CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Mục tiêu nghiên cứu của chương trình này nhằm tiếp cận một số cơ sở lý luận hiện đại trong lĩnh vực XHTD doanh nghiệp, giới thiệu công trình khoa học có liên quan của các tác giả nước ngoài đã công bố là mô hình chỉ số tín dụng đa biến của Altman trong dự báo nguy cơ vỡ nợ của doanh nghiệp. Trong chương trình này, đề tài nghiên cứu cũng cố gắng trình bày tương đối chi tiết về hệ thống XHTD DN của một số NHTM và tổ chức kiểm toán trong nước. Qua đó, xem xét những thành tựu của các hệ thống XHTD DN của những tổ chức này nhằm đề xuất áp dụng hoàn thiện cho hệ thống XHTD DN của Agribank. Tổng quan về xếp hạng tín dụng 1.
Khái niệm xếp hạng tín dụng Hiện nay có nhiều thuật ngữ được sử dụng để chỉ việc thực hiện đánh giá, xếp hạng khách hàng vay vốn tại NHTM như: xếp hạng người vay(borrower rating), xếp hạng rủi ro người vay (borrower risk rating), xếp hạng rủi ro tín dụng (Credit risk rating), chấm điểm tín dụng (Credit scoring)…Tuy nhiên từ gốc tiếng anh “credit rating” khi dịch sang tiếng việt có nhiều nghĩa: xếp hạng rủi ro, xếp hạn tín nhiệm, xếp hạng doanh nghiệp, đôi khi gây một số nhầm lẫn. Xếp hạng tín nhiệm và xếp hạng tín dụng đều có nghĩa tiếng anh như nhau nhưng chúng không đồng nhất. Xếp hạng tín nhiệm là một phạm trù lớn hơn xếp hạng tín dụng, mặc dù chúng đều có ý nghĩa là cách đánh giá khả năng trả nợ trong tương lai. Xếp hạng tín nhiệm là việc đánh giá khả năng chi trả đúng hạn của khách hàng đối với một nghĩa vụ nợ hiện tại và tương lai, nó được thực hiện bởi một công ty xếp hạng tín nhiệm độc lập.
Trong khi đó xếp hạng tín dụng là đánh giá hiện thời về chất lượng tín dụng được xem xét trong hoàn cảnh hướng về tương lai, phản ánh sự sẵn sàng và khả năng có thể thanh toán gốc và lăi khoản vay đúng hạn - công việc này thường thực hiện bởi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 chính các ngân hàng (hoặc các trung tâm thông tin tín dụng) và thường không được đăng tải công khai, do đó, nếu xét về kết quả xếp hạng khó có thể ngang tầm với kết quả được thực hiện bởi các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập. Tuy vậy, bản chất xếp hạng tín nhiệm hay xếp hạng tín dụng đều gồm 2 công đoạn chính: phân tích, đánh giá chấm điểm và xếp hạng khách hàng tín dụng. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn thì thống nhất thuật ngữ Xếp hạng tín dụng để gọi thay cho quá trình đánh giá phân tích và định hạng rủi ro của khách hàng trong quan hệ tín dụng với NHTM. XHTD là việc đưa ra nhận định về mức độ tín nhiệm đối với trách nhiệm tài chính; hoặc đánh giá mức độ rủi ro tín dụng phụ thuộc các yếu tố bao gồm năng lực đáp ứng cam kết tài chính, khả năng dễ bị vỡ nợ khi các điều kiện kinh doanh thay đổi, ý thức và thiện chí trả nợ của người đi vay.
