Luận văn thạc sĩ về các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đói ở tỉnh Phú Yên và các giải pháp giảm nghèo

Phân tích các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường gây nghèo đói tại Phú Yên, đưa ra giải pháp giảm nghèo thực tiễn cho nhà hoạch định chính sách.

• Trường học: Không rõ
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Các nhân tố tác động đến nghèo đói ở tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: Không rõ
• Địa điểm: Không rõ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Vấn đề nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Các giả thuyết trong nghiên cứu
• Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO ĐÓI
• 1.1. Khái niệm về nghèo đói
• 1.2. Cách xác định nghèo đói
• 1.3. Các nguyên nhân dẫn đến nghèo đói
• 1.3.1. Việc làm của hộ
• 1.3.2. Diện tích đất canh tác
• 1.3.3. Trình độ học vấn
• 1.3.4. Số thành viên trong hộ
• 1.3.5. Giới tính của chủ hộ
• 1.3.6. Tín dụng chính thức
• 1.3.7. Dân tộc thiểu số
• 1.3.8. Cơ sở hạ tầng
• 1.4. Mô hình nghiên cứu đề nghị
• 1.4.1. Qui mô hộ
• 1.4.2. Tình trạng việc làm
• 1.4.3. Trình độ học vấn của chủ hộ
• 1.4.4. Giới tính của chủ hộ
• 1.4.5. Thành phần dân tộc
• 1.4.6. Cơ sở hạ tầng
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NGHÈO ĐÓI Ở PHÚ YÊN
• 2.1. Tổng quan về tỉnh Phú Yên
• 2.2. Nguồn số liệu dùng để phân tích
• 2.3. Đánh giá sự tác động các nhân tố đến nghèo đói ở Phú Yên
• 2.3.1. Qui mô hộ gia đình
• 2.3.2. Trình độ học vấn
• 2.3.3. Giới tính của chủ hộ
• 2.3.4. Thành phần dân tộc
• 2.3.5. Cơ sở hạ tầng
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình kinh tế lượng
• 3.2. Kết quả hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO CHO PHÚ YÊN
• 4.1. Tạo công ăn việc làm cho người dân
• 4.2. Thực hiện chương trình giảm nghèo khu vực miền núi nơi có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống
• 4.3. Thúc đẩy giáo dục và đào tạo nghề cho thanh niên
• 4.4. Đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến ngư trong dân
• NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn thạc sĩ về các nhân tố nghèo đói Phú Yên

Nghèo đói là một thách thức toàn cầu và là vấn đề trọng tâm trong các chiến lược phát triển của Việt Nam. Đề tài thạc sĩ kinh tế về “Các nhân tố tác động đến nghèo đói ở tỉnh Phú Yên” mang một ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu này không chỉ góp phần vào hệ thống nghiên cứu khoa học về đói nghèo ở cấp độ địa phương mà còn cung cấp những luận cứ quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy, mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành tựu ấn tượng trong công cuộc xóa đói giảm nghèo, nhưng tình trạng này vẫn còn phức tạp và có sự khác biệt lớn giữa các vùng miền. Phú Yên, một tỉnh thuộc Duyên hải Nam Trung Bộ, dù có nhiều tiềm năng nhưng vẫn đối mặt với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo đáng kể, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi. Luận văn này được thực hiện nhằm xác định các yếu tố then chốt ảnh hưởng đến xác suất rơi vào nghèo đói của hộ gia đình, từ đó đề xuất các giải pháp giảm nghèo phù hợp với thực tiễn địa phương. Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích thực trạng nghèo đói, làm rõ các nguyên nhân đói nghèo và kiểm định tác động của các nhân tố như trình độ học vấn, quy mô hộ, dân tộc, việc làm, và khả năng tiếp cận các nguồn lực.

1.1. Bối cảnh và ý nghĩa của đề tài thạc sĩ kinh tế

Đề tài được thực hiện trong bối cảnh Phú Yên đang nỗ lực phát triển kinh tế - xã hội nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc giảm nghèo bền vững. Sự cần thiết của một nghiên cứu định lượng, dựa trên số liệu thống kê kinh tế Phú Yên cụ thể (bộ số liệu VHLSS 2006), là rất lớn. Ý nghĩa của luận văn nằm ở việc cung cấp một cái nhìn khoa học, có hệ thống về các yếu tố cốt lõi gây ra nghèo đói, thay vì chỉ dựa trên quan sát định tính. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để các cơ quan chức năng xây dựng và điều chỉnh chính sách an sinh xã hội một cách hiệu quả hơn, nhắm đúng vào các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

1.2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu khoa học về đói nghèo

Luận văn đặt ra ba mục tiêu chính: (1) Đánh giá tình hình và phân tích các nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói tại Phú Yên; (2) Xác định các nhân tố tác động đến xác suất một hộ gia đình rơi vào cảnh nghèo đói; (3) Đề xuất các chính sách phù hợp. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định lượng là trọng tâm, với việc xây dựng mô hình kinh tế lượng (cụ thể là phân tích hồi quy Logit) để kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ giữa nghèo đói và các biến số như học vấn, quy mô hộ, dân tộc, giới tính, việc làm, và cơ sở hạ tầng.

1.3. Cấu trúc tổng thể của luận văn nghiên cứu

Kết cấu của đề tài được tổ chức một cách logic, bao gồm 4 chương chính. Chương 1 trình bày cơ sở lý thuyết về nghèo đói. Chương 2 tập trung mô tả và phân tích các nhân tố có thể tác động đến thực trạng nghèo đói ở Phú Yên dựa trên số liệu điều tra. Chương 3 trình bày kết quả từ mô hình kinh tế lượng, kiểm định các giả thuyết đã đặt ra. Cuối cùng, Chương 4 đưa ra các khuyến nghị chính sách dựa trên kết quả nghiên cứu, tập trung vào các giải pháp thiết thực nhằm cải thiện mức sống dân cư Phú Yên.

