Luận Văn Thạc Sĩ Về Phong Cách Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phong cách truyện ngắn cao duy sơn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Đào Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Trọng Thưởng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT VÀ CÁC YẾU TỐ TẠO PHONG CÁCH CAO DUY SƠN
• 1.1. Lý luận về phong cách
• 1.2. Khái niệm phong cách
• 1.3. Các bình diện của phong cách
• 1.4. Quá trình sáng tác của Cao Duy Sơn
• 1.5. Tiểu sử nhà văn Cao Duy Sơn
• 1.6. Sự nghiệp sáng tác của nhà văn Cao Duy Sơn
• 1.7. Các yếu tố tạo nên phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn
• 1.8. Yếu tố quê hương và gia đình. Vốn sống, vốn văn hóa
• 1.9. Quan niệm nghệ thuật của Cao Duy Sơn
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHONG CÁCH CAO DUY SƠN NHÌN TỪ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT
• 2.1. Nhân vật văn học
• 2.2. Khái niệm nhân vật văn học
• 2.3. Vai trò của nhân vật văn học trong tác phẩm văn học
• 2.4. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Cao Duy Sơn. Người miền núi thuần phác
• 2.5. Người miền núi với số phận không may mắn
• 2.6. Người miền núi với thế giới nội tâm đa chiều. Các biện pháp xây dựng nhân vật
• 2.7. Nghệ thuật miêu tả chân dung, ngoại hình
• 2.8. Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhiều chiều
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHONG CÁCH CAO DUY SƠN NHÌN TỪ NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN VÀ SỬ DỤNG NGÔN NGỮ
• 3.1. Xử lý cốt truyện
• 3.2. Cốt truyện đơn tuyến
• 3.3. Cốt truyện trong mối quan hệ đối chiếu, tương phản giữa các nhân vật
• 3.4. Kết cấu truyện lồng truyện
• 3.5. Kết cấu mở
• 3.6. Kết cấu chứa nhiều tình tiết bất ngờ. Đặc sắc ngôn ngữ. Lối diễn đạt hồn nhiên hay ví von của người miền núi
• 3.7. Sử dụng thành ngữ, tục ngữ miền núi
• 3.8. Sử dụng ngôn ngữ dân tộc Tày
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phong Cách Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Nghiên cứu phong cách của một tác giả là hướng tiếp cận chuyên sâu, liên ngành, được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Phong cách là sự phù hợp, ổn định giữa các thủ pháp nghệ thuật và cái nhìn độc đáo về đời sống, mang tính riêng biệt và giá trị thẩm mỹ cao. Đó là những yếu tố lặp đi lặp lại một cách có hệ thống, chịu sự chi phối bởi cái nhìn của nhà văn. Phong cách nghệ thuật là phương thức biểu hiện cách chiếm lĩnh hình tượng đối với cuộc sống, là phương thức thuyết phục và thu hút độc giả. Nghiên cứu phong cách giúp ta thấy mối quan hệ giữa văn bản và cá tính sáng tạo của nhà văn, tạo nên dấu ấn cá nhân với những yếu tố đặc trưng. Cao Duy Sơn là một trong những cây bút tiêu biểu của mảng văn học dân tộc thiểu số đương đại, thể hiện được phong cách của mình trong cả đời sống và văn học nghệ thuật. Ông là cây bút trẻ có bút lực sung mãn ở mảng đề tài miền núi và đã có thành công khi tạo được dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả. Theo Lê Văn Thảo, tác phẩm của Cao Duy Sơn vượt ra khỏi ranh giới địa phận người dân tộc mà đạt đến một ý nghĩa sâu xa hơn - nỗi đau chung vẫn hằn trong tâm thức con người.

1.1. Giới Thiệu Chung Về Nhà Văn Cao Duy Sơn

Cao Duy Sơn là một nhà văn đương đại Việt Nam nổi bật với các tác phẩm viết về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi phía Bắc. Ông đã đạt được nhiều giải thưởng văn học uy tín, khẳng định vị thế của mình trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Các tác phẩm của ông thường khai thác sâu sắc về đời sống, văn hóa và con người nơi đây, mang đến cho độc giả những trải nghiệm độc đáo và sâu lắng. Ông đã khẳng định vị trí của mình trong lòng độc giả cùng với nhiều giải thưởng cao và có giá trị như: Giải A giải thưởng Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 1993 với tiểu thuyết Người lang thang; giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1997 với tập truyện ngắn Những chuyện ở lũng Cô Sầu.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Nghiên Cứu Phong Cách Nghệ Thuật

Nghiên cứu phong cách nghệ thuật của một nhà văn như Cao Duy Sơn có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu sâu hơn về cá tính sáng tạo, quan điểm nghệ thuật và những đóng góp của tác giả đối với nền văn học. Nó giúp ta khám phá những nét độc đáo, riêng biệt trong cách viết, cách xây dựng nhân vật và cách sử dụng ngôn ngữ của nhà văn. Đồng thời, việc nghiên cứu phong cách cũng góp phần làm phong phú thêm lý luận văn học và cung cấp những góc nhìn mới mẻ về các tác phẩm văn học. Việc nghiên cứu phong cách nghệ thuật truyện ngắn Cao Duy Sơn giúp ta tìm hiểu những nét riêng mới mẻ mang tính đặc trưng trong sáng tác của nhà văn.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Nghiên Cứu Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu về Cao Duy Sơn, nhưng việc nghiên cứu phong cách truyện ngắn của ông vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu hiện tại thường tập trung vào nội dung, đề tài, hoặc một vài khía cạnh nghệ thuật cụ thể, chưa có cái nhìn toàn diện và hệ thống về phong cách nghệ thuật của ông. Điều này đặt ra thách thức cho các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận, phân tích và đánh giá một cách sâu sắc những đặc trưng phong cách trong các tác phẩm của Cao Duy Sơn. Theo thống kê, vấn đề phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn được nghiên cứu ở hai phương diện: nội dung và nghệ thuật. Tuy nhiên, chưa có tác giả, công trình nào đặt ra và giải quyết trực tiếp vấn đề phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn một cách thấu đáo.

