Chương 1 để lấy ý kiến của chuyên gia là các cán bộ phòng khách hàng doanh nghiệp, là những người có nhiều kinh nghiệm thực tế trong công tác này, nhằm xác định các yếu tố trong mô hình và mối quan hệ giữa các nhân tố cũng như chiều hướng ảnh hưởng của chúng. 7 Từ đó xây dựng một mô hình thể hiện mối quan hệ giữa các nhân tố tác động đến phát triển hoạt động tín dụng doanh nghiệp tại Agribank tỉnh Bình Dương. Dựa trên mô hình, một bảng câu hỏi chi tiết được thiết kế nhằm thu thập thông tin đánh giá, đo lường mức độ tác động của các nhân tố trên (mẫu n = 204). Sau khi có kết quả khảo sát, các giả thuyết của mô hình được kiểm định và dựa vào đó tác giả đưa ra một số giải pháp cần thực hiện.
Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của đề tài ở trong nước và nước ngoài 6.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu nước ngoài Về cơ bản tín dụng doanh nghiệp là hoạt đổng bổ sung vốn cho doanh nghiệp để sản xuất kinh doanh. Đây có thể xem là một đòn bẩy hỗ trợ cho những doanh nghiệp đang thiếu vốn có điều kiện đầu tư vào phát triển sản xuất kinh doanh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp hội nhập kinh tế thế giới, thúc đẩy xuất khẩu. Thông qua việc cấp tín dụng, các ngân hàng hỗ trợ doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh với nguồn vốn ổn định và lãi suất thấp hơn nhiều so với các kênh huy động vốn khác trên thị trường. Đây là hoạt động rất cần thiết cho nền kinh tế của mọi quốc gia, chính vì thế đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động cấp tín dụng cho doanh nghiệp được thực hiện.
Nghiên cứu về việc tìm kiếm nguồn hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thụy Điển của Berggren, B. Theo nhóm tác giả, ở Thụy Điển các công ty ưa chuộng nhất là nguồn tài trợ nội bộ, tiếp đến là huy động từ ngân hàng và sau cùng mới huy động từ các kênh khác bên ngoài. Thông qua việc khảo sát 281 CEO của các công ty có số lượng nhân viên nhỏ hơn 200 người, nhóm nghiên cứu đưa ra các yếu tố tác động đến việc tiếp cận tín dụng của các doanh nghiệp gồm: quy mô doanh nghiệp, sự phát triển của công nghệ, áp lực tăng trưởng và sự yếu kém về tài chính. Mặt khác, do việc không có đầy đủ các thông tin về các tổ chức tài chính, các doanh nghiệp thường lo ngại khi 8 phải sử dụng các nguồn vốn từ bên ngoài.
Chính vì vậy, thay vì đưa ra các giải pháp phát triển tín dụng cho toàn bộ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhóm tác giả chú trọng đến giải pháp cho các công ty có nhu cầu về tài chính nhưng đang phải chịu sự bất cân xứng thông tin. Một là xây dựng nhận thức tốt hơn về tài sản thế chấp trong mối quan hệ với ngân hàng; hai là chú trọng giữ sự ổn định về tài chính, đặc biệt là khả năng thanh toán của doanh nghiệp trong ngắn hạn và dài hạn; và cuối cùng là xây dựng cấu trúc vốn hợp lý dựa trên các nguồn tài trợ tài chính bên ngoài, nhất là kênh huy động từ ngân hàng. Nghiên cứu của Boudriga và các cộng sự (2009) về các yếu tố từ phía ngân hàng, môi trường kinh doanh và môi trường thể chế của 46 ngân hàng tại 12 Quốc gia của vùng Trung Đông và Bắc Phi: trong giai đoạn 2002-2006. Trong các yếu tố về phía ngân hàng, nhóm tác giả chú trọng đến yếu tố chính sách tín dụng của ngân hàng.
Nghiên cứu đưa ra nhận định, khi tốc độ tăng trưởng cho vay vượt quá một điểm nhất định, việc tăng trưởng cho vay tiếp tục làm tăng các khoản nợ xấu. Kết quả phân tích cho thấy tăng trưởng tín dụng cao có liên quan đến việc giảm mức độ các khoản cho vay có vấn đề. Khi các ngân hàng tập trung vào hoạt động tín dụng của họ nhiều hơn có khả năng đánh giá hiệu quả chất lượng tín dụng thực sự của người vay. Trong các yếu tố môi trường có ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng, khả năng tiếp cận và chất lượng nguồn thông tin tín dụng được nhóm nghiên cứu cho rằng có ảnh hưởng nhiều nhất đến việc phát sinh nợ xấu.
Các yếu tố về kiểm soát tham nhũng tốt hơn, thực thi tốt các quy tắc của pháp luật, và trách nhiệm giải trình đóng một vai trò quan trọng để góp phần giảm rủi ro tín dụng của các ngân hàng và bảo đảm sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu của Hernández-Cánovas, G. and Martínez-Solano, P. (2010) mô tả mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến việc tài trợ tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các ngân hàng ở Châu Âu thông qua việc cho vay dựa trên các mối quan hệ.
