Luận văn thạc sĩ về quyền tố tụng của đương sự và thực tiễn thực hiện

Khám phá quyền tố tụng của đương sự trong luật học, thực tiễn áp dụng và những thách thức pháp lý hiện nay trong hệ thống tư pháp.

• Đề tài: Quyền Tố Tụng Của Đương Sự Trong Luật Học: Thực Tiễn Và Thách Thức

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.1. KHÁI NIỆM, Ý NGHĨA CỦA QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC XÂY DỰNG CÁC QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.3. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN CÁC QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.4. LƯỢC SỬ PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VỀ QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 1.5. KINH NGHIỆM LẬP PHÁP MỘT SỐ NƯỚC VỀ QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 2. CHƯƠNG 2: QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ HIỆN HÀNH
• 2.1. CÁC QUYỀN VỀ TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 2.2. CÁC QUYỀN CỦA ĐƯƠNG SỰ VỀ CHỨNG MINH VÀ CHỨNG CỨ
• 2.3. CÁC QUYỀN VỀ SỰ THAM GIA TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 2.4. CÁC QUYỀN TỐ TỤNG KHÁC CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 2.5. KẾ THỪA QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN TỐ TỤNG CỦA CÁC ĐƯƠNG SỰ VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 3.2. VƯỚNG MẮC, BẤT CẬP TRONG THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ QUYỀN TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của quyền tố tụng của đương sự

Quyền tố tụng của đương sự là một khái niệm pháp lý quan trọng trong luật học, đặc biệt là trong tố tụng dân sự. Theo đó, quyền tố tụng được hiểu là các quyền năng mà pháp luật trao cho đương sự để họ có thể tham gia vào quá trình tố tụng nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý của mình. Đương sự bao gồm nguyên đơn, bị đơn, và những người có quyền lợi liên quan đến vụ án. Việc ghi nhận quyền tố tụng không chỉ giúp đương sự bảo vệ quyền lợi của mình mà còn đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hệ thống pháp luật.

1.1. Khái niệm quyền tố tụng của đương sự

Quyền tố tụng của đương sự được định nghĩa là các quyền năng mà pháp luật trao cho đương sự để họ tham gia vào quá trình tố tụng. Các quyền này bao gồm quyền khởi kiện, quyền cung cấp chứng cứ, quyền khiếu nại, và quyền bảo vệ. Những quyền này được xây dựng dựa trên nguyên tắc bảo vệ quyền con người và quyền công dân, đảm bảo rằng mọi cá nhân đều có cơ hội bảo vệ quyền lợi của mình trước tòa án.

1.2. Ý nghĩa của việc ghi nhận quyền tố tụng

Việc ghi nhận quyền tố tụng của đương sự có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo công bằng và minh bạch trong hệ thống pháp luật. Nó giúp đương sự có công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho tòa án và các cơ quan tư pháp thực hiện nhiệm vụ một cách khách quan và hiệu quả. Ngoài ra, việc ghi nhận này còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật của người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong các tranh chấp pháp lý.

II. Cơ sở khoa học của việc xây dựng các quy định về quyền tố tụng của đương sự

Các quy định về quyền tố tụng của đương sự được xây dựng dựa trên nhiều cơ sở khoa học, bao gồm quyền con người, nguyên tắc dân chủ, và mối quan hệ giữa luật nội dung và luật tố tụng dân sự. Quyền con người là nền tảng quan trọng nhất, đảm bảo rằng mọi cá nhân đều có quyền được bảo vệ trước pháp luật. Ngoài ra, các quy định này còn dựa trên nguyên tắc độc lập, khách quan của tòa án và sự minh bạch trong quy trình tố tụng.

2.1. Cơ sở từ quyền con người

Quyền tố tụng của đương sự được xây dựng trên cơ sở quyền con người, đảm bảo rằng mọi cá nhân đều có quyền được bảo vệ trước pháp luật. Điều này được thể hiện rõ trong các văn bản pháp lý quốc tế như Tuyên ngôn Nhân quyền và các công ước quốc tế. Ở Việt Nam, quyền con người cũng được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xây dựng các quy định về quyền tố tụng.

