Luận văn thạc sĩ quản lý môi trường xây dựng đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh an giang đến năm 2020

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý môi trường xây dựng đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh an giang đến năm 2020, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phạm Thị Mỹ Lộc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Vân Hà
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý môi trường
• Đề tài: Xây dựng đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang đến năm 2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Mục tiêu của đề tài
• Nội dung của đề tài
• Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về ngành công nghiệp môi trường
• 1.1.1. Khái niệm về ngành công nghiệp môi trường
• 1.1.2. Tổng quan về ngành công nghiệp môi trường thế giới và Việt Nam
• 1.1.2.1. Ngành công nghiệp môi trường thế giới
• 1.1.2.2. Ngành công nghiệp môi trường Việt Nam
• 1.2. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.1.1. Vị trí địa lý
• 1.2.1.3. Điều kiện khí tượng thủy văn
• 1.2.2. Hiện trạng và định hướng phát triển kinh tế-xã hội tỉnh An Giang đến năm 2020
• 1.2.2.1. Hiện trạng phát triển kinh tế xã hội
• 1.2.2.2. Định hướng phát triển kinh tế xã hội đến năm 2020
• 1.2.3. Hiện trạng và mục tiêu quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh An Giang đến năm 2020
• 1.2.3.1. Hiện trạng môi trường tỉnh An Giang
• 1.2.3.1.1. Ô nhiễm môi trường nước
• 1.2.3.1.2. Ô nhiễm và suy thoái tài nguyên đất
• 1.2.3.1.3. Ô nhiễm môi trường không khí
• 1.2.3.1.4. Gia tăng chất thải tại các khu đô thị, khu công nghiệp và các khu, cụm, tuyến dân cư nông thôn
• 1.2.3.2. Mục tiêu của quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh An Giang đến năm 2020
• 1.4. Cơ sở pháp lý phát triển ngành công nghiệp môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ ĐIỀU TRA HIỆN TRẠNG NGÀNH CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG AN GIANG
• 2.1. Kế hoạch khảo sát điều tra ngành công nghiệp môi trường An Giang
• 2.2. Kết quả khảo sát, điều tra ngành công nghiệp môi trường An Giang
• 2.2.1. Hiện trạng và năng lực các doanh nghiệp môi trường
• 2.2.2. Hiện trạng các dịch vụ công và tái chế chất thải trong lĩnh vực môi trường
• 2.2.2.1. Các doanh nghiệp quản lý công trong lĩnh vực môi trường
• 2.2.2.2. Các cơ sở thu mua, tái chế phế liệu
• 2.2.2.3. Các cơ sở chế biến phụ phẩm sản xuất
• 2.2.3. Nhu cầu về các dịch vụ môi trường của các cơ sở sản xuất
• 2.2.3.1. Các doanh nghiệp khai thác và chế biến tài nguyên
• 2.2.3.2. Ngành sản xuất đồ nhôm, sắt, gạch, bê tông
• 2.2.3.3. Ngành sản xuất bao bì, may mặc, nước đá, phân bón, ngành dịch vụ
• 2.2.3.4. Ngành xay xát, sản xuất lúa gạo
• 2.2.3.5. Ngành sản xuất và chế biến thủy sản, nông sản các loại
• 2.2.4. Nhu cầu dịch vụ môi trường của bệnh viện
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐÁP ỨNG CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG AN GIANG
• 3.1. Xây dựng tiêu chí đánh giá phân hạng các doanh nghiệp môi trường
• 3.1.1. Cơ sở để xây dựng các tiêu chí đánh giá
• 3.1.1.1. Các loại hình dịch vụ môi trường kinh doanh
• 3.1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp
• 3.1.1.3. Khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường
• 3.1.1.4. Sự tín nhiệm của các doanh nghiệp môi trường khác
• 3.1.1.5. Nhu cầu mở rộng các mục tiêu phát triển trong tương lai
• 3.1.1.6. Khả năng giải quyết các vấn đề môi trường trong tỉnh
• 3.1.2. Tiêu chí đánh giá phân hạng các doanh nghiệp môi trường
• 3.1.3. Phân hạng các doanh nghiệp môi trường
• 3.2. Phân tích nhu cầu hiện tại và tương lai về các dịch vụ môi trường
• 3.2.1. Nhu cầu hiện tại về các dịch vụ môi trường
• 3.2.2. Nhu cầu tương lai về các dịch vụ môi trường
• 3.2.2.1. Dự báo tải lượng ô nhiễm môi trường
• 3.2.2.2. Đánh giá nhu cầu về các dịch vụ môi trường trong tương lai
• 3.3. Đánh giá khả năng đáp ứng các nhu cầu dịch vụ môi trường trên địa bàn tỉnh
• 3.3.1. Khả năng đáp ứng của ngành công nghiệp môi trường
• 3.3.2. Nhu cầu dịch vụ môi trường
• 3.3.3. Đánh giá khả năng đáp ứng của ngành công nghiệp môi trường An Giang
• 3.4. Phân tích SWOT đối với việc phát triển ngành công nghiệp môi trường
• 3.4.4. Thách thức
• 3.5. Phân tích về lợi ích kinh tế - xã hội – môi trường
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG TỈNH AN GIANG ĐẾN NĂM 2020
• 4.1. Nhận xét chung về định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang
• 4.1.1. Nhận xét chung về hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường ở các thành phố, huyện thị của tỉnh An Giang
• 4.1.1.1. Thành phố Long Xuyên
• 4.1.1.2. Các huyện, thị xã trên địa bàn tỉnh An Giang
• 4.1.1.3. Tình hình quản lý môi trường các khu công nghiệp, khu kinh tế, các làng nghề
• 4.1.2. Nhận xét chung về việc phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang
• 4.1.2.1. Dịch vụ môi trường
• 4.1.2.2. Công nghệ và thiết bị môi trường
• 4.1.2.3. Phát triển và khôi phục tài nguyên
• 4.2. Định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang đến năm 2020
• 4.2.1. Định hướng phát triển ngành CNMT An Giang
• 4.2.1.1. Phát triển ngành CNMT đáp ứng nhu cầu hiện tại
• 4.2.1.2. Định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường đến năm 2020
• 4.2.2. Lộ trình thực hiện phát triển ngành CNMT
• 4.2.3. Đề xuất các giải pháp phát triển ngành công nghiệp môi trường
• 4.2.4. Tổ chức thể chế liên quan đến phát triển ngành công nghiệp môi trường
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngành công nghiệp môi trường và khu vực nghiên cứu

Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về ngành công nghiệp môi trường và khu vực nghiên cứu là tỉnh An Giang. Luận văn thạc sĩ tập trung vào việc phân tích hiện trạng và định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường tại An Giang đến năm 2020. Tỉnh An Giang, với vị trí địa lý thuận lợi, là một trong những tỉnh trọng điểm về kinh tế và môi trường ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, hiện trạng ngành công nghiệp môi trường tại đây còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý chất thải và bảo vệ nguồn nước. Đề án phát triển nhằm mục tiêu khắc phục những thách thức này thông qua việc đề xuất các giải pháp cụ thể.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của ngành công nghiệp môi trường

Ngành công nghiệp môi trường bao gồm các hoạt động liên quan đến xử lý chất thải, bảo vệ tài nguyên và phát triển các công nghệ thân thiện với môi trường. Tại An Giang, ngành này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo phát triển bền vững và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Tuy nhiên, hiện tại, số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này còn ít và quy mô nhỏ, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.

1.2. Hiện trạng môi trường và kinh tế xã hội tại An Giang

An Giang đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước và gia tăng chất thải rắn. Theo thống kê, đến năm 2020, tỉnh dự kiến sẽ thải ra khoảng 133.884 m3 nước thải sinh hoạt và 2.886,6 tấn chất thải rắn mỗi ngày. Chính sách môi trường hiện tại chưa đủ mạnh để giải quyết các vấn đề này. Đồng thời, kinh tế xanh chưa được phát triển đúng mức, dẫn đến sự thiếu hụt trong việc đầu tư vào các công nghệ xử lý môi trường tiên tiến.

II. Kết quả điều tra hiện trạng ngành công nghiệp môi trường An Giang

Phần này trình bày kết quả điều tra hiện trạng ngành công nghiệp môi trường tại An Giang. Luận văn thạc sĩ sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phỏng vấn, thống kê và phân tích SWOT để đánh giá năng lực của các doanh nghiệp môi trường. Kết quả cho thấy, hiện tại, An Giang chỉ có 21 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, với quy mô nhỏ và năng lực hạn chế. Đề án phát triển đề xuất cần ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực như xử lý chất thải rắn, tư vấn môi trường và cung cấp thiết bị xử lý.

2.1. Hiện trạng các doanh nghiệp môi trường

Các doanh nghiệp môi trường tại An Giang chủ yếu tập trung vào các dịch vụ cơ bản như thu gom và xử lý chất thải. Tuy nhiên, năng lực của họ còn hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý chất thải nguy hại. Quản lý môi trường tại các khu công nghiệp và đô thị cũng chưa được thực hiện hiệu quả. Điều này đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn từ cả khu vực công và tư nhân.

2.2. Nhu cầu về dịch vụ môi trường

Nhu cầu về các dịch vụ môi trường tại An Giang ngày càng tăng, đặc biệt là trong các ngành sản xuất và chế biến thủy sản. Các doanh nghiệp cần các giải pháp xử lý nước thải và chất thải rắn hiệu quả. Chiến lược phát triển cần tập trung vào việc đáp ứng các nhu cầu này thông qua việc phát triển các công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

III. Đề xuất định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường An Giang đến năm 2020

Phần này đề xuất các định hướng phát triển ngành công nghiệp môi trường tại An Giang đến năm 2020. Luận văn thạc sĩ nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng các chính sách ưu đãi về đất đai, vốn và thuế để thu hút đầu tư vào lĩnh vực môi trường. Đồng thời, cần tăng cường công tác đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực trong quản lý môi trường. Đề án phát triển cũng đề xuất việc nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ xử lý rác tiên tiến, phù hợp với điều kiện kinh tế của tỉnh.

