Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực bãi cháy vịnh hạ long bằng mô hình dpsir

Bài viết đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển Bãi Cháy, Vịnh Hạ Long thông qua mô hình DPSIR, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Đoàn Văn Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Hùng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long bằng mô hình DPSIR
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học môi trường
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu tổng quát của đề tài
• 0.2. Mục tiêu cụ thể của đề tài
• 0.3. Yêu cầu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Một số khái niệm về môi trường
• 1.3. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước biển ven bờ
• 1.4. Khái niệm về mô hình DPSIR
• 1.5. Tổng quan về ứng dụng mô hình DPSIR trên thế giới và Việt Nam
• 1.5.1. Quá trình hình thành mô hình DPSIR
• 1.5.2. Ứng dụng mô hình DPSIR trên thế giới
• 1.5.3. Ứng dụng mô hình DPSIR tại Việt Nam
• 1.6. Một số nghiên cứu về môi trường nước ven biển vịnh Hạ Long
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Đánh giá đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 2.3.2. Xác định chỉ thị môi trường cho khu vực Bãi Cháy - vịnh Hạ Long theo mô hình DPSIR
• 2.3.3. Đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long bằng mô hình DPSIR
• 2.3.4. Xác định nguyên nhân chủ yếu gây ảnh hưởng tới môi trường nước biển ven bờ khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long
• 2.3.5. Đề xuất một số giải pháp cho công tác quản lý và khắc phục hiện trạng ô nhiễm môi trường cho khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp xác định chỉ thị môi trường theo mô hình DPSIR
• 2.4.3. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu
• 2.4.4. Phương pháp phân tích
• 2.4.5. Phương pháp phỏng vấn người dân về hiện trạng môi trường nước
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4.7. Phương pháp tổng hợp so sánh, đối chiếu với QCVN 10:2008 BTN&MT
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.1.1. Đánh giá đặc điểm tự nhiên khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.1.2. Đánh giá đặc điểm kinh tế xã hội khu vực ven biển Bãi Cháy – vịnh Hạ Long
• 3.2. Xác định chỉ thị môi trường cho khu vực Bãi Cháy - vịnh Hạ Long theo mô hình DPSIR
• 3.3. Phân tích một số yếu tố động lực chủ yếu chi phối đến môi trường nước biển ven bờ khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Hệ thống chỉ thị môi trường theo mô hình DPSIR của khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.4. Đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long bằng mô hình DPSIR
• 3.5. Nghiên cứu một số yếu tố động lực chính tạo ra áp lực ảnh hưởng đến hiện trạng môi trường nước biển ven bờ Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.6. Hiện trạng chất lượng môi trường nước biển ven bờ khu vực Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.7. Xác định một số yếu tố ảnh đến chất lượng môi trường nước biển khu vực ven biển Bãi Cháy - vịnh Hạ Long
• 3.8. Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước biển ven bờ khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long
• 3.8.1. Giải pháp quản lý
• 3.8.2. Giải pháp kinh tế
• 3.8.3. Giải pháp về khoa học công nghệ
• 3.8.4. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long. Sử dụng mô hình DPSIR, nghiên cứu phân tích các yếu tố động lực, áp lực, hiện trạng, tác động và đáp ứng. Kết quả cho thấy sự gia tăng ô nhiễm nước biển do hoạt động du lịch, công nghiệp và đô thị hóa. Các chỉ số chất lượng nước như DO, BOD, COD và TSS vượt quá tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt tại các khu vực cảng tàu và bãi tắm.

1.1. Hiện trạng chất lượng nước biển

Chất lượng nước biển tại Bãi Cháy bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các nguồn thải từ hoạt động du lịch và công nghiệp. Các chỉ số như hàm lượng oxy hòa tan (DO) và nhu cầu oxy sinh hóa (BOD) cho thấy sự suy giảm đáng kể. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự hiện diện của các chất ô nhiễm như dầu mỡ và kim loại nặng, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển.

