Luận văn thạc sĩ: Tác động của chính sách tiền tệ đến kinh tế Việt Nam

Luận văn thạc sĩ chính sách tiền tệ: Phân tích tác động đến nền kinh tế Việt Nam. Nghiên cứu chuyên sâu về các công cụ và hiệu quả chính sách.

• Tác giả: Quách Dương Tử
• Người hướng dẫn: Gs. James Riedel
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Chính Sách Tiền Tệ Và Những Tác Động Đến Nền Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM TẠ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• 2.1. Chính sách tiền tệ
• 2.2. Vai trò của chính sách tiền tệ
• 2.3. Những chiến lược của chính sách tiền tệ
• 2.4. Cơ chế lan truyền của chính sách tiền tệ
• 2.5. Lược khảo tài liệu
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình đo lường chính sách tiền tệ
• 3.2. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam
• 3.3. Mô tả mẫu và dữ liệu
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan chính sách tiền tệ ở Việt Nam trong giai đoạn 2000 – 2015
• 4.1.1. Chính sách tiền tệ giai đoạn trước khủng hoảng kinh tế 2008
• 4.1.2. Chính sách tiền tệ giai đoạn sau khủng hoảng kinh tế 2008
• 4.2. Kiểm định bộ dữ liệu
• 4.3. Kết quả ước lượng mô hình SVAR
• 4.4. Chỉ số lập trường của chính sách tiền tệ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Kiểm định tính dừng và xác định độ trễ thích hợp cho bộ dữ liệu
• Ước lượng mô hình bán cấu trúc VAR
• Đồ thị hàm – xung phản ứng

Tóm tắt

I. Hướng dẫn toàn diện về chính sách tiền tệ Việt Nam 2000 2015

Luận văn thạc sĩ về chính sách tiền tệ và những tác động đến nền kinh tế Việt Nam cung cấp một bức tranh chi tiết về cơ chế điều hành kinh tế vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) trong giai đoạn 2000-2015. Đây là giai đoạn đầy biến động, đánh dấu bằng việc Việt Nam gia nhập WTO, đối mặt với khủng hoảng tài chính toàn cầu và trải qua hai cú sốc lạm phát lớn. Chính sách tiền tệ (CSTT) được xác định là công cụ trọng yếu để thực hiện hai mục tiêu chính: duy trì lạm phát ổn định và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu chỉ ra rằng, trên thực tế, việc điều hành CSTT tại Việt Nam thường ưu tiên mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô thông qua việc kiểm soát chặt chẽ tỷ giá hối đoái. Điều này dẫn đến các chính sách về kiểm soát lạm phát và tăng trưởng thường mang tính phản ứng, chỉ được ban hành khi có vấn đề phát sinh. Luận văn sử dụng phương pháp phân tích định lượng hiện đại, cụ thể là mô hình VAR cấu trúc (SVAR), để đo lường tác động của các cú sốc CSTT đến những biến số kinh tế quan trọng. Các biến số này bao gồm GDP, lạm phát (CPI), cung tiền M2, lãi suất điều hành, và ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán. Kết quả của luận văn không chỉ làm rõ vai trò của chính sách tiền tệ mà còn đánh giá hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ trong một giai đoạn lịch sử quan trọng của kinh tế Việt Nam.

1.1. Vai trò của chính sách tiền tệ trong ổn định kinh tế vĩ mô

Theo lý thuyết kinh tế học vĩ mô hiện đại, CSTT đóng vai trò trung tâm trong việc điều tiết nền kinh tế. Luận văn trích dẫn quan điểm của Friedman (1968), nhấn mạnh rằng CSTT có thể ngăn chặn các cú sốc, duy trì một trạng thái ổn định và bù đắp các yếu tố gây đình đốn. Tại Việt Nam, vai trò này được thể hiện qua nỗ lực của NHNN trong việc sử dụng các công cụ để kiềm chế lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền và hỗ trợ tăng trưởng. Tuy nhiên, việc thực thi đôi khi gặp phải mâu thuẫn giữa các mục tiêu. Ví dụ, việc duy trì tỷ giá cố định để khuyến khích xuất khẩu và thu hút FDI đã buộc NHNN phải tăng cung tiền M2 khi có dòng vốn ngoại lớn chảy vào, gián tiếp gây ra áp lực lạm phát, như đã thấy trong giai đoạn 2007-2008. Do đó, việc hiểu rõ các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ là yếu tố quyết định đến sự thành công trong việc đạt được mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.

1.2. Các công cụ chính sách tiền tệ Ngân hàng Nhà nước đã sử dụng

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã vận dụng một bộ công cụ đa dạng để thực thi CSTT. Luận văn xác định 5 công cụ chính được sử dụng trong giai đoạn nghiên cứu, bao gồm: tái cấp vốn, lãi suất điều hành, tỷ giá hối đoái, dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở (OMO). Mỗi công cụ có một cơ chế tác động riêng. Lãi suất tái cấp vốn và lãi suất cơ bản ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn của các ngân hàng thương mại. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc quy định lượng tiền các ngân hàng phải giữ lại, qua đó kiểm soát khả năng tạo tiền. Nghiệp vụ thị trường mở (OMO), thông qua việc mua bán giấy tờ có giá, là công cụ linh hoạt nhất để điều tiết lượng tiền cung ứng hàng ngày. Cuối cùng, chính sách tỷ giá hối đoái, với cơ chế neo có điều chỉnh, là một công cụ quan trọng nhằm thúc đẩy xuất khẩu và ổn định thị trường ngoại hối. Sự phối hợp giữa các công cụ này quyết định lập trường của CSTT là thắt chặt hay nới lỏng.

II. Phân tích thách thức điều hành chính sách tiền tệ ở Việt Nam

Việc điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2015 phải đối mặt với nhiều thách thức phức tạp, bắt nguồn từ cả yếu tố nội tại và các cú sốc bên ngoài. Luận văn của Quách Dương Tử đã chỉ ra những khó khăn cốt lõi mà Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải xử lý. Trước năm 2008, thách thức lớn nhất đến từ việc duy trì một chính sách tiền tệ nới lỏng kéo dài để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Tăng trưởng tín dụng trung bình đạt 30%/năm, đỉnh điểm là 51,39% vào năm 2007, trong khi tăng trưởng kinh tế chỉ xấp xỉ 6,5%. Dòng tiền này phần lớn không chảy vào sản xuất mà tập trung vào các thị trường tài sản như bất động sản và chứng khoán, gây ra bong bóng và áp lực lạm phát cực lớn. Cú sốc lạm phát năm 2008 (23,12%) và 2011 (18,68%) là hệ quả trực tiếp của giai đoạn nới lỏng này. Sau năm 2008, thách thức chuyển sang việc làm thế nào để vừa kiểm soát lạm phát, vừa phục hồi tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn. NHNN đã phải liên tục chuyển đổi giữa chính sách tiền tệ thắt chặt và nới lỏng, khiến môi trường kinh doanh trở nên khó dự đoán. Hơn nữa, việc phải can thiệp để ổn định tỷ giá hối đoái đã làm giảm tính độc lập của CSTT, khiến việc theo đuổi mục tiêu lạm phát trở nên khó khăn hơn. Đây là những bài toán hóc búa trong việc tìm kiếm sự cân bằng để ổn định kinh tế vĩ mô.

