Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘITRỘM CẮP TÀI SẢN 1.Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tộitrộm cắp tài sản 1. Khái niệmphòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản Phòng ngừa tình hình tội phạm là vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng được đặt ra sau khi tiềm hiểu đặc điểm, tính chất tình hình tội phạm và các nguyên nhân – điều kiện tình hình tội phạm. Về thuật ngữ, các nhà khoa học Việt Nam đã sử dụng hai thuật ngữ “phòng ngừa tội phạm” và “phòng ngừa tình hình tội phạm”[37, tr. Lý luận và thực tiễn cho thấy, “phòng ngừa tội phạm” không có ý nghĩa chỉ giới hạn ở mức độ phòng ngừa tội phạm cụ thể (cái riêng).
Ngược lại, “phòng ngừa tình hình tội phạm” cũng không có nghĩa chỉ giới hạn ở mức độ phòng ngừa chung toàn bộ tình hình tội phạm (cái chung) mà không kết hợp với phòng ngừa tội cụ thể. Thật ra, hai cách diễn đạt nàyđều thể hiện phòng ngừa tội phạm ở tất cả các mức độ: tình hình tội phạm nói chung, loại tội phạm và từng tội phạm cụ thể. Mục đích chung của phòng ngừa tình hình tội phạm là hạn chế và loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội, không phân biệt loại tội phạm (hoặc tội phạm) nào. Liên quan đến định nghĩa phòng ngừa tình hình tội phạm, các nhà nghiên cứu tại Việt Nam hiện nay có hai xu hướng chính: xu hướng thứ nhất là các tác giả quan niệm rằng phòng ngừa tình hình tội phạm bao gồm cả hoạt động phòng và chống tội phạm; xu hướng thứ hai cho rằng phòng ngừa chỉ bao gồm hoạt động tác động vào nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nhằm ngăn ngừa trước không cho tội phạm xảy ra.
Qua tham khảo các quan điểm lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm, có thể rút ra: “Việc phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ các biện pháp mang tính chất Nhà nước, xã hội, và Nhà nước – xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm” [46, tr. 8 Để làm giảm tội phạm trộm cắp tài sản hiện nay thì tầm quan trọng của việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản cần được quan tâm sâu sắc. Trên cơ sở nhận thức chung đó về phòng ngừa tình hình tội phạm, chúng ta mới có thể có được quan điểm đúng đắn về phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản. Như vậy, phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản một mặt phải tiến hành đồng bộ các biện pháp nhằm nghiên cứu cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, phát hiện ngăn chặn, xóa bỏ các nguyên nhân, điều kiện làm nảy sinh tội phạm trộm cắp tài sản.
Mặt khác, phải phát hiện, ngăn chặn, điều tra xử lý kịp thời khi có tội phạm trộm cắp tài sản xảy ra và giáo dục kẻ phạm tội trộm cắp tài sản thành người có ích cho xã hội. Ý nghĩa nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản Tình hình tội phạm gây thiệt hại lớn cho các quan hệ xã hội, do đó phòng ngừa tình hình tội phạm là hoạt động mang tính tất yếu. Việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội phạm là một phương hướng có tính chiến lược, lâu dài, hỗ trợ và tạo điều kiện cho các hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm khác [39, tr. Đối với tình hình tội trộm cắp tài sản hiện nay đang gây ra nhiều thiệt hại tài sản cho công dân, cho xã hội, ảnh hưởng lớn đến TTATXH.
Nghiên cứu các biện pháp phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản thể hiện ý nghĩa thực tế trong hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm trộm cắp tài sản. Việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sảncòn tác động đến các lĩnh vực khác trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước như phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội, an ninh quốc phòng… Thông qua việc làm tốt công tác phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản sẽ tạo ra những điều kiện thuận lợi cho các mặt công tác phòng ngừa tình hình tội phạm khác, như hỗ trợ công tác tấn công trấn áp có hiệu quả cao, hỗ trợ công tác bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội tốt hơn. Đặc biệt, đối với lĩnh vực điều tra, xử lý tội phạm, làm tốt công tác phòng ngừa, phát động quần chúng nhân dân có ý thức tham gia đấu tranh phòng chống tội phạm, quản lý chặt chẽ các đối tượng sưu 9 tra, xác minh hiềm nghi, chuyên án là điều kiện phục vụ công tác điều tra vụ án nhanh chóng, khẩn trương và đem lại hiệu quả chính xác. Bên cạnh đó, việc phạm tội trộm cắp tài sản có một phần nguyên nhân từ cá nhân con người, nhưng nguyên nhân sâu xa và có tính quyết định là ở môi trường xã hội.
Nhà nước cần loại trừ nguyên nhân điều kiện phạm tội cụ thể bằng việc cải thiện điều kiện kinh tế, xã hội để mọi người sống trong môi trường an toàn, ngăn ngừa rủi ro phạm tội. Vì vậy, việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản còn có ý nghĩa nhân đạo và tiến bộ xã hội. Ở khía cạnh kinh tế, việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản đem lại hiệu quả kinh tế nhất định. Phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản có hiệu quả sẽ ngăn chặn những thiệt hại to lớn về kinh tế do tội phạm này gây ra, kể cả các thiệt hại gián tiếp mà Nhà nước và xã hội phải bỏ kinh phí để khắc phục hậu quả.
