MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiệu quả hoạt động luôn là cái đích để các doanh nghiệp hƣớng đến trong quá trình hoạt động. Làm thế nào để đạt đƣợc một đầu ra cao nhất với một nguồn đầu vào sẵn có hay làm thế nào để tối thiểu hóa đầu vào để đạt một đầu ra nhƣ dự định luôn là bài toán đòi hỏi các doanh nghiệp đi tìm lời giải đáp. Và nhìn chung, cái đích mà các doanh nghiệp hƣớng tới trong các bài toán hiệu quả vẫn là lợi nhuận, tỷ lệ lợi nhuận sẽ là bao nhiêu trên tổng tài sản hay vốn chủ sở hữu đã bỏ ra để làm hài lòng nhà quản trị và nhà đầu tƣ.
Bài toán hiệu quả sẽ dễ dàng giải quyết hơn nếu không xét tới các yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình hoạt động của doanh nghiệp, nhƣng điều đó là không thể khi mà bản thân các doanh nghiệp luôn phải vận động trong cả hai môi trƣờng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Và với mỗi lĩnh vực hoạt động, các doanh nghiệp lại chịu tác động bởi những yếu tố khác nhau. Ngân hàng là một trong những lĩnh vực kinh doanh chịu tác động của rất nhiều yếu tố, cả bên trong lẫn bên ngoài ngân hàng. Bởi một lẽ hiển nhiên, hệ thống ngân hàng vốn đƣợc xem nhƣ là hệ tuần hoàn của toàn bộ nền kinh tế, nó tác động đến mọi mặt của nền kinh tế.
Hệ thống ngân hàng Việt Nam cũng không tránh khỏi thực tế đó, khi mà nó đang đứng trƣớc sự cạnh tranh khốc liệt với các ngân hàng thƣơng mại trong khu vực cũng nhƣ trên thế giới. Bên cạnh đó, thị trƣờng chứng khoán Việt Nam đang còn khá non trẻ, hệ thống tài chính chƣa thực sự lành mạnh, thông thoáng đã gây khó khăn, cản trở cho hoạt động ngân hàng.Vì vậy, việc đi tìm hiểu và nghiên cứu để chỉ ra đâu là những yếu tố có tác động đến lợi nhuận và rộng hơn là hiệu quả hoạt động ngân hàng là thật sự cần thiết. Điều đó sẽ góp phần giúp các nhà quản lý ngân hàng đi tìm lời giải cho bài toán hiệu quả thuận lợi hơn. Luan van 2 Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng đã đƣợc tiến hành rất nhiều ở các nƣớc.
Các tác giả đã đƣa ra giả thiết và đi tìm câu trả lời liệu đâu là những nhân tố tác động đến lợi nhuận của ngân hàng, cái đƣợc xem nhƣ là đại diện cho hiệu quả hoạt động hay đã đi vào đo lƣờng trực tiếp hiệu quả hoạt động và từ đó đi phân tích các nhân tố tác động. Chẳng hạn, ta có thể kể đến các nghiên cứu của Nader Naifar (2010) Fadzlan Sufian, Mohamad Akbar Nour Mohamad Noor (2012), Eze Simpson Osuagwu (2014), Sangeeta D.Tại Việt Nam, cũng đã có các nghiên cứu liên quan đến đo lƣờng hiệu quả hoạt động nhƣng những nghiên cứu sâu và độc lập về các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng còn rất ít, chẳng hạn nhƣ một số tác giả đã đƣa thêm phần phân tích nhân tố ảnh hƣởng vào sau các nghiên cứu về đo lƣờng về hiệu quả hoạt động nhƣ nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng (2008), Ngô Đăng Thành (2012). Xuất phát từ những lý do thực tế trên, với những kiến thức thu thập đƣợc qua quá trình học tập, bản thân cũng mong muốn tìm hiểu, đi vào phân tích để đem đến một góc nhìn, một cách đánh giá về các nhân tố đang tác động đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam qua đề tài “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa lý thuyết và mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại.
- Phát triển mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại. - Ứng dụng mô hình nhằm nhận diện các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. Luan van 3 - Đề xuất một số hàm ý chính sách để nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Để đạt đƣợc các mục tiêu trên, đề tài đặt ra một số câu hỏi nghiên cứu sau: - Có thể sử dụng mô hình nào để xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại? - Các nhân tố nào ảnh hƣởng và mức độ ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam? - Các ngân hàng thƣơng mại và các chủ thể liên quan nên lƣu ý đến những vấn đề gì khi đƣa ra các chính sách liên quan tới hiệu quả hoạt động? 4.