II. Phân tích thực trạng Thách thức giảm nghèo bền vững Phú Yên

Thực trạng nghèo đói ở Phú Yên phản ánh một bức tranh đa chiều với nhiều thách thức. Dựa trên phân tích số liệu thống kê kinh tế Phú Yên từ VHLSS 2006, sự chênh lệch về mức sống là rất rõ rệt. Mức chi tiêu thực bình quân của nhóm hộ giàu nhất cao gấp 3,5 lần so với nhóm nghèo nhất. Vấn đề nghèo đói không chỉ được đo lường qua thu nhập mà còn thể hiện qua chuẩn nghèo đa chiều, bao gồm khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở và các dịch vụ cơ bản khác. Một trong những thách thức lớn nhất là sự tập trung của hộ nghèo và cận nghèo ở các huyện miền núi như Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân. Đây là những khu vực có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng yếu kém, và là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số. Tình trạng tái nghèo cũng là một nguy cơ hiện hữu. Nhiều hộ gia đình có mức thu nhập chỉ nhỉnh hơn ngưỡng nghèo một chút, rất dễ rơi trở lại cảnh nghèo đói khi đối mặt với các cú sốc như thiên tai, dịch bệnh, hoặc mất mùa. Bất bình đẳng thu nhập giữa thành thị và nông thôn, giữa nhóm dân tộc Kinh và các dân tộc thiểu số đang là rào cản lớn cho mục tiêu giảm nghèo bền vững.

2.1. Đánh giá chuẩn nghèo đa chiều tại tỉnh Phú Yên

Nghiên cứu tiếp cận nghèo đói không chỉ qua thu nhập mà còn dựa trên chi tiêu thực bình quân, phản ánh phúc lợi thực tế của hộ gia đình. Thay vì áp dụng một chuẩn nghèo cố định, luận văn phân chia các hộ gia đình thành 5 nhóm dựa trên mức chi tiêu. Nhóm 20% có mức chi tiêu thấp nhất được xác định là nhóm hộ nghèo. Cách tiếp cận này giúp nhận diện sự nghèo đói tương đối và các khía cạnh thiếu hụt khác theo chuẩn nghèo đa chiều, chẳng hạn như tỷ lệ trẻ em trong hộ nghèo ít có khả năng đến trường, hoặc điều kiện nhà ở tạm bợ, thiếu thốn.

2.2. Sự chênh lệch mức sống dân cư Phú Yên giữa các vùng

Sự khác biệt về mức sống dân cư Phú Yên là rất lớn. Người nghèo chủ yếu tập trung ở các khu vực nông thôn, miền núi, nơi sinh kế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp manh mún, năng suất thấp. Ngược lại, khu vực thành thị có điều kiện phát triển kinh tế, cơ sở hạ tầng tốt hơn, tạo ra nhiều cơ hội việc làm phi nông nghiệp với thu nhập cao hơn. Báo cáo cho thấy 79% dân số Phú Yên sống ở nông thôn và 74,8% làm trong lĩnh vực nông nghiệp, nhưng đóng góp của ngành này vào GDP toàn tỉnh lại tương đối thấp, cho thấy năng suất lao động trong nông nghiệp chưa cao.

2.3. Vấn đề tái nghèo và bất bình đẳng thu nhập

Hiện tượng tái nghèo là một thách thức nghiêm trọng. Nhiều hộ thoát nghèo nhưng không bền vững, chỉ cần một biến cố nhỏ như mất việc, ốm đau là có thể rơi lại vào nhóm hộ nghèo và cận nghèo. Bất bình đẳng thu nhập cũng là một nguyên nhân đói nghèo mang tính cơ cấu. Sự chênh lệch về cơ hội tiếp cận giáo dục, vốn và đất đai giữa các nhóm dân cư tạo ra một vòng luẩn quẩn của đói nghèo, khiến cho việc thoát nghèo trở nên khó khăn hơn đối với các thế hệ sau.

III. Phân tích vai trò Giáo dục dân tộc tác động nghèo đói

Các nhân tố xã hội đóng vai trò quyết định đến tình trạng nghèo đói của các hộ gia đình ở Phú Yên. Trong đó, trình độ học vấn, đặc điểm nhân khẩu học và yếu tố dân tộc là những biến số có tác động mạnh mẽ nhất. Tác động của giáo dục đến đói nghèo được thể hiện rất rõ ràng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, trình độ học vấn của chủ hộ càng cao thì xác suất rơi vào nghèo đói của hộ đó càng thấp. Chủ hộ thuộc nhóm nghèo nhất chỉ có số năm đi học trung bình là 3,9 năm, trong khi con số này ở nhóm giàu nhất là 8,7 năm. Điều này cho thấy giáo dục là chìa khóa để tiếp cận việc làm tốt hơn, áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất và nâng cao thu nhập. Bên cạnh đó, quy mô hộ gia đình cũng là một yếu tố quan trọng. Các hộ có quy mô lớn, đông con thường có nguy cơ nghèo đói cao hơn do gánh nặng chi phí và thu nhập bình quân đầu người thấp. Yếu tố dân tộc cũng là một trong những nguyên nhân đói nghèo sâu sắc nhất. Đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 6,2% dân số tỉnh, chủ yếu sống ở các huyện miền núi, đối mặt với nhiều rào cản về địa lý, văn hóa và khả năng tiếp cận các dịch vụ công, dẫn đến tỷ lệ nghèo cao hơn đáng kể so với dân tộc Kinh.

3.1. Tác động của giáo dục đến đói nghèo cấp hộ gia đình

Phân tích từ Bảng 8 và Bảng 9 trong luận văn cho thấy một mối tương quan nghịch rõ rệt giữa trình độ học vấn và tỷ lệ nghèo. Gần 90% người nghèo chỉ có trình độ phổ thông cơ sở trở xuống. Đáng chú ý, 46,1% chủ hộ nghèo nhất không biết chữ. Sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng làm hạn chế khả năng tìm kiếm sinh kế cho người nghèo, khiến họ chỉ có thể tham gia vào các công việc lao động giản đơn, thu nhập bấp bênh. Đầu tư vào giáo dục, đặc biệt là giáo dục cho trẻ em vùng khó khăn, là giải pháp giảm nghèo mang tính nền tảng và bền vững nhất.

3.2. Ảnh hưởng từ quy mô hộ và giới tính của chủ hộ

Quy mô hộ gia đình có mối liên hệ trực tiếp đến thực trạng nghèo đói. Bảng 6 cho thấy số thành viên trung bình của hộ nghèo nhất (4,54 người) cao hơn so với hộ giàu nhất (4,16 người). Số miệng ăn nhiều hơn trong khi nguồn lực hạn chế làm giảm mức chi tiêu bình quân đầu người. Về giới tính, mặc dù kết quả hồi quy không cho thấy ý nghĩa thống kê, nhưng số liệu mô tả chỉ ra rằng các hộ do phụ nữ làm chủ thường gặp nhiều bất lợi hơn, với tiền lương trung bình thấp hơn và số năm đi học ít hơn so với các hộ do nam giới làm chủ.

