Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hà Diễm Chi
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Tài Chính Của Các Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề và tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.7. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan về tình hình hoạt động tài chính của các ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Định nghĩa về hoạt động tài chính
• 2.1.2. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.1.2.1. Nhóm tiêu chí về an toàn vốn
• 2.1.2.2. Tiêu chí về chất lượng của tài sản và tình hình nguồn vốn
• 2.1.2.3. Nhóm tiêu chí về khả năng sinh lời
• 2.1.2.4. Nhóm tiêu chí về tính thanh khoản
• 2.1.3. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần theo Khung an toàn CAMEL
• 2.1.3.1. Tỷ lệ đủ vốn (C)
• 2.1.3.2. Chất lượng tài sản (A)
• 2.1.3.3. Chất lượng quản lý (M)
• 2.1.3.4. Khả năng kiếm tiền (E)
• 2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Yếu tố vĩ mô
• 2.2.2. Yếu tố tại ngân hàng
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
• 2.3.1. Nghiên cứu trong nước
• 2.3.2. Nghiên cứu nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thu thập dữ liệu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Biến mô tả và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.3.2.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 3.3.2.2. Chất lượng tài sản (FATA)
• 3.3.2.3. Dự phòng rủi ro cho vay (LLR)
• 3.3.2.4. Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR)
• 3.3.2.5. Tỷ lệ Nợ khó đòi (NPL)
• 3.3.2.6. Tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 3.3.2.7. Tỷ lệ lạm phát (CPI)
• 3.4. Quy trình nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Bình phương nhỏ nhất thông thường OLS (Ordinary Least Square)
• 3.5.2. Mô hình Hiệu ứng Cố định FEM (Fixed Effect Model)
• 3.5.3. Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên REM (Random Effect Model)
• 3.5.4. Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi FGLS (Feasible Generalized Least Square)
• 3.5.5. Mô hình S-GMM (System Generalized Method of Moments)
• 3.6. Kiểm tra để lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.6.1. F-test để chọn mô hình Pool OLS hoặc FEM
• 3.6.2. Kiểm tra Hausman được thực hiện để lựa chọn giữa các mô hình FEM và REM
• 3.6.3. Kiểm tra Breusch & Pagan để chọn OLS và REM
• 3.6.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 3.6.5. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 3.6.6. Kiểm định tự tương quan
• 3.6.7. Kiểm định Hansen, Sargan
• 3.6.8. Phép thử tự tương quan bậc hai (AR2) để kiểm tra mối tương quan bậc hai của các phần dư trong mô hình, với giả thuyết
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Tổng quan về đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Thống kê mô tả
• 4.3. Phân tích ma trận tương quan
• 4.4. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.5. Ước tính các mô hình OLS, FEM, REM gộp chung
• 4.6. Tổng hợp các kiểm tra OLS, FEM, REM
• 4.7. Kiểm tra lựa chọn mô hình
• 4.7.1. Kiểm tra sự phù hợp giữa mô hình OLS và FEM
• 4.7.2. Kiểm tra sự phù hợp giữa mô hình OLS và REM
• 4.7.3. Kiểm tra sự phù hợp giữa FEM và REM
• 4.8. Kiểm tra khuyết tật mô hình
• 4.8.1. Kiểm định phương sai thay đổi
• 4.8.2. Kiểm tra tự tương quan
• 4.9. Mô hình hồi quy FGLS
• 4.10. Mô hình hồi quy S-GMM
• 4.10.1. Kiểm tra tính phù hợp của mô hình S - GMM
• 4.10.2. Mô hình S-GMM
• 4.11. Thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 4.11.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.11.2. Chất lượng tài sản (FATA)
• 4.11.3. Các khoản dự phòng rủi ro cho vay (LLR)
• 4.11.4. Tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 4.11.5. Tăng trưởng kinh tế (GDP)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đề xuất các khuyến nghị
• 5.1.1. Tăng quy mô ngân hàng (SIZE)
• 5.1.2. Giải pháp đối với Chất lượng tài sản (FATA)
• 5.1.3. Sử dụng dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) hợp lý
• 5.1.4. Giảm tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 5.1.5. Giải pháp đối với cho vay (LOAN)
• 5.1.6. Hạn chế rủi ro thanh khoản (LIQ)
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng Thương Mại VN