2.1. Giai đoạn nới lỏng và nguy cơ lạm phát trước năm 2008

Giai đoạn trước khủng hoảng 2008 chứng kiến sự ưu tiên rõ rệt cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Việc Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 đã tạo ra một làn sóng đầu tư nước ngoài ồ ạt. Để giữ tỷ giá hối đoái ổn định theo cơ chế tỷ giá cố định, NHNN đã phải mua vào một lượng lớn ngoại tệ, đồng nghĩa với việc bơm một lượng tiền Đồng tương ứng ra thị trường. Điều này khiến cung tiền M2 và tăng trưởng tín dụng tăng vọt. Luận văn chỉ rõ: “sự chảy vào một cách ồ ạt của dòng vốn ngoại đã buộc NHNN phải tăng cung tiền nhằm duy trì tỷ giá hối đoái”. Hệ quả là lạm phát bùng phát mạnh mẽ, buộc NHNN phải đột ngột chuyển sang chính sách tiền tệ thắt chặt bằng cách tăng mạnh lãi suất và các công cụ khác, gây ra cú sốc cho toàn bộ nền kinh tế và làm sụp đổ thị trường chứng khoán.

2.2. Khó khăn trong việc cân bằng giữa lạm phát và tăng trưởng

Sau năm 2008, bài toán điều hành trở nên phức tạp hơn. NHNN vừa phải đối phó với tàn dư của lạm phát cao, vừa phải hỗ trợ nền kinh tế phục hồi sau khủng hoảng. Các gói kích thích kinh tế năm 2009 lại một lần nữa nới lỏng tiền tệ, nhưng hiệu quả vào khu vực sản xuất không cao và lại sớm gây ra một đợt lạm phát mới vào năm 2011. Sự giằng co giữa hai mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho thấy sự hạn chế của các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ tại Việt Nam. Dòng tiền có xu hướng tìm đến các kênh đầu cơ thay vì đầu tư dài hạn. Điều này đặt ra thách thức lớn về hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn với chính sách tài khóa và các chính sách cấu trúc khác để hướng dòng vốn vào đúng địa chỉ, tạo ra sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp phân tích định lượng tác động chính sách tiền tệ

Để đánh giá một cách khách quan những tác động của chính sách tiền tệ đến nền kinh tế Việt Nam, luận văn đã áp dụng phương pháp phân tích định lượng tiên tiến, thay vì chỉ dựa trên các phân tích định tính. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa được mức độ ảnh hưởng của các quyết sách từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam lên các chỉ số kinh tế vĩ mô. Cụ thể, nghiên cứu sử dụng mô hình VAR (Vector Autoregressive - Tự hồi quy vector) và đặc biệt là mô hình SVAR (Structural Vector Autoregressive - VAR cấu trúc). Lựa chọn này dựa trên các nghiên cứu kinh điển của Sims (1980) và Bernanke & Mihov (1998), vốn chỉ ra những hạn chế của các mô hình kinh tế vĩ mô quy mô lớn truyền thống. Mô hình SVAR cho phép xác định và phân tách các cú sốc chính sách (ví dụ: một đợt tăng lãi suất bất ngờ) khỏi các biến động thông thường của nền kinh tế. Bằng cách này, luận văn có thể cô lập và đo lường phản ứng của GDP, lạm phát, và tỷ giá hối đoái đối với một cú sốc chính sách tiền tệ cụ thể. Dữ liệu được sử dụng là chuỗi thời gian theo quý trong giai đoạn 2000-2015, bao gồm các biến chính sách như cung tiền M2, lãi suất, tỷ giá và các biến phi chính sách như GDP thực, CPI. Phương pháp này mang lại những bằng chứng thực nghiệm vững chắc, làm cơ sở cho các kết luận về hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ.

3.1. Ứng dụng mô hình SVAR trong phân tích kinh tế Việt Nam

Mô hình SVAR là một công cụ mạnh để phân tích mối quan hệ tương tác động giữa nhiều biến số vĩ mô. Khác với mô hình VAR thông thường, SVAR áp đặt các ràng buộc dựa trên lý thuyết kinh tế để xác định các cú sốc cấu trúc. Trong luận văn này, các ràng buộc được xây dựng để phân biệt giữa cú sốc cung tiền, cú sốc tỷ giá và cú sốc chính sách tiền tệ thực sự. Như Bernanke & Mihov (1998) đã chỉ ra, cách tiếp cận này giúp đo lường lập trường CSTT chính xác hơn. Việc áp dụng mô hình này cho kinh tế Việt Nam cho phép tác giả xây dựng các hàm xung-phản ứng (impulse-response functions), mô tả một cách trực quan quá trình và mức độ mà GDP, lạm phát, hay thị trường chứng khoán phản ứng theo thời gian sau một cú sốc chính sách.

3.2. Các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ được xem xét trong mô hình

Hiệu quả của CSTT phụ thuộc vào việc các quyết sách được lan tỏa đến nền kinh tế thông qua các kênh truyền dẫn như thế nào. Mô hình trong luận văn đã ngầm định và phân tích các kênh truyền dẫn chính. Kênh lãi suất cho thấy việc thay đổi lãi suất điều hành ảnh hưởng đến chi phí vay, từ đó tác động đến đầu tư và tiêu dùng. Kênh tỷ giá hối đoái cho thấy CSTT ảnh hưởng đến tỷ giá, qua đó tác động đến xuất nhập khẩu và lạm phát từ hàng hóa nhập khẩu. Kênh giá tài sản (đại diện là chỉ số VN-Index) phản ánh ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, qua đó tác động đến tài sản và niềm tin của nhà đầu tư. Cuối cùng là kênh tín dụng, liên quan đến sự thay đổi trong cung tiền M2 và khả năng cho vay của hệ thống ngân hàng. Phân tích các kênh này giúp giải thích tại sao một cú sốc chính sách lại có những tác động đến GDP và lạm phát với độ trễ và cường độ khác nhau.

