MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Ở các nước trên thế giới, sản xuất các sản phẩm nông nghiệp an toàn cho sức khỏe con người và môi trường là hướng ưu tiên hàng đầu của ngành nông nghiệp từ rất sớm của những năm đầu của thế kỷ XX, trong đó rau xanh là sản phẩm được quan tâm đặc biệt về vệ sinh an toàn thực phẩm. Quy trình kỹ thuật trồng rau sạch, rau an toàn cho phép kiểm soát tốt hơn nguyên liệu đầu vào, làm tăng năng suất, cho phép mùa canh tác dài hơn, cung cấp sản phẩm an toàn hơn.
Gần đây, để chuẩn hóa tiêu chuẩn về an toàn trong quy trình sản xuất nông sản, tổ chức những người bán lẻ và cung cấp ở châu Âu EUREP (European Retail Products) đã công bố tiêu chuẩn EUREP GAP (European Retail Products Good Agriculture Practice) cho thị trường này và hàng hóa của các nước muốn vào những nước châu Âu phải tuân thủ theo tiêu chuẩn này. Việt Nam đã gia nhập AFTA và WTO. Thách thức lớn nhất trong thời đại chúng ta là sản xuất và bán ra thực phẩm an toàn đáp ứng nhu cầu cao trong nước và xuất khẩu ra thế giới, trong đó rau xanh là mặt hàng hết sức quan trọng. Nhưng trên thực tế thì các sản phẩm rau không an toàn vẫn chiếm tỉ lệ cao trong tổng sản lượng rau được tổ chức sản xuất trên địa bàn ở Hà Nội, một số nguyên nhân chính là do chưa có quy hoạch vùng chuyên trồng rau, trồng rau theo lối truyền thống tự phát, đặc biệt là việc lạm dụng thuốc, phân hóa học và chất kích thích sinh trưởng để trồng rau.
Việc quy hoạch xây dựng các khu chuyên sản xuất rau sạch, rau an toàn là một bước đột phá mới trong việc phát triển nông nghiệp - nông thôn, đồng thời thúc đẩy việc áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất rau an toàn đáp ứng được tiêu chuẩn của GAP (Good Agriculture Practices - sản xuất nông nghiệp tốt) là những nguyên tắc được thiết lập nhằm an toàn cho thực phẩm, an toàn cho 2 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Nguyễn Huy Trọng người sản xuất, bảo vệ môi trường, truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm, đồng thời sản phẩm phải được đảm bảo an toàn từ ngoài đồng đến khi sử dụng. Từ ngày 1/8/2008, toàn bộ tỉnh Hà Tây sát nhập vào Hà Nội theo Nghị quyết của kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XII ngày 29/5/2008. Theo đó, Thạch Thất là một huyện thuộc thành phố Hà Nội. Thạch Thất nằm ở phía Tây của thành phố Hà Nội, phía bắc và đông bắc giáp huyện Phúc Thọ, phía đông nam và nam giáp huyện Quốc Oai, phía tây nam và nam giáp tỉnh Hòa Bình, phía tây giáp thành phố Sơn Tây.
Thạch Thất là vùng bán sơn địa với diện tích tự nhiên 18.459,05 ha, bao gồm: 1 thị trấn huyện lị (thị trấn Liên Quan) và 22 xã: Bình Phú, Bình Yên, Canh Nậu, Cẩm Yên, Cần Kiệm, Chàng Sơn, Dị Nậu, Đại Đồng, Đồng Trúc, Hạ Bằng, Hương Ngải, Hữu Bằng, Kim Quan, Lại Thượng, Phú Kim, Phùng Xá, Tân Xã, Thạch Hòa, Thạch Xá, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung. Những năm qua kinh tế huyện đã có bước chuyển dịch đáng kể, trong đó chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp diễn ra ở hầu hết các xã, xu hướng độc canh cây lúa không còn, có nhiều mô hình sử dụng đất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao. Trong đó việc hình thành các vùng chuyên canh tập trung sản xuất rau an toàn đang được nhân rộng và phát triển mạnh cung cấp các sản phẩm rau an toàn cho thủ đô Hà Nội, đáng kể như khu trồng rau an toàn ở các xã Dị Nậu, Đại Đồng, Hương Ngải, Lại Thượng. Tuy nhiên, trong thực tế quy trình canh tác rau an toàn còn chưa được hoàn thiên, việc thâm canh, tăng vụ liên tục trên một diện tích hẹp đã làm phát sinh một số loài sâu hại với mật độ cao trên rau.
Những tác động ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái đến sự phát sinh, phát triển của côn trùng hại, côn trùng bắt mồi và mối quan hệ với các loài côn trùng từ các cây trồng lân cận khác còn chưa được quan tâm nghiên cứu. Hơn nữa, việc nghiên cứu và sử dụng các loài côn trùng bắt mồi trong phòng trừ sinh học đối với sâu hại 3 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Nguyễn Huy Trọng rau sẽ an toàn và có hiệu quả cao, giảm chi phí hơn so với sử dụng các biện pháp phòng trừ sâu khác. Với tất cả những lý do trên và trong mục tiêu phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và thân thiện với môi trường đến năm 2020 thì tất cả những vùng sản xuất rau an toàn tập trung phải được sản suất theo tiêu chuẩn GAP nhằm phát triển bền vững vành đai xanh cung như vùng xanh sinh thái cung cấp các sản phẩm rau an toàn cho Thủ đô Hà Nội và các đô thị xung quanh chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thành phần côn trùng bắt mồi và biến động số lượng của một số loài phổ biến trên rau họ hoa thập tự ở vùng trồng rau an toàn tại huyện Thạch Thất - Hà Nội”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu thành phần loài côn trùng bắt mồi và biến động số lượng của một số loài bắt mồi phổ biến trên rau họ hoa thập tự ở các vùng trồng rau an toàn ở huyện Thạch Thất nhằm bảo vệ và lợi dụng các loài côn trùng bắt mồi trong phòng trừ sinh học sâu hại rau, giảm thiểu việc sử dụng thuốc trừ sâu hóa học tại các vùng trồng rau an toàn ở Hà Nội.