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTM) đã trải qua nhiều thay đổi sau khi gia nhập WTO, với sự gia tăng về số lượng ngân hàng và dịch vụ. Hội nhập kinh tế quốc tế tạo ra cả cơ hội và thách thức. Cơ hội bao gồm tiếp cận nguồn vốn quốc tế, học hỏi kinh nghiệm quản lý và công nghệ. Thách thức là sự cạnh tranh gay gắt và các điểm yếu nội tại như khó khăn thanh khoản, nợ xấu tăng, và năng lực quản trị yếu kém. Nghiên cứu về hiệu quả tài chính ngân hàng và các yếu tố ảnh hưởng là rất quan trọng để đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Theo tài liệu gốc, hội nhập kinh tế quốc tế có thể được coi là xu hướng chủ đạo chi phối sự phát triển của ngành ngân hàng trong thời gian tới, điều này đã mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển của khu vực tài chính Việt Nam. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị là cần thiết để đảm bảo an toàn hệ thống và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

1.1. Định Nghĩa và Các Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Tài Chính

Hiệu quả tài chính của ngân hàng được đánh giá qua nhiều chỉ số, bao gồm ROA (Tỷ suất sinh lợi trên tài sản), ROE (Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu), và NIM (Tỷ lệ thu nhập lãi thuần). Các chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời, quản lý chi phí và sử dụng vốn của ngân hàng. Ngoài ra, các chỉ số về an toàn vốn, chất lượng tài sản, và khả năng thanh khoản cũng quan trọng. Khung CAMELS (Capital adequacy, Asset quality, Management, Earnings, Liquidity, Sensitivity) là một công cụ phổ biến để đánh giá toàn diện hiệu quả tài chính của ngân hàng. Việc phân tích các chỉ số này giúp nhà quản lý và nhà đầu tư hiểu rõ hơn về sức khỏe tài chính của ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng của Hiệu Quả Tài Chính Đối Với NHTM Việt Nam

Trong bối cảnh hiện nay, khi một số ngân hàng gặp khó khăn (ví dụ như SCB), vấn đề hiệu quả tài chính trở nên cấp thiết. Việc quản trị hiệu quả tài chính yếu kém có thể dẫn đến rủi ro hệ thống và ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả tài chính cho các NHTM Việt Nam. Theo tài liệu gốc, số lượng ngân hàng thuộc diện yếu kém chiếm gần 1/6 số NHTM Việt Nam cho thấy vấn đề quản trị hiệu quả tài chính đối với các NHTM Việt Nam đã trở nên đặc biệt cần chú trọng nhằm ổn định hoạt động, hạn chế tác động tiêu cực đến ngân hàng, hệ thống các tổ chức tín dụng và toàn bộ nền kinh tế.

II. Thách Thức Vấn Đề Về Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng VN

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm nợ xấu gia tăng, áp lực cạnh tranh, và yêu cầu tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Basel II và Basel III. Các vấn đề về thanh khoản và quản trị rủi ro cũng là những mối quan tâm lớn. Để duy trì và nâng cao hiệu quả tài chính, các ngân hàng cần phải cải thiện chất lượng tài sản, quản lý chi phí hiệu quả, và tăng cường năng lực quản trị. Sự biến động của môi trường kinh tế vĩ mô, bao gồm lạm phát và tăng trưởng GDP, cũng ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

2.1. Ảnh Hưởng của Nợ Xấu Đến Hiệu Quả Tài Chính NHTM

Tỷ lệ nợ xấu (NPL) là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Nợ xấu làm giảm thu nhập từ lãi, tăng chi phí dự phòng rủi ro, và ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Các ngân hàng cần có các biện pháp hiệu quả để quản lý và xử lý nợ xấu, bao gồm tăng cường giám sát tín dụng, tái cơ cấu nợ, và bán nợ xấu. Việc kiểm soát nợ xấu là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và hiệu quả của hệ thống ngân hàng.