1.2. Nguyên nhân gây ô nhiễm

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước biển bao gồm hoạt động du lịch, xả thải từ các khu công nghiệp và đô thị hóa. Các cống thải không được xử lý đúng cách đã đổ trực tiếp ra biển, làm gia tăng hàm lượng chất hữu cơ và kim loại nặng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của quản lý môi trường biển trong việc giảm thiểu tác động này.

II. Ứng dụng mô hình DPSIR

Mô hình DPSIR được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường nước ven biển tại Bãi Cháy. Mô hình này giúp xác định các động lực như du lịch, công nghiệp và đô thị hóa, cùng với các áp lực như xả thải và khai thác tài nguyên. Kết quả phân tích cho thấy sự cần thiết của các biện pháp bảo vệ môi trường biển và quản lý tài nguyên biển hiệu quả.

2.1. Động lực và áp lực

Các động lực chính bao gồm sự phát triển của ngành du lịch và công nghiệp, dẫn đến gia tăng áp lực lên môi trường nước biển. Các hoạt động như xả thải, khai thác tài nguyên và đô thị hóa đã làm suy giảm chất lượng nước. Mô hình DPSIR giúp phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố này và đề xuất các giải pháp phù hợp.

2.2. Hiện trạng và tác động

Hiện trạng môi trường nước biển tại Bãi Cháy cho thấy sự suy thoái nghiêm trọng, với các chỉ số chất lượng nước vượt quá tiêu chuẩn. Tác động của ô nhiễm bao gồm suy giảm đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến ngành du lịch và nuôi trồng thủy sản. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp đánh giá tác động môi trường và quản lý môi trường biển hiệu quả.

III. Giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện chất lượng nước biển và bảo vệ môi trường biển tại Bãi Cháy. Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý môi trường biển, áp dụng công nghệ xử lý nước thải và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các biện pháp này nhằm giảm thiểu tác động của ô nhiễm và đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

3.1. Giải pháp quản lý

Các giải pháp quản lý môi trường biển bao gồm việc xây dựng các quy định chặt chẽ về xả thải, tăng cường giám sát và kiểm soát các nguồn ô nhiễm. Nghiên cứu cũng đề xuất việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải tiên tiến để giảm thiểu tác động của các chất ô nhiễm.

3.2. Giải pháp cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường biển là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về tác động của ô nhiễm và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long, một di sản thiên nhiên thế giới với diện tích 1.553 km² và gần 2.000 hòn đảo, đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động kinh tế và xã hội. Khu vực ven biển Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long, kéo dài khoảng 15 km bờ biển, là nơi tập trung dân cư đông đúc với mật độ 835 người/km² (năm 2012) và phát triển mạnh mẽ các ngành công nghiệp, du lịch, dịch vụ. Năm 2013, lượng khách du lịch đến Hạ Long đạt 4,7 triệu lượt, tăng 12% so với năm trước, tạo ra áp lực lớn lên môi trường nước ven biển. Theo báo cáo, lượng dầu mỡ, khoáng thải từ các cơ sở công nghiệp tại thành phố Hạ Long lên tới 844 tấn/năm, cùng với các chất thải sinh hoạt và hoạt động cảng biển đã làm suy giảm chất lượng nước biển ven bờ.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển khu vực Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long bằng mô hình DPSIR, xác định nguyên nhân chính gây ô nhiễm và đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường phù hợp. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 10/2013 đến tháng 9/2014, tập trung vào các chỉ tiêu chất lượng nước biển ven bờ theo quy chuẩn QCVN 10:2008/BTNMT. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý môi trường, bảo tồn tài nguyên và phát triển bền vững khu vực ven biển Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Mô hình DPSIR (Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng) được sử dụng làm khung lý thuyết chính để đánh giá môi trường nước ven biển. Mô hình này giúp phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố phát triển kinh tế - xã hội (Động lực), các nguồn thải và tác động trực tiếp lên môi trường (Áp lực), tình trạng chất lượng môi trường hiện tại (Hiện trạng), ảnh hưởng tiêu cực đến con người và hệ sinh thái (Tác động), cũng như các biện pháp quản lý và phản ứng xã hội (Đáp ứng).