3.1. Định hướng phát triển các ngành dịch vụ môi trường

Các ngành dịch vụ môi trường cần được ưu tiên phát triển bao gồm thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn, tư vấn môi trường và cung cấp thiết bị xử lý. Phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường là mục tiêu chính của chiến lược phát triển này. Các doanh nghiệp cần được hỗ trợ để nâng cao năng lực và mở rộng quy mô hoạt động.

3.2. Giải pháp quản lý và chính sách

Các giải pháp quản lý và chính sách cần tập trung vào việc tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp môi trường phát triển. Chính sách môi trường cần được cải thiện để khuyến khích đầu tư vào các công nghệ xử lý chất thải tiên tiến. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp để đảm bảo hiệu quả trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phát triển kinh tế tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang đặt ra áp lực sinh thái vô cùng lớn, trong đó tỉnh An Giang là điểm nóng đặc thù do giữ vị trí đầu nguồn sông Tiền và sông Hậu với hơn 5.500 km đường sông rạch tự nhiên. Theo số liệu thống kê từ Sở Công Thương tỉnh An Giang năm 2011, toàn tỉnh chỉ có vỏn vẹn 21 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ môi trường với quy mô nhỏ lẻ, manh mún. Trong khi đó, dự báo đến năm 2020, tổng khối lượng chất thải rắn phát sinh trên địa bàn tỉnh đạt ngưỡng 2.886,6 tấn/ngày, lưu lượng nước thải sinh hoạt đô thị đạt 133.884 m³/ngày và nước thải công nghiệp chạm mốc 57.618 m³/ngày.

Sự gia tăng nhanh chóng của giá trị sản xuất công nghiệp với tốc độ tăng trưởng bình quân 17,29%/năm (giai đoạn 2006–2010) cùng sự mở rộng của hơn 12.835 cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp đã vượt quá năng lực kiểm soát ô nhiễm tại chỗ. Kết quả quan trắc chất lượng nước mặt cho thấy nồng độ BOD5 trên sông Tiền và sông Hậu đã vượt quy chuẩn QCVN 08:2008 khoảng 6 lần, hàm lượng Coliforms vượt từ 30 đến 34 lần.

Trước bối cảnh đó, đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu khảo sát toàn diện hiện trạng, đánh giá năng lực cung ứng dịch vụ môi trường, phân loại các doanh nghiệp trong ngành và đề xuất đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 11 đơn vị hành chính của tỉnh An Giang (bao gồm 1 thành phố, 2 thị xã và 8 huyện) trên tổng diện tích tự nhiên 3.536,76 km², với khung thời gian triển khai nghiên cứu thực địa trong 6 tháng. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ định lượng giúp chính quyền địa phương hoàn thiện quy hoạch ngành, thúc đẩy tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn đạt trên 85% và nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra lưu vực sông Mekong.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết kinh tế môi trường, lý thuyết kinh tế tuần hoàn và mô hình quản lý ô nhiễm tổng hợp (Integrated Pollution Management). Khung phân tích vận dụng định nghĩa chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (USEPA) kết hợp với định hướng pháp lý tại Quyết định số 1030/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án phát triển ngành công nghiệp môi trường Việt Nam. Theo đó, ngành công nghiệp môi trường được cấu thành bởi 3 trụ cột cơ bản: dịch vụ môi trường, công nghệ - thiết bị môi trường, và phục hồi - tái chế tài nguyên.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu bao gồm:

1. Dịch vụ môi trường (Environmental Services): Các hoạt động tư vấn, quan trắc, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải công ích và chuyên ngành.
2. Chất thải nguy hại (Hazardous Waste): Các dòng thải chứa yếu tố độc hại từ công nghiệp, y tế đòi hỏi quy trình xử lý đặc thù.
3. Sức tải môi trường (Environmental Carrying Capacity): Giới hạn tiếp nhận chất thải của hệ thống thủy vực sông Tiền và sông Hậu trước áp lực đô thị hóa.
4. Hệ thống tiêu chí phân hạng doanh nghiệp môi trường: Bộ thước đo định lượng đánh giá năng lực kỹ thuật, công nghệ, nhân lực và độ tin cậy vận hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp định ngạch có chủ đích nhằm thu thập dữ liệu từ các nhóm đối tượng đại diện cho toàn bộ chuỗi cung ứng và nhu cầu dịch vụ môi trường. Tổng cỡ mẫu khảo sát thực địa bao gồm 230 phiếu điều tra hoàn chỉnh, được phân bổ cụ thể:

• Nhóm 1: 11 doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ môi trường chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh.
• Nhóm 2: 41 đơn vị quản lý dịch vụ công ích môi trường, cơ sở thu mua phế liệu và chế biến phụ phẩm nông nghiệp.
• Nhóm 3: 162 cơ sở sản xuất công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp có nguy cơ gây ô nhiễm cao thuộc 23 ngành nghề chính (chế biến thủy sản, xay xát lúa gạo, vật liệu xây dựng, may mặc, hóa chất).
• Nhóm 4: 16 bệnh viện và cơ sở y tế tuyến tỉnh, huyện có phát sinh chất thải nguy hại.