3.3. Yếu tố dân tộc thiểu số và tình trạng nghèo đói

Đây là nhân tố có tác động mạnh mẽ nhất được xác định trong nghiên cứu. Đồng bào dân tộc thiểu số ở Phú Yên chủ yếu tập trung tại các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân. Mức chi tiêu trung bình của hộ dân tộc thiểu số thấp hơn hộ người Kinh khoảng 1,4 lần. Số năm đi học trung bình của chủ hộ dân tộc thiểu số cũng thấp hơn đáng kể. Những rào cản về địa lý, ngôn ngữ và văn hóa khiến họ khó tiếp cận thông tin, công nghệ và các chương trình hỗ trợ của nhà nước, tạo ra một sự cách biệt lớn về cơ hội phát triển kinh tế - xã hội Phú Yên.

IV. Bí quyết giảm nghèo Tác động của việc làm và vốn ưu đãi

Bên cạnh các yếu tố xã hội, các nhân tố kinh tế như việc làm, vốn và cơ sở hạ tầng có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thoát nghèo của hộ gia đình. Việc làm ổn định được xem là con đường trực tiếp và hiệu quả nhất để cải thiện thu nhập và mức sống dân cư Phú Yên. Phân tích cho thấy, tỷ lệ không có việc làm ở nhóm hộ nghèo nhất (12,5%) cao hơn đáng kể so với các nhóm khác. Đa số người nghèo (62,5%) làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, một ngành có thu nhập bấp bênh và nhiều rủi ro. Việc thiếu việc làm phi nông nghiệp ở khu vực nông thôn là một rào cản lớn. Tiếp theo, vai trò của vốn vay ưu đãi cũng rất quan trọng. Vốn giúp các hộ nghèo đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, tạo ra sinh kế cho người nghèo. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của các hộ dân còn hạn chế, chỉ 33,4% hộ được tiếp cận. Mặc dù người nghèo có cơ hội tiếp cận vốn cao hơn (41,6%), nhưng giá trị khoản vay thường nhỏ, chưa đủ để tạo ra sự thay đổi đột phá. Cuối cùng, ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng như giao thông, điện, trường học, trạm y tế gián tiếp tác động đến nghèo đói bằng cách giảm chi phí giao dịch, tăng khả năng kết nối thị trường và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực.

4.1. Vai trò của việc làm và sinh kế cho người nghèo

Phân tích từ Bảng 17 và 19 cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa loại hình công việc và tình trạng nghèo. Những hộ có chủ hộ làm công việc hưởng lương ổn định hoặc kinh doanh dịch vụ thường có mức sống cao hơn. Ngược lại, các hộ tự làm nông nghiệp hoặc làm thuê giản đơn có nguy cơ nghèo đói cao. Số giờ làm việc trung bình của nhóm nghèo nhất (1.523 giờ/năm) cũng thấp hơn nhóm giàu nhất, cho thấy tình trạng thiếu việc làm hoặc làm không hết thời gian là phổ biến. Do đó, tạo việc làm là một giải pháp giảm nghèo cấp bách.

4.2. Tầm quan trọng của vốn vay ưu đãi trong giảm nghèo

Vốn là yếu tố đầu vào thiết yếu. Tuy nhiên, kết quả phân tích hồi quy trong luận văn lại cho thấy biến số về trị giá khoản vay không có ý nghĩa thống kê. Điều này được lý giải là do giá trị các khoản vay tại Phú Yên còn quá nhỏ, không đủ để đầu tư hiệu quả và thường bị sử dụng sai mục đích (chi tiêu hàng ngày). Điều này cho thấy việc cung cấp vốn cần đi kèm với tư vấn kỹ thuật, giám sát và các chính sách hỗ trợ khác để phát huy hiệu quả trong chương trình xóa đói giảm nghèo ở Phú Yên.

4.3. Mối liên hệ giữa cơ sở hạ tầng và cơ hội thoát nghèo

Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là đường giao thông, là nền tảng cho phát triển. Nghiên cứu của Glewwe, Gragnolati, và Zamm (2002) được trích dẫn cho thấy các hộ ở xã có đường giao thông thuận tiện có thu nhập cao hơn 16%. Tại Phú Yên, 100% xã đã có đường ô tô đến trung tâm, nhưng ở cấp thôn, buôn, đặc biệt là ở ba huyện miền núi, hạ tầng vẫn còn rất yếu kém. Điều này cô lập người dân, hạn chế khả năng tiếp cận thị trường và các dịch vụ xã hội, là một trong những nguyên nhân đói nghèo mang tính cấu trúc tại các khu vực này.

V. Bằng chứng khoa học Kết quả mô hình hồi quy đói nghèo

Để kiểm định một cách khoa học các giả thuyết nghiên cứu, luận văn đã sử dụng mô hình kinh tế lượng Logit. Mô hình này cho phép ước tính xác suất một hộ gia đình rơi vào nhóm nghèo đói dựa trên một tập hợp các biến độc lập. Kết quả phân tích hồi quy từ bộ số liệu thống kê kinh tế Phú Yên (120 hộ) mang lại những bằng chứng thuyết phục về các nhân tố tác động chính. Kết quả hồi quy (Bảng 21) cho thấy có 4 biến số có ý nghĩa thống kê và ảnh hưởng mạnh mẽ đến xác suất nghèo, bao gồm: dân tộc, trình độ văn hóa của chủ hộ, quy mô hộ gia đình và số giờ làm việc trung bình. Cụ thể, hệ số hồi quy của biến “dân tộc” (dân tộc thiểu số = 1) là dương và có ý nghĩa thống kê, khẳng định rằng các hộ dân tộc thiểu số có xác suất rơi vào nghèo đói cao hơn đáng kể. Ngược lại, các biến “văn hóa” (số năm đi học) và “giờ làm việc” có hệ số âm, cho thấy việc tăng số năm đi học hoặc tăng số giờ làm việc sẽ làm giảm xác suất nghèo. Biến “quy mô hộ” có hệ số dương, nghĩa là hộ càng đông thành viên thì nguy cơ nghèo càng cao. Điều thú vị là các biến như diện tích đất sản xuất, trị giá khoản vay, giới tính chủ hộ và cơ sở hạ tầng lại không có ý nghĩa thống kê trong mô hình này.