Ngoài ra, nghiên cứu dựa trên các khái niệm chuyên ngành về ô nhiễm môi trường nước, tiêu chuẩn chất lượng nước biển ven bờ theo QCVN 10:2008/BTNMT, và các chỉ tiêu đánh giá như nhiệt độ, pH, TSS, DO, BOD, COD, hàm lượng kim loại nặng, dầu mỡ, coliform. Mô hình DPSIR được phát triển từ mô hình PSR và được áp dụng rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam trong các báo cáo hiện trạng môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thứ cấp từ Trung tâm Quan trắc và Phân tích môi trường tỉnh Quảng Ninh, các báo cáo môi trường, văn bản pháp luật liên quan, cùng với dữ liệu sơ cấp thu thập qua hai đợt lấy mẫu nước biển ven bờ tại 5 điểm khác nhau trong khu vực nghiên cứu (tháng 4 và tháng 6 năm 2014). Cỡ mẫu gồm 5 điểm lấy mẫu nước biển ven bờ, đại diện cho các khu vực chịu tác động khác nhau như cảng tàu du lịch, bãi tắm, khu dân cư và chợ.

Phương pháp lấy mẫu tuân thủ TCVN 5998:1995, bảo quản mẫu theo TCVN 5993:1995. Các thông số chất lượng nước được phân tích theo tiêu chuẩn quốc gia như TCVN 4557:1988 (nhiệt độ), TCVN 6492:1999 (pH), TCVN 5499:1995 (oxy hòa tan), TCVN 6491:1999 (COD), TCVN 6177-1996 (sắt), TCVN 6193:1996 (kim loại nặng), TCVN 5070:1995 (dầu mỡ), TCVN 6187-1:1996 (coliform).

Ngoài ra, nghiên cứu còn tiến hành phỏng vấn trực tiếp 100 đối tượng gồm người dân địa phương, khách du lịch và cán bộ quản lý môi trường nhằm thu thập ý kiến về hiện trạng và tác động môi trường. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm Excel, so sánh với quy chuẩn QCVN 10:2008/BTNMT để đánh giá mức độ ô nhiễm và hiện trạng môi trường nước ven biển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước biển ven bờ suy giảm rõ rệt: Hàm lượng các chỉ tiêu ô nhiễm như TSS, COD, dầu mỡ, NH4+ vượt mức quy chuẩn QCVN 10:2008/BTNMT từ 1,5 đến 3 lần tại nhiều điểm lấy mẫu. Ví dụ, hàm lượng dầu mỡ tại bến tàu du lịch Bãi Cháy vượt quy chuẩn từ 10 đến 18 lần, chỉ số coliform cũng cao hơn mức cho phép, cho thấy ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật đáng kể.

2. Động lực chính gây áp lực là dân số và đô thị hóa: Dân số khu vực ven biển Bãi Cháy chiếm 45% dân số thành phố Hạ Long với mật độ 835 người/km², dự báo tăng lên 320.000 người vào năm 2020. Sự gia tăng dân số và đô thị hóa kéo theo lượng lớn nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý thải trực tiếp ra biển, làm tăng hàm lượng các chất ô nhiễm hữu cơ và vi sinh vật.

3. Hoạt động công nghiệp và cảng biển tạo áp lực lớn: Hoạt động khai thác than, vận chuyển than và các khu công nghiệp như Cái Lân thải ra các chất ô nhiễm như kim loại nặng (Pb, Cd, As), dầu mỡ, chất rắn lơ lửng với hàm lượng vượt quy chuẩn từ 1,5 đến 2 lần. Hoạt động cảng biển cũng góp phần làm tăng ô nhiễm nước do nước thải tàu thuyền, rửa tàu và sự cố tràn dầu.