Phương pháp ma trận kết hợp phân tích SWOT (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức) được lựa chọn làm công cụ phân tích trung tâm. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ nhu cầu lượng hóa năng lực cạnh tranh của từng phân khúc doanh nghiệp môi trường địa phương, từ đó nhận diện chính xác khoảng cách giữa cung và cầu dịch vụ. Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ các niên giám thống kê giai đoạn 2005–2010, Báo cáo Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC), Quy hoạch bảo vệ môi trường tỉnh An Giang và số liệu từ Sở Tài nguyên và Môi trường. Toàn bộ tiến trình điều tra thực địa, nhập liệu thống kê, xử lý mô hình ma trận và tham vấn chuyên gia được thực hiện chặt chẽ trong thời gian 6 tháng (từ tháng 7/2012 đến tháng 11/2012).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi phản ánh rõ nét bức tranh công nghiệp môi trường tại An Giang:

Thứ nhất, năng lực cung ứng dịch vụ môi trường nội tỉnh ở mức rất thấp so với quy mô phát triển kinh tế. Toàn tỉnh năm 2011 chỉ có 21 đơn vị hoạt động trong lĩnh vực môi trường, trong đó 80% tập trung chủ yếu tại thành phố Long Xuyên. Quy mô hoạt động của các cơ sở này chỉ đáp ứng được khoảng 20% đến 25% nhu cầu xử lý chất thải thực tế của các doanh nghiệp trên địa bàn.

Thứ hai, sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu dịch vụ môi trường. Có tới 72,7% doanh nghiệp môi trường chỉ cung cấp dịch vụ tư vấn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) hoặc cam kết bảo vệ môi trường; 18,2% tham gia thiết kế, thi công hệ thống xử lý nước thải quy mô nhỏ. Đáng chú ý, toàn tỉnh đạt tỷ lệ 0% doanh nghiệp có đủ năng lực công nghệ và giấy phép xử lý chất thải nguy hại tập trung, buộc 100% các bệnh viện và cơ sở công nghiệp phải thuê các đơn vị ngoài tỉnh vận chuyển, xử lý với chi phí gia tăng từ 35% đến 40%.

Thứ ba, áp lực xả thải công nghiệp và nông nghiệp vượt mức kiểm soát cục bộ. Với hơn 4.445 cơ sở chế biến lương thực, thực phẩm và thủy sản, lượng nước thải hữu cơ chưa qua xử lý triệt để đã làm suy giảm chất lượng nước nghiêm trọng. Kết quả đo đạc cho thấy nồng độ Coliforms trong nước ngầm tại khu vực cù lao vượt chuẩn QCVN 09:2008 tới 1.072 lần, trong khi nồng độ Asen vượt 1,4 lần giới hạn cho phép.

Thứ tư, nhu cầu sử dụng dịch vụ môi trường từ khối sản xuất đang tăng cao. Khoảng 68,5% các doanh nghiệp chế biến thủy sản và 54,2% cơ sở xay xát lúa gạo bày tỏ nhu cầu cấp thiết về việc thuê ngoài dịch vụ xử lý bùn thải, nước thải và bụi trấu nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng kém phát triển của ngành công nghiệp môi trường An Giang xuất phát từ rào cản vốn đầu tư ban đầu lớn, công nghệ xử lý chuyên dụng nhập khẩu đắt đỏ và thiếu vắng các cơ chế ưu đãi tài chính cụ thể từ chính quyền địa phương. Hầu hết các doanh nghiệp hoạt động bằng nguồn vốn tự có hạn hẹp, chưa tiếp cận được quỹ bảo vệ môi trường hay nguồn vốn vay thương mại dài hạn.

Dữ liệu khảo sát được mô hình hóa qua ma trận phân hạng cho thấy rõ sự phân hóa năng lực: nhóm doanh nghiệp công ích (URENCO) phụ thuộc nặng nề vào ngân sách nhà nước, chỉ dừng lại ở khâu thu gom chất thải rắn sinh hoạt bằng phương pháp chôn lấp hở (chiếm hơn 85% tổng lượng rác thu gom), trong khi nhóm doanh nghiệp tư nhân không đủ tiềm lực đầu tư công nghệ đốt rác thu hồi năng lượng hay sản xuất phân compost quy mô lớn.