IV. Đánh giá tác động của chính sách tiền tệ đến kinh tế vĩ mô

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ luận văn đã cung cấp những bằng chứng rõ ràng về tác động của chính sách tiền tệ đến nền kinh tế Việt Nam. Phân tích hàm xung-phản ứng từ mô hình SVAR cho thấy các phản ứng đa dạng và có độ trễ của các biến số kinh tế vĩ mô trước một cú sốc chính sách. Một trong những phát hiện quan trọng nhất là mục tiêu ổn định tỷ giá hối đoái dường như đã chi phối việc điều hành CSTT. Kết quả cho thấy phản ứng của tỷ giá trước các cú sốc là rất nhỏ (hệ số 𝜙𝐸𝑅 = 0,0063), chứng tỏ sự can thiệp mạnh mẽ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để giữ tỷ giá trong một biên độ hẹp. Đối với tăng trưởng kinh tế, một cú sốc chính sách tiền tệ nới lỏng (ví dụ, giảm lãi suất hoặc tăng cung tiền) ban đầu gây ra sụt giảm nhẹ cho GDP thực, sau đó mới phục hồi và đạt đỉnh sau 6 đến 8 quý. Điều này cho thấy độ trễ đáng kể trong tác động của chính sách và có thể do các yếu tố khác như lãi suất được điều chỉnh đồng thời để kiềm chế tỷ giá. Về lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) phản ứng khá nhanh, tăng lên sau một cú sốc nới lỏng và đạt đỉnh ở quý thứ hai. Điều này xác nhận mối liên hệ chặt chẽ giữa việc nới lỏng cung tiền M2 và áp lực lạm phát trong ngắn hạn. Những kết quả này giúp lượng hóa hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ và giải thích các diễn biến kinh tế trong giai đoạn 2000-2015.

4.1. Phân tích tác động đến GDP và chỉ số giá tiêu dùng CPI

Kết quả phân tích định lượng cho thấy tác động đến GDP của CSTT là không tức thời và tương đối khiêm tốn. Khi có cú sốc nới lỏng, GDP thực giảm khoảng 0,5 điểm cơ bản trong quý đầu tiên trước khi phục hồi. Điều này có thể được giải thích là do việc nới lỏng cung tiền thường đi kèm với việc tăng lãi suất điều hành để kiểm soát tỷ giá, tạo ra tác động trái chiều lên hoạt động kinh tế. Ngược lại, lạm phát phản ứng mạnh hơn. Chỉ số CPI tăng 0,33 điểm cơ bản ngay sau cú sốc và tiếp tục tăng trong 2 quý. Luận văn kết luận: “Chỉ số giá tiêu dùng luôn có tố c đô ̣ thay đổ i cao hơn cả tố c đô ̣ tăng cung tiề n, điề u này làm lươ ̣ng cung tiề n thực giảm xuố ng khi có cú số c cung tiề n và từ đó đã ảnh hưởng đế n tố c đô ̣ tăng trưởng kinh tế”. Điều này nhấn mạnh sự đánh đổi giữa việc kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.

4.2. Ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái và thị trường chứng khoán

Phát hiện nổi bật nhất của luận văn là vai trò trung tâm của tỷ giá hối đoái trong điều hành CSTT. Dù chịu sức ép rất lớn, tỷ giá phản ứng không đáng kể trước các cú sốc, cho thấy nó đang bị kiểm soát chặt chẽ bởi các công cụ của NHNN. Điều này hàm ý rằng các mục tiêu khác như lạm phát và tăng trưởng đôi khi phải hy sinh để duy trì sự ổn định của tỷ giá. Trong khi đó, thị trường chứng khoán (đại diện bởi VN-Index) lại phản ứng rất nhạy. Một cú sốc nới lỏng ban đầu làm chỉ số giảm mạnh khoảng 40 điểm cơ bản, sau đó phục hồi nhanh chóng rồi lại điều chỉnh giảm. Sự biến động mạnh này cho thấy thị trường tài chính là một kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ quan trọng nhưng cũng rất bất ổn, phản ánh sự thay đổi nhanh chóng trong kỳ vọng của nhà đầu tư trước các động thái chính sách.

V. Cách xác định lập trường chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước

Để hiểu rõ hơn động thái điều hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, luận văn không chỉ phân tích tác động mà còn xác định lập trường của chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Lập trường này cho biết chính sách đang theo hướng thắt chặt, nới lỏng hay trung dung. Nghiên cứu đã sử dụng hai công cụ để làm rõ điều này: phân tích các cú sốc chính sách ngoại sinh và xây dựng chỉ số lập trường CSTT (Monetary Policy Index - MPI). Cú sốc chính sách ngoại sinh được tính toán từ mô hình SVAR, thể hiện những thay đổi bất ngờ trong chính sách mà thị trường không dự báo trước. Một giá trị dương thể hiện cú sốc thắt chặt, trong khi giá trị âm thể hiện cú sốc nới lỏng. Đồ thị của chuỗi cú sốc này cho thấy rõ các giai đoạn NHNN thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt quyết liệt (như 2008, 2011) để kiểm soát lạm phát và các giai đoạn chính sách tiền tệ nới lỏng (như 2009, sau 2012) để kích thích tăng trưởng. Song song đó, chỉ số MPI, được tổng hợp từ các biến chính sách, cung cấp một thước đo toàn diện hơn về lập trường chính sách, bao gồm cả các yếu tố nội sinh và ngoại sinh. Việc phân tích các chỉ số này so với diễn biến của GDP, lạm phát và tỷ giá hối đoái đã khẳng định các kết luận về vai trò của chính sách tiền tệ và các ưu tiên của nhà điều hành trong giai đoạn 2000-2015.

5.1. Cú sốc CSTT ngoại sinh và phản ứng của nền kinh tế

Phân tích chuỗi cú sốc CSTT ngoại sinh cho thấy sự chuyển đổi linh hoạt nhưng đôi khi đột ngột trong điều hành. Giai đoạn 2003-2007 đặc trưng bởi các cú sốc nới lỏng (giá trị âm) khi NHNN ưu tiên tăng trưởng. Tuy nhiên, năm 2007-2008, các cú sốc thắt chặt (giá trị dương) xuất hiện và tăng vọt để chống lạm phát. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu lại buộc NHNN tạo ra các cú sốc nới lỏng mạnh vào năm 2009. Sự biến động mạnh của các cú sốc này cho thấy tính chất phản ứng của chính sách. Khi đối chiếu với các biến số kinh tế, có thể thấy rõ cú sốc thắt chặt giúp lạm phát giảm xuống, nhưng đồng thời cũng làm tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, minh chứng cho sự đánh đổi chính sách.

5.2. Chỉ số lập trường Đo lường chính sách thắt chặt hay nới lỏng

Chỉ số lập trường CSTT (MPI) là một thước đo tổng hợp, phản ánh chính xác hơn xu hướng chung của chính sách. Luận văn chỉ ra rằng chỉ số này bám rất sát diễn biến lạm phát. “Đô ̣ng thái của NHNN luôn theo sát sự thay đổ i của tỷ lê ̣ la ̣m phát, đồ ng thời ta ̣o điề u kiê ̣n thuâ ̣n lơ ̣i để thúc đẩ y tăng trưởng kinh tế”. Chỉ số MPI tăng mạnh (thắt chặt) vào các năm 2008 và 2011, tương ứng với hai đỉnh lạm phát. Sau đó, chỉ số giảm dần (nới lỏng) để hỗ trợ phục hồi kinh tế. Đáng chú ý, việc duy trì lập trường thắt chặt trong giai đoạn 2000-2005 đã giúp kiềm chế lạm phát nhưng cũng góp phần làm chậm lại tốc độ tăng giá của đồng nội tệ, thể hiện sự ưu tiên cho mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô thông qua kiểm soát tỷ giá.

