tích hợp vào các môn học. Việc dạy học trực tuyến, triển khai học liệu điện tử được sử dụng ngày càng rộng rãi và phát huy hiệu quả rất tốt trong đổi mới phương pháp DH.

Công nghệ truyền thông đa phương tiện, công nghệ mạng và Internet được sử dụng rất hiệu quả. Các công nghệ này có thể giúp người học có thể học ở mọi nơi, học ở mọi lúc, học suốt đời, dạy cho mọi người với trình độ tiếp thu khác nhau, GV được đào tạo thường xuyên về CNTT và mỗi GV được cấp một máy tính xách tay để sử dụng (Nguyễn Thành Giang, 2014). Ở Châu Á, thì Nhật Bản xây dựng chương trình Quốc gia có tên: “Kế hoạch một xã hội thông tin – mục tiêu quốc gia đến năm 2000” đã được công bố từ những năm 1972. Năm 1981 Singapore thông qua một đạo luật về Tin học hóa Quốc gia quy định ba nhiệm vụ: Một là, thực hiện việc tin học hóa mọi công việc hành chính và hoạt động của Chính phủ.

Hai là, phối hợp giáo dục và đào tạo, tin học. Ba là, phát triển và thúc đẩy công nghiệp dịch vụ tin học ở Singapore. Một Ủy ban máy tính Quốc gia (NCB) được thành lập để chỉ đạo công tác đó. Tại Hàn Quốc, CNTT được tích hợp với tỉ lệ ngày càng cao ở các môn học nhằm nâng cao kĩ năng tư duy cho HS, đồng thời Internet đã được trang bị cho tất cả các trường học để phục vụ cho nhu cầu DH (Nguyễn Thành Giang, 2014).

Từ năm 1999, Malayxia đã triển khai mô hình “Trường học thông minh”, tất cả các trường học đều sử dụng phần mềm DH trong các hoạt động DH. Để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đặt ra, các nhà hoạch định chính sách Malayxia chú trọng việc trang bị, phát triển kiến thức và kĩ năng ƯDCNTT cho đội ngũ CBQL, GV và HS, đồng thời coi CNTT vừa là một môn học trong chương trình, vừa là công cụ quan trọng trong giáo dục HS (Đào Thái Lai, 2006). 11 Nhìn chung, việc ƯDCNTT vào phát triển giáo dục trên thế giới hiện nay đã mang lại hiệu quả cao trong mọi lĩnh vực của đời sống, khoa học kĩ thuật. Muốn đẩy mạnh ƯDCNTT trong giáo dục, cần có đảm bảo các yếu tố về cơ sở hạ tầng CNTT, về nhân lực, vật lực và tài lực.

Ở Việt Nam Ở nước ta, đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo, CNTT làm thay đổi hoàn toàn phương pháp, phương thức dạy và học, nhất là khi nền giáo dục của nước ta bước sang thế kỉ 21, thế kỉ của CNTT. Vào đầu những năm 80, ngành giáo dục nhận thức được sự cần thiết phải trang bị cho thế hệ trẻ các kiến thức phổ thông về tin học. Đến năm 1985, những kiến thức nhập môn tin học đã được triển khai dạy thí điểm ở một số địa phương. Từ năm học 1990 - 1991, một số kiến thức tin học đã chính thức được đưa vào dạy trong chương trình của lớp 10 THPT.

Việc ƯDCNTT trong giáo dục và đào tạo bước đầu cũng có thể xem là việc đưa kiến thức tin học vào dạy trong nhà trường. Vào năm 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị Quyết số 49/CP nhằm xác định chính sách toàn diện về ƯDCNTT ở nước ta trong những năm 90, với mục tiêu “Xây dựng những nền móng bước đầu vững chắc cho một kết cấu hạ tầng về CNTT trong xã hội, có khả năng đáp ứng các yêu cầu cơ bản về CNTT trong quản lí Nhà nước và các hoạt động kinh tế, xã hội, … góp phần chuẩn bị cho nước ta có vị trí xứng đáng trong khu vực khi bước vào thế kỉ XXI” (Chính phủ, 1993) Một sự kiện không thể không được nhắc đến là vào năm 1997, nước ta đã tham gia việc kết nối vào mạng toàn cầu và đến thời điểm này Việt Nam đã trở thành quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng Internet nhanh nhất khu vực và nằm trong số những quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng cao nhất. Trước sự phát triển của CNTT, Nghị quyết TW2 Khóa VIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Đổi mới mạnh phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, 12 từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện vào quá trình dạy và học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu của HS…” (Đảng Cộng Sản Viêt Nam, 1996). Mặt khác, tại các cơ quan quản lý nhà nước đã có Đề án tin học hoá quản lý hành chính nhà nước (2001 -2005) ban hành kèm theo Quyết định số: 112/2001/QĐ - TTg ngày 25/7/2001 của Thủ tướng Chính phủ về giáo dục,.

Chỉ thị 58/CT - TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng phát triển CNTT phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nêu rõ việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác GD&ĐT. Chỉ thị chỉ rõ: “Đẩy mạnh ƯDCNTT trong công tác GD&ĐT ở các cấp học, bậc học, ngành học. Phát triển các hình thức đào tạo từ xa phục vụ nhu cầu học tập của toàn xã hội. Đặc biệt tập trung phát triển mạng máy tính phục vụ cho GD&ĐT, kết nối Internet với tất cả các cơ sở GD&ĐT” (Đảng Cộng Sản Viêt Nam, 2000).

Nhận rõ vai trò quan trọng của CNTT trong sự phát triển của đất nước, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ra Chỉ thị 55/2008, ngày 30/9/2008 nêu rõ: “CNTT là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và hỗ trợ đổi mới quản lí giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Phát triển nguồn nhân lực CNTT và ƯDCNTT trong giáo dục là nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa quyết định sự phát triển CNTT của đất nước”. Ngoài ra theo kế hoạch tổng thể ƯDCNTT của Cục CNTT thuộc Bộ GD&ĐT được thực hiện bởi dự án Việt - Bỉ về “Nâng cao chất lượng đào tạo bồi dưỡng GV tiểu học và trung học cơ sở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam”, từ năm học 2008 -2009 sẽ “Tích hợp ICT vào các môn học, E – Leaning/ M – Leaning/ U – Leaning, lớp học ảo và giáo dục suốt đời, phát triển nội dung số - Digital education contents, học liệu, kho bài giảng điện tử” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Cơ quan Hợp tác kĩ thuật Bỉ, 2009).