Thông qua việc thu thập dữ liệu từ 182 doanh nghiệp nhỏ và vừa tại vùng Murcia (đông nam Tây Ban Nha), nhóm tác giả nhận thấy các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường khó tiếp cận các khoản vay từ ngân hàng và phải chịu bỏ ra chi phí 9 cao hơn cho khoản nợ của mình. Việc cho vay dựa trên mối quan hệ chú trọng sự tồn tại của cụ thể thông tin về người vay đã được các tổ chức tài chính lưu trữ, từ đó có thể nâng cao kiến thức của ngân hàng về các đặc điểm của cả công ty và các dự án của nó, làm cho món vay của các công ty này ít rủi ro hơn và có chi phí thấp hơn. Theo đó, việc cấp tín dụng đối với các doanh nghiệp chịu tác động bởi các yếu tố như đặc điểm của công ty, lòng tin vào người quản lý doanh nghiệp, số lượng các ngân hàng mà công ty đang có dư nợ, số năm đã làm việc với ngân hàng và vòng quay vốn tự có của doanh nghiệp. Như vậy, để gia tăng thêm dư nợ tín dụng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần chú trọng đến yếu tố khả năng hoạt động của doanh nghiệp và nguồn thông tin về lịch sử tín dụng của doanh nghiệp đó ở các tổ chức tài chính khác.
Nghiên cứu định lượng của Bambang và Hendrawan (2012), nhóm tác giả đã đưa ra các yếu tố chính tác động đến việc tiếp cận tín dụng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại khu vực thương mại tự do Batam (Indonesia) và khả năng thu hồi nợ của ngân hàng. Theo nhóm tác giả, yếu tố quy mô doanh nghiệp là yếu tố quan trọng nhất để tiếp cận tài chính, đặc biệt là đối với các khoản nợ dài hạn. Dựa trên dữ liệu thu thập được từ 79 doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Batam, Bintan và Karimun (Indonesia), mô hình nghiên cứu được xây dựng bằng phương pháp kiểm tra sự khác biệt trung bình và phân tích hồi quy logistic. Kết quả của nghiên cứu này đã cung cấp một số hiểu biết về tình hình tài trợ tín dụng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Dựa trên kết quả phân tích, các yếu tố như vị trí công ty, hoạt động xuất khẩu của công ty, mức độ tham gia của cổ đông nước ngoài và trình độ bằng cấp của người chủ sở hữu có liên quan đáng kể đến xác suất doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tiếp cận nguồn tín dụng từ các ngân hàng.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước Hoạt động tín dụng doanh nghiệp là một trong những nghiệp vụ cơ bản và mang lại nguồn lợi nhuận cao cho các ngân hàng thương mại, do đó phát triển hoạt động tín dụng doanh nghiệp là một thách thức mà mọi ban lãnh đạo ngân hàng đều 10 gặp phải trong quá trình điều hành đơn vị mình. Các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả chính là nguồn khách hàng quý giá, đảm bảo cho khả năng kinh doanh vốn của ngân hàng trong điều kiện cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tín dụng, nhất là tại địa bàn các tỉnh thành lớn như: TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương… Chính bởi tầm quan trọng của hoạt đông tín dụng doanh nghiệp, rất nhiều đề tài nghiên cứu trong nước đã đi sâu vào nghiên cứu vấn đề phát triển hoạt động tín dụng doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại, cụ thể như sau: Tác giả Võ Đức Toàn (2012) đã nghiên cứu và hệ thống các lý thuyết về hoạt động cấp tín dụng cho đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời phân tích đánh giá thực trạng tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các ngân hàng thương mại ở TP. Theo đó các yếu tố có tác động đến phát triển hoạt động tín dụng đối với đối tượng là các doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm: - Yếu tố về môi trường chính trị, pháp lý, kinh tế xã hội; - Yếu tố các chính sách hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa của chính phủ; - Yếu tố năng lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm: năng lực về tài chính, năng lực tổ chức quản lý, năng lực sản xuất kinh doanh và năng lực phát triển thị trường; - Yếu tố năng lực và chính sách của các ngân hàng thương mại cổ phần: cũng bao gồm năng lực về tài chính, năng lực tổ chức quản lý và năng lực phát triển thị trường. Bên cạnh đó tác giả chú trọng vào chính sách tín dụng hiện tại của các ngân hàng thương mại đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Nghiên cứu đã nhận định, giữa mở rộng và nâng cao chất lượng tín dụng của các ngân hàng thương mại đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có mối quan hệ nghịch biến. Nếu các ngân hàng thương mại tăng cường mở rộng tín dụng thì o o o o o o o o o o o o o dẫn đến chất lượng tín dụng sẽ kém hơn, ngược lại, nếu các chú trọng đến chất o o o o o o o o o o o o o o lượng tín dụng thì việc mở rộng tín dụng sẽ bị hạn chế. o o o o o o o o o o o o 11 Vì vậy, các ngân hàng thương mại cần có những giải pháp thích hợp, hài o o o o o hòa trong từng thời kỳ nhằm đảm bảo được chất lượng tín dụng đồng thời mở o o o o o o o o o o o o o o o rộng tín dụng an toàn và hiệu quả. Điều này cũng tương đồng với quan điểm của o o o o o đề tài nghiên cứu mà tác giả đang thực hiện là việc phát triển tín dụng cần chú trọng đến cả hai vấn đề là phát triển định tính (nâng cao chất lượng) và phát triển định lượng (gia tăng về quy mô).