4. Du lịch và dịch vụ gia tăng áp lực môi trường: Năm 2013, lượng khách du lịch đến Hạ Long đạt 4,7 triệu lượt, tạo ra lượng lớn nước thải và rác thải sinh hoạt. Nước thải từ khách sạn, tàu du lịch và các hoạt động vui chơi giải trí làm tăng hàm lượng các chất ô nhiễm hữu cơ, dầu mỡ và vi sinh vật trong nước biển ven bờ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm môi trường nước ven biển Bãi Cháy là sự gia tăng dân số, phát triển đô thị và các hoạt động kinh tế như công nghiệp, cảng biển và du lịch chưa được kiểm soát chặt chẽ. So với các nghiên cứu trước đây, mức độ ô nhiễm hiện tại có xu hướng gia tăng, đặc biệt là các chỉ tiêu hữu cơ và kim loại nặng. Biểu đồ phân tích chuỗi DPSIR cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa các động lực phát triển kinh tế xã hội và áp lực ô nhiễm môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua bảng tổng hợp các chỉ tiêu chất lượng nước tại 5 điểm lấy mẫu, biểu đồ so sánh hàm lượng ô nhiễm với quy chuẩn QCVN 10:2008, và sơ đồ chuỗi DPSIR minh họa mối quan hệ nhân quả. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp quản lý tổng hợp, đồng bộ nhằm giảm thiểu áp lực và cải thiện hiện trạng môi trường nước ven biển, bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và xử lý nước thải sinh hoạt: Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu dân cư ven biển, đặc biệt là khu vực Bãi Cháy, nhằm giảm lượng nước thải chưa qua xử lý đổ trực tiếp ra biển. Mục tiêu giảm 30% lượng nước thải ô nhiễm trong vòng 3 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các đơn vị chuyên môn thực hiện.

2. Kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp và cảng biển: Áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến cho nước thải công nghiệp, tăng cường giám sát và xử phạt nghiêm các vi phạm về xả thải. Thiết lập quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt cho các hoạt động cảng biển, giảm thiểu sự cố tràn dầu và ô nhiễm môi trường. Thực hiện trong vòng 2 năm với sự phối hợp của Sở Tài nguyên Môi trường và các doanh nghiệp.

3. Quản lý rác thải và nước thải từ hoạt động du lịch: Triển khai hệ thống thu gom, xử lý rác thải và nước thải tại các khách sạn, khu du lịch và tàu du lịch. Tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường cho du khách và người dân địa phương. Mục tiêu giảm 20% lượng rác thải trôi nổi trên mặt biển trong 2 năm, do ngành du lịch và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng chương trình giám sát môi trường thường xuyên: Thiết lập mạng lưới quan trắc chất lượng nước ven biển định kỳ, cập nhật dữ liệu và báo cáo hiện trạng môi trường để kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh. Thực hiện liên tục với sự tham gia của các cơ quan quản lý và viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban quản lý vịnh Hạ Long có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch quản lý môi trường nước ven biển hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực khoa học môi trường: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm, phương pháp phân tích và mô hình DPSIR ứng dụng trong đánh giá môi trường nước ven biển, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển khoa học.

3. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, cảng biển và du lịch: Các doanh nghiệp có thể tham khảo để cải tiến công nghệ sản xuất, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, tuân thủ quy định pháp luật và phát triển bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Người dân địa phương và các tổ chức bảo vệ môi trường có thể sử dụng thông tin để nâng cao nhận thức, tham gia giám sát và bảo vệ môi trường ven biển, góp phần xây dựng cộng đồng xanh, sạch, đẹp.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình DPSIR là gì và tại sao được sử dụng trong nghiên cứu này?
   Mô hình DPSIR là công cụ phân tích mối quan hệ nhân quả giữa các yếu tố phát triển kinh tế - xã hội và môi trường, gồm Động lực, Áp lực, Hiện trạng, Tác động và Đáp ứng. Nó giúp đánh giá toàn diện hiện trạng và nguyên nhân ô nhiễm, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.

2. Các chỉ tiêu chất lượng nước nào được đánh giá trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu đánh giá các chỉ tiêu như nhiệt độ, pH, chất rắn lơ lửng (TSS), oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa học (COD), hàm lượng kim loại nặng (Pb, Cd, As...), dầu mỡ và coliform, theo quy chuẩn QCVN 10:2008/BTNMT.

3. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nước ven biển Bãi Cháy là gì?
   Nguyên nhân chính gồm sự gia tăng dân số và đô thị hóa, hoạt động công nghiệp khai thác than và chế biến, hoạt động cảng biển, vận tải biển, cùng với phát triển du lịch và dịch vụ chưa kiểm soát tốt lượng nước thải và rác thải.