Khi so sánh với thị trường công nghiệp môi trường thế giới (vốn đạt quy mô hơn 688 tỷ USD vào năm 2010 với tỷ trọng xử lý chất thải rắn và nước thải chiếm trên 40% doanh thu), ngành công nghiệp môi trường tại An Giang vẫn đang ở giai đoạn sơ khởi. Giá trị sản xuất của ngành cấp nước và xử lý chất thải của tỉnh năm 2010 chỉ đạt 50 tỷ đồng, chiếm chưa đầy 0,76% tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh (6.585 tỷ đồng). Điều này chứng minh tiềm năng thương mại của ngành công nghiệp môi trường tại địa phương là rất rộng mở nếu có lộ trình chuyển dịch công nghệ và cơ chế thị trường phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng và dự báo tải lượng ô nhiễm đến năm 2020, đề tài đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính hành động cao:

1. Hoàn thiện cơ chế chính sách và ưu đãi tài chính: Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang chủ trì ban hành chính sách miễn giảm 100% tiền thuê đất trong 5 năm đầu và giảm 50% trong 5 năm tiếp theo cho các dự án xây dựng nhà máy xử lý chất thải nguy hại và chất thải rắn tập trung. Sở Tài chính và Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh thiết lập gói tín dụng ưu đãi lãi suất dưới 5%/năm, hỗ trợ vốn vay lên đến 70% tổng mức đầu tư cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ tái chế nhựa và sản xuất phân hữu cơ vi sinh, hoàn thành khung chính sách trước quý IV năm 2015.
2. Hiện đại hóa công nghệ và hạ tầng xử lý chất thải tập trung: Sở Xây dựng phối hợp với Sở Công Thương quy hoạch và xây dựng 01 khu liên hợp xử lý chất thải rắn cấp tỉnh công nghệ cao tại huyện Châu Thành (diện tích 30–50 ha) và 02 hệ thống xử lý nước thải tập trung tại Khu công nghiệp Bình Hòa (công suất 6.000 m³/ngày) và Khu công nghiệp Bình Long (công suất 3.000 m³/ngày). Mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 85% và 100% nước thải công nghiệp đạt chuẩn trước năm 2020.
3. Đẩy mạnh nghiên cứu và chuyển giao công nghệ đặc thù vùng: Sở Khoa học và Công nghệ đặt hàng các viện, trường đại học (trọng tâm là Đại học Bách Khoa TP.HCM) chuyển giao công nghệ xử lý bụi tro trấu từ nhà máy xay xát lúa gạo và công nghệ xử lý nước thải giàu đạm từ chế biến cá tra, cá basa, áp dụng thực tế cho tối thiểu 150 doanh nghiệp chế biến nông thủy sản giai đoạn 2016–2020.
4. Đào tạo nhân lực chuyên sâu và xã hội hóa dịch vụ công: Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn định kỳ cho 500 cán bộ quản lý môi trường cấp huyện, xã và kỹ thuật viên doanh nghiệp; chuyển đổi 100% các công ty dịch vụ công ích môi trường sang mô hình công ty cổ phần hoạt động theo cơ chế thị trường đấu thầu cạnh tranh trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công Thương, Ban Quản lý Khu kinh tế An Giang): Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng, phương pháp luận ma trận phân loại doanh nghiệp để xây dựng quy hoạch phát triển ngành công nghiệp môi trường cấp tỉnh và ban hành các quy chế kiểm soát xả thải sát thực tế.
2. Doanh nghiệp dịch vụ môi trường và các nhà đầu tư tư nhân: Nghiên cứu mở ra cái nhìn chi tiết về dung lượng thị trường chất thải (với dự báo hơn 2.886 tấn rác/ngày và 191.000 m³ nước thải/ngày vào năm 2020), giúp doanh nghiệp nhận diện các mảng thị trường giàu tiềm năng như xử lý chất thải y tế nguy hại, tái chế phế liệu và kinh doanh hóa chất xử lý.
3. Các cơ sở sản xuất công nghiệp, chế biến nông - thủy sản: Cung cấp giải pháp kỹ thuật tham khảo về xử lý nước thải thủy sản, kiểm soát bụi lúa gạo, định hướng áp dụng các quy trình sản xuất sạch hơn nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ môi trường.
4. Học viên cao học, giảng viên và chuyên gia nghiên cứu kinh tế - quản lý môi trường: Cung cấp bộ công cụ khảo sát thực địa mẫu (4 nhóm phiếu điều tra), khung lý thuyết tích hợp SWOT - Ma trận đánh giá năng lực công nghiệp môi trường địa phương làm tài liệu tham khảo giảng dạy và nghiên cứu mở rộng cho các tỉnh vùng hạ lưu Mekong.

Câu hỏi thường gặp

Điểm nghẽn lớn nhất của ngành công nghiệp môi trường tỉnh An Giang giai đoạn nghiên cứu là gì?

Điểm nghẽn cốt lõi là sự mất cân đối cấu trúc dịch vụ và thiếu hụt trầm trọng công nghệ cao. Toàn tỉnh năm 2011 chỉ có 21 đơn vị, trong đó hơn 70% làm hồ sơ tư vấn môi trường đơn giản. Địa phương hoàn toàn chưa có cơ sở xử lý chất thải nguy hại đạt chuẩn, dẫn đến 100% chất thải y tế và công nghiệp độc hại phải chuyển ra ngoài tỉnh xử lý.

Phương pháp phân hạng doanh nghiệp môi trường trong luận văn được tiến hành như thế nào?