Mặt khác, nếu tỷ lệ phạm tội trộm cắp tài sản giảm thì sẽ kéo theo khả năng ngân sách Nhà nước giảm chi cho hoạt động điều tra, xét xử, cải tạo người phạm tội. Ở khía cạnh quản lý, việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản được coi là một “kênh” quản lý xã hội có hiệu quả. Thông qua hoạt động phòng ngừa tội phạm này, các cơ quan chức năng kiểm soát được một mảng tối – tình hình tội trộm cắp tài sản của xã hội. Mặt khác, các biện pháp phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản góp phần duy trì trật tự xã hội bằng các biện pháp chuyên môn nghiệp vụ, thậm chí có tính cưỡng chế.
Vì vậy, việc nghiên cứu phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản có ý nghĩa về mặt quản lý xã hội. Tóm lại, trong nghiên cứu lý luậnvà nhận thức về phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản hiện nay ở nước ta, trên thực tế hai hoạt động này thường gắn liền với nhau, tác động lẫn nhau trong quá trình kéo giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội trộm cắp tài sản ra khỏi đời sống xã hội của chúng ta. Mục đích, các nguyên tắc phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản 10 1. Mục đích phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản Phòng ngừa tình hình tội phạm là một quá trình lâu dài, khó khăn, phức tạp, tuy nhiên từ những lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, của Đảng ta và từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm chúng ta có thể tin tưởng sẽ đấu tranh thắng lợi với các loại tội phạm và loại trừ nó ra khỏi đời sống xã hội trong tương lai.
Hơn nữa, phòng ngừa không để xảy ra tội phạm còn là yêu cầu đòi hỏi của Nhà nước và mỗi người dân để đảm bảo cuộc sống yên vui, hạnh phúc[35, tr. Như vậy,mục đích phòng ngừa tình hình tội phạm được đặt ra tùy thuộc vào điều kiện của mỗi quốc gia, mỗi thời kỳ, giai đoạn cụ thể. Trong tình hình hiện nay ở nước ta để chỉ đạo cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, Đảng ta đã ban hành Chỉ thị số 48/CT/TW “về tăng cường sự lạnh đạo của Đảng đối với công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trong tình hình mới” trong đó đã chỉ rõ: “trong thời gian tới công tác phòng chống tội phạm phải kiềm chế, làm giảm các loại tội phạm, nhất là các loại tội phạm nghiêm trọng, tội phạm mới, tạo môi trường lành mạnh phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ cuộc sống hạnh phúc và bình yên của nhân dân”. Mục đích của phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản cần phải hướng đến việc không để hình thành và tồn tại các nguyên nhân, điều kiện phạm tội, tức là phải hạn chế, cô lập, tiến tới loại trừ những mầm mống tội phạm (nguyên nhân và điều kiện của tội phạm).
Đối với tình hình tội trộm cắp tài sản cần phải hạn chế, làm giảm, chặn đứng để không có sự gia tăng phát triển và tiến tới xỏa bỏ, thủ tiêu hiện tượng này khỏi đời sống xã hội góp phần đảm bảo an ninh trật tự của đất nước [35, tr. Cụ thể hóa mục đích phòng ngừa tình hình tội trộm cắp tài sản bao gồm những nội dung cụ thể như sau: - Hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm và các vụ phạm tội trộm cắp tài sản, không để nảy sinh và phát triển loại tội phạm này. Sự phát sinh, phát triển tình hình tội trộm cắp tài sảntrong mỗi khu vực, địa bàn đều có nguyên nhân và điều kiện nhất định. Hạn chế hoặc xóa bỏ các 11 nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội trộm cắp tài sản là công việc lâu dài, phức tạp và khó khăn, công việc này đòi hỏi sự tham gia tích cực của cả hệ thống cơ quan Đảng, chính quyền, tổ chức xã hội, các cấp và đến mỗi người dân, đồng thời cũng đòi hỏi có chủ trương, chính sách đúng đắn, hợp lý, toàn diện của Đảng và Nhà nước đối với từng lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội từ cấp vĩ mô đến cơ sở.
Chúng ta phải thừa nhận rằng tội phạm trộm cắp tài sản nảy sinh do nhiều nguyên nhân và điều kiện khác nhau, bao gồm những yếu tố về tâm, sinh lý con người, yếu tố môi trường tác động và đặc biệt cuộc sống xã hội luôn luôn thay đổi, phát triển và thường xuyên xuất hiện những mâu thuẫn chưa kịp thời giải quyết được. Vì vậy, việc xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện, loại trừ tội phạm trộm cắp tài sảnkhỏi đời sống xã hội là vấn đề tất yếu. - Ngăn chặn kịp thời, không để xảy ra các hành vi phạm tội mới.