VI. Kết luận và gợi ý chính sách cho kinh tế Việt Nam tương lai

Luận văn thạc sĩ về chính sách tiền tệ và những tác động đến nền kinh tế Việt Nam đã đưa ra những kết luận quan trọng và các gợi ý chính sách có giá trị thực tiễn cao. Tổng kết lại, nghiên cứu khẳng định rằng trong giai đoạn 2000-2015, việc điều hành CSTT của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chịu sự chi phối lớn bởi mục tiêu ổn định tỷ giá hối đoái. Các công cụ chính sách như cung tiền M2 và lãi suất điều hành thường được sử dụng để phục vụ mục tiêu này, khiến cho việc theo đuổi các mục tiêu khác như kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trở nên kém hiệu quả và mang tính đối phó. Hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ bị hạn chế do độ trễ trong tác động và các kênh truyền dẫn chưa thông suốt, khiến dòng tiền dễ chảy vào các kênh đầu cơ thay vì sản xuất. Dựa trên những phát hiện này, luận văn đề xuất một khuôn khổ chính sách mới nhằm hướng tới sự phát triển bền vững hơn. Các gợi ý tập trung vào việc tăng tính linh hoạt của tỷ giá, định hướng dòng vốn tín dụng hiệu quả hơn, và hoạch định chính sách một cách chủ động hơn, có tính đến độ trễ và các tác động dài hạn. Việc áp dụng các đề xuất này có thể giúp kinh tế Việt Nam đạt được sự ổn định kinh tế vĩ mô một cách bền vững, tránh lặp lại những cú sốc lạm phát và tăng trưởng bất ổn như giai đoạn đã qua.

6.1. Tóm tắt hiệu quả điều hành CSTT giai đoạn 2000 2015

Nhìn chung, CSTT trong giai đoạn này đã đạt được một số thành tựu trong việc duy trì sự ổn định tương đối của tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng trong nửa đầu giai đoạn. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào mục tiêu tỷ giá đã làm giảm tính độc lập và hiệu quả của chính sách trong việc kiềm chế lạm phát. Hai cuộc khủng hoảng lạm phát năm 2008 và 2011 là minh chứng rõ nét cho hạn chế này. Các chính sách thường mang tính bị động, chạy theo diễn biến thị trường thay vì dẫn dắt. Luận văn kết luận rằng CSTT chỉ được NHNN thực hiện “một cách đối phó... chỉ mang tính cứu vãn sự sụt giảm đáng kể của tốc độ TTKT, mà không có nhiều ý nghĩa trong việc thúc đẩy TTKT”. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải cách khuôn khổ điều hành để nâng cao hiệu quả chính sách.

6.2. Đề xuất chính sách nhằm ổn định kinh tế Việt Nam bền vững

Luận văn đưa ra ba gợi ý chính sách cụ thể. Thứ nhất, Chính phủ nên để tỷ giá hối đoái phản ứng linh hoạt hơn với các sức ép của thị trường và dần đưa tỷ giá về giá trị thực. Điều này sẽ giúp CSTT độc lập hơn trong việc theo đuổi mục tiêu lạm phát. Thứ hai, cần có các chính sách hướng dòng vốn tín dụng vào các ngành sản xuất cốt lõi như công-nông nghiệp, thay vì để tiền chảy vào các bong bóng tài sản như bất động sản hay chứng khoán. Điều này đòi hỏi sự phối hợp với chính sách tài khóa và giám sát chặt chẽ hệ thống ngân hàng. Cuối cùng, NHNN cần hoạch định chính sách một cách chủ động hơn, tính toán kỹ lưỡng về thời gian và độ lớn của các biện pháp can thiệp, bởi CSTT luôn có độ trễ tác động từ 1 đến 2 quý. Việc áp dụng các khuôn khổ như lạm phát mục tiêu hoặc GDP danh nghĩa mục tiêu có thể được cân nhắc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000 - 2015, nền kinh tế Việt Nam chứng kiến tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân lên tới 30%/năm và mức tăng trưởng cung tiền M2 giai đoạn 2000 - 2005 đạt khoảng 22%/năm, nhưng tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội thực tế chỉ duy trì xấp xỉ 6,5%/năm. Cùng thời kỳ, lạm phát bình quân ở mức 7,5%/năm với hai đỉnh điểm bùng phát nghiêm trọng: đạt 23,12% vào năm 2008 sau cú sốc tín dụng tăng vọt 51,39% năm 2007, và tiếp tục tái bùng phát ở mức 18,68% vào năm 2011. Thực trạng này đặt ra vấn đề cốt lõi về hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi phải giải quyết bài toán đánh đổi giữa thúc đẩy tăng trưởng, ổn định giá trị đồng tiền và kiểm soát tỷ giá hối đoái.

Nghiên cứu tập trung vào ba mục tiêu trọng tâm: khảo sát cơ chế vận hành chính sách tiền tệ giai đoạn 2000 - 2015; lượng hóa mức độ tác động của các cú sốc tiền tệ ngoại sinh đến các biến số vĩ mô trọng yếu như GDP thực, chỉ số giá tiêu dùng CPI, tỷ giá danh nghĩa VND/USD, lãi suất cho vay và chỉ số thị trường chứng khoán VN-Index; đồng thời xây dựng chỉ số lập trường chính sách tiền tệ để đề xuất khuôn khổ điều hành phù hợp. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu kinh tế vĩ mô toàn quốc trong 16 năm với 64 quý quan sát. Công trình có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi làm sáng tỏ cơ chế truyền dẫn tiền tệ với độ trễ từ 1 đến 8 quý, cung cấp bằng chứng định lượng giúp cơ quan quản lý hoàn thiện cơ chế phản ứng chính sách và giảm thiểu các tổn thất kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa kinh tế học vĩ mô trường phái Keynes mở rộng với mô hình IS-LM và lý thuyết tiền tệ tân cổ điển của Milton Friedman (1968). Về dài hạn, sản lượng nền kinh tế do các yếu tố nguồn lực thực tế quyết định, do đó biến động cung tiền chủ yếu tác động lên mức giá danh nghĩa; tuy nhiên trong ngắn hạn, tính cứng nhắc của tiền lương và giá cả khiến sự thay đổi cung tiền tác động trực tiếp đến tổng sản lượng. Đồng thời, nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu kỳ kinh doanh của Robert Lucas (1975) nhằm giải thích các cú sốc phi hệ thống và độ trễ thông tin trong cơ chế lan truyền tiền tệ.

