Luận văn thạc sĩ đánh giá tính đa dạng sinh học và đề xuất giải pháp bảo tồn hệ sinh thái đầm lầy rừng nà tại mộ đức quảng ngãi

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tính đa dạng sinh học và đề xuất giải pháp bảo tồn hệ sinh thái đầm lầy rừng nà tại mộ đức, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Cao Văn Cảnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Bình Quyền
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường trong phát triển bền vững
• Đề tài: Đánh giá tính đa dạng sinh học và đề xuất giải pháp bảo tồn hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà tại Mộ Đức, Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về đa dạng sinh học
• 1.2. Khái niệm về đa dạng sinh học
• 1.3. Tầm quan trọng của đa dạng sinh học
• 1.4. Các phương pháp đánh giá đa dạng sinh học
• 1.5. Tổng quan nghiên cứu đa dạng sinh học
• 1.5.1. Nghiên cứu đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.5.2. Nghiên cứu đa dạng sinh học ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội vùng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2. Đặc điểm đa dạng sinh học
• 3.2.1. Về hệ thực vật
• 3.2.2. Thành phần và cấu trúc thành phần loài động vật có xương sống ở hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà, Mộ Đức
• 3.3. Về giá trị của đa dạng sinh học hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà
• 3.3.1. Về giá trị của các loài thực vật
• 3.3.2. Về giá trị của các loài động vật
• 3.3.3. Giá trị bảo tồn đa dạng sinh học
• 3.3.4. Giá trị dịch vụ môi trường
• 3.4. Các yếu tố tác động đến tính đa dạng sinh học hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà
• 3.4.1. Khai thác không hợp lý
• 3.4.2. Quản lý yếu kém
• 3.4.3. Sinh vật ngoại lai xâm hại
• 3.5. Đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực
• 3.5.1. Biện pháp kỹ thuật
• 3.5.2. Biện pháp nâng cao năng lực
• 3.5.3. Biện pháp quản lý
• 3.5.4. Bảo vệ ĐDSH bằng pháp chế
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá đa dạng sinh học

Luận văn tập trung vào việc đánh giá đa dạng sinh học tại hệ sinh thái đầm lầy rừng Nà, Mộ Đức, Quảng Ngãi. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp khoa học để xác định thành phần loài thực vật và động vật, bao gồm cả các loài quý hiếm. Kết quả cho thấy hệ sinh thái này có tính đa dạng sinh học cao với nhiều loài đặc hữu và có giá trị bảo tồn. Các chỉ số đa dạng như Shannon-Weiner và Simpson được áp dụng để đánh giá mức độ đa dạng và ưu thế loài. Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố đe dọa như khai thác quá mức và sinh vật ngoại lai xâm hại.

1.1. Phương pháp đánh giá

Các phương pháp đánh giá sinh học bao gồm việc thiết lập các ô đo đếm với kích thước khác nhau tùy thuộc vào loại thảm thực vật. Các thông số như số lượng loài, mật độ cá thể, và độ tàn che được ghi nhận để tính toán các chỉ số đa dạng. Phương pháp này giúp xác định chính xác hiện trạng đa dạng sinh học và làm cơ sở cho các biện pháp bảo tồn.

1.2. Kết quả đánh giá

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ sinh thái đầm lầy rừng Nà có hơn 200 loài thực vật và nhiều loài động vật có xương sống. Trong đó, một số loài được xếp vào danh sách quý hiếm cần bảo vệ. Các chỉ số đa dạng cao phản ánh sự phong phú về loài và sự cân bằng trong hệ sinh thái.

II. Giải pháp bảo tồn hệ sinh thái

Luận văn đề xuất các giải pháp bảo tồn nhằm duy trì và phát triển hệ sinh thái đầm lầy rừng Nà. Các biện pháp bao gồm bảo tồn nguyên vị (in-situ) và chuyển vị (ex-situ), quản lý chặt chẽ các hoạt động khai thác, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các loài quý hiếm và duy trì các chức năng sinh thái của hệ sinh thái.