2.2. Cơ sở từ nguyên tắc dân chủ

Nguyên tắc dân chủ cũng là một cơ sở quan trọng trong việc xây dựng các quy định về quyền tố tụng của đương sự. Nguyên tắc này đảm bảo rằng mọi cá nhân đều có quyền tham gia vào quá trình tố tụng một cách bình đẳng và công bằng. Điều này giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật và đảm bảo rằng các quyết định của tòa án được thực hiện một cách khách quan và minh bạch.

III. Thực tiễn và thách thức trong việc thực hiện quyền tố tụng của đương sự

Trong thực tiễn, việc thực hiện quyền tố tụng của đương sự gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu hiểu biết pháp luật của đương sự, sự thiếu độc lập của tòa án, và những hạn chế trong quy trình tố tụng. Những thách thức này đòi hỏi cần có những cải cách pháp lý và nâng cao nhận thức của người dân về quyền tố tụng.

3.1. Thực tiễn thực hiện quyền tố tụng

Trong thực tiễn, việc thực hiện quyền tố tụng của đương sự đã đạt được nhiều thành tựu, đặc biệt là trong việc bảo vệ quyền lợi pháp lý của đương sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vướng mắc, chẳng hạn như sự thiếu hiểu biết pháp luật của đương sự, dẫn đến việc họ không thể tận dụng đầy đủ các quyền của mình. Ngoài ra, sự thiếu độc lập của tòa án cũng là một thách thức lớn, ảnh hưởng đến tính khách quan và công bằng trong quy trình tố tụng.

3.2. Thách thức và kiến nghị

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hiểu biết pháp luật của đương sự, dẫn đến việc họ không thể tận dụng đầy đủ các quyền của mình. Để khắc phục điều này, cần có các chương trình giáo dục pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân. Ngoài ra, cần cải cách hệ thống pháp luật để đảm bảo tính độc lập của tòa án và minh bạch trong quy trình tố tụng. Những kiến nghị này sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự và nâng cao hiệu quả thực hiện quyền tố tụng của đương sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền tố tụng của đương sự là một trong những công cụ pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khi tham gia tố tụng tại Tòa án. Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS) năm 2004 và Luật sửa đổi, bổ sung năm 2011, quyền tố tụng của đương sự được ghi nhận rõ ràng, tạo điều kiện cho các bên tham gia tố tụng chủ động bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực hiện các quyền này, dẫn đến việc quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự chưa được bảo vệ đầy đủ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận cơ bản, phân tích các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thực hiện quyền tố tụng của đương sự tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quyền tố tụng của đương sự trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án, không bao gồm quyền tố tụng trong thi hành án dân sự. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên các văn bản pháp luật hiện hành, các nghị quyết hướng dẫn của Tòa án nhân dân Tối cao, cùng với việc tham khảo kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia như Pháp, Liên bang Nga và Trung Quốc. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng dân sự, bảo đảm quyền lợi cho đương sự, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về quyền tố tụng của đương sự, bao gồm:

• Khái niệm quyền tố tụng của đương sự: Quyền tố tụng được hiểu là quyền năng pháp lý mà pháp luật tố tụng dân sự quy định cho đương sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố tụng tại Tòa án.

• Cơ sở khoa học xây dựng quyền tố tụng: Quyền tố tụng của đương sự được xây dựng trên cơ sở quyền con người, đường lối của Đảng về hoạt động tư pháp, mối quan hệ giữa luật nội dung và luật tố tụng dân sự, các nguyên tắc cơ bản của tố tụng dân sự, cũng như vị trí, vai trò của từng đương sự trong vụ án.

• Nguyên tắc cơ bản trong tố tụng dân sự: Bao gồm nguyên tắc xét xử công khai, nguyên tắc hai cấp xét xử, nguyên tắc bình đẳng, nguyên tắc bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo, nguyên tắc vô tư, khách quan của người tiến hành tố tụng.