Bên cạnh đó, luận văn kế thừa khung phân tích cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ của Frederic Mishkin (1995), John Taylor (1995) cùng Ben Bernanke và Mark Gertler (1995). Hệ thống lý thuyết xác định bốn kênh truyền dẫn cơ bản: kênh lãi suất điều hành tác động lên chi phí vốn; kênh tỷ giá hối đoái thông qua điều chỉnh cán cân thương mại và dòng vốn ngoại tệ; kênh giá trị tài sản ảnh hưởng đến tài sản ròng và chi tiêu của khu vực tư nhân; kênh tín dụng ngân hàng và bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình gồm: lập trường chính sách tiền tệ, cú sốc tiền tệ ngoại sinh, neo danh nghĩa tỷ giá và hiệu ứng vô hiệu hóa can thiệp ngoại hối.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu chuỗi thời gian theo quý gồm 64 quan sát trải dài liên tục từ quý 1 năm 2000 đến quý 4 năm 2015. Mẫu dữ liệu được thu thập toàn diện từ các nguồn dữ liệu chính thức và chuẩn hóa quốc tế gồm Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), AsianBondsOnline, Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED). Việc chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian bảo đảm tính liên tục lịch sử, bao trùm các biến cố quan trọng như sự kiện Việt Nam gia nhập WTO năm 2007 và cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Phương pháp phân tích chủ đạo là mô hình Tự hồi quy Vectơ cấu trúc (SVAR - Structural Vector Autoregression) dựa trên quy trình nhận dạng bán cấu trúc của Bernanke và Mihov (1998), Fung và Yuan (2000) cùng Amarasekara (2008). Mô hình SVAR được lựa chọn vì vượt trội hơn mô hình VAR truyền thống nhờ khả năng kết hợp đồng thời nhiều công cụ chính sách gồm cung tiền M2, lãi suất cho vay và tỷ giá hối đoái, giúp cô lập chính xác các cú sốc cấu trúc không quan sát được từ phần dư hồi quy. Quy trình định lượng thực hiện trên phần mềm Stata 12.0 bao gồm: kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller và Phillips-Perron chứng minh các chuỗi dữ liệu dừng ở sai phân bậc 1; kiểm định tiêu chí thông tin AIC, BIC và HQIC xác định độ trễ tối ưu lag = 6; ước lượng ma trận ràng buộc nhận dạng SVAR; và trích xuất hàm xung phản ứng (IRF) cùng chỉ số lập trường chính sách tiền tệ (MPI).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Ước lượng định lượng mô hình SVAR và phân tích dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2000 - 2015 đã mang lại bốn phát hiện trọng yếu:

Thứ nhất, chính sách tiền tệ của Việt Nam mang tính định hướng kiên định vào việc kiểm soát và duy trì tỷ giá hối đoái danh nghĩa. Tham số phản ứng tỷ giá chỉ đạt phi_ER = 0,0063 có ý nghĩa thống kê cao, chỉ ra rằng khi tỷ giá thị trường biến động 100 điểm thì cơ chế điều hành chỉ cho phép tỷ giá danh nghĩa biến động thực tế 0,63 điểm. Trọng số tỷ giá trong chỉ số lập trường mang dấu âm rõ rệt (wER = -5,447), phản ánh phản ứng nới lỏng tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước mỗi khi xuất hiện áp lực lên giá của đồng nội tệ do dòng vốn ngoại đổ vào.

Thứ hai, cấu trúc phân bổ tín dụng bị lệch pha nghiêm trọng giữa khu vực sản xuất và khu vực tài sản đầu cơ. Trong khi cung tiền tăng trưởng cao, tỷ trọng tín dụng chảy vào hai ngành sản xuất cốt lõi là công nghiệp và nông nghiệp chỉ đạt lần lượt 5,99% và 11,32% theo thống kê của Vietcombank năm 2016. Ngược lại, tín dụng đổ mạnh vào xây dựng với 19,12%, viễn thông - logistic 20,32%, cùng dịch vụ, tiêu dùng và bất động sản lên tới 38,16%. Sự lệch hướng dòng tiền này kích hoạt biến động mạnh mẽ của chỉ số VN-Index, tăng vọt 144,49% năm 2006, đạt đỉnh sau mức tăng tín dụng 51,39% năm 2007, trước khi sụt giảm 65,95% năm 2008 khi chính sách thắt chặt tiền tệ được kích hoạt.

Thứ ba, đồ thị hàm xung phản ứng (IRF) chỉ ra tác động nghịch lý và có độ trễ của cú sốc nới lỏng tiền tệ lên tăng trưởng. Khi xuất hiện cú sốc mở rộng cung tiền, GDP thực không tăng ngay mà suy giảm 0,5 điểm cơ bản (uRGDP = -0,005) ở quý đầu tiên, trước khi bắt đầu phục hồi từ quý thứ 2 và đạt đỉnh tác động tích cực trong khoảng thời gian từ 6 đến 8 quý tiếp theo. Đồng thời, chỉ số giá tiêu dùng CPI phản ứng tăng 0,33 điểm cơ bản (uCPI = 0,0033), đạt đỉnh lạm phát ở quý thứ 2 rồi mới hạ nhiệt dần.

Thứ tư, lãi suất cho vay phản ứng tức thời tăng mạnh 60 điểm cơ bản (uIR = 0,6) ngay khi xuất hiện cú sốc nới lỏng cung tiền, phản ánh động thái gia tăng lãi suất kỹ thuật kết hợp nghiệp vụ thị trường mở nhằm vô hiệu hóa áp lực mất giá của đồng tiền, trước khi giảm dần về mức đáy ở quý thứ 3 và ổn định sau quý thứ 5.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự suy giảm ban đầu của GDP thực khi nới lỏng tiền tệ xuất phát từ sự xung đột giữa hai mục tiêu: kích thích kinh tế và neo giữ tỷ giá. Việc Ngân hàng Nhà nước mua lượng lớn ngoại tệ để can thiệp tỷ giá đã bơm một lượng tiền đồng khổng lồ vào lưu thông, buộc cơ quan quản lý phải tăng lãi suất hoặc phát hành tín phiếu để hút tiền về nhằm kiềm chế lạm phát. Động thái tăng lãi suất tức thời đã kìm hãm hoạt động đầu tư sản xuất thực trong ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu này tương thích với phát hiện của Fung và Yuan (2000) tại Canada, Amarasekara (2008) tại Sri Lanka, đồng thời bổ sung bằng chứng thực nghiệm rõ nét cho các nghiên cứu tại Việt Nam của Nguyễn Thị Liên Hoa và Trần Đặng Dũng (2013) về độ trễ tác động lạm phát 6 tháng. Để minh họa trực quan các mối quan hệ phức hợp này, dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn thông qua hệ thống đồ thị hàm xung phản ứng với khoảng tin cậy 95% mô tả quỹ đạo 10 quý của GDP, CPI, M2 thực, tỷ giá và VN-Index; đi kèm bảng ma trận trọng số cấu trúc phân tách rõ vai trò của ba biến chính sách điều hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm mô hình SVAR, bốn nhóm giải pháp chính sách trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao hiệu lực của chính sách tiền tệ Việt Nam:

Thứ nhất, từng bước chuyển đổi cơ chế điều hành tỷ giá sang cơ chế thả nổi có quản lý linh hoạt, đưa tỷ giá VND/USD vận hành sát giá trị thực của thị trường. Ngân hàng Nhà nước cần giảm dần can thiệp hành chính trực tiếp, nới rộng biên độ dao động thị trường liên ngân hàng lên trên mức 3% - 5% theo lộ trình 2018 - 2020. Việc để tỷ giá phản ánh đúng sức ép cung cầu ngoại tệ sẽ giải tỏa áp lực can thiệp tiền tệ nội bảng, nâng cao sức cạnh tranh xuất khẩu cho các ngành hàng trong nước và triệt tiêu nguy cơ tích tụ lạm phát tiềm ẩn.