4. Các biện pháp đề xuất nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước ven biển là gì?
   Các biện pháp bao gồm tăng cường xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp, kiểm soát hoạt động cảng biển, quản lý rác thải du lịch, xây dựng hệ thống giám sát môi trường thường xuyên và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5. Nghiên cứu có thể áp dụng cho các khu vực ven biển khác không?
   Có, mô hình DPSIR và phương pháp đánh giá chất lượng nước ven biển có thể áp dụng cho các khu vực ven biển khác có điều kiện tương tự, giúp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

Kết luận

• Đánh giá hiện trạng môi trường nước ven biển Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long cho thấy ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật vượt mức quy chuẩn, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.
• Các động lực chính gồm dân số, đô thị hóa, hoạt động công nghiệp, cảng biển và du lịch tạo áp lực lớn lên môi trường nước ven bờ.
• Mô hình DPSIR giúp phân tích toàn diện mối quan hệ nhân quả và đề xuất các giải pháp quản lý, bảo vệ môi trường phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể về xử lý nước thải, kiểm soát ô nhiễm công nghiệp, quản lý rác thải du lịch và giám sát môi trường định kỳ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc phát triển bền vững khu vực ven biển Bãi Cháy - Vịnh Hạ Long.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan và mở rộng nghiên cứu để cập nhật dữ liệu, theo dõi xu hướng biến đổi môi trường trong tương lai. Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường biển cho các thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số khái niệm về môi trường - Môi trường: Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam năm 2005, môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. - Ô nhiễm môi trường: Theo khoản 6 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trương Việt Nam 2005: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”.

- Ô nhiễm môi trường nước: “Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý - hoá học - sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Làm giảm độ đa dạng sinh vật trong nước. Xét về tốc độ lan truyền và quy mô ảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất”. - Suy thoái môi trường là việc gây tác động xấu đến các yếu tố cấu thành môi trường cả về mặt lượng và chất, tác động xấu đến cuộc sống con người và tự nhiên.

- Bảo vệ môi trường gồm các hoạt động bảo vệ cho một môi trường xanh, sạch, đẹp, nâng cao chất lượng môi trường, đảm bảo cân bằng sinh thái, ngăn chặn và giải quyết được các tác động của con người và tự nhiên đến môi trường, khai thác và sử dụng hợp lý, một cách có kinh tế nguồn tài nguyên thiên nhiên. n 4 - Quản lý môi trường: là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội; có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các hoạt động của con người; xuất phát từ quan điểm định lượng hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên. - Tiêu chuẩn môi trường: Theo khoản 5 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam 2005: “Tiêu chuẩn môi trường là giới hạn cho phép các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường”. - Nước biển ven bờ: là nước biển ở vùng vịnh, cảng và những nơi cách bờ trong vòng 03 hải lý (khoảng 5,5 km).

Báo cáo hiện trạng môi trường: là báo cáo cung cấp các thông tin về hiện trạng và diễn biến môi trường, nguyên nhân gây ô nhiễm, suy thoái môi trường và tác động tới sức khỏe con người, kinh tế xã hội, hệ sinh thái và môi trường tự nhiên, từ đó phân tích nhu cầu xây dựng các chính sách môi trường và hiệu quả của các chính sách đó. Báo cáo hiện trạng môi trường: là thuật ngữ sử dụng chung cho ba loại báo cáo: Báo cáo môi trường quốc gia, Báo cáo hiện trạng môi trường cấp tỉnh và Báo cáo tình hình tác động môi trường của ngành, lĩnh vực. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước biển ven bờ Hiện nay, nước ta áp dụng QCVN 10:2008/BTNMT (do Ban soạn thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biên soạn, Tổng cục Môi trường và Vụ Pháp chế trình duyệt và được ban hành theo Quyết định số 16/2008/QĐ- BTNMT ngày 31 tháng 12 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường để đánh giá chất lượng nước biển ven bờ. Trong đó có những chỉ tiêu đánh giá như sau: n 5 - Đặc điểm thuỷ lí, thuỷ hoá: Đặc điểm thủy lý, thuỷ hoá của nước biển được thể hiện qua các thông số nhiệt độ, pH, độ muối, chất rắn lơ lửng (TSS), độ đục.