2.1. Biện pháp kỹ thuật

Các biện pháp kỹ thuật bao gồm thiết lập các khu bảo tồn, kiểm soát sinh vật ngoại lai, và phục hồi các khu vực bị suy thoái. Nghiên cứu cũng đề xuất sử dụng công nghệ GIS để quản lý và giám sát hiệu quả.

2.2. Biện pháp quản lý

Các biện pháp quản lý tập trung vào việc xây dựng chính sách bảo vệ, tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, và thực hiện các chương trình giáo dục môi trường. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc lồng ghép bảo tồn vào các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Luận văn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Mộ Đức, Quảng Ngãi. Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu chi tiết về hệ sinh thái đầm lầy rừng Nà, giúp định hướng các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững. Các giải pháp đề xuất có thể áp dụng rộng rãi cho các khu vực tương tự trên cả nước.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm kiến thức về đa dạng sinh học và các phương pháp đánh giá hệ sinh thái. Kết quả nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà khoa học và nhà quản lý.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các giải pháp bảo tồn được đề xuất có thể áp dụng trực tiếp vào thực tiễn, giúp bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái đầm lầy rừng Nà. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của bảo tồn đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đa dạng sinh học đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì cân bằng sinh thái và phát triển bền vững, góp phần vào nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, y tế và du lịch. Tại Việt Nam, đa dạng sinh học đang bị đe dọa nghiêm trọng do khai thác quá mức, biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường. Rừng Nà, thuộc xã Đức Thạnh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, là một hệ sinh thái đầm lầy rừng tự nhiên đặc thù với diện tích hơn 200.000 m², giữ vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, bảo vệ đất đai và cung cấp nguồn nước cho vùng lân cận. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2011 nhằm đánh giá tính đa dạng sinh học tại khu vực này, xây dựng cơ sở dữ liệu về động thực vật và đề xuất các giải pháp bảo tồn phù hợp.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm điều tra hiện trạng đa dạng sinh học, xác định giá trị bảo tồn các loài động thực vật và đề xuất các biện pháp bảo vệ hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào động thực vật trong khu vực Rừng Nà, không bao gồm côn trùng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và thực tiễn trong việc định hướng bảo tồn tại địa phương, góp phần nâng cao nhận thức và quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về đa dạng sinh học, bao gồm ba mức độ chính: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Đa dạng sinh học được định nghĩa là sự khác biệt giữa các sinh vật sống ở mọi nơi, bao gồm hệ sinh thái trên cạn, dưới nước và đại dương. Các khái niệm chính bao gồm:

• Đa dạng di truyền: sự đa dạng về thành phần gen trong cùng một loài hoặc giữa các loài khác nhau.
• Đa dạng loài: số lượng và sự phong phú của các loài trong một khu vực nhất định.
• Đa dạng hệ sinh thái: sự đa dạng về sinh cảnh, quần xã sinh vật và các quá trình sinh thái.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các chỉ số định lượng đa dạng sinh học như chỉ số giá trị quan trọng (IVI), chỉ số đa dạng Shannon-Weiner (H’), chỉ số ưu thế Simpson để đánh giá mức độ phong phú và cấu trúc quần xã sinh vật. Các phương pháp bảo tồn nguyên vị (in-situ) và chuyển vị (ex-situ) cũng được xem xét trong đề xuất giải pháp bảo tồn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa. Cỡ mẫu khảo sát gồm 6 khoảnh rừng nhỏ trong khu vực Rừng Nà, với các ô tiêu chuẩn kích thước 10m x 10m được bố trí để đo đếm và thống kê số lượng, thành phần loài thực vật và động vật. Phương pháp lấy mẫu theo tuyến kết hợp với lập ô tiêu chuẩn nhằm đánh giá nhanh tài nguyên đa dạng sinh học và hiện trạng kinh tế - xã hội.

Dữ liệu thực địa được thu thập bằng la bàn, thước dây, máy GPS để xác định tọa độ, máy ảnh để ghi hình tổng thể và tiêu bản loài. Tên loài được định danh dựa trên các tài liệu chuyên môn như “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ. Ngoài ra, phương pháp phỏng vấn chuyên gia và phỏng vấn người dân địa phương (PRA) được sử dụng để bổ sung thông tin về đa dạng sinh học và các loài quý hiếm.