Thứ hai, tái định hướng dòng vốn tín dụng vào các ngành sản xuất cốt lõi và kiểm soát chặt chẽ rủi ro tài sản bong bóng. Ngân hàng Nhà nước cần phối hợp chặt chẽ với các ngân hàng thương mại áp dụng các tỷ lệ an toàn vốn, nâng hệ số rủi ro đối với cho vay kinh doanh bất động sản và chứng khoán lên trên 150% - 200%, đồng thời thiết lập mục tiêu tăng trưởng tín dụng nông nghiệp và công nghiệp chế biến chế tạo đạt tỷ trọng tối thiểu 20% - 25% trong tổng dư nợ toàn hệ thống giai đoạn 2018 - 2022.

Thứ ba, hiện đại hóa khuôn khổ chính sách tiền tệ thông qua việc chuyển dịch dần từ mục tiêu trung gian là tổng khối tiền tệ M2 sang khung khổ GDP danh nghĩa mục tiêu hoặc lạm phát mục tiêu linh hoạt. Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính Tiền tệ Quốc gia cần xây dựng biên độ kiểm soát lạm phát ổn định trong vùng 3,5% - 4,5%/năm trong trung hạn, tạo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định để khu vực doanh nghiệp tư nhân chủ động lập kế hoạch sản xuất dài hạn.

Thứ tư, nâng cao năng lực hoạch định chính sách chủ động dựa trên tính toán độ trễ thời gian từ 2 đến 8 quý của các công cụ lãi suất và nghiệp vụ thị trường mở (OMO). Ngân hàng Nhà nước cần chấm dứt các biện pháp can thiệp giật cục mang tính đối phó sự vụ ngắn hạn, đồng thời thành lập bộ phận chuyên trách dự báo kinh tế lượng vĩ mô định kỳ hàng quý ứng dụng mô hình SVAR cập nhật nhằm đưa ra các quyết định điều hành đón đầu chu kỳ kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và dữ liệu thực chứng giá trị cao cho bốn nhóm độc giả chuyên môn:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và chuyên viên phân tích vĩ mô tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Nhóm đối tượng này có thể ứng dụng trực tiếp mô hình SVAR và chỉ số lập trường chính sách tiền tệ để mô phỏng tác động của các kịch bản điều chỉnh lãi suất tái cấp vốn, lãi suất thị trường mở và biên độ tỷ giá.

Thứ hai, ban lãnh đạo và khối quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán và quỹ đầu tư tài chính. Dữ liệu thực nghiệm về độ trễ truyền dẫn cung tiền và phản ứng của chỉ số VN-Index hỗ trợ đắc lực trong việc dự báo chu kỳ thanh khoản, xây dựng chiến lược quản trị tài sản nợ - tài sản có và tái phân bổ danh mục đầu tư an toàn.

Thứ ba, giám đốc tài chính và nhà quản trị cấp cao tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và sản xuất công nghiệp. Bằng chứng định lượng về hành vi tỷ giá và chi phí vốn giúp doanh nghiệp chủ động sử dụng các công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá và tối ưu hóa kế hoạch huy động vốn trung - dài hạn.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế học, Tài chính - Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp xử lý dữ liệu chuỗi thời gian, kỹ thuật ước lượng mô hình bán cấu trúc SVAR trên Stata 12.0 và quy trình kiểm định tính dừng kinh tế lượng vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tăng trưởng tín dụng bình quân 30%/năm nhưng tăng trưởng GDP Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015 chỉ đạt khoảng 6,5%/năm? Nguyên nhân chủ yếu do cơ cấu dòng vốn tín dụng không tập trung vào các lĩnh vực sản xuất thực chất mà chảy mạnh vào các kênh tài sản đầu cơ như bất động sản, tiêu dùng và xây dựng chiếm trên 57% dư nợ, trong khi nông nghiệp chỉ đạt 11,32% và công nghiệp chỉ đạt 5,99%, dẫn đến hiệu quả sử dụng vốn thấp và tích tụ rủi ro lạm phát.

Mô hình SVAR có ưu điểm gì vượt trội so với mô hình VAR truyền thống trong nghiên cứu chính sách tiền tệ? Mô hình SVAR cho phép đưa đồng thời nhiều biến chính sách như cung tiền M2, tỷ giá và lãi suất vào hệ thống phương trình và áp dụng các ràng buộc lý thuyết kinh tế để trích xuất trực giao các cú sốc cấu trúc không quan sát được, khắc phục hoàn toàn hiện tượng nội sinh và phản ánh chính xác các cú sốc ngoại sinh phi dự tính của Ngân hàng Nhà nước.

Tại sao cú sốc nới lỏng tiền tệ lại khiến tăng trưởng GDP thực sụt giảm nhẹ trong quý đầu tiên? Khi Ngân hàng Nhà nước nới lỏng cung tiền bằng việc mua ngoại tệ can thiệp tỷ giá, áp lực lạm phát và mất giá đồng tiền gia tăng buộc cơ quan điều hành phải tăng lãi suất cho vay ngay 60 điểm cơ bản để giữ ổn định tỷ giá, hiệu ứng tăng chi phí vốn tức thời này đã kìm hãm tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn trước khi phục hồi sau 2 quý.

Biên độ dao động tỷ giá VND/USD đã thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2000 - 2015? Biên độ dao động tỷ giá liên ngân hàng được nới lỏng từng bước từ mức hẹp +/-0,25% vào tháng 7/2002 lên +/-0,5% năm 2006, tăng vọt lên mức đỉnh +/-5% vào tháng 3/2009 dưới áp lực khủng hoảng tài chính, sau đó điều chỉnh linh hoạt quanh mức +/-1% đến +/-3% trong các năm 2011 - 2015 nhằm kiểm soát kỳ vọng thị trường ngoại hối.

Mất bao lâu để một cú sốc chính sách tiền tệ phát huy hiệu lực tối đa lên nền kinh tế thực? Kết quả hàm xung phản ứng chỉ ra rằng chính sách tiền tệ có độ trễ tác động rõ rệt: sản lượng GDP thực bắt đầu phục hồi từ quý thứ 2 và đạt tác động tích cực cực đại sau 6 đến 8 quý, trong khi chỉ số giá tiêu dùng CPI đạt đỉnh lạm phát sau 2 quý rồi mới bắt đầu ổn định trở lại.