Đối tượng của xếp hạng tín dụng Đối tượng của XHTD là các yếu tố có liên quan đến rủi ro tín dụng, bao gồm các thông tin tài chính và thông tin phi tài chính của khách hàng. Các NHTM sử dụng kết quả XHTD khách hàng để đưa ra ý kiến hiện tại dựa trên các nhân tố rủi ro, từ đó có chính sách tín dụng và giới hạn cho vay phù hợp. Một sự xếp hạng cao của một khách hàng đi vay chưa phải là chắc chắn trong việc thu hồi đầy đủ các khoản nợ gốc và lãi vay, mà chỉ là cơ sở để đưa ra quyết định đúng đắn về tín dụng đã được điều chỉnh theo dự kiến mức độ rủi ro tín dụng có liên quan đến khách hàng là người đi vay và tất cả các khoản vay của khách hàng đó. Tầm quan trọng của xếp hạng tín dụng Hệ thống XHTD giúp NHTM quản trị rủi ro tín dụng bằng phương pháp tiên tiến, giúp kiểm soát mức độ tín nhiệm khách hàng, thiết lập mức lãi suất cho vay phù hợp với dự báo khả năng thất bại của từng nhóm khách hàng.
NHTM có thể đánh giá hiệu quả danh mục đã được xếp hạng, qua đó điều chỉnh danh mục theo hướng ưu tiên nguồn lực vào những nhóm khách hàng an toàn. Xếp hạng tín dụng phục vụ công tác quản trị rủi ro TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Tăng trưởng tín dụng đi đôi với việc đo lường rủi ro phát sinh để có các giải pháp kiểm soát luôn là nhiệm vụ quan trọng của ngân hàng. Công tác xếp hạng tín dụng có vai trò quan trọng trong việc phân tích đánh giá thường xuyên khách hàng cả trước và sau khi cấp tín dụng. Xếp hạng khách hàng trước khi cấp tín dụng: khi khách hàng đề nghị vay vốn, ngân hàng dựa vào nguồn thông tin thu thập được về khách hàng, thực hiện phân tích các yếu tố định lượng và định tính để đo lường khả năng trả nợ và thiện chí trả nợ của khách hàng.
Số liệu phân tích là cơ sở xếp hạng tín dụng khách hàng vay vốn và kết quả xếp hạng là một trong những căn cứ quan trọng để quyết định cho vay hay từ chối cho vay. Nếu cho vay theo căn cứ vào xếp hạng này để định giá khoản vay, áp dụng chính sách tín dụng thích hợp khác để giảm thiểu rủi ro tín dụng trong quá trình cho vay sau này. Tái xét đánh giá và XHTD khách hàng theo định kỳ: trong thời hạn hợp đồng có hiệu lực, định kỳ ngân hàng phải tiến hành phân tích khả năng trả nợ gốc và lăi của khách hàng cho các khoản đă cho vay, dựa vào nguồn thông tin thu thập được về khách hàng đi vay từ lúc giải ngân cho đến thời điểm tái xếp hạng, nhằm đánh giá việc thực hiện các cam kết của khách hàng trong hợp đồng tín dụng, chú trọng đến những vi phạm hợp đồng, từ đó so sánh đánh giá sự thay đổi rủi ro tín dụng so với ban đầu. Qua đó điều chỉnh mức hạng của khách hàng.
