CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIÊN CỦA TIỀN LƯƠNG TRONG KHU VỰC HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1. Đặc điểm của tiền lương trong khu vực hành chính sự nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường và sự hoạt động của thị trường sức lao động ( hay còn gọi là thị trường lao động ), sức lao động là hàng hoá, do vậy tiền lương là giá cả của sức lao động. Khi phân tích về nền kinh tế tư ban chủ nghĩa, nơi mà các quan hệ thị trường thống tri.
Các Mác viết: “Tién công không phải là giá trị hay giá cả của lao động mà chỉ là một hình thái cải trang của giá tri hay giá ca sức lao động “ [6, 76]. Tiền lương phản ánh nhiều quan hệ kinh tế, xã hội khác nhau. Tiền lương, trước hết là số tiền mà người sử dụng lao động (mua sức lao động) trả cho người lao động ( người bán sức lao động ). Đó là quan hệ kinh tế của tiền lương.
Mặt khác, do tính chất đặc biệt của loại hàng hoá sức lao động mà tiền lương không chỉ thuần tuý là vấn đề kinh tế mà còn là một vấn đề xã hội rất quan trọng, liên quan đến đời sống và trật tự xã hội. Trong quá trình hoạt động, nhất là trong hoạt động kinh doanh, đối với chủ doanh nghiệp, tiền luơng là một phần chi phí cấu thành của chi phí sản xuất - kinh doanh. Vì vậy, tiền lương luôn được tính toán và quản lý chặt chẽ. Đối với người lao động, tiền lương là thu nhập từ quá trình lao động của họ, phần thu nhập chủ yếu đối với đại đa số lao động trong xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của họ.
Phấn đấu, nâng cao tiền lương là mục đích của hết thay mọi người lao động. Mục đích này tao động lực dé người lao động phát triển trình độ và khả năng lao động của mình. Trong điều kiện của một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần như ở nước ta hiện nay, phạm trù tiền lương trong từng thành phần và khu vực kinh tế, bên cạnh cái chung, sẽ có những đặc điểm riêng. Trong thành phần kinh tế nhà nước và khu vực hành chính sự nghiệp (khu vực lao động nhà nước trả lương), tiền lương là số tiền mà các doanh ngh iệp quố c doa nh, các cơ qua n, tổ chứ c của nhà nướ c trả cho ngư ời lao động the o cơ chế và chí nh sác h của nhà nướ c, đượ c thể hiệ n tro ng hệ thố ng thang, bảng lương do nhà nước quy định.
Tuy nhiên, các quy định cụ thể về tiền lương trong khu vực doanh nghiệp có nhiều điểm khác với khu vực hành chính sự nghiệp, xuất phát từ những đặc điểm khác nhau của từng khu vực. Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh, tiền lương chịu tác động, chi phối của thị trường lao động. Tién lương trong khu vực này dù vẫn nam trong khuôn khổ pháp luật và theo những chính sách của chính phủ, nhưng là những giao dịch trực tiếp giữa chủ và thợ, những “mặc cả” cụ thể giữa một bên làm thuê và một bên đi thuê. Những hợp đồng lao động này có tác động trực tiếp đến phương thức trả công.
Đứng trên phạm vi toàn xã hội, tiền lương được xem xét và đặt trong quan hệ về phân phối thu nhập, quan hệ sản xuất và tiêu dùng, quan hệ về trao đổi. và do vậy các chính sách về tiền lương, thu nhập luôn là chính sách trọng tâm của mọi quốc gia. Tiền lương trong khu vực hành chính sự nghiệp có các đặc điểm sau đây: + Thứ nhất, tiên lương là giá cả của hàng hoá sức lao động chất lượng cao. Cán bộ công chức, viên chức, các nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sỹ.phần lớn là những người thường được đào tạo cơ bản, lâu dài.
Do đó họ có học vấn trình độ chuyên môn cao. Trước khi được tuyển dụng vào làm việc các cơ quan Đảng, Nhà nước, Đoàn thể mỗi cán bộ, công chức đều phải trải qua quá trình đào tạo cơ bản trong các trường trung học, cao đẳng và đại học từ 3 đến 5 năm. Mặt khác họ đảm nhiệm những công việc quan trọng trong bộ máy Đảng, Nhà nước, Đoàn thể. Họ là những người tham mưu hoặc trực tiếp hoạch định ra các đường lối, chính sách phát triển Kinh tế, Chính trị, Xã hội của cả nước, một địa phương hay một ngành kinh tế, kỹ thuật.
Mỗi một chủ trương, chính sách đúng, sai có tác động khuyến khích sản xuất và đời sống phát triển hay hạn chế sự phát triển của nó trên phạm vi cả nước, một vùng kinh tế hay ca một tinh, huyén. Bài học đó da từng có trong lịch sử phát triển của nhiều nước và ngay cả ở nước ta. Chính những công việc này đòi hỏi họ phải phải không ngừng nâng cao trình độ học vấn, nghề nghiệp, có đầy đủ “ đức và tài ”. Họ phải là những người có đây đủ sức khoẻ, trí tuệ, sống có hoài bão, trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của Nhà nước và Nhân dân.
Họ phải được rèn luyện thử thách qua thực tế. Trong quá trình làm việc đội ngũ cán bộ, công chức Ỷ luôn được sàng lọc, thay thế, họ luôn phải phấn đấu nâng cao trình độ của mình về mọi mặt như: chuyên môn nghiệp vụ, giác ngộ chính trị, ngoại ngữ. Muốn chuyển ngạch, công chức phải có day đủ các chứng chi đào tạo về chuyên môn và phải qua các khoá đào tạo về ngoại ngữ, tin học, chính trị tuỳ theo từng ngạch bậc công chức mà có yêu cầu cụ thể. Tóm lại, người công chức muốn tồn tại và phát triển họ phải gắn với việc học tập suốt đời, ho làm việc và học tập trên tinh than tự giác cao là chính.