Kết luận

Nghiên cứu mang lại những kết luận học thuật và hàm ý thực tiễn quan trọng:

• Chính sách tiền tệ Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015 ưu tiên cao độ mục tiêu kiểm soát tỷ giá hối đoái thông qua trọng số wER = -5,447 và tham số phản ứng tỷ giá phi_ER = 0,0063.
• Cung tiền M2 và tín dụng tăng trưởng cao bình quân 30%/năm nhưng tốc độ tăng trưởng GDP thực chỉ đạt xấp xỉ 6,5%/năm do dòng tiền bị lệch pha sang các kênh đầu cơ tài sản.
• Cú sốc nới lỏng tiền tệ tác động có độ trễ: làm giảm nhẹ GDP ở quý đầu tiên, bắt đầu phục hồi từ quý thứ 2 và đạt đỉnh tác động từ quý 6 đến quý 8.
• Tỷ lệ lạm phát phản ứng nhanh với các cú sốc mở rộng tiền tệ, đạt đỉnh sau 2 quý với mức tăng 0,33 điểm cơ bản trước khi suy giảm dần.
• Mô hình định lượng SVAR với 64 quan sát theo quý khẳng định tính ưu việt trong việc đo lường chính xác lập trường và các cú sốc tiền tệ vĩ mô tại Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng thành công khung phân tích thực nghiệm bán cấu trúc SVAR tích hợp ba công cụ chính sách cho thị trường Việt Nam. Trong các bước tiếp theo, các cơ quan hoạch định cần triển khai áp dụng mô hình dự báo kinh tế lượng hàng quý, đẩy nhanh lộ trình linh hoạt hóa tỷ giá và cơ cấu lại hạn mức tín dụng giai đoạn 2018 - 2025. Hãy tham khảo và áp dụng các phát hiện từ luận văn thạc sĩ này để nâng cao chất lượng phân tích, tối ưu hóa danh mục đầu tư và hoàn thiện các chiến lược điều hành kinh tế vĩ mô hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 là phần giới thiệu, ngoài việc nêu lên bối cảnh nghiên cứu, ở phần này còn trình bày mục tiêu nghiên cứu cũng như câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phương pháp cũng được nêu sơ bộ trong chương này. Để có thể làm rõ hơn về vấn đề nghiên cứu trong luận văn, chương 2 sẽ tập trung tổng hợp lại các lý thuyết về CSTT và vai trò của CSTT trong nền kinh tế. Ngoài ra, ở chương 2 cũng điểm các nghiên cứu có liên quan ở trong và ngoài nước, từ đó có thể làm cơ sở để xây dựng mô hình cho luận văn. Tiếp theo, chương 3 sẽ xây dựng thiết kế nghiên cứu, trong chương này, các mô hình nghiên cứu thực nghiệm sẽ được trình bày cùng với việc mô tả các biến đo lường được sử dụng.

Bên cạnh đó, bộ dữ liệu cùng phương pháp xử lý số liệu cũng được nêu rõ trong chương này. Kết quả nghiên cứu sẽ tập trung trong chương 4, việc mô tả tình hình kinh tế và điểm lại các giai đoạn của CSTT sẽ được đưa vào nội dung đầu của chương, những kết quả xử lý số liệu sẽ được đưa vào phần nội dung còn lại của chương. Kết luận và khuyến nghị sẽ được tác giả trình bày trong chương 5 của luận văn. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.1 Chính sách tiền tệ Theo Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), CSTT vốn dĩ luôn tồn tại dưới nhiều vỏ bọc khác nhau.Tuy nhiên, ở một cái nhìn tổng thể, CSTT luôn đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh mức cung cầu tiền sao cho giữ được trạng thái ổn định của lạm phát và TTKT [1].

Trong quá khứ, kinh tế học tiền tệ chuyên nghiên cứu về lý thuyết và CSTT cho rằng giữa kinh tế học vĩ mô và kinh tế học tiền tệ là hai mảng hoàn toàn khác nhau (Walsh, 2010). Mặc dù, các nghiên cứu về CSTT vẫn tập trung tìm ra các mối liên kết giữa các biến số vĩ mô như: lãi suất, thất nghiệp, tỷ giá… Vì thế, vào những năm 1970, những nhà kinh tế học theo trường phái Keynes đã đưa ra nhiều tranh luận dẫn đến sự tái hợp giữa kinh tế học vĩ mô và kinh tế học tiền tệ. Từ đó, CSTT là một phần trong kinh tế học vĩ mô. Theo Keynes (1936), về dài hạn, sản lượng trong nền kinh tế là cố định, do vậy sự thay đổi giá là kết quả của sự thay đổi cung tiền.

Ngược lại, trong ngắn hạn, giá và tiền lương là cứng nhắc nên thay đổi cung tiền sẽ làm thay đổi sản lượng trong nền kinh tế. Theo lý thuyết này, trên thực tế, CSTT của mỗi quốc gia luôn được điều hành bởi Ngân hàng Trung ương để có thể hoàn thành hai mục tiêu chính là ổn định lạm phát và TTKT.2 Vai trò của chính sách tiền tệ Chính sách kinh tế vĩ mô là những công cụ được chính phủ ban hành nhằm điều tiết và giải quyết những vấn đề nhằm đạt được kết quả, thành tựu nhất định nào đó trong nền kinh tế như: giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp, duy trì tỷ lệ lạm phát tích cực, thúc đẩy TTKT…theo đó, CSTT là một trong những công cụ này. Theo Friedman (1968), CSTT là một chuỗi mắc xích những yếu tố có tính liên kết trong nền kinh tế vĩ mô. Việc điều hành CSTT có thể nhất thời đạt được một mục tiêu nào đó nhưng cũng có thể trở nên vô dụng đối với một vấn đề có tính hệ thống cao hơn.

Kể từ sau cuộc Đại suy thoái 1929 – 1933 cho đến lúc kinh tế học Keynes ra đời, CSTT bắt đầu có những vai trò tích cực trong việc điều hành kinh tế vĩ mô. Theo mô hình IS – LM, CSTT mở rộng có thể làm tăng tổng cầu và kích thích TTKT. Tuy nhiên, điều này có thể 1 Thông tin truy cập tại https://www.org/external/pubs/ft/fandd/2009/09/pdf/basics. Ngày truy cập: 29/10/2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 dễ dàng làm cho mức giá chung trong nền kinh tế cũng tăng theo và từ đó phát sinh lạm phát (Friedman, 1968).