Phân tích dữ liệu sử dụng các chỉ số đa dạng sinh học định lượng, phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong bảo tồn. Thời gian nghiên cứu kéo dài 6 tháng, từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đa dạng thực vật: Khu hệ thực vật Rừng Nà gồm 52 loài thuộc 44 chi, 34 họ và 2 ngành thực vật chính là Dương xỉ (4 loài) và Ngọc Lan (48 loài). Các họ thực vật ưu thế gồm Moraceae, Myrtaceae và Euphorbiaceae, mỗi họ chiếm khoảng 9,6% tổng số loài. Mật độ cây gỗ trung bình đạt 29 cây/ô tiêu chuẩn, với loài Kháo (Machilus chinensis) và Gáo (Glochidion zeylanicum) là hai loài phổ biến nhất. Khoảng 40,4% loài thực vật có giá trị làm thuốc, 23,1% dùng làm gỗ, 13,5% làm cảnh và 9,6% làm thực phẩm.

2. Đa dạng động vật có xương sống: Ghi nhận 123 loài thuộc 5 lớp, trong đó lớp Chim chiếm đa số với 84 loài (68,2%), tiếp theo là Bò sát (13,9%), Lưỡng cư (8,9%), Cá (5,7%) và Thú (3,3%). Nhóm di cư mùa đông chiếm 18,7%, di cư mùa hè 13,8%, nhóm định cư 67,5%. Nhiều loài có giá trị kinh tế và dược phẩm, với 91 loài được khai thác làm thực phẩm.

3. Giá trị bảo tồn và dịch vụ môi trường: Rừng Nà giữ vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, ngăn gió bão, hạn chế xâm lấn cát và cung cấp nước cho vùng lân cận. Các loài chim nước như cò, vạc góp phần tạo điểm nhấn cho du lịch sinh thái. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các loài ngoại lai xâm hại như Mai dương (Mimosa pigra) và Bèo lục bình (Eichhornia crassipes) đang đe dọa tính đa dạng sinh học.

4. Ảnh hưởng tiêu cực: Khai thác không hợp lý, quản lý yếu kém và sự xâm nhập của sinh vật ngoại lai là những yếu tố chính làm suy giảm đa dạng sinh học tại Rừng Nà. Việc thiếu các loài săn mồi quan trọng như bộ Ưng và bộ Cắt cũng ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Rừng Nà có mức độ đa dạng sinh học tương đối thấp về số lượng loài nhưng có giá trị sinh thái và kinh tế đáng kể. Cấu trúc thảm thực vật đơn giản với chỉ hai tầng chính phản ánh sự suy giảm do tác động của con người và điều kiện sinh thái đặc thù của đầm lầy. So sánh với các khu bảo tồn khác trong tỉnh Quảng Ngãi, Rừng Nà có sự đa dạng loài thấp hơn nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn các loài đặc hữu và duy trì chức năng sinh thái.

Việc sử dụng các chỉ số định lượng như IVI và Shannon-Weiner giúp đánh giá chính xác hơn về mức độ đa dạng và ưu thế loài, từ đó hỗ trợ lựa chọn các biện pháp bảo tồn phù hợp. Sự xuất hiện của các loài ngoại lai xâm hại cần được kiểm soát nghiêm ngặt để tránh làm mất cân bằng hệ sinh thái. Kết quả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp bảo tồn nguyên vị và chuyển vị nhằm duy trì đa dạng di truyền và bảo vệ các loài quý hiếm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố loài, bảng thống kê mật độ cây gỗ và số lượng loài động vật theo lớp, giúp minh họa rõ ràng sự phân bố và ưu thế của các nhóm sinh vật trong Rừng Nà.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng: Thiết lập các khu bảo tồn nghiêm ngặt, kiểm soát khai thác tài nguyên, đặc biệt là các loài cây gỗ và động vật có giá trị kinh tế. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý rừng. Thời gian: trong vòng 1-2 năm.