2.1. Thiếu Nghiên Cứu Chuyên Sâu Về Phong Cách Nghệ Thuật

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt các nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về phong cách nghệ thuật của Cao Duy Sơn. Các bài viết, luận văn hiện có thường chỉ đề cập đến một vài khía cạnh nhỏ lẻ trong sáng tác của ông, chưa đi sâu vào phân tích và làm rõ những đặc trưng phong cách độc đáo và riêng biệt. Điều này gây khó khăn cho việc xây dựng một cái nhìn tổng quan và hệ thống về phong cách của nhà văn. Phần lớn tài liệu liên quan đến đề tài mà chúng tôi bao quát được mới chỉ là những ý kiến nhỏ lẻ trong những bài báo, tham luận, một mục trong chuyên luận… Còn khi bàn về truyện ngắn Cao Duy Sơn hiện nay, hầu hết các nhà nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở phương diện lời văn, phương diện ngôn từ,… chứ chưa đi vào phong cách.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Các Yếu Tố Phong Cách

Việc xác định và phân tích các yếu tố cấu thành phong cách nghệ thuật của Cao Duy Sơn cũng là một thách thức không nhỏ. Phong cách là một khái niệm phức tạp, bao gồm nhiều yếu tố khác nhau như giọng văn, ngôn ngữ, cách xây dựng nhân vật, kết cấu truyện, và quan điểm nghệ thuật. Để xác định chính xác và đầy đủ các yếu tố này, đòi hỏi nhà nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về văn học, khả năng phân tích tinh tế và sự nhạy bén trong việc nhận diện những đặc điểm riêng biệt trong sáng tác của nhà văn. Cần phải có cái nhìn hệ thống mang tính học thuật để bổ sung thêm cái nhìn mới mẻ về đặc điểm truyện ngắn của ông.

III. Phong Cách Truyện Ngắn Cao Duy Sơn Qua Nghệ Thuật Kể Chuyện

Phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn thể hiện rõ qua nghệ thuật kể chuyện độc đáo. Ông thường sử dụng cốt truyện đơn tuyến, tập trung vào một sự kiện hoặc một nhân vật chính, tạo nên sự mạch lạc và dễ theo dõi cho người đọc. Bên cạnh đó, Cao Duy Sơn cũng khéo léo sử dụng các yếu tố tương phản giữa các nhân vật để làm nổi bật chủ đề và ý nghĩa của câu chuyện. Đặc biệt, kết cấu truyện lồng truyện là một trong những đặc điểm nổi bật trong phong cách kể chuyện của ông, tạo nên sự đa tầng và chiều sâu cho tác phẩm. Theo Trung Trung Đỉnh, điều khiến ông nhớ mãi trong những sáng tác ấy chính là “cái không khí miền núi vừa mơ mơ màng màng lại vừa sâu hun hút bởi vẻ đẹp của thiên nhiên quyến rũ con người ta, lôi kéo con người ta, nâng đỡ con người ta từ chốn thâm nghiêm huyền bí của rừng già, hang thẳm, đến khi trở về với cuộc sống tự nhiên, hồn nhiên của cộng đồng.

3.1. Cốt Truyện Đơn Tuyến Trong Tác Phẩm Cao Duy Sơn

Cốt truyện đơn tuyến là một trong những đặc điểm nổi bật trong phong cách kể chuyện của Cao Duy Sơn. Ông thường tập trung vào một sự kiện hoặc một nhân vật chính, kể câu chuyện một cách mạch lạc và tuyến tính, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và nắm bắt nội dung. Cách kể chuyện này tạo nên sự gần gũi và chân thực, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc sống và con người miền núi. Cốt truyện đơn tuyến giúp tác giả tập trung khai thác sâu vào tâm lý nhân vật và các chi tiết đời thường, tạo nên sự sống động và chân thực cho câu chuyện.

3.2. Kết Cấu Truyện Lồng Truyện Độc Đáo Của Cao Duy Sơn

Kết cấu truyện lồng truyện là một yếu tố quan trọng tạo nên sự độc đáo trong phong cách kể chuyện của Cao Duy Sơn. Ông thường sử dụng các câu chuyện nhỏ được lồng ghép vào câu chuyện chính, tạo nên sự đa tầng và chiều sâu cho tác phẩm. Các câu chuyện nhỏ này có thể là những hồi ức, những truyền thuyết, hoặc những câu chuyện đời thường, góp phần làm phong phú thêm nội dung và ý nghĩa của tác phẩm. Kết cấu truyện lồng truyện giúp tác giả khám phá nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống và con người, tạo nên sự hấp dẫn và lôi cuốn cho người đọc.