Ngược lại, những cơ hội đầu tư cũng sẽ bị dập tắt một khi CSTT thắt chặt được ban hành, một ví dụ khá rõ là chính sách kiềm chế lạm phát. Tổng cầu hàng hóa trong nền kinh tế sẽ suy giảm và từ đó kéo theo sự sụt giảm mức giá chung trong nền kinh tế. Đây là những vai trò tương đối đơn giản của CSTT trong lý thuyết kinh tế học tân cổ điển, đối với lý thuyết kinh tế học hiện đại, vai trò của CSTT tương đối phức tạp hơn nhiều. Sự thất bại của CSTT mở rộng kéo theo những hệ lụy trong nền kinh tế đã chứng minh sự sai lầm của kinh tế học Keynes thuần túy.

Đồng thời, hai vấn đề có thể buộc CSTT trở nên vô vọng được Friedman (1968) đề cập là: (1) CSTT không thể duy trì lãi suất cố định vượt quá một khoảng thời gian nhất định (2) CSTT không thể duy trì một tỷ lệ thất nghiệp cố định vượt quá một khoảng thời gian nhất định. Ở vấn đề đầu tiên, nếu CSTT mở rộng được ban hành bằng cách duy trì một mức lãi suất thấp, khi đó đầu tư sẽ tăng lên làm cho tổng sản lượng trong nền kinh tế cũng được cải thiện. Lãi suất thấp sẽ kích thích tiêu dùng nhiều hơn, đồng thời cũng làm thu nhập tăng lên tương ứng, khi đó cầu tiền sẽ tăng lên và tạo ra sức ép buộc lãi suất phải thay đổi để có thể đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong nền kinh tế. Ở vấn đề thứ hai, tương tự như vấn đề thứ nhất, việc duy trì một tỷ lệ thất nghiệp ở một mức cố định (như tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên) là điều không thể, chính phủ có thể thực hiện CSTT mở rộng để giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp sao cho đạt được mục đích (đường cong Philip).

Thế nhưng, sự phát sinh lạm phát là điều không thể tránh khỏi. Từ đó, buộc chính phủ phải có những động thái để giải quyết vấn đề này và làm cho tỷ lệ thất nghiệp lại thay đổi. Trong bài viết “Vai trò của CSTT”, Friedman (1968) cũng đã chỉ ra ba vấn đề cơ bản mà CSTT có thể thực hiện. Thứ nhất, cũng là vai trò quan trọng nhất, CSTT có thể ngăn chặn có thể thay đổi và hóa giải chính bản thân nó, trước khi nó trở thành nguồn cơn gây ra những hệ lụy cho nền kinh tế.

Thứ hai, CSTT có thể tạo dựng và duy trì một trạng thái ổn định của nền kinh tế. Cuối cùng, những yếu tố gây ra sự đình đốn trong nền kinh tế có thể được CSTT bù đắp và kích thích nền kinh tế vận hành tốt hơn. Như vậy, CSTT luôn có một vai trò nhất định trong nền kinh tế, công cụ này không thể đảm trách mọi thứ, lại càng không phải trở nên vô dụng hoàn toàn. Để có thể điều hành nền kinh tế một cách tốt nhất thông qua CSTT không phải chỉ dựa vào việc neo giữ một TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 yếu tố hay tăng, giảm cung tiền, công cụ này đòi hỏi phải có một chiến lược cụ thể, nhờ đó có thể ngăn chặn những hệ lụy mà chính sách này có thể gây ra.3 Những chiến lược của chính sách tiền tệ Các chiến lược thực hiện CSTT thành công được Mishkin (2004) trình bày thông qua việc tập hợp các kiểm chứng từ kinh nghiệm của những nước trên thế giới.

Theo đó, chiến lược cơ bản nhất và cần thiết là neo danh nghĩa, những nhà làm CSTT thường sử dụng những biến số vĩ mô như tỷ giá hối đoái, tỷ lệ lạm phát hoặc cung tiền làm neo danh nghĩa cho mục tiêu ổn định mức giá trong nền kinh tế. Nếu xét theo trình tự thời gian, những chiến lược CSTT được các nước trên thế giới lần lượt áp dụng là: cung tiền mục tiêu (MT), tỷ giá mục tiêu (ET) và lạm phát mục tiêu (IT). Thời kỳ hậu thế chiến, hầu hết các nước phát triển đều sử dụng chiến lược cung tiền mục tiêu trong việc điều hành nền kinh tế bằng CSTT. Điều này có thể có thể tương đối dễ hiểu vì giai đoạn này kinh tế học Keynes đang được các quốc gia nghiên cứu và áp dụng.

Việc điều hành CSTT theo chiến lược cung tiền mục tiêu làm tăng tính chủ động hơn đối với ngân hàng trung ương, nhưng nó lại phát sinh những hệ lụy bởi chính bản thân ngân hàng trung ương cũng không thể xác định được lượng cung tiền bao nhiêu có thể đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Giai đoạn sau những năm 1970, chiến lược tỷ giá mục tiêu được lựa chọn nhiều hơn, thời gian này cũng là đỉnh điểm của chính sách thay thế nhập khẩu đang được nhiều nước trên thế giới áp dụng.Với chiến lược này, CSTT trở nên đơn giản và rõ ràng hơn, ngân hàng trung ương sẽ điều chỉnh cung tiền theo sự biến động của tỷ giá thương mại được neo với một quốc gia phát triển nào đó. Thế nhưng, chiến lược này làm CSTT trở nên bị động, đồng thời dễ bị ảnh hưởng xấu từ những bất ổn kinh tế ở quốc gia mà họ neo tỷ giá. Những năm 1990 đã khởi nguồn cho chính sách lạm phát mục tiêu, Canada, Australia, Thụy Điển cũng đã áp dụng chiến lược này và đây được xem là hữu dụng hơn đối với hai chiến lược trước đó, bởi nó ít tạo ra sự biến động hơn đối với tỷ lệ lạm phát (Svensson, 1997).

Mặc dù vậy, chính sách này chỉ phù hợp với những nước có nền công nghiệp phát triển, ở những nước đang phát triển sẽ khó thực hiện hơn bởi những biến động của sản lượng trong nền kinh tế sẽ nhiều hơn khi ngân hàng trung ương chỉ tập trung vào tỷ lệ lạm phát (Mishkin, 2004). Khi đó, những chiến lược khác như GDP danh nghĩa hay neo giá TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 xuất khẩu (Frankel, 2010) cũng được đề xuất cho những quốc gia xuất khẩu hàng hóa cơ bản và những nước đang phát triển.4 Cơ chế lan truyền của chính sách tiền tệ Lý thuyết chu kỳ kinh doanh (Lucas, 1975) được xem là sự khởi nguồn cho những nghiên cứu về tính lan truyền của CSTT, trong đó những cú sốc phi hệ thống của tài khóa và tiền tệ được xem là nguyên nhân hình thành nên cơ chế lan truyền này. Ngoài ra, cơ chế lan truyền chịu ảnh hưởng của thời gian do độ trễ thông tin và hiệu ứng gia tốc (Lucas, 1975) nên CSTT tạo ra sự liên kết có tính tương quan theo chu kỳ đối với những biến vĩ mô như: mức giá, tỷ lệ đầu tư và lãi suất danh nghĩa.