5.1. Giới thiệu mô hình kinh tế lượng và phân tích hồi quy

Mô hình được sử dụng là hồi quy logistic (Logit), một công cụ mạnh trong kinh tế học để phân tích các biến phụ thuộc dạng nhị phân (ở đây là nghèo = 1, không nghèo = 0). Mô hình có dạng: Pr = f(hhsize, dtdatsx, trigiavay, giolv, vanhoa, dantoc, gioitinh, csht). Việc sử dụng phân tích hồi quy giúp lượng hóa tác động của từng nhân tố trong khi kiểm soát ảnh hưởng của các nhân tố khác, mang lại kết quả khách quan và đáng tin cậy cho nghiên cứu khoa học về đói nghèo.

5.2. Diễn giải kết quả hồi quy logit từ số liệu thống kê

Kết quả hồi quy cho thấy: (1) Dân tộc: Là yếu tố tác động mạnh nhất, hộ dân tộc thiểu số có nguy cơ nghèo cao vượt trội. (2) Văn hóa: Tăng thêm một năm đi học của chủ hộ làm giảm đáng kể xác suất nghèo. (3) Quy mô hộ: Tăng thêm một thành viên làm tăng xác suất nghèo. (4) Giờ làm việc: Tăng giờ làm việc giúp giảm xác suất nghèo. Các biến không có ý nghĩa thống kê như đất đai hay vốn vay được giải thích do đặc thù sản xuất nhỏ lẻ và quy mô tín dụng còn hạn chế tại địa phương, không tạo ra tác động rõ rệt.

5.3. Mô phỏng xác suất nghèo đói dựa trên các nhân tố chính

Dựa vào hệ số tác động biên (Bảng 22), luận văn đã mô phỏng cụ thể sự thay đổi xác suất nghèo. Ví dụ, nếu xác suất nghèo ban đầu của một hộ người Kinh là 20%, thì xác suất này đối với một hộ dân tộc thiểu số (với các điều kiện khác tương tự) lên tới 88,4%. Tương tự, nếu chủ hộ có thêm một năm đi học, xác suất nghèo của hộ đó sẽ giảm từ 20% xuống còn 15,3%. Những con số này cung cấp bằng chứng định lượng mạnh mẽ, giúp các nhà chính sách thấy rõ mức độ ưu tiên cần thiết cho từng nhóm giải pháp.

VI. Top giải pháp giảm nghèo bền vững cho tỉnh Phú Yên

Từ những kết quả phân tích định lượng sâu sắc, đề tài thạc sĩ kinh tế đã đề xuất một nhóm các giải pháp giảm nghèo mang tính chiến lược và đồng bộ cho tỉnh Phú Yên. Các chính sách này không chỉ nhằm mục tiêu hỗ trợ trước mắt mà còn hướng tới giảm nghèo bền vững. Trọng tâm của các giải pháp là tác động vào bốn nhân tố cốt lõi đã được xác định qua mô hình hồi quy: dân tộc, giáo dục, việc làm và quy mô hộ. Theo đó, việc tạo công ăn việc làm ổn định, đặc biệt là các ngành nghề phi nông nghiệp, được xem là ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh đó, cần có một chương trình can thiệp đặc biệt và toàn diện cho khu vực miền núi, nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số. Chính sách an sinh xã hội cần được thiết kế lại để không chỉ mang tính trợ cấp mà phải tạo ra cơ hội và động lực để người nghèo tự vươn lên. Thúc đẩy giáo dục và đào tạo nghề cho thanh niên, nhất là con em các hộ nghèo, được coi là giải pháp mang tính nền tảng để phá vỡ vòng luẩn quẩn của đói nghèo. Cuối cùng, các chương trình khuyến nông, khuyến ngư cần được đẩy mạnh để nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất cho các hộ gia đình.

6.1. Chính sách an sinh xã hội tập trung vào giáo dục và việc làm

Chính sách cần tập trung vào hai trụ cột. Về giáo dục, cần tiếp tục phổ cập, miễn giảm học phí, hỗ trợ dụng cụ học tập cho con em hộ nghèo và thành lập quỹ đào tạo nghề. Về việc làm, cần thu hút đầu tư vào các ngành thâm dụng lao động, phát triển làng nghề truyền thống và doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nông thôn để tạo sinh kế cho người nghèo. Liên kết giữa trung tâm dạy nghề và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để đảm bảo lao động sau đào tạo có việc làm.

6.2. Giải pháp giảm nghèo cho khu vực đồng bào dân tộc thiểu số

Đây là nhóm giải pháp cần được ưu tiên cao nhất. Cần đầu tư mạnh mẽ vào ảnh hưởng của cơ sở hạ tầng ở các huyện Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân, đặc biệt là giao thông và y tế. Các chương trình phổ cập giáo dục, xóa mù chữ cần được thực hiện quyết liệt. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ khuyến nông là người địa phương, am hiểu văn hóa bản địa để chuyển giao kỹ thuật canh tác, giống cây trồng, vật nuôi mới một cách hiệu quả, giúp đồng bào thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao thu nhập.