• Các khái niệm chính: Quyền tự định đoạt của đương sự, quyền cung cấp chứng cứ và chứng minh, quyền tham gia tố tụng, quyền khiếu nại, kháng cáo, quyền được trợ giúp pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin, quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành như:

• Phân tích, diễn giải: Phân tích các quy định pháp luật, diễn giải các khái niệm và nguyên tắc liên quan đến quyền tố tụng của đương sự.

• Tổng hợp, so sánh: So sánh pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam với pháp luật của một số quốc gia để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Thống kê, khảo sát thực tiễn: Thu thập số liệu về thực tiễn thực hiện quyền tố tụng tại các Tòa án, đánh giá các vướng mắc, bất cập.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu dựa trên các vụ án dân sự tại một số Tòa án cấp tỉnh và cấp huyện trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến 2013, lựa chọn mẫu đại diện cho các loại vụ án phổ biến.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong giai đoạn 2012-2013, tập trung phân tích các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng sau khi BLTTDS năm 2004 và Luật sửa đổi năm 2011 có hiệu lực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quyền tự định đoạt của đương sự được pháp luật ghi nhận đầy đủ: BLTTDS sửa đổi quy định rõ quyền đưa ra yêu cầu tố tụng, quyền thay đổi, bổ sung, rút yêu cầu tố tụng, quyền tự thỏa thuận, hòa giải, quyền kháng cáo, khiếu nại và đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Ví dụ, quyền khởi kiện được quy định tại Điều 161 BLTTDS sửa đổi, cho phép cá nhân, tổ chức tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

2. Quyền cung cấp chứng cứ và chứng minh được bảo đảm nhưng còn hạn chế về thời hạn và cơ chế thực thi: Đương sự có quyền cung cấp chứng cứ trong suốt quá trình tố tụng, quyền yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp chứng cứ, quyền đề nghị Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định rõ thời hạn giao nộp chứng cứ, dẫn đến việc đương sự có thể lợi dụng để trì hoãn hoặc gây khó khăn cho đối phương.

3. Quyền tham gia tố tụng được bảo vệ nhưng thực tế còn nhiều khó khăn: Đương sự được quyền bình đẳng khi tham gia tố tụng, quyền tự bảo vệ hoặc nhờ người khác bảo vệ quyền lợi, quyền tham gia phiên tòa, quyền tranh luận. Tuy nhiên, trình độ hiểu biết pháp luật của đương sự còn hạn chế, khả năng trợ giúp pháp lý chưa đồng đều, và sự khách quan, tinh thần trách nhiệm của người tiến hành tố tụng chưa được đảm bảo đầy đủ.

4. Cơ chế giám sát và bảo đảm quyền tố tụng còn nhiều bất cập: Mặc dù có các cơ chế giám sát như hai cấp xét xử, thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, kiểm sát của Viện kiểm sát, nhưng thực tế vẫn tồn tại hiện tượng vi phạm quyền tố tụng của đương sự do sự thiếu minh bạch, áp đặt ý chí chủ quan của người tiến hành tố tụng.

Thảo luận kết quả

Việc ghi nhận và bảo đảm thực hiện quyền tố tụng của đương sự là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong tố tụng dân sự. Các quy định pháp luật hiện hành đã tạo nền tảng pháp lý vững chắc, tuy nhiên, sự hạn chế trong thực tiễn thực hiện làm giảm hiệu quả của các quyền này. Ví dụ, việc không quy định thời hạn cụ thể cho việc giao nộp chứng cứ tạo điều kiện cho việc trì hoãn tố tụng, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.

So sánh với pháp luật của một số nước như Pháp, Liên bang Nga và Trung Quốc, Việt Nam có nhiều điểm tương đồng trong việc quy định quyền tố tụng của đương sự, nhưng còn thiếu một số cơ chế bảo đảm thực thi hiệu quả như quyền trao đổi chứng cứ trực tiếp giữa các đương sự, quyền kháng cáo giám đốc thẩm trực tiếp, hoặc các biện pháp xử lý nghiêm khắc đối với hành vi cản trở tố tụng.