Đố tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam - Phạm vi nghiên cứu: + Hiệu quả hoạt động là một phạm trù rộng lớn và cách hiểu cũng nhƣ lựa chọn chỉ tiêu hay phƣơng pháp đo lƣờng phụ thuộc rất lớn vào mục đích của nhà nghiên cứu. ROA và ROE là hai chỉ số thƣờng đƣợc sử dụng khi nói về hiệu quả hoạt động. Bản thân trong bài nghiên cứu sẽ lựa chọn ROE là đại diện cho hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần, cũng là biến phụ thuộc cho mô hình nghiên cứu. + Thời gian: giai đoạn 2010 – 2014.
+ Không gian: 09 NHTMCP niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam - Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam (CTG) Luan van 4 - Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (VCB) - Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thƣơng Tín (STB) - Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) - Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (EIB) - Ngân hàng TMCP Quân đội (MBB) - Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) - Ngân hàng TMCP Quốc dân (NVB) - Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BID) Sở dĩ lựa chọn 9 NHTMCP niêm yết tại Việt Nam là đối tƣợng nghiên cứu, thứ nhất vì đây là 9 ngân hàng thƣơng mại đi đầu trong xu hƣớng cổ phần hóa hiện nay, hội tụ đầy đủ những đặc điểm về vốn, về năng lực quản lý, sản phẩm, dịch vụ…Thứ hai, việc đánh giá đƣợc hiệu quả hoạt động và tìm ra các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của 9 ngân hàng này sẽ giúp nền kinh tế có đƣợc cái nhìn khái quát về những mặt đã làm đƣợc, chƣa làm đƣợc, sự tác động đa chiều của các yếu tố bên trong và bên ngoài đến hoạt động của các ngân hàng, từ đó đƣa ra những hƣớng đi đúng đắn hơn. P ƣơn p áp n ên cứu - Đề tài chủ yếu sử dụng phƣơng pháp định lƣợng, bằng cách dựa vào những lý thuyết đã đƣợc xây dựng trƣớc đó, tập trung nghiên cứu, phát triển thành cơ sở lý luận phù hợp với nội dung đề tài. - Bên cạnh đó sử dụng phần mềm định lƣợng để đạt đƣợc mục tiêu nghiên cứu. - Phƣơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh theo thời gian.
Ý n ĩa k oa ọc và thực tiễn - Ý nghĩa khoa học Đề tài dựa trên cơ sở lý thuyết trƣớc đó về mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến lợi nhuận cũng nhƣ hiệu quả hoạt động ngân hàng thƣơng Luan van 5 mại của các tác giả trƣớc đây, kết hợp với thực tiễn hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam phát triển thành một mô hình nghiên cứu thích hợp nhằm đánh giá một cách chính xác các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại. Từ đó, đƣa ra một cách nhìn nhận mới trong việc nghiên cứu, vận dụng lý thuyết về hiệu quả hoạt động và các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại. - Ý nghĩa thực tiễn Đề tài đƣa ra những nhận xét, đánh giá về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam và quan trọng hơn, đề tài đi sâu vào nghiên cứu, phân tích các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng, từ đó chỉ ra đƣợc trong điều kiện thực tế hiện tại, các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam đang bị tác động bởi những yếu tố nào và sự tác động đó theo những hƣớng ra sao. Để qua đó rút ra đƣợc những hàm ý chính sách, xây dựng chiến lƣợc nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Kết cấu đề tài Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 4: Các kết luận và hàm ý chính sách rút ra từ kết quả nghiên cứu. Luan van 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Khái niệm Hiệu quả là một khái niệm đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực đời sống, kinh tế, kỹ thuật…Theo ý nghĩa chung nhất, hiệu quả là lợi ích đạt đƣợc từ một hoạt động cụ thể. Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu, định nghĩa đƣợc hiểu và sử dụng theo phạm trù kinh tế học. Theo Ngô Đình Giao (1997) hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh biểu hiện mối quan hệ tƣơng quan giữa kết quả thu đƣợc và toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh chất lƣợng của hoạt động kinh tế đó. Theo Trƣơng Bá Thanh và Trần Đình Khôi Nguyên (2001) thì hiệu quả hoạt động công ty đƣợc xem xét trong mối quan hệ giữa đầu ra là kết quả của doanh nghiệp (doanh thu, lợi nhuận, giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm…) với đầu vào là nguồn lực sử dụng (tài sản, vốn chủ sở hữu, nguồn nhân lực…) Chỉ tiêu chung về hiệu quả cơ bản đƣợc tính nhƣ sau: Đầu vào Hiệu quả Đầu ra Trong đó “Đầu ra” bao gồm các chỉ tiêu liên quan đến giá trị sản xuất, doanh thu, lợi nhuận.