Nhiệt độ nước: Nhiệt độ nước có vai trò quan trọng đối với việc duy trì sự sống của các loài sinh vật và các hệ sinh thái dưới nước. Mỗi một loài sinh vật chỉ thích hợp với một khoảng nhiệt độ nhất định. Ngoài khoảng nhiệt độ đó, sinh vật sẽ chết hoặc kém phát triển, vì vậy quan trắc nhiệt độ nước biển thường xuyên giúp phát hiện những thay đổi bất thường của môi trường góp phần bảo vệ các hệ sinh thái. Nhiệt độ nước biển ven bờ đạt tiêu chuẩn là 30oC.

Trong ngày, nhiệt độ nước biển thường có giá trị cực đại vào thời gian từ 13h đến 16h và có giá trị cực tiểu về đêm. Giá trị pH: Trong nước biển tồn tại rất nhiều các ion, các muối khoáng phục vụ cho sự phát triển của sinh vật. Chính vì vậy mà môi trường nước thường thay đổi, pH của nước biển là một yếu tố cho phép xác định môi trường nước biển là axit, trung tính hay kiềm. Nó được định nghĩa bằng - lg[H+] có trong mẫu nước biển.

Nếu giá trị pH < 7, môi trường nước mang tính axit, pH > 10 thì môi trường nước có tính kiềm, còn giá trị pH từ 7 đến 10, nước là trung tính hoặc kiềm yếu. Trong ngày, giá trị pH của nước biển thay đổi không nhiều. Sự sai khác về giá trị pH có thể do ảnh hưởng của mùa (mùa mưa, mùa khô) hay do tác động của nguồn chất thải từ lục địa.  Hàm lượng chất rắn lơ lửng: TSS (Total Suspended Solid) là thông số đánh giá hàm lượng vật chất lơ lửng có trong nước.

Hàm lượng TSS cao không những ảnh hưởng tới tầm nhìn xuyên suốt của khối nước mà còn ảnh hưởng tới sự quang hợp của thực vật và sự sống của các loài sinh vật thuỷ sinh như san hô, rong, tảo v. Mùa khô hàm lượng chất rắn lơ lửng thường thấp hơn mùa mưa do ảnh hưởng của sự rửa trôi. Nơi có sự giao nhau của khối nước sông và nước biển thì hàm lượng TSS khá cao. n 6 - Các chất hữu cơ tiêu hao oxy: Các chất hữu cơ có trong nước thông qua các quá trình đồng hoá, dị hoá, phân huỷ, quang hợp, bài tiết.

của sinh vật. Ngoài ra, nguồn lục địa cũng góp phần đáng kể vào sự gia tăng hàm lượng chất hữu cơ trong nước. Khi hàm lượng chất hữu cơ trong nước cao sẽ gây ô nhiễm nguồn nước dẫn đến thiếu hụt oxy hoà tan. Để đánh giá hàm lượng các chất hữu cơ có trong nước, thường sử dụng các thông số oxy hoà tan (DO), nhu cầu oxy sinh hoá (BOD5) và nhu cầu oxy hoá học (COD).

 Hàm lượng oxy hoà tan (DO): Oxy hoà tan là thông số biểu thị hàm lượng oxy tự do có trong nước biển. Sự tồn tại và phát triển của hệ động thực biển phụ thuộc lớn vào nồng độ oxy có trong nước. Nồng độ oxy hoà tan trong nước thường liên quan đến độ muối, nhiệt độ nước, độ trong của nước, các chất hữu cơ có trong nước và mật độ rong tảo biển. Giới hạn cho phép của oxy hoà tan trong nước theo QCVN 10:2008/BTNMT là ≥ 4mg/l đối với nước dùng cho bãi tắm và ≥ 5 mg/l đối với nước dùng cho nuôi trồng thuỷ sản.