6.3. Phát triển nông nghiệp và khuyến khích kinh tế hộ gia đình

Đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến ngư để giúp người dân khai thác hiệu quả đất đai và nguồn vốn. Chuyển giao công nghệ và giống mới có năng suất cao, phù hợp với điều kiện địa phương. Khuyến khích phát triển mô hình kinh tế trang trại, đa dạng hóa cây trồng vật nuôi để tăng giá trị sản xuất và hướng tới xuất khẩu. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ vai trò của vốn vay ưu đãi một cách hiệu quả hơn, gắn liền với các mô hình sản xuất cụ thể để đảm bảo người dân sử dụng vốn đúng mục đích và có khả năng sinh lời.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong công tác xóa đói giảm nghèo khi tỷ lệ nghèo trên toàn quốc giảm mạnh từ 58% năm 1993 xuống còn khoảng 10% vào năm 2005. Mặc dù thu nhập bình quân đầu người cả nước năm 2006 đạt khoảng 722 USD, nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu trước các biến động kinh tế vĩ mô. Tại tỉnh Phú Yên, khu vực nông thôn chiếm 79% dân số và 74,8% lực lượng lao động hoạt động trong ngành nông nghiệp, nhưng khu vực này chỉ đóng góp khoảng 27,7% vào tổng GDP toàn tỉnh. Báo cáo thống kê địa phương ghi nhận tỷ lệ nghèo lương thực, thực phẩm tại tỉnh duy trì ở mức 6,5%, phản ánh sự chênh lệch phát triển rõ rệt giữa các vùng nội tỉnh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là xác định các rào cản nội tại khiến các nhóm cư dân yếu thế, đặc biệt là đồng bào vùng cao, chưa thể thoát nghèo bền vững. Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung chính: đánh giá thực trạng phân bổ phúc lợi hộ gia đình, lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố kinh tế - xã hội đến xác suất nghèo, và đề xuất hệ thống giải pháp can thiệp có căn cứ khoa học.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 8 huyện và thành phố Tuy Hòa, sử dụng dữ liệu vi mô từ cuộc điều tra mức sống hộ gia đình năm 2006. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số đo lường định lượng chính xác, hỗ trợ chính quyền địa phương tối ưu hóa nguồn lực cho chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết nghèo đa chiều do Ngân hàng Thế giới phát triển, xem nghèo đói không chỉ là sự thiếu hụt về thu nhập mà còn là tình trạng thiếu thốn cơ hội tiếp cận y tế, giáo dục, tài sản sản xuất và quyền tham gia xã hội. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp lý thuyết nghèo tương đối để đánh giá mức độ bất bình đẳng phúc lợi giữa các tầng lớp dân cư trong cùng một không gian kinh tế.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm cốt lõi:

• Nghèo tương đối: xác định thông qua nhóm 20% hộ gia đình có mức chi tiêu thực bình quân đầu người thấp nhất trong mẫu khảo sát.
• Đại diện hộ gia đình: lấy đặc điểm nhân khẩu và hành vi của chủ hộ làm đại diện cho toàn bộ điều kiện sống của hộ.
• Nguồn vốn con người: phản ánh qua số năm đi học tích lũy và năng lực lao động thực tế.
• Tiếp cận nguồn lực: đo lường thông qua đất đai canh tác, tín dụng chính thức và cơ sở hạ tầng nông thôn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2006 do Tổng cục Thống kê thực hiện. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 120 hộ gia đình được chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên nhiều giai đoạn, phân bố đồng đều tại 20 xã đại diện cho 8 huyện và thành phố Tuy Hòa. Cỡ mẫu này hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm định thống kê suy diễn đối với dữ liệu vi mô.

Mô hình kinh tế lượng được lựa chọn là mô hình hồi quy Logistic nhị phân (Binary Logit), ước lượng bằng phương pháp hợp lý cực đại trên phần mềm Stata. Biến phụ thuộc nhận giá trị bằng 1 nếu hộ thuộc nhóm nghèo (20% chi tiêu thấp nhất) và bằng 0 nếu thuộc nhóm không nghèo. Phương pháp Logit được ưu tiên lựa chọn thay cho mô hình xác suất tuyến tính OLS nhằm khắc phục hiện tượng phương sai sai số thay đổi và đảm bảo xác suất dự báo luôn nằm trong khoảng từ 0 đến 1. Toàn bộ quy trình phân tích và xử lý dữ liệu được hoàn thành theo mốc thời gian đánh giá chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2006-2010 của địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy Logit đạt độ tin cậy thống kê cao với chỉ số thống kê kiểm định Chi bình phương đạt 32,50 (giá trị xác suất p = 0,0001) và hệ số Pseudo R2 đạt 0,2706. Trong số 8 biến độc lập đưa vào kiểm định, có 4 biến đạt ý nghĩa thống kê rõ rệt tác động trực tiếp đến xác suất nghèo của hộ gia đình:

• Yếu tố dân tộc thiểu số là rào cản lớn nhất đối với thoát nghèo (hệ số tác động biên tỷ lệ chênh Odd Ratio đạt 30,345 với p = 0,072). Giả định một hộ người Kinh có xác suất nghèo ban đầu là 20%, thì với cùng điều kiện, một hộ dân tộc thiểu số có xác suất nghèo vọt lên tới 88,4%. Hiện có tới 97,2% đồng bào dân tộc thiểu số toàn tỉnh sinh sống tập trung tại ba huyện miền núi Sông Hinh, Sơn Hòa và Đồng Xuân.
• Trình độ học vấn của chủ hộ có tác động nghịch chiều mạnh mẽ đến nguy cơ nghèo (Odd Ratio = 0,724 với p = 0,001). Cứ thêm một năm đi học của chủ hộ, xác suất rơi vào nghèo đói của hộ giảm từ mức cơ sở 20% xuống còn 15,3%. Thực tế khảo sát cho thấy có tới 46,1% chủ hộ thuộc nhóm nghèo nhất không biết chữ và 90,9% không có bất kỳ văn bằng chuyên môn nào.
• Quy mô hộ gia đình làm gia tăng áp lực nghèo đói (Odd Ratio = 1,368 với p = 0,082). Khi hộ gia đình tăng thêm một thành viên phụ thuộc không tạo ra thu nhập, xác suất nghèo sẽ tăng từ 20% lên 25,5%. Quy mô bình quân của nhóm nghèo nhất là 4,54 người/hộ, cao hơn đáng kể so với mức 4,16 người/hộ ở nhóm giàu nhất.
• Thời gian làm việc của chủ hộ giúp cải thiện đáng kể vị thế kinh tế (Odd Ratio = 0,899 với p = 0,057). Tăng thời lượng lao động giúp hạ xác suất nghèo từ 20% xuống 18,4%. Trung bình chủ hộ nghèo chỉ làm việc 1.523 giờ/năm (tương đương 3,1 giờ/ngày), lãng phí tới 4,8 giờ nhàn rỗi mỗi ngày so với chuẩn lao động thông thường. Mức tiền lương bình quân của nhóm nghèo nhất cũng thấp hơn nhóm giàu nhất tới 5 lần.

