CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HUY ĐỘNG CASA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tổng quan về huy động vốn của NHTM 1.1 Khái niệm huy động vốn 9 Khái niệm về huy động vốn đã trải qua sự phát triển liên quan đến sự mở rộng về quy mô và sự biến đổi trong các hình thức và bản chất của nó, đặc biệt theo sự phát triển của NHTM. Huy động vốn là quá trình mà NHTM thu thập tiền và tài sản từ các nguồn khác nhau để sử dụng trong hoạt động kinh doanh của họ. Đây là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng và tài chính, và nó liên quan đến việc thu thập tiền gửi từ KH và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau để đảm bảo hoạt động của ngân hàng diễn ra một cách hiệu quả.2 Các hình thức huy động vốn - Tiền gửi không kỳ hạn: Đây là một hình thức huy động vốn từ KH, trong đó, KH không thỏa thuận trước về thời gian rút tiền. Ngân hàng thường trả lãi suất thấp hoặc không trả lãi suất cho số tiền gửi này.
Vì tiền gửi không kỳ hạn của KH có thể biến động mạnh, họ có quyền rút tiền bất kỳ lúc nào. Vì vậy, ngân hàng không sử dụng số vốn này một cách tích cực và phải dự trữ một phần tiền để đảm bảo thanh toán ngay khi KH cần. Tiền gửi của KH là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của NHTM, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của họ. Để tăng lượng tiền gửi trong một môi trường cạnh tranh, các NHTM đã triển khai nhiều hình thức huy động tiền gửi khác nhau từ cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức.
Tiền gửi không kỳ hạn bao gồm hai loại: tiền gửi thanh toán và tiền gửi không kỳ hạn thuần túy. + Tiền gửi thanh toán: là số tiền doanh nghiệp hoặc cá nhân để trong ngân hàng với mục đích chính không phải là để nhận lãi suất, mà để sử dụng các tiện ích mà ngân hàng cung cấp, bao gồm việc lưu trữ, thanh toán hộ, chi trả hộ và thu hộ. Đặc điểm quan trọng của nguồn vốn này là tính ổn định thấp, thời gian sử dụng ngắn, phụ thuộc vào chu kỳ sản xuất kinh doanh. Ngân hàng phải sẵn sàng trả tiền cho KH bất cứ lúc nào, nhưng chi phí để huy động nguồn vốn này thường rất thấp.
Đối với KH, họ có quyền sử dụng các dịch vụ ngân hàng với mức phí thấp nhất và thủ tục đơn giản, nhưng các dịch vụ này thường chỉ áp dụng cho số dư tiền gửi cụ thể. 10 + Tiền gửi không kỳ hạn thuần tuý: là một loại tiền gửi không có thời hạn cụ thể, mà KH đặt vào Ngân hàng để bảo vệ tài sản của họ. Loại tiền gửi này là tài sản của người gửi tiền, và họ có quyền rút số tiền bất kỳ lúc nào. Ngân hàng luôn phải đảm bảo có đủ tiền để thanh toán cho người gửi, và lãi suất áp dụng cho tiền gửi không kỳ hạn thuần tuý thường cao hơn so với tiền gửi thanh toán.
Mục đích chính của người gửi tiền trong trường hợp này là đảm bảo an toàn tài sản, vì họ không biết trước thời điểm họ sẽ cần sử dụng số tiền này và họ không có nhu cầu sử dụng tiền gửi thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng. - Tiền gửi có kỳ hạn: là một loại tiền gửi mà KH và ngân hàng đều đồng ý trước về thời gian mà KH có thể tất toán mà không phải chịu phí phạt. Loại tiền gửi này có tính ổn định hơn bởi vì ngân hàng biết chính xác thời điểm mà KH sẽ rút tiền, cho phép ngân hàng sử dụng số tiền này vào mục đích kinh doanh trong thời gian đó. Tiền gửi có kỳ hạn thường được đặt bởi các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, hoặc cá nhân với mục tiêu là để nhận lãi suất.
Khi gửi tiết kiệm có kỳ hạn, người gửi tiền chỉ có thể rút tiền sau một khoảng thời gian cố định, thường là từ vài tuần đến vài tháng hoặc thậm chí vài năm. Tuy nhiên, nếu họ muốn rút tiền trước hạn, họ có thể mất lãi suất hoặc lãi suất sẽ thấp hơn tùy theo quy định của từng ngân hàng. - Ngoài ra, NHTM cũng có tiền gửi khác ngoài tiền gửi tiết kiệm và tiền gửi thanh toán. Các loại tiền gửi này có mục đích riêng, bao gồm tiền gửi để nhờ thanh toán hộ và các khoản tiền gửi từ các tổ chức tín dụng khác, các công ty tài chính, bảo hiểm, và từ kho bạc Nhà nước.
Để thu hút và quản lý nguồn tiền gửi này, ngân hàng cần phải nghiên cứu và hiểu rõ đặc điểm của từng loại tiền gửi để có biện pháp quản lý và sử dụng.3 Vai trò của hoạt động huy động vốn - Trong nền kinh tế, tiết kiệm và đầu tư đóng vai trò quan trọng như cơ sở nền tảng. Có một mối quan hệ tương quan giữa tiết kiệm và đầu tư, trong đó tiết kiệm thúc đẩy và mở rộng hoạt động sản xuất và kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện tốt để tăng cường đầu tư. Trong thực tế, các khoản tiết kiệm thường có quy mô nhỏ và đa phần được tập trung và quản lý bởi các NHTM. Các NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc huy động 11 và quản lý các khoản tiết kiệm này một cách hiệu quả.