 Nhu cầu oxy sinh hoá (BOD): Nhu cầu oxy sinh hoá là lượng oxy cần thiết để phân huỷ các chất hữu cơ có khả năng phân huỷ sinh học có trong nước bởi các vi khuẩn. Như vậy, nhu cầu oxy sinh hoá là thông số cho ta xác định hàm lượng các chất hữu cơ có thể phân huỷ sinh học có trong nước. Khi hàm lượng các chất hữu cơ cao, các vi khuẩn sẽ phân huỷ chúng và lấy oxy trong nước gây thiếu hụt oxy hoà tan. Thông thường, người ta thường lấy giá trị BOD5 để làm thông số đánh giá nồng độ các chất hữu cơ có thể phân huỷ sinh học.

 Nhu cầu oxy hoá học (COD): Nhu cầu oxy hoá học là hàm lượng oxy cần thiết để phân huỷ toàn bộ các chất hữu cơ có trong nước. Nhu cầu oxy hoá học cho phép xác định hàm lượng các chất hữu cơ có trong nước, bao gồm cả các chất hữu cơ có khả năng phân huỷ sinh học và các chất hữu cơ không có khả năng phân huỷ sinh học. Giới hạn cho phép của COD trong nước nuôi trồng thuỷ sản theo QCVN 10:2008/BTNMT là 5 mg/l, với khu vực bãi tắm là 4 mg/l. n 7  Nitơ tổng số: Nitơ tổng số bao gồm các muối vô cơ hoà tan như nitrat (NO3), nitrit (NO2-), amoni (NH4+) và các hợp chất hữu cơ có chứa nitơ.

Trong nước, phần lớn chúng tồn tại dưới dạng hữu cơ, dưới tác dụng của các vi khuẩn chúng được phân huỷ và chuyển về dạng vô cơ cung cấp cho các quá trình quang hợp của thực vật nổi. Hiện tại, Việt Nam chưa có tiêu chuẩn đối với nitơ tổng số cũng như các tiêu chuẩn đối với từng loại muối nitrat, nitrit.Nước từ lục địa đưa ra góp phần làm tăng hàm lượng nitơ tổng số trong nước biển. Nước không những có khả năng bị phú dưỡng mà còn chứa các muối độc hại như nitrat, amoni. ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của hệ động thực vật nơi đây.

- Hàm lượng kim loại: Theo QCVN 10, hàm lượng các kim loại cần quan tâm là: Cr, Cu, Fe, Mn, Zn, Hg, Cd, Pb, As. Đây là các chỉ tiêu thể hiện sự ảnh hưởng của hoạt động sản xuất công nghiệp đến chất lượng nước biển ven bờ. Hiện nay tại nước ta việc nước thải, chất thải công nghiệp không qua xử lý đổ thẳng xuống biển vẫn còn rất phổ biến dẫn tới nước biển ven bờ bị ô nhiễm kim loại nặng. Điều này gây tổn thất lớn cho ngành du lịch, nuôi trồng thuỷ sản và các hệ sinh thái ven biển; các loại thuỷ sinh vật có thể tích luỹ kim loại trong cơ thể và gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người khi con người sử dụng các loại thuỷ sản này.

- Hàm lượng dầu, mỡ: Hàm lượng dầu, mỡ khoáng thể hiện ảnh hưởng của hoạt động vận tải biển và một số ngành sản xuất công nghiệp (chế tạo máy) đến chất lượng nước biển ven bờ. Hoạt động của nhà máy đóng tàu, các cảng dầu, cảng biển nước sâu, cảng tàu khách du lịch là nguyên nhân làm bẩn nước bãi tắm và luôn tiếm ẩn nguy cơ va chạm tàu thuyền, gây ra sự cố tràn dầu biển, dẫn đến thiệt hại cho du lịch và nguồn lợi thuỷ sản. - Các hoá chất bảo vệ thực vật, thuốc trừ cỏ: Việc sử dụng các loại thuốc trừ sâu, bảo vệ thực vật không được kiểm soát chặt chẽ. Các chất độc n 8 như DDT, Lindan, Monitor, Wofatox và Validacin vẫn còn đang được sử dụng trong nông nghiệp.