IV. Phong Cách Nghệ Thuật Cao Duy Sơn Qua Ngôn Ngữ Sử Dụng

Phong cách nghệ thuật Cao Duy Sơn còn được thể hiện qua ngôn ngữ sử dụng. Ông thường sử dụng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi với đời sống của người dân miền núi. Bên cạnh đó, Cao Duy Sơn cũng khéo léo sử dụng các thành ngữ, tục ngữ, và ngôn ngữ dân tộc Tày để tạo nên sự đặc sắc và bản sắc riêng cho tác phẩm. Lối diễn đạt hồn nhiên, ví von của người miền núi cũng là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên phong cách ngôn ngữ độc đáo của ông. Theo Đỗ Đức, văn trong tập này của Cao Duy Sơn không cầu kì, thoáng đọc còn cảm thấy nó quềnh quàng vụng dại. Nhưng truyện nào cũng có những câu khiến người ta giật mình về sự sắc sảo trong quan sát cuộc sống và gọi nó ra bằng chính ngôn ngữ của người vùng mình.

4.1. Ngôn Ngữ Giản Dị Mộc Mạc Trong Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc là một trong những đặc điểm nổi bật trong phong cách ngôn ngữ của Cao Duy Sơn. Ông thường sử dụng những từ ngữ quen thuộc, gần gũi với đời sống hàng ngày của người dân miền núi, tạo nên sự chân thực và dễ hiểu cho người đọc. Cách sử dụng ngôn ngữ này giúp tác giả truyền tải một cách hiệu quả những cảm xúc, suy nghĩ và trải nghiệm của nhân vật, đồng thời tạo nên sự gần gũi và đồng cảm giữa người đọc và tác phẩm. Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc giúp tác phẩm của Cao Duy Sơn trở nên gần gũi và dễ tiếp cận với đông đảo độc giả.

4.2. Sử Dụng Thành Ngữ Tục Ngữ Miền Núi Trong Tác Phẩm

Việc sử dụng thành ngữ, tục ngữ miền núi là một yếu tố quan trọng tạo nên sự đặc sắc và bản sắc riêng cho phong cách ngôn ngữ của Cao Duy Sơn. Ông thường lồng ghép các thành ngữ, tục ngữ vào trong câu chuyện, giúp tác phẩm trở nên sinh động, giàu hình ảnh và mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc Tày. Việc sử dụng thành ngữ, tục ngữ không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ của tác phẩm mà còn giúp người đọc hiểu sâu hơn về đời sống, phong tục và tập quán của người dân miền núi. TS. Cao Thị Hảo đã khẳng định: “Truyện ngắn của Cao Duy Sơn đã mang một “thương hiệu” riêng, in đậm dấu ấn văn hoá Tày và soi bóng tâm hồn con người miền núi đặc sắc, sinh động.

V. Xây Dựng Nhân Vật Trong Phong Cách Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn còn được thể hiện qua nghệ thuật xây dựng nhân vật. Các nhân vật trong truyện của ông thường là những người dân miền núi thuần phác, chất phác, mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp nhưng cũng phải đối mặt với những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Cao Duy Sơn cũng đặc biệt quan tâm đến thế giới nội tâm của nhân vật, miêu tả một cách sâu sắc những cảm xúc, suy nghĩ và khát vọng của họ. Theo Phạm Duy Nghĩa, so với nhân vật của Vi Hồng thì các nhân vật của Cao Duy Sơn “phức tạp và đa diện hơn”. Nhiều nhân vật trong sáng tác của ông “đều là những mảnh vụn đời tư với tất cả cái dở dang, bề bộn, phồn tạp của cuộc đời”.

5.1. Nhân Vật Người Miền Núi Thuần Phác Trong Tác Phẩm

Nhân vật người miền núi thuần phác là một trong những hình tượng trung tâm trong truyện ngắn Cao Duy Sơn. Các nhân vật này thường được miêu tả là những người chất phác, thật thà, sống gắn bó với thiên nhiên và mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp như lòng nhân ái, sự hiếu thảo và tinh thần đoàn kết. Tuy nhiên, họ cũng phải đối mặt với những khó khăn, thử thách trong cuộc sống, như nghèo đói, bệnh tật và sự lạc hậu. Việc xây dựng nhân vật người miền núi thuần phác giúp Cao Duy Sơn phản ánh một cách chân thực cuộc sống và con người nơi đây, đồng thời truyền tải những thông điệp nhân văn sâu sắc.

5.2. Miêu Tả Nội Tâm Nhân Vật Sâu Sắc Của Cao Duy Sơn

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sự thành công của Cao Duy Sơn trong việc xây dựng nhân vật là khả năng miêu tả nội tâm nhân vật một cách sâu sắc. Ông thường đi sâu vào thế giới cảm xúc, suy nghĩ và khát vọng của nhân vật, giúp người đọc hiểu rõ hơn về động cơ, hành động và số phận của họ. Việc miêu tả nội tâm nhân vật không chỉ làm cho nhân vật trở nên sống động và chân thực hơn mà còn giúp tác giả truyền tải những thông điệp ý nghĩa về cuộc sống và con người. Các nhân vật của Cao Duy Sơn thiên về loại nhân vật số phận hơn là nhân vật tính cách, tuy là nhà văn vẫn có ý thức tạo cho mỗi nhân vật một nét cá tính và ngôn ngữ riêng.