2. Kiểm soát và loại bỏ sinh vật ngoại lai xâm hại: Áp dụng biện pháp kỹ thuật để ngăn chặn sự phát triển và lan rộng của Mai dương và Bèo lục bình, bảo vệ môi trường sống tự nhiên. Chủ thể: các tổ chức bảo tồn và cộng đồng dân cư. Thời gian: ngay lập tức và duy trì liên tục.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, truyền thông về giá trị đa dạng sinh học và tầm quan trọng của bảo tồn, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng. Chủ thể: các tổ chức phi chính phủ, trường học và chính quyền địa phương. Thời gian: liên tục trong 3 năm.

4. Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Khai thác tiềm năng du lịch dựa trên đa dạng sinh học, xây dựng các tuyến tham quan sinh thái, đồng thời đảm bảo không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên. Chủ thể: ngành du lịch và chính quyền địa phương. Thời gian: 2-3 năm.

5. Nghiên cứu và giám sát định kỳ: Thiết lập hệ thống giám sát đa dạng sinh học định kỳ để đánh giá hiệu quả các biện pháp bảo tồn và điều chỉnh kịp thời. Chủ thể: các viện nghiên cứu và trung tâm bảo tồn. Thời gian: hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài nguyên thiên nhiên: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách bảo tồn, quản lý rừng và phát triển bền vững tài nguyên sinh học tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên môi trường: Tham khảo phương pháp đánh giá đa dạng sinh học, chỉ số định lượng và các giải pháp bảo tồn thực tiễn trong hệ sinh thái đầm lầy.

3. Cộng đồng dân cư địa phương: Nâng cao nhận thức về giá trị đa dạng sinh học, tham gia bảo vệ rừng và phát triển các hoạt động sinh kế bền vững dựa trên tài nguyên thiên nhiên.

4. Ngành du lịch sinh thái: Khai thác tiềm năng du lịch dựa trên đa dạng sinh học, phát triển các sản phẩm du lịch thân thiện môi trường, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đa dạng sinh học ở Rừng Nà lại quan trọng?
   Đa dạng sinh học tại Rừng Nà góp phần duy trì cân bằng sinh thái, cung cấp dịch vụ môi trường như điều hòa khí hậu, bảo vệ đất đai và nguồn nước. Ngoài ra, các loài động thực vật có giá trị kinh tế và văn hóa, hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái.

2. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá đa dạng sinh học trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực địa theo tuyến kết hợp lập ô tiêu chuẩn 10m x 10m, thu thập dữ liệu về số lượng và thành phần loài, phân tích định lượng bằng các chỉ số đa dạng sinh học như IVI và Shannon-Weiner.

3. Các yếu tố nào đang đe dọa đa dạng sinh học tại Rừng Nà?
   Khai thác tài nguyên không hợp lý, quản lý yếu kém, sự xâm nhập của sinh vật ngoại lai như Mai dương và Bèo lục bình, cùng với biến đổi khí hậu là những nguyên nhân chính làm suy giảm đa dạng sinh học tại đây.

4. Giải pháp nào được đề xuất để bảo tồn đa dạng sinh học?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường quản lý bảo vệ rừng, kiểm soát sinh vật ngoại lai, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát triển du lịch sinh thái bền vững và thiết lập hệ thống giám sát định kỳ.

5. Làm thế nào cộng đồng địa phương có thể tham gia bảo tồn?
   Cộng đồng có thể tham gia qua các chương trình giáo dục, hỗ trợ quản lý rừng, thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường, đồng thời phát triển sinh kế bền vững dựa trên tài nguyên thiên nhiên mà không làm tổn hại đến đa dạng sinh học.

Kết luận

• Rừng Nà là hệ sinh thái đầm lầy rừng đặc thù với đa dạng sinh học phong phú, gồm 52 loài thực vật và 123 loài động vật có xương sống.
• Đa dạng sinh học tại đây có giá trị kinh tế, sinh thái và văn hóa quan trọng, góp phần vào phát triển du lịch sinh thái địa phương.
• Nghiên cứu đã áp dụng các phương pháp định lượng đa dạng sinh học, xây dựng cơ sở dữ liệu chi tiết về thành phần loài và cấu trúc quần xã.
• Các yếu tố đe dọa như khai thác quá mức và sinh vật ngoại lai cần được kiểm soát nghiêm ngặt để bảo vệ hệ sinh thái.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn toàn diện, kết hợp quản lý, kỹ thuật, nâng cao nhận thức và phát triển du lịch bền vững nhằm duy trì và phát huy giá trị đa dạng sinh học Rừng Nà.