Việc nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật của đương sự và năng lực hành vi tố tụng, đồng thời tăng cường vai trò trợ giúp pháp lý, cũng như đảm bảo sự độc lập, khách quan và tinh thần trách nhiệm của người tiến hành tố tụng là những yếu tố quyết định để quyền tố tụng của đương sự được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ vụ án có luật sư tham gia và tỷ lệ vụ án có vi phạm quyền tố tụng, hoặc bảng thống kê các loại quyền tố tụng được thực hiện thành công trong thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về quyền tố tụng của đương sự: Cần bổ sung quy định cụ thể về thời hạn giao nộp chứng cứ, quy định rõ ràng về phạm vi và điều kiện thay đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện, kháng cáo để tránh việc lạm dụng quyền này gây trì hoãn tố tụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật cho đương sự: Triển khai các chương trình đào tạo, tập huấn, hướng dẫn thực hiện quyền tố tụng cho người dân, đặc biệt tại các vùng nông thôn, dân tộc thiểu số. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, các tổ chức pháp lý, địa phương.

3. Phát triển và nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý: Mở rộng mạng lưới trợ giúp pháp lý, nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của luật sư, trợ giúp viên pháp lý để hỗ trợ đương sự thực hiện quyền tố tụng hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Hội Luật gia, các tổ chức xã hội.

4. Tăng cường sự độc lập, khách quan và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng: Xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền tố tụng của đương sự, đồng thời nâng cao đạo đức nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm của cán bộ Tòa án. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Ban Cán sự Đảng Tòa án.

5. Hoàn thiện cơ chế giám sát và bảo đảm thực hiện quyền tố tụng: Cải tiến thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, tăng cường vai trò của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát hoạt động tố tụng, đồng thời xây dựng các quy định xử lý vi phạm trong quá trình tố tụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Luận văn cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về quyền tố tụng của đương sự, giúp nâng cao hiểu biết và kỹ năng tư vấn, bảo vệ quyền lợi cho khách hàng trong tố tụng dân sự.

2. Cán bộ, thẩm phán Tòa án: Tài liệu giúp người tiến hành tố tụng hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của đương sự, từ đó thực hiện công bằng, khách quan, đảm bảo quyền tố tụng được tôn trọng và bảo vệ.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật: Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu chuyên sâu về tố tụng dân sự, đặc biệt là các quyền tố tụng của đương sự.

4. Nhà lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về tố tụng dân sự, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền tố tụng của đương sự là gì?
   Quyền tố tụng của đương sự là quyền năng pháp lý được pháp luật tố tụng dân sự quy định cho cá nhân, tổ chức tham gia tố tụng tại Tòa án nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết vụ án dân sự.

2. Đương sự có thể thay đổi yêu cầu khởi kiện trong quá trình tố tụng không?
   Có, đương sự có quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện trước khi Tòa án đưa vụ án ra xét xử. Sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử, việc thay đổi phải trong phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu và được Hội đồng xét xử chấp nhận.

3. Quyền cung cấp chứng cứ của đương sự được thực hiện như thế nào?
   Đương sự có quyền cung cấp chứng cứ trong suốt quá trình tố tụng, yêu cầu cá nhân, tổ chức cung cấp chứng cứ, đề nghị Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ khi không thể tự mình thực hiện. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định thời hạn cụ thể cho việc giao nộp chứng cứ.

4. Khi nào đương sự có quyền kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án?
   Đương sự có quyền kháng cáo trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án hoặc nhận được bản án, quyết định. Thời hạn này có thể được gia hạn nếu có lý do chính đáng hoặc trở ngại khách quan.