VI. Giá Trị Ảnh Hưởng Của Truyện Ngắn Cao Duy Sơn

Truyện ngắn Cao Duy Sơn có giá trị lớn về mặt nội dung và nghệ thuật. Về nội dung, các tác phẩm của ông phản ánh một cách chân thực và sâu sắc cuộc sống, văn hóa và con người miền núi phía Bắc, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn học Việt Nam hiện đại. Về nghệ thuật, Cao Duy Sơn đã có những đóng góp đáng kể trong việc xây dựng phong cách kể chuyện độc đáo, sử dụng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc và xây dựng nhân vật sống động, chân thực. Tác phẩm của ông có ảnh hưởng lớn đến các nhà văn trẻ viết về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức của độc giả về văn hóa và con người nơi đây. Nhà thơ Hữu Thỉnh nhận xét rất đúng khi cho rằng tác phẩm của Cao Duy Sơn đã “đem đến cho người đọc mảng sống đậm đặc, tươi sáng về những con người miền núi, vừa cổ kính vừa hiện đại mộc mạc, chân chất.

6.1. Giá Trị Nội Dung Về Văn Hóa Con Người Miền Núi

Truyện ngắn Cao Duy Sơn mang đến những giá trị nội dung sâu sắc về văn hóa và con người miền núi. Các tác phẩm của ông không chỉ phản ánh một cách chân thực cuộc sống, phong tục và tập quán của người dân nơi đây mà còn khắc họa những phẩm chất tốt đẹp, những khát vọng và những khó khăn mà họ phải đối mặt. Việc khám phá và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số là một đóng góp quan trọng của Cao Duy Sơn đối với nền văn học Việt Nam. Các tác phẩm của ông giúp người đọc hiểu rõ hơn về sự đa dạng và phong phú của văn hóa Việt Nam.

6.2. Ảnh Hưởng Đến Văn Học Việt Nam Hiện Đại

Truyện ngắn Cao Duy Sơn có ảnh hưởng lớn đến văn học Việt Nam hiện đại, đặc biệt là đối với các nhà văn trẻ viết về đề tài dân tộc thiểu số và miền núi. Phong cách kể chuyện độc đáo, ngôn ngữ giản dị, mộc mạc và khả năng xây dựng nhân vật sống động, chân thực của ông đã truyền cảm hứng cho nhiều nhà văn trẻ trong việc sáng tạo ra những tác phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân và bản sắc dân tộc. Đồng thời, tác phẩm của Cao Duy Sơn cũng góp phần nâng cao nhận thức của độc giả về văn hóa và con người miền núi, tạo nên sự đồng cảm và gắn kết giữa các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phong cách nghệ thuật trong truyện ngắn của nhà văn Cao Duy Sơn là một đề tài nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực văn học Việt Nam đương đại, đặc biệt là văn học dân tộc thiểu số. Cao Duy Sơn, sinh năm 1956 tại thị trấn Cô Sầu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, là cây bút tiêu biểu với các tác phẩm tập trung khai thác đề tài miền núi, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Tày. Các tác phẩm của ông như Những chuyện ở Lũng Cô Sầu (giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1997), Những đám mây hình người (giải B Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam 2003), Ngôi nhà xưa bên suối (giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2008 và giải thưởng văn học ASEAN 2009) đã tạo dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả và giới nghiên cứu.

Nghiên cứu này tập trung phân tích phong cách nghệ thuật truyện ngắn của Cao Duy Sơn qua các yếu tố như nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật kể chuyện và sử dụng ngôn ngữ. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tập truyện ngắn đã xuất bản từ năm 1984 đến 2010, với mục tiêu làm rõ đặc điểm phong cách riêng biệt, đồng thời đánh giá đóng góp của nhà văn trong việc phát triển thể loại truyện ngắn miền núi trong văn học Việt Nam hiện đại. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp hiểu sâu sắc hơn về phong cách cá nhân của Cao Duy Sơn mà còn góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học dân tộc thiểu số, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu và độc giả quan tâm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về phong cách nghệ thuật trong văn học, trong đó phong cách được hiểu là một chỉnh thể thẩm mỹ bao gồm hệ thống hình tượng và phương tiện biểu hiện nghệ thuật, thể hiện cái nhìn độc đáo của nhà văn về thế giới. Các quan niệm về phong cách được vận dụng bao gồm:

• Phong cách là sự thống nhất tương đối ổn định của hệ thống hình tượng và phương tiện biểu hiện nghệ thuật, phản ánh cá tính sáng tạo của nhà văn.
• Phong cách biểu hiện đồng thời ở nội dung và hình thức tác phẩm, trong đó hình thức mang tính nội dung.
• Phong cách được nhận diện qua các yếu tố như cách xây dựng nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ và kết cấu tác phẩm.

Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các thao tác của thi pháp học để phân tích chi tiết các thủ pháp nghệ thuật trong truyện ngắn Cao Duy Sơn, đồng thời khai thác các khái niệm về nhân vật văn học, nghệ thuật kể chuyện và ngôn ngữ nghệ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích, tổng hợp: Phân tích các tác phẩm truyện ngắn của Cao Duy Sơn để tổng hợp các đặc điểm phong cách nghệ thuật.
• Khảo sát, thống kê: Thu thập và thống kê các yếu tố nghệ thuật, số lượng tác phẩm, giải thưởng và các nhận định của các nhà phê bình.
• So sánh, đối chiếu: So sánh phong cách Cao Duy Sơn với các nhà văn cùng đề tài miền núi để làm nổi bật nét riêng biệt.
• Thi pháp học: Phân tích các thủ pháp nghệ thuật như xây dựng nhân vật, cốt truyện, ngôn ngữ và kết cấu truyện.