Thảo luận kết quả

Các biến số về diện tích đất canh tác (p = 0,120) và trị giá khoản vay chính thức (p = 0,750) không đạt ý nghĩa thống kê trong mô hình. Điều này phản ánh đặc thù kinh tế nông thôn Phú Yên: đất đai manh mún với diện tích bình quân nhóm nghèo khoảng 4.512 mét vuông, canh tác chủ yếu tự cung tự cấp nên không tạo ra tích lũy vượt trội. Về tín dụng, có đến 66,6% số hộ không tiếp cận được nguồn vốn chính thức, trong khi nhóm tiếp cận được chủ yếu nhận các khoản vay nhỏ (bình quân 4,06 triệu đồng/hộ nghèo) và thường sử dụng cho chi tiêu sinh hoạt khẩn cấp thay vì tái đầu tư sản xuất.

Dữ liệu mô phỏng xác suất nghèo được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ đường tác động biên và bảng ma trận chuyển đổi xác suất. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, khẳng định giáo dục và giải quyết việc làm là hai đòn bẩy căn bản nhất để kéo giảm tỷ lệ nghèo bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào các phát hiện định lượng, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm tạo đột phá trong công tác giảm nghèo tại Phú Yên:

• Phát triển đa dạng hóa sinh kế phi nông nghiệp và làng nghề: Ủy ban nhân dân tỉnh cùng Sở Công Thương cần ban hành chính sách ưu đãi phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp (mây tre đan, chế biến bánh tráng, hải sản) nhằm tận dụng 4,8 giờ lao động nhàn rỗi mỗi ngày của nông dân. Mục tiêu giải quyết việc làm phụ trợ cho ít nhất 15.000 lao động nông thôn, nâng tỷ lệ thời gian sử dụng lao động lên trên 85% trong giai đoạn 2 năm đầu triển khai.
• Triển khai chương trình giảm nghèo đặc thù cho 3 huyện miền núi: Ban Dân tộc tỉnh chủ trì phối hợp với Sở Giao thông Vận tải và Sở Giáo dục & Đào tạo ưu tiên vốn nâng cấp 100% đường liên thôn tại Sông Hinh, Sơn Hòa, Đồng Xuân; đồng thời thực hiện các lớp xóa mù chữ lưu động song ngữ. Target cụ thể là giảm tỷ lệ chủ hộ không biết chữ vùng dân tộc thiểu số xuống dưới 15% trong vòng 3 năm.
• Tăng cường đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp cho thanh niên nông thôn: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội kết nối các trường trung cấp nghề với doanh nghiệp tại các khu công nghiệp Đông Hòa, Tuy Hòa; cấp học bổng toàn phần và hỗ trợ chi phí sinh hoạt cho con em hộ nghèo. Mục tiêu đạt 100% thanh niên thuộc diện hộ nghèo hoàn thành chương trình trung cấp nghề hoặc sơ cấp nghề có địa chỉ sử dụng lao động trong thời hạn 4 năm.
• Cải cách cơ chế tín dụng chính sách gắn với chuyển giao khuyến nông: Ngân hàng Chính sách Xã hội Chi nhánh tỉnh nâng mức hạn mức vay bình quân từ 4 triệu đồng lên tối thiểu 20-30 triệu đồng/hộ, đi kèm điều kiện bắt buộc tham gia các khóa chuyển giao kỹ thuật trồng mía, sắn, nuôi bò lai của Trung tâm Khuyến nông tỉnh. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn hữu hiệu lên 65% trong chu kỳ 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp tỉnh: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Ban Dân tộc tỉnh Phú Yên sử dụng các hệ số tác động biên để xây dựng định mức phân bổ ngân sách cho chương trình giảm nghèo giai đoạn mới.
• Giới học thuật, giảng viên và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Kinh tế phát triển, Xã hội học và Quản lý công có thể kế thừa quy trình xây dựng mô hình Logit nhị phân và khung chỉ số phân tích nghèo đa chiều cấp hộ.
• Các tổ chức phát triển quốc tế và tổ chức phi chính phủ: Ngân hàng Thế giới, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc sử dụng số liệu vi mô làm bằng chứng cơ sở để thiết kế các dự án viện trợ kỹ thuật sinh kế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Cán bộ tín dụng và ngân hàng chính sách: Đội ngũ quản trị tại Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn tham khảo để tái cấu trúc quy trình thẩm định và giám sát mục đích sử dụng vốn vay vi mô.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao diện tích đất sản xuất không có ý nghĩa thống kê trong mô hình giảm nghèo tại Phú Yên?
Số liệu khảo sát cho thấy diện tích đất bình quân của hộ nghèo đạt 4.512 mét vuông, không quá chênh lệch so với nhóm cận giàu (3.635 mét vuông). Đất đai canh tác nông nghiệp tại địa phương bị chia cắt manh mún, chủ yếu sản xuất lúa tự cung cấp lương thực gia đình nên không đóng vai trò quyết định tạo ra dòng thu nhập đột phá để thoát nghèo.

Yếu tố dân tộc thiểu số làm gia tăng xác suất nghèo của hộ gia đình như thế nào?
Mô hình định lượng chỉ ra hệ số Odd Ratio của biến dân tộc lên tới 30,345. Tại cùng một mức xuất phát điểm xác suất nghèo 20% của người Kinh, một hộ dân tộc thiểu số có nguy cơ nghèo lên tới 88,4% do rào cản về ngôn ngữ, trình độ học vấn thấp (chủ hộ chỉ học 1,5 năm ở nhóm nghèo nhất) và sinh sống tại địa bàn hiểm trở.

Trình độ học vấn của chủ hộ đóng vai trò gì trong việc giảm thiểu nguy cơ nghèo đói?
Học vấn đạt mức ý nghĩa thống kê cao nhất với p = 0,001. Mỗi năm học tăng thêm giúp giảm nguy cơ nghèo từ 20% xuống 15,3%. Trình độ học vấn trang bị năng lực tiếp thu kỹ thuật mới, tìm kiếm việc làm có tiền lương ổn định thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lao động chân tay thuần nông.

Tại sao tiếp cận vốn vay chính thức chưa tạo ra tác động rõ rệt trong mô hình kinh tế lượng?
Biến trị giá vay không đạt ý nghĩa thống kê (p = 0,750) do quy mô khoản vay quá nhỏ, trung bình khoảng 4,06 triệu đồng/hộ nghèo. Khoản tiền này không đủ hình thành quy mô vốn đầu tư mở rộng trang trại hay kinh doanh dịch vụ mà phần lớn bị chuyển hướng sang chi tiêu sinh hoạt thường nhật.