Phương pháp phân hạng được xây dựng trên hệ thống ma trận đa tiêu chí kết hợp phân tích SWOT. Mô hình chấm điểm dựa trên 6 nhóm chỉ số định lượng bao gồm: quy mô vốn và nhân sự, năng lực thiết bị công nghệ, thị phần đáp ứng thực tế, uy tín liên kết ngành, tiềm năng phát triển dịch vụ mới và hiệu quả xử lý các điểm nóng môi trường.

Tải lượng chất thải tại An Giang được dự báo gia tăng ra sao đến năm 2020?

Theo kết quả tính toán mô hình dự báo, đến năm 2020, áp lực chất thải tăng gấp nhiều lần so với năm 2010. Nước thải sinh hoạt đô thị đạt khoảng 133.884 m³/ngày, nước thải công nghiệp đạt 57.618 m³/ngày và chất thải rắn phát sinh đạt 2.886,6 tấn/ngày, đòi hỏi năng lực xử lý của tỉnh phải mở rộng quy mô gấp 4 đến 5 lần.

Ngành kinh tế nào tại An Giang tạo ra áp lực ô nhiễm môi trường nước lớn nhất?

Ngành chế biến nông - thủy sản (chủ yếu là chế biến cá tra, cá basa và xay xát lúa gạo) với hơn 4.445 cơ sở sản xuất là nguồn phát thải hữu cơ lớn nhất. Lượng nước thải chứa hàm lượng chất hữu cơ cao chưa qua xử lý đạt chuẩn đã làm nồng độ BOD5 trên sông Tiền và sông Hậu vượt quy chuẩn 6 lần.

Các doanh nghiệp tư nhân có cơ hội thị trường nào khi đầu tư vào công nghiệp môi trường tại địa phương?

Cơ hội thị trường rất lớn ở các phân khúc chưa có đối thủ cạnh tranh như: xử lý chất thải nguy hại, sản xuất phân bón vi sinh từ bùn thải công nghiệp, tái chế nhựa phế liệu và cung cấp thiết bị quan trắc môi trường tự động. Chính sách xã hội hóa dịch vụ công của tỉnh tạo điều kiện cho tư nhân tham gia đấu thầu thu gom rác thải.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng ngành công nghiệp môi trường An Giang với quy mô 21 doanh nghiệp, chỉ rõ sự thiếu hụt nghiêm trọng trong xử lý chất thải nguy hại và nước thải công nghiệp.
• Mô hình hóa thành công bài toán dự báo tải lượng ô nhiễm đến năm 2020 với 2.886,6 tấn chất thải rắn/ngày và hơn 191.000 m³ nước thải/ngày.
• Đóng góp hệ thống phương pháp luận ma trận phân hạng doanh nghiệp môi trường mang tính ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản lý tài nguyên.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược kết hợp lộ trình đầu tư hạ tầng xử lý chất thải tập trung từ năm 2013 đến năm 2020.
• Khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu nhanh chóng khai thác dữ liệu từ đề tài để hoàn thiện đề án quy hoạch ngành công nghiệp môi trường An Giang phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP MÔI TRƯỜNG VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về ngành công nghiệp môi trường 1.1 Khái niệm về ngành công nghiệp môi trường Một số tổ chức và các nước trên thế giới đưa ra khái niệm về công nghiệp môi trường như sau: Công nghiệp môi trường bao gồm các hoạt động sản xuất hàng hóa và dịch vụ nhằm đo lường, ngăn chặn, hạn chế tối thiểu hay hiệu chỉnh tác hại môi trường tới nước; không khí và đất cũng như các vấn đề liên quan đến chất thải và hệ sinh thái (Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế -OECD) [2]. Công nghiệp môi trường bao gồm các dịch vụ sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà chúng có khả năng đo lường, ngăn chặn, hạn chế hay hiệu chỉnh các tác hại môi trường như ô nhiễm nước, không khí, đất cũng như chất thải và các vấn đề liên quan đến tiếng ồn. Chúng cũng bao gồm công nghệ sạch nhằm hạn chế ô nhiễm và sử dụng nguyên liệu thô (Theo Văn phòng thống kê Cộng đồng Châu Âu )[2]. Công nghiệp môi trường bao gồm tất cả các hoạt động mang lại thu nhập gắn liền với: Sự tuân thủ các quy định luật pháp về môi trường; đánh giá, phân tích và bảo vệ môi trường; kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải và phục sinh các tài sản đã bị ô nhiễm; cung cấp và vận chuyển các tài nguyên môi trường như nước, các vật liệu được thu hồi và nguồn năng lượng sạch; các công nghệ và các hoạt động góp phần tăng hiệu quả sử dụng năng lượng và tài nguyên, tăng năng suất sản xuất và tăng trưởng kinh tế bền vững (Theo Cục Bảo vệ Môi trường Mỹ - USEPA)[3].