5. Vai trò của người bảo vệ quyền lợi trong tố tụng dân sự là gì?
   Người bảo vệ quyền lợi (luật sư, trợ giúp viên pháp lý hoặc người khác) giúp đương sự thực hiện quyền tố tụng chính xác, hiệu quả, đồng thời tạo sự đối trọng, buộc người tiến hành tố tụng phải tôn trọng quyền tố tụng của đương sự, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn lần đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về quyền tố tụng của đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam, từ lý luận đến thực tiễn thực hiện.
• Phân tích chi tiết các quyền tố tụng cơ bản như quyền tự định đoạt, quyền cung cấp chứng cứ, quyền tham gia tố tụng và các quyền tố tụng khác, đồng thời chỉ ra những bất cập trong thực tiễn.
• So sánh kinh nghiệm lập pháp của một số quốc gia để rút ra bài học hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện quyền tố tụng của đương sự.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bảo đảm thực hiện quyền tố tụng và vai trò của các chủ thể trong tố tụng dân sự là bước đi tiếp theo cần thiết.

Các nhà nghiên cứu, nhà lập pháp và cơ quan tư pháp cần phối hợp triển khai các kiến nghị để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tố tụng của đương sự, góp phần xây dựng nền tư pháp dân chủ, công bằng và minh bạch.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE QUYEN TO TUNG CUA DUONG SU TRONG TO TUNG DAN SU’ 1. KHAI NIEM, Y NGHIA CUA QUYEN TO TUNG CUA DUONG SU’ 1. Khái niệm quyền tố tung của đương sự Xét ở góc độ thuật ngữ thì “Quyền” là một khái niệm pháp lý dùng dé chỉ những điều mà pháp luật công nhận và bảo đảm thực hiện đối với cá nhân, tô chức dé theo đó mà cá nhân được hưởng, được làm, được đòi hỏi mà không ai được ngăn cản, hạn chế [39, tr. Theo một góc độ khác, “Quyền” được hiểu là quyền năng mà pháp luật thực định quy định cho mỗi chủ thể pháp luật, cho phép các chủ thé đó làm một việc gì đó, yêu cầu hoặc ngăn cản người khác làm một việc gì đó vì lợi ích của chính mình hoặc vì lợi ích người khác [20, tr.

Qua các khái niệm nêu trên, có thể nhận thấy quyền là yếu tố quan trọng quyết định sự tồn tại của cá nhân, quyên là phạm trù trung tâm trong thực tiễn xây dựng, áp dụng pháp luật và trong đời sống xã hội. Các dấu hiệu đặc trưng của quyền là được ghi nhận về mặt pháp lý và được bảo đảm thực hiện bởi các quy định của pháp luật, đồng thời phải có sự thừa nhận về mặt xã hội, gắn liền với chủ thé cá nhân, được thé hiện cụ thể trong thực tế đời sông thông qua các quan hệ xã hội cụ thể của cá nhân trong một cộng đồng nhất định. Đối với cá nhân, các quyền cơ bản phát sinh và ghi nhận khi cá nhân phát trién đến một giai đoạn nhất định, tham gia những quan hệ xã hội, những lĩnh vực hoạt động nhất định {[40, tr. Theo từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh thì “Tố tụng” là việc thưa kiện, còn “tố tụng pháp lý” là việc pháp luật quy định những thủ tục về cách tô tụng [1, tr.

Trong sách Tiếng nói nôm na của Lê Gia, giải thích rõ ràng hơn “tố tụng” là vạch tội và đưa ra cửa công dé phân giải phải trái do chữ “tố” là vạch tội, chữ “tụng” là thưa kiện ở cửa công dé xin phân phải trái” [14, tr. Nhu vậy, có thé hiểu “tố tụng” là việc thưa kiện ở Tòa án và được Tòa án chấp nhận việc thưa kiện đó dé giải quyết. “Tố tụng dân sự” là trình tự hoạt động do pháp luật quy định cho việc xem xét giải quyết vụ án dân sự và thi hành án dân sự. Mục đích của tố tụng dân sự là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan tổ chức va lợi ích của Nhà nước [40, tr.