Số giờ làm việc bình quân phản ánh thực trạng thị trường lao động nông thôn ra sao?
Chủ hộ nhóm nghèo nhất chỉ làm việc trung bình 1.523 giờ/năm, tương ứng 3,1 giờ/ngày, để trống 4,8 giờ nhàn rỗi so với ngày làm việc tiêu chuẩn 8 giờ. Tình trạng thiếu việc làm phi nông nghiệp vào mùa nông nhàn khiến thu nhập tiền lương của họ thấp hơn nhóm giàu tới 5 lần.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập thành công mô hình định lượng Logit làm sáng tỏ 4 nhân tố then chốt quyết định tình trạng nghèo tại Phú Yên gồm: thành phần dân tộc, trình độ văn hóa chủ hộ, quy mô nhân khẩu và số giờ làm việc thực tế.
• Khẳng định nguồn gốc cốt lõi của nghèo đói địa phương xuất phát từ rào cản giáo dục và sự cô lập sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại ba huyện miền núi.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm chứng minh sự kém hiệu quả của việc phân bổ vốn vay nhỏ lẻ thiếu đi sự hỗ trợ kỹ thuật và định hướng sản xuất hàng hóa.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị cần ưu tiên 2 năm đầu cho việc phát triển làng nghề phi nông nghiệp và 3 năm tiếp theo cho việc hoàn thiện hạ tầng liên thôn, phổ cập nghề cho thanh niên nghèo.
• Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng, kêu gọi các nhà hoạch định chính sách địa phương chuyển dịch từ tư duy trợ cấp thụ động sang kiến tạo năng lực tự thoát nghèo cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO ĐÓI 1. Khái niệm về nghèo đói Không có một định nghĩa duy nhất về nghèo, và do đó không có một phương pháp hoàn hảo để đo lường về nghèo đói. Có nhiều cách và phương pháp xác định nghèo đói khác nhau, nhưng nhìn chung các phân tích nghèo đói đều hướng đến người nghèo và tìm cách giúp họ có cơ hội thoát nghèo. Chính vì thế, trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ điểm qua một số khái niệm về nghèo đói, chứ không hướng đến việc đưa ra một định nghĩa hay khái niệm về nghèo đói và cũng không có tham vọng tìm ra một chuẩn nghèo cho riêng Phú Yên, một số khái niệm và định nghĩa dưới đây chúng tôi chọn lọc từ nhiều nghiên cứu của nhiều tác giả sao cho phù hợp với tình hình của Việt Nam cũng như ứng dụng được vào mô hình nghiên cứu.

Theo báo cáo chung của các nhà tài trợ tại Hội Nghị Tư Vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam, Hà Nội, 2 -3/12/2003 thì: “nghèo đói là tình trạng bị thiếu thốn ở nhiều phương diện, thu nhập hạn chế, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn, và dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn đến những người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị xỉ nhục, không được người khác tôn trọng, v.” “Nghèo là đồng nghĩa với nhà ở bằng tranh, không có đủ đất đai, không có trâu bò, không có TV, con cái thất học, ốm đau không có tiền chữa bệnh,…” (BLĐTBXH, 2003) WB (1990), định nghĩa nghèo là tình trạng “không có khả năng có mức sống tối thiểu”. Xét về mặt phúc lợi WB (2001) cho rằng “nghèo có nghĩa là khốn cùng, nghèo có nghĩa là đói, không có nhà cửa, quần áo, ốm đau không ai chăm sóc, mù chữ và không được đến trường. Họ thường bị các thể chế nhà nước và xã hội đối xử tàn tệ, bị gạt ra bên lề xã hội nên không có tiếng nói và quyền lực trong các thể chế đó”. Theo Robert McNamara “nghèo là sống ở mức ranh giới ngoài cùng của tồn tại, những người nghèo là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và trong tình trạng bỏ bê”.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo nhận thức về đói nghèo của nhóm người nghèo trong nghiên cứu đói nghèo vùng ven biển Miền Trung và Tây Nguyên (2003): “hộ nghèo là hộ có một ngôi nhà xây tạm bợ không mái ngói, không tường gạch, thường xuyên có người ốm, không có hoặc có ít gia súc, không có vốn để kinh doanh, thiếu kinh nghiệm kinh doanh, không có các tài sản có giá trị, có mảnh đất nhỏ và cằn cỗi, có quá nhiều con nhỏ, là người già và cô đơn, bị mất mùa hoặc có thuyền đánh cá không may mắn, không có đủ thức ăn trong ba tháng, phải kiếm củi hoặc làm thuê để sống qua ngày”. Theo Wikipedia (Bách khoa toàn thư mở), nghèo tương đối có thể được xem như là: “việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những người thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó”. Nghiên cứu này chúng tôi sử dụng mức chi tiêu thực bình quân làm thước đo nghèo đói của các nhóm hộ gia đình so với mức chung của khu vực. Chính vì lẽ đó, định nghĩa nghèo tương đối là phù hợp cho việc ứng dụng làm cơ sở để phân tích nghèo đói tại tỉnh Phú Yên.

Cách xác định nghèo đói Theo nhiều nghiên cứu nghèo đói trên thế giới các chuyên gia dựa vào biến thu nhập và chi tiêu để xác định nghèo đói. Tương tự, trong nhiều nghiên cứu nghèo đói cấp vùng tại Việt Nam, các tác giả lấy chi tiêu thực của hộ làm cơ sở đánh giá nghèo đói là một cách tiếp cận hiệu quả hơn bao giờ hết. Đối với Việt Nam thu nhập là một lĩnh vực rất khó xác định và tương đối phức tạp, thu nhập của người dân nhất là những người sống ở nông thôn đến từ nhiều nguồn, nhiều thời điểm khác nhau và không ổn định. Thu nhập từ lương chiếm một tỷ trọng khá nhỏ và đôi khi không đáng kể.