Tiếp theo, cần triển khai các biện pháp bảo tồn đã đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu giám sát định kỳ để đảm bảo hiệu quả lâu dài. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng cùng chung tay bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái đầm lầy Rừng Nà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể. Trong nghiên cứu về tiềm năng và kiểu phân bố độ phong phú của một số loài động, thực vật, Currie (1990) đã kết luận phân bố sự đa dạng, độ phong phú loài cũng bị ảnh hưởng bởi những điều kiện về địa hình, khí hậu và môi trường. Việc bảo tồn đa dạng sinh học đã trở thành vấn đề quan trọng nhất hiện nay, làm rõ các tư tưởng về quản lý tài nguyên truyền thống và số lượng các loài thực vật hiện nay làm cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học, lý giải cho các vấn đề về suy giảm đa dạng sinh học và giải pháp bảo tồn chúng (Brian A Maurer, 1994). 12 Trong cuốn “Tổng quan về quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học rừng ngập mặn” Macintosh và Ashton (2002), đã trình bày những thông tin chung về đa dạng sinh học và bảo tồn rừng ngập mặn.

Nội dung gồm có sự phân bố, ghi lại quá trình bị tàn phá và hậu quả, các giá trị, lợi nhuận, sử dụng, dịch vụ hàng hoá từ rừng ngập mặn, tài nguyên đa dạng sinh học rừng ngập mặn. Từ đó, đưa ra lý do vì sao cần quản lý và bảo tồn rừng ngập mặn. Để đạt được mục đích, các tác giả đã nêu những phương pháp tiếp cận và sự tham gia trong quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học rừng ngập mặn. Sự đa dạng, độ phong phú, sinh khối và cấu trúc quần xã động vật giáp xác và thân mềm được nghiên cứu ở hệ sinh thái rừng ngập mặn Ranong - vùng ven biển Andaman của miền Bắc Thái Lan - là nội dung nghiên cứu trong báo cáo “Phục hồi rừng ngập mặn và đa dạng sinh học vùng cửa biển ở Ranong, Thái Lan” của Macintosh, Ashton (2002).

Mục tiêu của nghiên cứu này là so sánh mối liên hệ giữa các yếu tố tuổi, thành phần loài và lịch sử quản lý với hệ động vật lớn của rừng ngập mặn ven biển ở Ranong. Rừng trồng với lịch sử quản lý khác nhau được so sánh với rừng tự nhiên hỗn giao, thành thục, được bảo tồn khoảng 40 năm. Đa dạng động vật thân mềm và động vật giáp xác, mật độ, sinh khối được ghi nhận ở những sinh cảnh rừng trồng chọn lọc và lâm phần tự nhiên, hỗn giao thành thục. Những nhóm động vật chính được chọn lựa như là chỉ thị để đánh giá tiềm năng của sinh cảnh và sự thay đổi quần xã thực vật.

Nghiên cứu đa dạng sinh học ở Việt Nam Bàn về quy mô cũng như giá trị của những nghiên cứu về thực vật ở Việt Nam trước hết phải kể đến công trình nghiên cứu của Lecomte (1907 - 1951) về hệ thực vật Đông Dương. Tác giả đã thu mẫu, định danh và lập khoá mô tả các loài thực vật có mạch trên toàn bộ lãnh thổ Đông Dương. Trong đó tác giả đã thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7.89 họ, bao gồm ngành Hạt kín có 3. 13 Trong công trình “Thảm thực vật rừng Việt Nam” của Thái Văn Trừng (1963 - 1978) đã tổng hợp các công trình nghiên cứu trước đây cùng với các nghiên cứu của mình công bố 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1.850 chi và 189 họ ở Việt Nam (Thái Văn Trừng, 1987), đã khẳng định ưu thế của ngành Hạt kín (Angiospermae) trong hệ thực vật Việt Nam.