Một định nghĩa tương tự đã được TS. Nguyễn Công Bình khẳng định tại trang 10 của Gido trình Luật T tụng dân sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dan năm 2012. Tuy nhiên, nếu xét theo nghĩa hep thì trình tự tố tụng là việc thực hiện các hành vi tố tụng trước Tòa án, từ khi bắt đầu có yêu cầu 7 khởi kiện cho đến khi Tòa án ra phán quyết cuối cùng về vụ việc. Khi các quyền dân sự của cá nhân bị xâm phạm, người khởi kiện nộp đơn khởi kiện tại Tòa án là đánh dấu việc bắt đầu tham gia một quan hệ tố tụng.

Chủ thé tham gia quan hệ pháp luật tô tụng dân sự có thé bao gồm người tiến hành tô tụng và người tham gia tố tụng. Người tham gia tố tụng đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự và người yêu cau, người bị yêu cầu và người liên quan trong việc dân sự - còn được gọi là đương sự. Đối với nhóm chủ thê tiến hành tố tụng thì các quyền tố tụng của họ có tính chất đặc biệt, mang tính quyền lực Nhà nước. Nguyễn Công Bình thì xét dưới góc độ cụ thé thì nội dung của quan hệ pháp luật tố tụng dân sự gồm quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tố tụng dân sự.

Theo đó, “Quyên t6 tung dân sự là cách xử sự mà pháp luật t6 tụng dân sự quy định cho các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật to tụng dân sự được thực hiện. Tùy theo mục dich, tinh chất tham gia to tung cua các chu thé ma pháp luật tô tung dân sự quy định cho mỗi chủ thé các quyên tô tụng dân sự nhất định ” và “Nghĩa vụ tổ tụng dân sự là cách xử sự bắt buộc mà pháp luật tô tụng dân sự quy định cho các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật tổ tụng dan sw” (2, tr. Đương sự khi tham gia tô tụng được pháp luật ghi nhận cho những quyền tố tụng mang những đặc điểm riêng, toàn bộ hệ thống quyền tố tụng của đương sự khi được sử dụng đều nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Giữa quyền, lợi ích hợp pháp và quyền tố tụng của đương sự có mối liên hệ chặt chẽ, thống nhất.

Tùy thuộc vào quyền và lợi ich của đương sự bị xâm phạm, tùy thuộc vào dia vi tố tụng của đương sự và giai đoạn tố tụng đương sự tham gia mà pháp luật quy định cho họ những quyền năng tố tụng nhất định dé bảo vệ hiệu quả nhất quyền tố tụng của đương sự của mình. Tương ứng với quyền tố tụng của đương sự là trách nhiệm bảo đảm thực hiện của Tòa án. Ngoài các quyền tố tụng được pháp luật ghi nhận thi đương sự phải thực hiện các nghĩa vụ nhất định để đảm bảo cho việc giải quyết vụ việc của Tòa án được nhanh chóng và chính xác. Xét ở góc độ quyền con người, khi xuất hiện bất công thì công lý là cách thê hiện cơ bản của quyền con người một cách tự nhiên.

Trong Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền của Liên hợp quốc đã tuyên bố rằng “Điều cốt yếu là các quyền con người phải được bảo vệ bởi một chế độ pháp quyén. Ở bat kì một quốc gia nào trên thế giới, quyền con người đều được ghi nhận trong hệ thống pháp luật của Nhà nước. Đối với lĩnh vực đời sông dân sự thì các quyền dân sự (theo nghĩa rộng) đều được các quốc gia ghi nhận trong các văn bản pháp luật về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại và lao động. Tuy nhiên, nếu pháp luật chỉ dừng lại ở việc ghi nhận các quyền dân sự cho cá nhân không thôi thì chưa thực sự có ý nghĩa mà còn phải bảo đảm thực hiện nó trên thực tế.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Huy Đầu đã có nhận xét “Mộ quyền lợi được luật pháp công nhận nhiều khi không đủ đảm bảo cho người có chủ quyên hưởng dụng: quyên lợi có thé bị phủ nhận, bị xâm phạm ” [13, tr36]. Do vậy, đặt ra van đề cần bảo vệ các quyền dân sự khi con người cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Để bảo vệ các quyền dân sự này, pháp luật cần trao cho các chủ thể các quyền năng trước Tòa án dé có thể được phán xử một cách công bằng. Các quyền năng này được trao cho đương sự nhằm chống lại sự lạm quyền, thiên vị hay sai sót của hệ thống Tòa án hoặc tạo điều kiện cho các bên đương sự có cơ hội như nhau trong việc chứng minh bảo vệ quyền lợi của mình, có phương tiện dé chống lại sự thiếu trung thực, gian lận hay thiếu thiện chí của bên đối phương.