Đồng thời, đó là cơ sở để đưa ra giải pháp xử lý các khoản nợ có vấn đề, nhằm giảm thiểu nguy cơ rủi ro tín dụng. Nếu rủi ro tín dụng thay đổi theo chiều hướng tăng, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng đi vay bổ sung vốn tự có hoặc tài sản thế chấp hoặc yêu cầu bảo lănh làm tăng khả năng trả nợ của khách hàng. Như vậy, tái xếp hạng khách hàng đi vay theo định kỳ để xem xét sự thay đổi rủi ro so với ban đầu, nhằm có biện pháp thích hợp có hiệu quả giảm thiểu nguy cơ gây rủi ro tín dụng. Từ đó tạo điều kiện mở rộng và đa dạng hoá hình thức tài trợ, … điều này đặc biệt có ý nghĩa trong xu hướng cho vay tín chấp ngày càng tăng, giúp ngân hàng lựa chọn những khác hàng tốt để cho vay.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 XHTD khách hàng khi không hoàn trả nợ đúng hạn: khách hàng không hoàn trả nợ gốc và lăi cho ngân hàng như đúng cam kết, tức là xuất hiện khoản nợ quá hạn. Việc XHTD khách hàng không hoàn trả nợ đúng hạn là cơ sở để xác định mức tổn thất tín dụng hoặc đưa ra các biện pháp giảm tổn thất. Cơ sở giúp các nhà quản trị ngân hàng đưa ra quyết định chính xác Trong nền kinh tế thị trường sự cạnh tranh chiếm lĩnh thị trường ở các ngân hàng diễn ra gay gắt, dù có là người đi vay nhưng khách hàng luôn được tạo mọi điều kiện giải quyết được thủ tục vay nhanh chóng, để ngân hàng có cơ hội mở rộng quy mô tín dụng. Vậy muốn có quyết định tín dụng nhanh và chính xác, đồng thời dự đoán tương đối chính xác về khả năng và thiện chí trả nợ của khách hàng, ngân hàng cần có hệ thống thông tin về khách hàng trong quá khứ và hiện tại, yêu cầu khách quan là ngân hàng phải có hệ thống thông tin đáng tin cậy để nhận biết các dấu hiệu đó qua một quá trình chứ không phải một thời điểm và kết quả XHTD qua một chuỗi thời gian sẽ đáp ứng nhu cầu kể trên.
Cơ sở để xây dựng chính sách tín dụng và chính sách khách hàng Trên cơ sở định hạng khách hàng, ngân hàng có thể xác định một cách hợp lý, chính xác ở mức độ cao nhất lượng tổn thất tín dụng theo từng sản phẩm hoặc lĩnh vực, ngành kinh tế, phân tích được lợi nhuận của các dòng sản phẩm, kết hợp với việc áp dụng chính sách khách hàng về lăi suất cho vay, hạn mức vay, thời hạn tín dụng phù hợp từ đó hình thành lên một chiến lược trong hoạt động tín dụng đạt chất lượng cao. Cụ thể, đối với khách hàng có độ tín nhiệm cao, định hạng cao ngân hàng sẽ áp dụng chính sách ưu đăi, cho vay với lăi suất thấp, số lượng vay nhiều, điều kiện cho vay nới lỏng …Ngược lại, đối với khách hàng có độ tín nhiệm thấp, định hạng thấp cũng đồng nghĩa với những khoản tín dụng ẩn chứa nhiều rủi ro, ngân hàng sẽ áp dụng chính sách cho vay và biện pháp chặc chẽ hơn, nhằm hạn chế khả năng rủi ro tín dụng xảy ra. Góp phần thực hiện nguyên tắc cho vay của ngân hàng Hai nguyên tắc trong hoạt động tín dụng là khách hàng sử dụng vốn đúng mục đích đă thoả thuận và hoàn trả nợ gốc và lăi đúng hạn theo hợp đồng thoả TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Việc XHTD khách hàng vay vốn được tiến hành trước khi hợp đồng tín dụng ký kết, và tái xét xếp hạng được tiến hành định kỳ (sau khi hợp đồng dụng đă được ký kết), dựa trên cơ sở phân tích khả năng và thiện chí trả nợ ngân hàng, với mục đích hạn chế rủi ro tín dụng.
Đây là biện pháp “phòng bệnh” nhằm thực hiện tốt các nguyên tắc cho vay của ngân hàng, đặc biệt là nguyên tắc “Hoàn trả nợ gốc và lăi đúng hạn đă thoả thuận trong hợp đồng tín dụng”. Nguyên tắc xếp hạng tín dụng Khái niệm hiện đại về XHTD được tập trung vào các nguyên tắc chủ yếu bao gồm phân tích tín nhiệm trên cơ sở ý thức và thiện chí trả nợ của người đi vay; đánh giá rủi ro dài hạn dựa trên ảnh hưởng của chu kỳ kinh doanh và xu hướng khả năng trả nợ trong tương lai; đánh giá rủi ro toàn diện và thống nhất dựa vào hệ thống ký hiệu xếp hạng.