Nguồn dữ liệu chính là các tập truyện ngắn đã xuất bản của Cao Duy Sơn từ năm 1984 đến 2010, cùng các bài viết, nhận định của các nhà nghiên cứu và phê bình văn học. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 4 tập truyện ngắn tiêu biểu: Những chuyện ở Lũng Cô Sầu, Những đám mây hình người, Ngôi nhà xưa bên suối, Người chợ. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tác phẩm tiêu biểu có giải thưởng và được đánh giá cao. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ 2016 đến 2017, tập trung phân tích sâu sắc các yếu tố tạo nên phong cách nghệ thuật của nhà văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phong cách nghệ thuật gắn bó chặt chẽ với quê hương và gia đình
   Cao Duy Sơn lấy cảm hứng sáng tác từ mảnh đất Cô Sầu, nơi ông sinh ra và lớn lên. Các tác phẩm phản ánh chân thực cuộc sống miền núi với những cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ, cổ kính và những con người chân chất, mộc mạc. Ví dụ, trong Ngôi nhà xưa bên suối, hình ảnh "những bông hoa mận nở như tuyết trắng bên những cành đào rực đỏ" tạo nên không gian vừa thơ mộng vừa đậm đà bản sắc dân tộc. Tác giả đã xây dựng một bức tranh đời sống miền núi đa sắc thái với đủ các phận người giàu nghèo, hạnh phúc khổ đau.

2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật đa chiều, giàu tính nhân văn
   Nhân vật trong truyện ngắn của Cao Duy Sơn thường là những con người miền núi thuần phác, có nội tâm sâu sắc và nghị lực phi thường. Các nhân vật như thầy giáo Hạc trong Ngôi nhà xưa bên suối, lão Sấm trong Người ở muôn nơi thể hiện lòng nhân hậu, vị tha và sự cao thượng. Tỷ lệ nhân vật có số phận không may mắn chiếm khoảng 70% trong các tác phẩm, phản ánh hiện thực xã hội miền núi với nhiều bi kịch và bất hạnh. So với các nhà văn cùng đề tài, nhân vật của Cao Duy Sơn có chiều sâu nội tâm và đa diện hơn.

3. Nghệ thuật kể chuyện và sử dụng ngôn ngữ đặc sắc
   Cao Duy Sơn sử dụng cốt truyện đơn tuyến kết hợp với kết cấu mở và truyện lồng truyện, tạo nên sự hấp dẫn và bất ngờ cho người đọc. Ngôn ngữ trong truyện mang đậm chất dân gian miền núi, sử dụng thành ngữ, tục ngữ và tiếng Tày một cách linh hoạt, tạo nên phong cách hồn nhiên, mộc mạc nhưng rất sinh động. Ví dụ, trong Chợ tình, lời chúc mừng năm mới bằng tiếng Tày làm tăng thêm sắc thái văn hóa đặc trưng. Tỷ lệ sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong các tác phẩm đạt khoảng 30-40%, góp phần làm nên "thương hiệu" riêng của nhà văn.

4. Quan niệm nghệ thuật sâu sắc về con người và xã hội
   Cao Duy Sơn quan niệm văn chương là một chuyến đi dài, đòi hỏi sự ám ảnh và tâm huyết với đề tài. Ông không chỉ phản ánh hiện thực mà còn gửi gắm thông điệp nhân văn, kêu gọi sự thay đổi xã hội, loại bỏ hủ tục lạc hậu. Tác phẩm của ông vừa mang tính địa phương vừa có giá trị phổ quát, thể hiện qua việc khai thác sâu sắc những vấn đề xã hội và tâm lý con người miền núi.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn là sự kết hợp hài hòa giữa nội dung và hình thức, phản ánh cái nhìn độc đáo về cuộc sống miền núi. Việc tập trung khai thác đề tài quê hương, gia đình và con người miền núi không chỉ tạo nên nét đặc trưng riêng mà còn góp phần làm phong phú thêm văn học dân tộc thiểu số. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào thi pháp nhân vật hay ngôn ngữ, nghiên cứu này làm rõ hơn về tổng thể phong cách nghệ thuật, từ đó khẳng định vị trí của Cao Duy Sơn trong nền văn học Việt Nam hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các yếu tố phong cách trong tác phẩm (nhân vật, ngôn ngữ, cốt truyện) và bảng so sánh giải thưởng, số lượng tác phẩm theo thời gian để minh họa sự phát triển phong cách của nhà văn. Kết quả cũng cho thấy sự gắn bó mật thiết giữa phong cách nghệ thuật và vốn sống, vốn văn hóa của nhà văn, điều này phù hợp với các lý thuyết về phong cách nghệ thuật là sự thống nhất giữa nội dung và hình thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về phong cách nghệ thuật các nhà văn dân tộc thiểu số
   Động từ hành động: Khuyến khích, tổ chức
   Target metric: Số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu
   Timeline: 2-3 năm
   Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, viện nghiên cứu văn học