Những nội dung nghiên cứu Điều tra thành phần côn trùng bắt mồi trên rau họ hoa thập tự ở các vùng trồng rau an toàn và so sánh với thành phần loài côn trùng ở các điểm trồng rau theo cách truyền thống tại huyện Thạch Thất - Hà Nội. Nghiên cứu sự biến động số lượng của một số loài côn trùng bắt mồi phổ biến và vật mồi của chúng (là các loài sâu hại chính) trên rau họ hoa thập tự ở các khu vực trồng rau an toàn tại điểm nghiên cứu. Nghiên cứu mối quan hệ giữa các loài côn trùng bắt mồi phổ biến với vật mồi là các loài sâu hại chính và ảnh hưởng của một số yếu tố lên chúng trên rau họ hoa thập tự ở các khu vực trồng rau an toàn tại điểm nghiên cứu. 4 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Nguyễn Huy Trọng Đề xuất việc sử dụng một số loài côn trùng bắt mồi (bọ rùa bắt mồi, bọ xít bắt mồi, bọ đuôi kìm bắt mồi) trong phòng trừ sâu hại rau tại vùng trồng rau an toàn của một số xã ở Thạch Thất, Hà Nội CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.
Tình hình sản xuất rau họ hoa thập tự tại huyện Thạch Thất - thành phố Hà Nội từ năm 2006 đến nay - Trồng rau an toàn tại Hà Nội Từ năm 1996, căn cứ vào mục tiêu phát triển sản xuất rau an toàn (RAT) cũng như điều kiện, nhu cầu và tình hình thực tế ở các địa phương, thành phố Hà Nội đã triển khai đề án RAT. Năm 2000 thành phố đã có quy hoạch tổng thể những vùng phát triển sản xuất RAT đến năm 2010 và 2020. Theo kết quả điều tra của Chi cục BVTV Hà Nội (2006) tính toàn Thành phố hiện có 112/117 xã phường ngoại thành có tham gia sản xuất rau. Tổng diện tích gieo trồng rau ở các xã, phường hiện nay là 7.927,5 ha; trong đó diện tích RAT có cán bộ kỹ thuật Chi cục BVTV Hà Nội chỉ đạo, giám sát là 5.651,5 ha, chiếm trên 70% so với tổng diện tích rau của Thành phố Hà Nội.
Sản lượng rau của Hà Nội sản xuất mới chỉ đáp ứng được xấp xỉ 40% sản lượng tiêu thụ, còn lại gần 60% lượng rau được cung cấp từ các tỉnh lân cận, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Lào Cai. - Trồng rau an toàn tại Huyện Thạch Thất * Vị trí địa lý Thạch Thất là một huyện nằm ở phía Tây của thành phố Hà Nội, phía bắc và đông bắc giáp huyện Phúc Thọ, phía đông nam và nam giáp huyện Quốc Oai, phía tây nam giáp tỉnh Hòa Bình, phía tây giáp thành phố Sơn Tây. Thạch Thất là vùng bán sơn địa với diện tích tự nhiên 18.459,05 ha, bao gồm: 1 thị trấn huyện lị (thị trấn Liên Quan) và 22 xã: Bình Phú, Bình Yên, Canh Nậu, Cẩm Yên, Cần Kiệm, Chàng Sơn, Dị Nậu, Đại Đồng, Đồng Trúc, Hạ 5 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ Nguyễn Huy Trọng Bằng, Hương Ngải, Hữu Bằng, Kim Quan, Lại Thượng, Phú Kim, Phùng Xá, Tân Xã, Thạch Hòa, Thạch Xá, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung. * Kinh tế - xã hội Huyện Thạch Thất có vị trí địa lí rất gần khu trung tâm thành phố Hà Nội, người dân chủ yếu là lao động làm nông nghiệp và lao động làm trong các làng nghề thủ công truyền thống như nghề mộc, xây dựng, mây tre đan, may.
Nhân dân có truyền thống cần cù, chịu khó, nguồn lao động rồi rào, có truyền thống và kinh nghiệm trong sản xuất rau, nắm bắt thông tin và áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật tương đối nhanh. Những năm qua kinh tế huyện đã có bước chuyển dịch đáng kể, trong đó chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp diễn ra ở hầu hết các xã, xu hướng độc canh cây lúa không còn, có nhiều mô hình sử dụng đất nông nghiệp mang lại hiệu quả kinh tế cao. Trong đó việc hình thành các vùng chuyên canh tập trung sản xuất rau an toàn đang được nhân rộng và phát triển mạnh cung cấp các sản phẩm rau an toàn cho thủ đô Hà Nội, đáng kể như khu trồng rau an toàn ở các xã Dị Nậu, Canh Nậu, Đại Đồng, Hương Ngải, Lại Thượng, Thúy Lai. * Vệ sinh môi trường Thường xuyên phát động các hợp tác xã, đội sản xuất và các hộ nông dân làm công tác vệ sinh đồng ruộng, lắp đặt ống cống chứa rác thải nông nghiệp tại các điểm trong khu ruộng sản xuất rau an toàn.
Định kỳ tiến hành nạo vét kênh mương, đảm bảo tưới tiêu.