Dựa trên quan điểm sinh thái phát sinh quần thể, tác giả đã phân chia thảm thực vật Việt Nam thành các kiểu, kiểu phụ, kiểu trái và thấp nhất các ưu hợp. Trong các yếu tố phát sinh thì khí hậu là yếu tố phát sinh ra kiểu thực vật, còn các yếu tố địa lý, địa hình, địa chất, thổ nhưỡng, khu hệ thực vật và con người là yếu tố phát sinh của các kiểu trái và ưu hợp. Nguyễn Thị Ngọc Ẩn (2004) đã cho rằng tính đa dạng sinh học của tài nguyên rừng bị mất đi là do sự tác động của con người. Tác giả khái quát những vấn đề đa dạng sinh học, những mối đe doạ và bảo tồn đa dạng sinh học.

Trần Ngũ Phương (1970) trong công trình “Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc” đã tiến hành phân loại rừng miền Bắc Việt Nam. Trong đó rừng miền Bắc được chia làm 3 đai, 8 kiểu. Ngoài ra ông còn chia ra các kiểu phụ. Trong đai rừng Á nhiệt đới núi cao ông không dùng kiểu mà chỉ dùng loại hình thay cho kiểu, sau loại hình là kiểu phụ.

Mô tả về thực vật khá đầy đủ giúp cho việc phân loại và nhận biết thực vật Việt Nam có trong các cuốn như “Cây gỗ rừng Việt Nam” của Viện Điều tra quy hoạch rừng (1986); bộ “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ (2006); “Cây gỗ kinh tế” của Trần Hợp và Nguyễn Bội Quỳnh (1993) Trong đó bộ “Cây cỏ Việt Nam” của Phạm Hoàng Hộ được xem là đầy đủ nhất, dễ sử dụng nhất góp phần đáng kể cho khoa học thực vật Việt Nam. Đứng trước nhu cầu cần có một giáo trình hoàn chỉnh và tin cậy để cung cấp những kiến thức và làm thay đổi nhận thức của sinh viên về đa dạng sinh học và công tác bảo tồn đa dạng sinh học, tập giáo trình “Bài giảng đa dạng sinh học” của Cao Thị Lý và nnk (2002) đã được biên soạn. Nội dung của giáo trình này bao gồm những kiến thức về tổng quan đa dạng sinh học và những giá trị của nó, nội dung còn đề cập tới suy thoái đa dạng sinh học của thế giới nói chung và Việt Nam nói 14 riêng và những kiến thức về giám sát và đánh giá đa dạng sinh học. Trong đó, các tác giả có đề cập tới điều tra, giám sát đa dạng loài thực vật thân gỗ bằng phương pháp lập ô tiêu chuẩn, thu thập các số liệu như: tên loài, chiều cao, đường kính ngang ngực, đường kính tán… các số liệu thu thập được sẽ được thống kê lại để đánh giá về quan hệ loài, quan hệ ngẫu nhiên, quan hệ cặp loài.

Biết được ba loại quan hệ trên là cơ sở để góp phần trong việc lựa chọn các biện pháp kỹ thuật tác động cũng như các giải pháp bảo tồn phù hợp với từng loại đối tượng loài cây, sinh cảnh,…khác nhau. Nguyễn Nghĩa Thìn và Nguyễn Thanh Nhàn (2004), đã thực hiện công trình nghiên cứu về đa dạng sinh học ở Vườn Quốc gia Pù Mát. Các tác giả đã áp dụng phương pháp điều tra theo tuyến và lập ô tiêu chuẩn điển hình có kích thước 2.000 m2 để thu thập số liệu. Đánh giá tính đa dạng sinh học thực vật của khu vực thông qua đánh giá thành phần loài, quần xã thực vật, giá trị tài nguyên và mức độ bị đe doạ, dạng sống, yếu tố địa lý thực vật.