2. Phát huy giá trị văn học dân tộc thiểu số trong giáo dục và truyền thông
   Động từ hành động: Lồng ghép, phổ biến
   Target metric: Tỷ lệ chương trình giảng dạy có nội dung về văn học dân tộc thiểu số
   Timeline: 1-2 năm
   Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường phổ thông và đại học

3. Bảo tồn và phát huy ngôn ngữ, văn hóa dân tộc trong sáng tác văn học
   Động từ hành động: Hỗ trợ, khuyến khích
   Target metric: Số lượng tác phẩm sử dụng ngôn ngữ dân tộc và đề tài văn hóa dân tộc
   Timeline: Liên tục
   Chủ thể thực hiện: Hội Nhà văn Việt Nam, các tổ chức văn hóa

4. Tổ chức các giải thưởng, hội thảo chuyên đề về văn học miền núi và dân tộc thiểu số
   Động từ hành động: Tổ chức, tài trợ
   Target metric: Số lượng sự kiện, giải thưởng được tổ chức hàng năm
   Timeline: Hàng năm
   Chủ thể thực hiện: Hội Nhà văn Việt Nam, các cơ quan văn hóa địa phương

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam
   Lợi ích: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về phong cách nghệ thuật và văn học dân tộc thiểu số, hỗ trợ luận văn và nghiên cứu học thuật.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học
   Lợi ích: Tài liệu tham khảo để giảng dạy, nghiên cứu về thi pháp truyện ngắn, phong cách nghệ thuật và văn học miền núi.

3. Nhà văn, nhà thơ và những người làm sáng tác văn học
   Lợi ích: Hiểu rõ hơn về cách xây dựng phong cách cá nhân, khai thác đề tài dân tộc và miền núi, nâng cao chất lượng sáng tác.

4. Các tổ chức văn hóa, bảo tồn di sản văn hóa dân tộc
   Lợi ích: Nguồn tư liệu quý giá để phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số, bảo tồn ngôn ngữ và phong tục tập quán qua văn học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phong cách nghệ thuật là gì và tại sao nó quan trọng trong nghiên cứu văn học?
   Phong cách nghệ thuật là sự thống nhất tương đối ổn định của hệ thống hình tượng và phương tiện biểu hiện nghệ thuật, thể hiện cái nhìn độc đáo của nhà văn. Nó giúp nhận diện cá tính sáng tạo và giá trị thẩm mỹ của tác phẩm, từ đó hiểu sâu sắc hơn về tác giả và tác phẩm.

2. Những yếu tố nào tạo nên phong cách truyện ngắn của Cao Duy Sơn?
   Yếu tố chính gồm: quê hương và gia đình, vốn sống và vốn văn hóa, quan niệm nghệ thuật, nghệ thuật xây dựng nhân vật, nghệ thuật kể chuyện và ngôn ngữ đặc sắc. Sự kết hợp hài hòa các yếu tố này tạo nên phong cách riêng biệt.

3. Phong cách Cao Duy Sơn khác gì so với các nhà văn cùng đề tài miền núi?
   Cao Duy Sơn chú trọng xây dựng nhân vật đa chiều, giàu nội tâm và sử dụng ngôn ngữ dân tộc một cách linh hoạt, tạo nên sự mộc mạc nhưng sâu sắc. Ông cũng khai thác đề tài với cái nhìn toàn diện, không chỉ phản ánh hiện thực mà còn gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc.

4. Nghiên cứu này có thể ứng dụng như thế nào trong giáo dục và sáng tác?
   Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để giảng dạy văn học dân tộc thiểu số, giúp sinh viên và nhà văn hiểu và vận dụng phong cách nghệ thuật trong sáng tác, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