Chúng tạo cơ hội để các khoản tiết kiệm được chuyển đổi thành đầu tư, từ đó tăng cường hiệu suất của nền kinh tế. - Đối với những người có vốn dư thừa, việc huy động vốn từ ngân hàng đầu tiên mang lại lợi ích bằng cách tạo ra cơ hội để họ nhận được lãi suất từ tiền gửi của họ. Đồng thời, họ cũng có thể tận dụng các dịch vụ thanh toán được cung cấp bởi ngân hàng. Các khoản tiền gửi của họ không bị đóng băng và luôn được duy trì và sử dụng một cách hiệu quả.
- Đối với những người có nhu cầu vốn, việc huy động vốn từ ngân hàng cung cấp cho họ cơ hội để tạo ra các dự án đầu tư và phát triển hoạt động sản xuất - kinh doanh. Nó cũng làm cho việc thực hiện các dự án mở rộng và tái đầu tư trở nên dễ dàng hơn, đặc biệt là trong ngữ cảnh kinh tế của nước ta. Mặc dù còn nhiều kênh khác để huy động vốn như thị trường chứng khoán và ngân sách nhà nước, tuy nhiên, huy động vốn thông qua các NHTM vẫn được xem là một trong những phương thức quan trọng và chủ yếu nhất trong ngữ cảnh hiện nay của nước ta. - Đối với NHTM: Nguồn vốn là nền tảng của hoạt động KD của NHTM.
(2004), vốn là yếu tố then chốt trong việc xây dựng và phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) của tất cả các doanh nghiệp, đặc biệt là NHTM. Với đặc tính của một tổ chức tài chính, vốn không chỉ đóng vai trò là công cụ của hoạt động kinh doanh mà còn là trọng tâm của nó. Vốn là một phần không thể thiếu cho hoạt động kinh doanh của NHTM. Vì vậy, bên cạnh vốn điều lệ, NHTM phải thực hiện huy động vốn từ các nguồn bên ngoài.
Nguồn vốn này có ảnh hưởng đến khả năng cho vay và đầu tư của NHTM, và qua đó, tác động đến thu nhập của NHTM. Sự lớn mạnh về khối lượng vốn huy động tạo ra cơ hội cho NHTM đầu tư vào các dự án quy mô lớn và tăng cường vị thế của họ trong ngành. Vốn cũng là điểm khởi đầu cho chu kỳ kinh doanh của NHTM. Vì vậy, NHTM phải cải thiện hiệu suất của quá trình huy động vốn trong suốt quá trình hoạt động của mình.
12 Huy động vốn ảnh hưởng đến quy mô của các hoạt động khác của NHTM. Theo Davidz Cox Z (Nghiệp vụ ngân hàng hiện đại, 2007), hoạt động huy động vốn của Ngân hàng có tác động trực tiếp lên hầu hết các hoạt động kinh doanh của NHTM, bao gồm từ hoạt động tín dụng, hoạt động thanh toán đến hoạt động bảo lãnh và giao dịch ngoại hối. Nếu quá trình huy động vốn diễn ra hiệu quả, lượng tiền trong tài khoản của NHTM sẽ tăng, từ đó danh mục cho vay và đầu tư của họ trở nên đa dạng hơn và quy mô vốn cho vay cũng tăng lên. Hơn nữa, việc huy động vốn hiệu quả sẽ tạo ra lượng vốn lớn, cho phép các NHTM thực hiện các chính sách tín dụng linh hoạt hơn, có thể điều chỉnh lãi suất để mở rộng quy mô tín dụng.
Nếu NHTM có nguồn vốn dồi dào, họ có cơ hội phát triển cơ sở hạ tầng, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ, và đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ để thu hút KH, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và danh tiếng trên thị trường. Hoạt động huy động vốn ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và đánh giá uy tín của NHTM. Một trong những yếu tố quan trọng để NHTM tồn tại và phát triển trong môi trường kinh doanh là xây dựng lòng tin của KH đối với NHTM. Sự tin tưởng đầu tiên thường được thể hiện qua khả năng thanh toán đúng hẹn khi KH yêu cầu, đây là một trong những vấn đề được coi trọng nhất bởi NHTM trong môi trường kinh doanh biến động như hiện nay.
Khi NHTM thực hiện hoạt động huy động vốn một cách hiệu quả và duy trì khả năng thanh toán ổn định, KH sẽ cảm thấy tự tin khi thực hiện các giao dịch với NHTM. Ngoài ra, một sự uy tín càng cao của NHTM thường thu hút một lượng lớn KH gửi tiền. Khi NHTM có nguồn vốn huy động mạnh mẽ, khả năng vượt qua các thách thức trong tương lai của họ cũng càng cao. Huy động vốn ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của NHTM.
Sự phong phú về nguồn vốn huy động là điều kiện quan trọng để NHTM mở rộng phạm vi hoạt động tín dụng, linh hoạt trong việc quyết định thời gian, thời hạn và lãi 13 suất phù hợp cho các KH khác nhau. Điều này giúp NHTM thu hút một lượng lớn KH, gia tăng doanh số hoạt động của họ một cách nhanh chóng và cải thiện điều kiện kinh doanh. Có nguồn vốn huy động dồi dào cũng tạo điều kiện cho NHTM mở rộng phạm vi hoạt động sang nhiều lĩnh vực khác nhau. Ngày nay, NHTM không chỉ giới hạn hoạt động trong lĩnh vực cho vay mà còn có nhiều hoạt động kinh doanh khác như cung cấp dịch vụ, liên doanh, liên kết, mua bán nợ, giao dịch trên thị trường tiền tệ, thị trường ngoại hối và nhiều lĩnh vực khác.