Kết quả nghiên cứu bao gồm: Xây dựng được bảng danh lục thực vật; đánh giá đa dạng thảm thực vật thể hiện ở việc ghi nhận số lượng họ, chi, loài và số cá thể trong mỗi ô, tính chỉ số diện tích tán, độ tàn che chung cho toàn bộ ô tiêu chuẩn, mật độ cây từ đó xác định những loài ưu thế trong cấu trúc phân tầng của thảm thực vật. Đánh giá đa dạng loài của các chi (xác định chi nhiều loài, xác định tỉ lệ phần trăm số loài các chi đó so với toàn bộ số loài của cả hệ thực vật); đánh giá đa dạng về các yếu tố địa lý thực vật bằng cách xây dựng phổ yếu tố địa lý thực vật; đánh giá đa dạng về dạng sống bằng cách xây dựng phổ dạng sống. bên cạnh đó, còn đánh giá về giá trị tài nguyên và mức độ đe doạ, đánh giá mức độ gần gũi giữa các hệ thực vật. Nghiên cứu đã điều tra, phân loại chi, họ, ngành của hệ thực vật Vườn Quốc gia Pù Mát.

Tuy vậy, nghiên cứu này chỉ dừng lại ở mức độ điều tra, định danh, thống kê, mô tả mà không đi vào định lượng tính toán các chỉ số đa dạng sinh học. Nghiên cứu chỉ dùng công thức của Sonrenson để đánh giá mức độ quan hệ của khu vực với các hệ thực vật lân cận. Công trình nghiên cứu tính đa dạng của khu hệ thực vật ở Vườn quốc gia Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Các tác giả đã dùng phương pháp lập ô tiêu chuẩn và khảo sát 15 theo tuyến, xác định tên khoa học của các mẫu vật theo phương pháp hình thái so sánh, đánh giá các loài quý hiếm dựa vào sách Đỏ Việt Nam (2007), danh lục đỏ IUCN (2009) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP.

Kết quả đã xác định được 180 họ, 680 chi, 1.217 loài thuộc 6 ngành thực vật bậc cao có mạch, có 40 loài thực vật quý hiếm và nguồn tài nguyên cây có ích. Hầu hết các tác giả trước đây chỉ dùng phương pháp điều tra thống kê mô tả, bước đầu chỉ mới định lượng ở số loài, họ mà chưa có cơ sở định lượng về các chỉ tiêu như độ phong phú, chỉ số đa dạng, chỉ số ưu thế…khiến cho việc lựa chọn những kế hoạch bảo tồn và quản lý bị hạn chế. Trong những năm gần đây đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu, những dự án đã sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích định lượng như: Lê Quốc Huy (2005), đã chỉ ra một số “Phương pháp nghiên cứu phân tích định lượng các chỉ số đa dạng sinh học thực vật” với các chỉ số như chỉ số giá trị quan trọng IVI, chỉ số đa dạng sinh học loài H (Shannon and Weiner’s Index), chỉ số ưu thế, chỉ số tương đồng… áp dụng cho một số rừng ở miền bắc Việt Nam. Nghiên cứu của Huỳnh Đức Hoàn và Viên Ngọc Nam (2005) về “Đa dạng sinh học quần xã thực vật trong Khu Dự trữ sinh quyển Cần Giờ, thành phố Hồ Chí Minh”, đã dùng phương pháp sử dụng ảnh vệ tinh, bản đồ thiết kế ô tiêu chuẩn.

Kích thước ô tiêu chuẩn được lập 25 m2 (5 m × 5 m) thống kê các loài có mặt và mở rộng kích thước ô tiêu chuẩn 50 m2, 100 m2, 150 m2… đếm số loài xuất hiện ở mỗi lần mở rộng cho đến khi không còn mở rộng loài mới, khi đó ngừng mở rộng diện tích ô tiêu chuẩn. Tác giả đã dùng các chỉ số như: số loài (S), số lượng cá thể (N), đa dạng loài (d), độ đồng đều (J’), chỉ số đa dạng Shannon – Weiner (H’), chỉ số ưu thế (D), biểu đồ Bray - Curtis… để phân tích một cách định lượng trên cơ sở đó so sánh, giám sát, đánh giá đa dạng sinh học loài, đề ra biện pháp bảo tồn.