5. Làm thế nào để tiếp tục nghiên cứu về phong cách nghệ thuật của Cao Duy Sơn?
   Có thể mở rộng nghiên cứu sang các thể loại khác của nhà văn như tiểu thuyết, hoặc so sánh phong cách với các nhà văn dân tộc thiểu số khác. Ngoài ra, nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng văn hóa dân tộc và xã hội đối với phong cách cũng là hướng đi tiềm năng.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ phong cách nghệ thuật truyện ngắn Cao Duy Sơn qua các yếu tố quê hương, nhân vật, ngôn ngữ và quan niệm nghệ thuật.
• Phong cách của nhà văn mang đậm dấu ấn bản sắc dân tộc Tày và cuộc sống miền núi, góp phần làm phong phú văn học dân tộc thiểu số Việt Nam.
• Nghiên cứu khẳng định vị trí quan trọng của Cao Duy Sơn trong nền văn học Việt Nam hiện đại và mở ra hướng nghiên cứu mới về phong cách nghệ thuật.
• Các kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong giảng dạy, nghiên cứu và sáng tác văn học, đồng thời góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc.
• Đề xuất các giải pháp phát huy giá trị văn học dân tộc thiểu số và khuyến khích nghiên cứu chuyên sâu trong tương lai.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên hãy tiếp tục khai thác và phát huy giá trị phong cách nghệ thuật của Cao Duy Sơn để góp phần làm giàu thêm kho tàng văn học Việt Nam đương đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––––––– ĐÀ O QUỲ NH ANH PHONG CÁCH TRUYỆN NGẮN CAO DUY SƠN LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM THÁI NGUYÊN - 2017 c ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM -------------------- ĐÀ O QUỲ NH ANH PHONG CÁCH TRUYỆN NGẮN CAO DUY SƠN Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã sỗ: 60.21 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phan Trọng Thưởng THÁI NGUYÊN - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, hoàn toàn không sao chép của bất cứ ai. Các kết quả của đề tài là trung thực và chưa được công bố ở các công trình khác. Nội dung của luận văn có sử dụng tài liệu, thông tin được đăng tải trên các tác phẩm, tạp chí, các trang web theo danh mục tài liệu tham khảo của luận văn. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Thái Nguyên, tháng 11 năm 2017 Tác giả luận văn Đào Quỳnh Anh i c LỜI CẢM ƠN Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phan Trọng Thưởng về sự hướng dẫn tận tình, đầy đủ, chu đáo và đầy tinh thần trách nhiệm của thầy trong toàn bộ quá trình em hoàn thành luận văn. Em xin trân trọng cảm ơn sự tạo điều kiện giúp đỡ của Ban chủ nhiệm Khoa Ngữ Văn và các thầy cô giáo Phòng đào tạo Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã giúp đỡ em thực hiện đề tài luận văn này. Em cũng xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên và nhiệt tình giúp đỡ em trong thời gian hoàn thành luận văn. Thái Nguyên, tháng 11 năm 2017 Tác giả luận văn Đào Quỳnh Anh ii c MỤC LỤC Lời cam đoan . ii Mục lục . iii MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài . Lịch sử vấn đề . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Đóng góp của luận văn . Bố cục của Luận văn . 11 Chương 1: KHÁI NIỆM PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT VÀ CÁC YẾU TỐ TẠO PHONG CÁCH CAO DUY SƠN . Lý luận về phong cách . Khái niệm phong cách . Các bình diện của phong cách . Quá trình sáng tác của Cao Duy Sơn . Tiểu sử nhà văn Cao Duy Sơn . Sự nghiệp sáng tác của nhà văn Cao Duy Sơn . Các yếu tố tạo nên phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn . Yếu tố quê hương và gia đình. Vốn sống, vốn văn hóa . Quan niệm nghệ thuật của Cao Duy Sơn . 24 Tiểu kết chương 1 . 27 iii c Chương 2: PHONG CÁCH CAO DUY SƠN NHÌN TỪ NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT . Nhân vật văn học . Khái niệm nhân vật văn học . Vai trò của nhân vật văn học trong tác phẩm văn học . Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Cao Duy Sơn. Người miền núi thuần phác . Người miền núi với số phận không may mắn . Người miền núi với thế giới nội tâm đa chiều. Các biện pháp xây dựng nhân vật . Nghệ thuật miêu tả chân dung, ngoại hình . Nghệ thuật miêu tả nội tâm nhiều chiều . 54 Tiểu kết chương 2 . 60 Chương 3: PHONG CÁCH CAO DUY SƠN NHÌN TỪ NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN VÀ SỬ DỤNG NGÔN NGỮ . Xử lý cốt truyện . Cốt truyện đơn tuyến . Cốt truyện trong mối quan hệ đối chiếu, tương phản giữa các nhân vật . Kết cấu truyện lồng truyện . Kết cấu mở . Kết cấu chứa nhiều tình tiết bất ngờ. Đặc sắc ngôn ngữ. Lối diễn đạt hồn nhiên hay ví von của người miền núi . Sử dụng thành ngữ, tục ngữ miền núi . Sử dụng ngôn ngữ dân tộc Tày . 83 Tiểu kết chương 3 . 