Các quyền năng của đương sự được pháp luật trao cho khi tham gia tố tụng trước Tòa án được gọi là quyền tố tụng của đương sự. Vấn đề cốt lõi của việc ghi nhận quyền dân sự là tạo điều kiện để mỗi người được sông trong sự tôn trọng, được bảo vệ trước mọi hành vi vi phạm quyền con người. Mọi chủ thể có quyền, lợi ích bị xâm phạm hay tranh chấp hoặc cần ghi nhận các quyền hay tình trạng pháp lý đều được pháp luật trao cho quyền cầu viện hay yêu cầu Tòa án giải quyết các vụ việc. Tòa án - cơ quan bảo vệ công lý muốn bảo vệ quyền, lợi ích đó cho các bên thì phải thực hiện theo một trình tự tố tụng theo quy định của pháp luật tố tụng.

Trong trình tự té tụng đó có nhiều giai đoạn tố tụng khác nhau và tùy theo tính chất, đặc điểm của từng giai đoạn tố tụng mà pháp luật cần phải trang bị cho đương sự các quyền năng cụ thé để đương sự có thé sử dụng dé bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Các quyền tố tụng của đương sự được pháp luật ghi nhận có nguồn gốc từ quyền dân sự, đồng thời các quyền tố tụng này lại chính là công cụ hữu hiệu dé bảo đảm thực hiện quyền dân sự trong cuộc sống. Do đó, có thê khang định các quyền tố tụng đối với mỗi đương sự là rất quan trọng và cần thiết cho việc bảo vệ quyền dân sự của mình. Các quyền năng này có thể bao gồm nhóm quyền gắn với sự định đoạt của đương sự như quyền đưa ra yêu cầu tố tụng trước Tòa án (có thé là yêu cầu hay khởi kiện làm phát sinh vụ việc, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập) và quyền thay đổi, bé sung, rút các yêu cầu tố tụng đó; quyền tự hòa giải, tham gia hòa giải; quyền kháng cáo phúc thâm, quyền đề nghị người có thâm quyền kháng nghị giám đốc, tái thâm; khiếu nại các quyết định và hành vi tố tụng của Tòa án; nhóm quyền gắn với hoạt động chứng minh, bảo vệ quyền lợi như quyền cung cấp chứng cứ, chứng minh bảo vệ quyền lợi, quyền yêu cầu chủ thể liên quan cung cấp chứng cứ đề giao nộp cho Tòa 9 án, đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập chứng cứ, quyền được biết, ghi chép, sao chụp chứng cứ, tài liệu của đối phương; nhóm quyền về sự tham gia tố tụng của đương sự như quyền bình dang khi tham gia tố tụng, quyền tham gia phiên tòa, quyền được nhận thông báo tố tụng: quyền tự bảo vệ hay nhờ người khác bảo vệ quyền lợi, quyền có người đại điện tham gia tố tụng; quyền đưa ra câu hỏi, đề xuất với Toa án những vân đề cần hỏi người khác; quyền được đối chất với nhau hoặc với người làm chứng: quyền tranh luận tại phiên toà; nhóm các quyền về tố tụng khác như yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng; yêu cầu Tòa án quyết định áp dụng BPKCTT; quyền được cấp trích lục bản án, quyết định của Tòa án; đề nghị Tòa án tạm đình chỉ giải quyết vụ án.