Vì vậy, việc trả lương ở đây cần phải thấy rõ những đặc điểm mấu chốt này mà trả cho tương xứng. Tất cả các nhà chính khách, công chức của bất cứ một nước nào cũng đều phải tuyệt đối trung thành với tổ quốc, dân tộc mình và phải chấp hành nghiêm hiến pháp, pháp luật. Phải coi việc chấp hành nghiêm hiến pháp, pháp luật và giữ gìn bí mật quốc gia là nhiệm vụ hàng đầu của người công chức. Cho nên, tiêu chuẩn đầu tiên khi tuyển vào ngạch công chức của các nước là: họ phải có quốc tịch của nước mình và phải hứa tuyệt đối trung thành với tổ quốc, dân tộc.
Đối với nước ta thì đặc điểm này càng phải được coi trọng. Người cán bộ công chức trước hết, phải là người tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Dang, của dân tộc. Chấp hành thật nghiêm chính Hiến pháp và Pháp luật của Nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Thực tế cho thấy, trong suốt hàng nghìn năm lịch sử của dân tộc và trong hơn nửa thế kỷ đấu tranh anh dũng giành độc lập dân tộc vừa qua, đã có biết bao nhiêu những cán bộ, công chức anh dũng hy sinh để bảo vệ đất nước, bảo vệ Đảng, thể hiện lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, dân tộc.
Đó cũng là những yếu tố đặc thù cần phải tính đến trong việc xây dựng thang, bảng lương trong khối hành chính, sự nghiệp. + Thứ hai, tiên lương là sự trả công lao động sản xuất ra hàng hoá công cong. Tiền lương trong khu vực hành chính sự nghiệp là sự tra công cho những người phục vụ lợi ích chung cho cả cộng đồng và xã hội với sự đòi hỏi chất lượng phục vụ cao. Nhu Bác Hồ đã nói cán bộ phải là: “ Công bộc của dân “.
Tiền lương trong khu vực này không những trả cho cán bộ, công chức, nhân viên làm việc trong bộ máy nhà nước, các cơ quan Đảng, đoàn thể, mà còn trả cho những viên chức làm việc trong các cơ quan sự nghiệp như giáo dục, y tế, các cơ quan nghiên cứu khoa học, văn hoá, xã hội.Lực lượng lao động này không làm ra sản phẩm trực tiếp như công nhân, song nó có vai trò hết sức quan trọng. Chính nhờ những hoạt động quản lý, nghiên cứu, làm việc gián tiếp này mà hiệu quả của của sản xuất kinh 8 doanh cũng như các hoạt động xã hội khác được đảm bảo, tăng cường và định hướng cho sự phát triển của toàn xã hội. Hoạt động của các cơ quan, đơn vị hành chính sự nghiệp là cung cấp các hàng hoá công cộng trên các lĩnh vực: Quản lý hành chính, trật tự an toàn xã hội, Y tế, Giáo dục, Văn hoá, Khoa học, Quốc phòng, An ninh v. Hàng hoá công cộng, rất cần thiết cho xã hội nhưng lại rất khó xác định chính xác giá trị của nó.
Thí dụ như: người cán bộ, công chức hoạch định ra một dự án luật đúng, phù hợp với điều kiện thực tế, có tác dụng khuyến khích sản xuất phát triển, tăng cường được kỷ cương phép nước, đời sống kinh tế xã hội được nâng cao. Nhưng nếu đòi hỏi phải lượng hoá giá trị của nó thành tiền thì thật là khó ! Ngược lại, có những công chức vì thiếu trách nhiệm hay do trình độ non kém, đề ra chính sách không đúng làm tổn thất cho cộng đồng và xã hội thì cũng khó lòng lượng hoá một cách thật chính xác. Hoặc có những công chức hàng ngày làm việc thực thi pháp luật, phải tiếp xúc với quyền lực, hàng, tiền rất dễ bị tha hoá, biến chất, tham ô, tham nhũng. Hay như gần đây có một hiện tượng mới trong xã hội nổi lên là nhiều cán bộ, công chức đến tuổi nghỉ hưu nhưng lại chan chừ, không muốn nghỉ hưu mà lại muốn kéo dài tuổi làm việc.
Tại sao lại như vậy ? Nếu xét về góc độ nhân đạo thì đây là một chính sách thể hiện tính ưu việt của chế độ. Trong hiện tượng này có nhiều nguyên nhân, song trong đó có một nguyên nhân là tiền lương hiện nay của cán bộ, công chức còn quá thấp, nếu họ về hưu mất các khoản thu nhập thêm thì sẽ rất khó khăn. Vì vậy, tiền lương trả trong khu vực hành chính sự nghiệp, khác hẳn với khu vực sản xuất, kinh doanh là việc lượng hoá, tính toán công việc đầu ra của lao động hành chính, sự nghiệp là rất khó. Cho nên việc xây dựng thang bảng lương, cũng như việc trả lương chủ yếu dựa vào phương pháp cho điểm về độ phức tạp của công việc, tinh thần trách nhiệm, trình độ chuyên môn yêu cầu cần phải có, quá trình được đào tạo, bồi dưỡng cũng như thâm niên công tác và thành tích đã đạt được.