87 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 90 iv c MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Tìm hiểu phong cách của một tác giả là một hướng tiếp cận vừa mang tính chuyên sâu vừa mang tính liên ngành, từ xưa tới nay đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập. Phong cách là sự phù hợp, ổn định, thống nhất giữa các thủ pháp nghệ thuật với một cái nhìn độc đáo về đời sống của tác giả mang tính riêng biệt và có giá trị thẩm mỹ cao. Đó là những yếu tố “lặp đi lặp lại” một cách có hệ thống và luôn bị chi phối bởi cái nhìn của nhà văn. Phong cách nghệ thuật là phương thức biểu hiện cách chiếm lĩnh hình tượng đối với cuộc sống, là phương thức thuyết phục và thu hút độc giả. Nghiên cứu phong cách giúp ta thấy được mối quan hệ giữa văn bản với cá tính sáng tạo của nhà văn làm nên dấu ấn cá nhân với những yếu tố đặc trưng mang tính bản sắc của nhà văn đó. Phong cách nghệ thuật của một nhà văn có thể được thể hiện qua nhiều thể loại, song ở đây chúng tôi đi sâu vào thể loại truyện ngắn. Nếu ở tác phẩm thơ, hiện thực được tái hiện qua những cảm xúc thì ở truyện ngắn, đối tượng phản ánh chính là bức tranh hiện thực đậm tính khách quan. Sự lựa chọn đề tài nghiên cứu của chúng tôi xuất phát từ định hướng khoa học đó. Cao Duy Sơn là một trong số những cây bút tiêu biểu của mảng văn học dân tộc thiểu số đương đại thể hiện được phong cách của mình trong cả đời sống và văn học nghệ thuật. Ông là cây bút trẻ có bút lực sung mãn ở mảng đề tài miền núi và ít nhiều đã có thành công khi tạo được dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả. Tuy mới xuất hiện trên văn đàn nhưng Cao Duy Sơn đã thực sự cho thấy thiên tư văn chương và sự lao động nghiêm túc của mình trên cánh đồng nghệ thuật. Nhà văn đã khẳng định vị trí của mình trong lòng độc giả cùng với nhiều giải thưởng cao và có giá trị như: Giải A giải thưởng Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 1993 với tiểu thuyết Người lang thang; giải 1 c thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 1997 với tập truyện ngắn Những chuyện ở lũng Cô Sầu; giải B của Hội văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 2002 với tập truyện ngắn Những đám mây hình người; giải A Giải thưởng Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 2007 với tiểu thuyết Đàn trời; giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2008, được đề cử giải thưởng Văn học ASEAN của Hoàng gia Thái Lan năm 2009 và đạt giải thưởng Đông Nam Á năm 2009 với tập truyện ngắn Ngôi nhà xưa bên suối. Trong các tác phẩm của Cao Duy Sơn, thành công nhất là các tác phẩm thuộc thể loại truyện ngắn. Truyện ngắn của ông đưa lại một nguồn mạch không mới song độc đáo cho nền văn học nước nhà - đó là mạch nguồn về bản sắc dân tộc thiểu số. Những tác phẩm đều được đánh giá cao trong nền văn học Việt Nam hiện đại và thể hiện sự chuyển mình, tìm tòi những hình thức nghệ thuật mới của tác giả. Chính nguồn mạch này là một trong những lí do thu hút chúng tôi tìm hiểu đề tài này. Đồng thời đây cũng là một thử thách và động lực hấp dẫn người viết tìm hiểu đề tài này. Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu truyện ngắn Cao Duy Sơn trên các phương diện thi pháp học, tự sự học, ngôn ngữ, văn hóa. nhưng nghiên cứu phong cách thì hầu như chưa có. Việc nghiên cứu phong cách nghệ thuật truyện ngắn Cao Duy Sơn giúp ta tìm hiểu những nét riêng mới mẻ mang tính đặc trưng trong sáng tác của nhà văn. Từ đó, không chỉ cho ta thấy vẻ đẹp của truyện ngắn mà còn góp phần tìm hiểu những nỗ lực cách tân của tác giả Cao Duy Sơn trong một thể loại quan trọng của nền văn học. Vì những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn” để phân tích, đánh giá nhằm đưa ra một cái nhìn tương đối hệ thống và toàn diện về nhà văn Cao Duy Sơn cùng với hành trình sáng tác của mình. Lịch sử vấn đề Dựa theo kết quả thống kê và phân loại, chúng tôi nhận thấy vấn đề phong cách truyện ngắn Cao Duy Sơn được nghiên cứu ở hai phương diện. 2 c Về phương diện nội dung: Nhà văn Lê Văn Thảo nhận xét: “Cao Duy Sơn kể về cuộc sống của con người miền núi, nhưng tác phẩm đã vượt ra khỏi ranh giới địa phận người dân tộc mà đạt đến một ý nghĩa sâu xa hơn - nỗi đau chung vẫn hằn trong tâm thức con người”. Những vấn đề Cao Duy Sơn đặt ra trong tác phẩm vì vậy không chỉ ở phạm vi của dân tộc mình, mà đó còn là những vấn đề mang tính phổ quát của toàn dân tộc Việt Nam và nhân loại. Sức hút của các tác phẩm của Cao Duy Sơn chính là cách nhà văn chuyển tải nét văn hóa của đồng bào miền núi, khai thác tận vào những điều sâu thẳm và cả những bi kịch phận người. Chính vì vậy, câu chuyện của ông không chỉ đơn thuần là chuyện kể mà còn là một sự khám phá về đất và người. Trong Lời giới thiệu tập tiểu luận phê bình Những người tự đục đá kê cao quê hương của Lê Thị Bích Hồng, Bùi Việt Thắng đã nhâ ̣n đinh:“Một ̣ Cao Duy Sơn thâm trầm, sâu sắc trong văn xuôi, một lối văn xuôi không tự đóng khung trong giới hạn không gian - thời gian chật hẹp của "thung thổ văn hóa". Trái lại rất "mở" trong chủ đề, phong cách và bút pháp. Truyền thống và hiện đại kết hợp nhuần nhuyễn khiến cho văn xuôi Cao Duy Sơn đi ra được biển lớn, hòa nhập được với khu vực” [27]. Nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam nhận xét rất đúng khi cho rằng tác phẩm của Cao Duy Sơn đã “đem đến cho người đọc mảng sống đậm đặc, tươi sáng về những con người miền núi, vừa cổ kính vừa hiện đại mộc mạc, chân chất. Không để đánh mất mình trong hoàn cảnh éo le, đau đớn. Với bút pháp không khoa trương, không màu mè, Cao Duy Sơn đã dựng lên một loạt chân dung với những đường nét, góc cạnh riêng biệt nhưng rất đỗi hồn nhiên, dung dị, tạo nên sức hút với người đọc” [75]. Nhà văn Trung Trung Đỉnh đã bày tỏ cảm xúc của mình khi đọc những truyện ngắn đầu tiên của Cao Duy Sơn trong bài Cao Duy Sơn - từ chú cầy hương đến chàng săn gấu rừng già.