Tại Việt Nam, Công nghiệp môi trường được định nghĩa là bao gồm các hoạt động cung cấp các công nghệ, thiết bị, dịch vụ, sản phẩm môi trường phục vụ yêu cầu bảo vệ môi trường nhằm xử lý, kiểm soát ô nhiễm, khắc phục suy thoái, hạn chế mức độ gia tăng ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường (Theo Quyết định số 1030/QĐ-TTg ngày 20/7/2009 ) [4].2 Tổng quan về ngành công nghiệp môi trường thế giới và Việt Nam 1.1 Ngành công nghiệp môi trường thế giới Ngành công nghiệp môi trường trên thế giới có từ rất sớm, xuất hiện ở Mỹ từ những năm 1960. Hiện tại, ngành công nghiệp này rất đa dạng, phát triển ở nhiều 8 nước. Theo thống kê, thế giới hiện có khoảng 350.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp môi trường. Đây là ngành công nghiệp có thiên hướng dịch vụ, trong đó doanh nghiệp chuyên trách chịu trách nhiệm cung ứng một hay nhiều sản phẩm hoặc dịch vụ trong lĩnh vực hoạt động môi trường, như quản lý chất thải, thiết bị công nghệ môi trường, quản lý tài nguyên.[3] Năm 1992, giá trị thị trường công nghiệp môi trường thế giới ước khoảng 300 tỷ USD.

Năm 1996, con số này tăng lên 453 tỷ USD, năm 2004 tăng 628,5 tỷ USD và năm 2010 đạt khoảng 688 tỷ USD. Các nước Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản… chiếm hầu hết thị phần ngành CNMT thế giới (chiếm tới 85%); trong đó Mỹ là quốc gia đứng đầu thế giới, chiếm tới 38% thị phần của toàn thế giới [2]. Một trong những nước có nền công nghiệp môi trường phát triển mạnh trên thế giới là Mỹ, với nhiều loại hình dịch vụ môi trường phong phú như: xử lý chất thải rắn, chất thải nguy hại; phân tích các thông số môi trường; cung cấp hóa chất, thiết bị, công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường… với nguồn lợi nhuận thu được ngày càng tăng [5]. Điều này được thể hiện rõ qua các năm từ 2000 đến 2010 được trình bày trong bảng sau: Bảng 1.1 Doanh thu từ ngành Công nghiệp môi trường Mỹ giai đoạn 2000 – 2010 Doanh thu (tỷ đôla) Ngành công nghiệp môi trường 2000 2005 2009 2010 Tổng doanh thu 211,2 255 304,6 316,3 Phân tích các thông số môi trường 1,8 1,8 1,9 1,8 Xử lý nước thải 28,7 35,6 44,1 46,9 Xử lý chất thải rắn 39,4 47,8 51,1 52,4 Xử lý chất thải nguy hại 8,2 8,7 8,6 8,7 Dịch vụ về bảo trì hệ thống xử lý 10,1 11 11,9 12,2 9 Doanh thu (tỷ đôla) Ngành công nghiệp môi trường 2000 2005 2009 2010 Tư vần kỹ thuật, công nghệ môi trường 17,4 22,4 25,7 26,2 Cung cấp hóa chất, thiết bị xử lý ô nhiễm 19,8 24,8 26,6 27,2 Sản xuất thiết bị xử lý môi trường 3,8 4,7 5,2 5,5 Cung cấp thiết bị kiểm soát ô nhiễm không khí 19 18,8 15,8 14,9 Cung cấp thiết bị xử lý nước 10 10,1 11 11,1 Tư vấn kỹ thuật ngăn ngừa ô nhiễm 1,2 1,5 1,8 1,9 Cung cấp nước sạch 29,9 35,1 40,6 42,1 Phục hồi các nguồn tài nguyên 16 21 24,5 25,2 Cung cấp năng lượng sạch 5,9 11,9 35,8 40,1 Nguồn: United States Census Bureau 2011 Ở nước Anh, Ủy ban công nghiệp môi trường (The Environmental Industries Commission – EIC) đã thành lập từ năm 1995.

Tổ chức này cung cấp các công nghệ cũng như dịch vụ môi trường và có tiếng nói hết sức mạnh mẽ đối với chính phủ trong việc phát triển các ngành công nghiệp trong tương lai. Trên 240 công ty đã gia nhập vào tổ chức này và con số này ngày càng tăng lên [6]. Nhìn chung, hoạt động của ngành công nghiệp môi trường tại một số nước trên thế giới được chia ra các phân ngành: “Dịch vụ môi trường”, “Thiết bị môi trường” và “Tài nguyên môi trường”. Mỗi phân ngành có lĩnh vực hoạt động khác nhau [2]: - Dịch vụ môi trường: bao gồm các hoạt động có doanh thu từ việc thu phí các dịch vụ môi trường như: phân tích và thử nghiệm môi trường, quản lý và xử lý chất thải, chất thải nguy hại, phục hồi môi trường, tư vấn và dịch vụ kỹ thuật môi trường.