Thậm chí, ngay cả những người mang về thu nhập chính cho hộ cũng không nhớ chính xác là bao nhiêu và từ đâu. Chính vì thế, việc lấy thu nhập làm thước đo xác định nghèo đói là một điều khá khó khăn và phức tạp. Trong điều kiện đó chi tiêu hộ là một thước đo hiệu quả vì chi tiêu có tính ổn định hơn trong ngắn hạn thường một tháng hoặc một năm (ngoại trừ các khoản chi tiêu đột biến: bệnh tật, chi khẩn cấp,. Thêm vào đó, chi tiêu được các thành viên trong hộ kiểm soát chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Với ý nghĩa đó, khi xác định nghèo đói các nhà nghiên cứu xây dựng một chuẩn nghèo dựa trên 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] biến chi tiêu thực bình quân, sau đó kiểm tra xác suất rơi vào nghèo đói của hộ dựa trên ngưỡng chi tiêu này. Chuẩn nghèo mới nhất đối với Việt Nam là chuẩn nghèo giai đoạn 2006 – 2010 được xây dựng dựa trên cơ sở mức chi tiêu hộ gia đình, trong đó chi tiêu cho lương thực thực phẩm đảm bảo năng lượng bình quân 2.100 kcal/người/ngày là yếu tố cốt lỗi trong việc xây dựng chuẩn nghèo. Cho đến nay, Chính phủ Việt Nam đã 4 lần nâng mức chuẩn nghèo trong thời gian từ 1993 đến cuối năm 2005. Có thể chỉ ra hai chuẩn nghèo được chính phủ Việt Nam đưa ra gần đây nhất.

Theo quyết định số 143/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27 tháng 9 năm 2001, trong đó phê duyệt “chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và giảm nghèo giai đoạn 2001-2005”, thì những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo từ 80.000 đồng/người/tháng; ở khu vực nông thôn đồng bằng 100.000 đồng/người/tháng; ở khu vực thành thị từ 150.000 đồng/người/tháng trở xuống là hộ nghèo. Theo quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 thì ở khu vực nông thôn mức thu nhập 200.000 đồng/người/tháng, khu vực thành thị 260.000 đồng/người/tháng trở xuống là hộ nghèo. Theo PYSO (2006), tỷ lệ hộ nghèo lương thực, thực phẩm của tỉnh là 6,5%. Điều này cho thấy hiện nay tại Phú Yên vẫn còn hộ nghèo.

Như cách tiếp cận ban đầu để đánh giá nghèo đói người ta sử dụng biến chi tiêu làm thước đo trong phân tích. Chính vì thế, trong nghiên cứu này chúng tôi xác định nghèo đói bằng cách chia hộ gia đình thành 5 nhóm tương đối dựa trên biến chi tiêu thực bình quân của bộ số liệu VHLSS (2006), người chủ hộ sẽ đại diện cho hộ. Những hộ thuộc vào nhóm 20% có mức chi tiêu thấp nhất thì được xem là hộ nghèo. Một điểm khác biệt trong cách tiếp cận này là chúng ta không quan tâm đến chuẩn nghèo do GSO hay một tổ chức nào đưa ra.

Một lý do khác cho thấy cách tiếp cận này là phù hợp vì chúng ta không có cơ sở để biết được chính xác mức chuẩn nghèo cụ thể cho từng vùng tại Phú Yên là bao nhiêu, sự nghèo đói là phức tạp và có sự khác biệt giữa các vùng miền. Việc chia hộ gia đình 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thành 5 nhóm chi tiêu là một cách kế thừa từ nhiều nghiên cứu cũng như luận chứng khoa học của các tác giả, tổ chức đã từng nghiên cứu nghèo đói thành công tại Việt Nam và trên thế giới. Các nguyên nhân dẫn đến nghèo đói Nghèo đói là vấn đề đang được chính phủ và các tổ chức hết sức quan tâm, thời gian qua ở Việt Nam có rất nhiều công trình nghiên cứu về nghèo đói cũng như liên quan đến nghèo đói từ cấp vùng đến cấp địa phương theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Điều đó cho thấy tình trạng nghèo đói của Việt Nam diễn ra phức tạp ở mỗi vùng miền.

Mô hình nghèo đói dường như không có mẫu số chung, nhưng xét cho cùng nghèo đói là do những nguyên nhân sau: Theo BCVN tấn công nghèo đói (2003), bản chất đa chiều của nghèo đói đối với Việt Nam là: từ mức thu nhập và chi tiêu thấp, chăm sóc sức khỏe kém, thiếu thốn về y tế và giáo dục, tiếp đến là những khía cạnh phi vật chất như: khoảng cách về giới, sự không an toàn, thiếu quyền lực của người nghèo. Theo WB (2007) các nhân tố có thể gây ra tình trạng nghèo đói: “Sự cách biệt về địa lý, thiếu nguồn lực về đất đai, điều kiện tự nhiên, quản lý nhà nước yếu kém, bất bình đẳng, cơ sở hạ tầng khu vực, khả năng tiếp cận hàng hoá dịch vụ công, quy mô hộ, tuổi tác, giới tính, trình độ giáo dục, tình trạng việc làm, tính dân tộc,. Theo RPGA (2003), nguyên nhân nghèo đói ở khu vực ven biển miền trung là do: “Điều kiện tự nhiên, diện tích đất canh tác, cơ sở hạ tầng, trình độ giáo dục, giới tính, dân tộc, và quản lý nhà nước”. Nguyên nhân nghèo đói ở vùng Tây Nguyên ngoài các nguyên nhân như ở vùng ven biển miền Trung thì vùng này còn có thêm hai nguyên nhân nữa đó là: “sự di dân tự do và giá cả nông sản bấp bênh”.

Nguyễn Trọng Hoài, Võ Tất Thắng và Lương Quốc Duy thì các nguyên nhân có thể gây ra nghèo đói: “1. Nghề nghiệp, tình trạng việc làm và trình độ học vấn; 2. Thiếu khả năng tiếp cận các nguồn lực như vốn, đất đai; 3. Những đặc điểm về nhân khẩu học; 4.

Sự cách biệt về xã hội; 5. Những hạn chế về người dân tộc thiểu số; 6. Thiếu ý chí vươn lên và thái độ tiêu cực với cuộc sống”. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Việc làm của hộ Việc làm cho người dân là một vấn đề hết sức quan trọng đối với mọi quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Nếu một quốc gia nào đó tình trạng thất nghiệp xảy ra thường xuyên với tỷ lệ cao thì chắc chắn nền kinh tế của quốc gia ấy đang đối mặt với nhiều vấn đề khó khăn về kinh tế, chính trị, xã hội. Mọi chính sách của chính phủ đều hướng đến mục tiêu tạo công ăn việc làm cho người dân nhằm gia tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Ở Việt Nam, tình trạng người dân sống vùng nông thôn thiếu việc làm hay làm không hết thời gian đang là một vấn đề đau đầu và nan giải đối với các nhà làm chính sách.