- Thiết bị môi trường: bao gồm các hoạt động có doanh thu từ việc bán hoặc cho thuê thiết bị môi trường như: Thiết bị xử lý chất thải, thiết bị đo và hệ thống 10 thông tin, thiết bị kiểm soát ô nhiễm, thiết bị quản lý chất thải, công nghệ xử lý và ngăn ngừa ô nhiễm. - Tài nguyên môi trường: bao gồm các hoạt động có doanh thu từ việc bán tài nguyên (ví dụ nước hoặc năng lượng) hoặc tái chế chất thải (ví dụ thép hoặc giấy). Để phát triển ngành công nghiệp môi trường, nhiều nước đã áp dụng các biện pháp [2]: - Xây dựng và cưỡng chế thực thi các đạo luật về bảo vệ môi trường: Xây dựng các đạo luật về bảo vệ môi trường và cưỡng chế thực thi mạnh mẽ các đạo luật đó, là chính sác phổ biến nhất thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp môi trường. Khi các quy định trở nên ngặt nghèo hơn, các doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm các giải pháp công nghệ, sản phẩm và dịch vụ mới để đáp ứng.

Ví dụ như Hoa Kỳ, ngành công nghiệp môi trường bắt đầu phát triển từ khi Đạo luật về không khí sạch ban hành năm 1963 với nội dung hạn chế phát thải đối với các hoạt động liên quan đến quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch. Tương tự như vậy, Nhật Bản ban hành Luật cơ bản về kiểm soát ô nhiễm năm 1967 về giảm phát thải là cơ sở cho việc phát triển ngành công nghiệp môi trường ở nước này. - Xây dựng các chính sách khuyến khích sử dụng sản phẩm dịch vụ ngành công CNMT: Bên cạnh các văn bản luật và vấn đề cưỡng chế, nhằm tạo thị trường cho ngành CNMT, chính phủ các nước cũng khuyến khích doanh nghiệp xây dựng, lắp đặt các hệ thống kiểm soát ô nhiễm thông qua ban hành hàng loạt các biện pháp giảm thuế, khấu hao ưu đãi và hệ thống giải thưởng đối với các doanh nghiệp sử dụng sản phẩm dịch vụ của ngành. - Tổ chức hội thảo, triển lãm, hội trợ quốc tế để quảng bá sản phẩm, dịch vụ CNMT: Các nước tiên tiến thường tổ chức các hội thảo, hội chợ, triển lãm về các công nghệ, sản phẩm, tư vấn môi trường.

Điển hình là Hoa Kỳ, hàng năm có hàng chục hội thảo quốc tế, hội chợ, triển lãm khác nhua liên quan đến ngành này được tổ chức bởi các hiệp hội chuyên ngành như Hiệp hội xử lý nước thải, Hiệp hội đánh giá tác động môi trường… Các hoạt động này không chỉ giúp quảng bá đối với các nước khác thông qua việc tạo điều kiện, tổ chức cho các đoàn doanh nghiệp nước ngoài tham dự các triển lãm trong nước, cũng như giúp tổ chức các triển lãm ở nước ngoài. 11 - Hỗ trợ ngành CNMT mở rộng thị trường thông qua chính sách ODA: Thông qua các hỗ trợ về ODA đối với các nước đang phát triển, các nước phát triển cũng có chính sách hỗ trợ đối với ngành CNMT trong nước bằng cách có chính sách ưu tiên đối với các dự án ODA sử dụng công nghệ, sản phẩm và tư vấn từ nước tài trợ. Ví dụ điển hình của biện pháp này là Nhật Bản. Nước này đã sử dụng hệ thống hỗ trợ ODA của mình ở các nước đang phát triển để tăng thị phần ngành CNMT của mình tại đây.

- Hỗ trợ các dự án nghiên cứu về CNMT từ ngân sách quốc gia: Các nước trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương và các khu vực khác cũng có các hoạt động thúc đẩy ngành CNMT bằng cách xây dựng các dự án nghiên cứu sử dụng kinh phí hỗ trợ của nhà nước. - Hỗ trợ phát triển CNMT thông qua chính sách chuyển giao công nghệ: Hầu hết các nước đang phát triển không tự xây dựng công nghệ, sản phẩm mới mà thường tập trung vào hoạt động tìm kiếm chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển. Điều này cũng thúc đẩy mạnh mẽ thị trường cho ngành CNMT.2 Ngành công nghiệp môi trường Việt Nam a/ Hiện trạng phát triển ngành công nghiệp môi trường tại Việt Nam Thực ra, ở Việt Nam, đối với các chuyên gia và các nhà khoa học môi trường, khái niệm "công nghiệp môi trường" cũng không phải là quá mới mẻ bởi vì họ là những người đầu tiên tiếp cận đến vấn đề này thông qua nghiên cứu, tham gia thảo luận tại các hội nghị chuyên ngành quốc tế. Tuy nhiên, để khái niệm này được xã hội, các doanh nghiệp và người dân tiếp nhận và vận dụng linh hoạt trong thực tế là một chặng đường dài vì đối với họ khái niệm “công nghiệp môi trường” vẫn còn mới mẻ mặc dù ngành công nghiệp môi trường trên thế giới đã phát triển từ rất sớm.

Ngành công nghiệp môi trường ở Việt Nam tuy chưa chính thức hình thành nhưng đã và đang có những đóng góp tích cực không chỉ cho bảo vệ môi trường mà còn hứa hẹn như một ngành kinh tế với nhiều tiềm năng phát triển.