2.2. Cạnh Tranh và Áp Lực Lợi Nhuận Lên Ngân Hàng Thương Mại

Sự cạnh tranh ngân hàng ngày càng gia tăng, đặc biệt từ các ngân hàng nước ngoài và các công ty fintech, tạo áp lực lớn lên lợi nhuận của các NHTM Việt Nam. Để duy trì hiệu quả tài chính, các ngân hàng cần phải đổi mới sản phẩm và dịch vụ, nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng, và tối ưu hóa chi phí hoạt động. Việc áp dụng công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh và cải thiện hiệu quả hoạt động.

III. Các Yếu Tố Nội Tại Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Tài Chính NHTM

Các yếu tố nội tại của ngân hàng, bao gồm quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản, quản trị rủi ro, và cơ cấu vốn, có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả tài chính. Quy mô ngân hàng có thể tạo ra lợi thế kinh tế nhờ quy mô, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro hoạt động. Chất lượng tài sản phản ánh khả năng thu hồi vốn và sinh lời từ các khoản đầu tư. Quản trị rủi ro hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất và duy trì sự ổn định. Cơ cấu vốn hợp lý đảm bảo khả năng thanh toán và đáp ứng các yêu cầu về vốn.

3.1. Tác Động của Quy Mô Ngân Hàng Đến ROA và ROE

Quy mô ngân hàng (SIZE), thường được đo bằng logarit tự nhiên của tổng tài sản, có thể ảnh hưởng đến ROA và ROE. Ngân hàng lớn hơn có thể tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô, giảm chi phí đơn vị và tăng lợi nhuận. Tuy nhiên, quy mô quá lớn cũng có thể dẫn đến khó khăn trong quản lý và kiểm soát rủi ro. Nghiên cứu cần xem xét mối quan hệ phi tuyến tính giữa quy mô và hiệu quả tài chính.

3.2. Chất Lượng Tài Sản và Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lời

Chất lượng tài sản (FATA) là một yếu tố quan trọng quyết định khả năng sinh lời của ngân hàng. Chất lượng tài sản kém, thể hiện qua tỷ lệ nợ xấu cao và các khoản đầu tư rủi ro, sẽ làm giảm thu nhập và tăng chi phí dự phòng. Ngân hàng cần có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ và quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo chất lượng tài sản tốt.

3.3. Quản Trị Rủi Ro và Dự Phòng Rủi Ro Tín Dụng LLR

Quản trị rủi ro hiệu quả là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định và hiệu quả tài chính của ngân hàng. Dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu tổn thất từ nợ xấu. Mức dự phòng hợp lý giúp ngân hàng đối phó với các rủi ro tiềm ẩn và duy trì khả năng thanh khoản. Tuy nhiên, mức dự phòng quá cao có thể làm giảm lợi nhuận.

IV. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Đến Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng

Môi trường kinh tế vĩ mô, bao gồm tăng trưởng kinh tế (GDP), lạm phát (CPI), lãi suất, và tỷ giá hối đoái, có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Tăng trưởng kinh tế tạo ra nhu cầu tín dụng, giúp ngân hàng tăng trưởng doanh thu. Lạm phát có thể ảnh hưởng đến chi phí hoạt động và giá trị tài sản. Lãi suất và tỷ giá hối đoái tác động đến thu nhập từ lãi và các hoạt động ngoại hối. Ngân hàng cần theo dõi và dự báo các biến số vĩ mô để đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp.

4.1. Ảnh Hưởng của Tăng Trưởng Kinh Tế GDP Đến ROA và ROE

Tăng trưởng kinh tế (GDP) thường có tác động tích cực đến ROA và ROE của ngân hàng. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu tín dụng tăng, giúp ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay và tăng doanh thu. Tuy nhiên, tăng trưởng quá nóng cũng có thể dẫn đến rủi ro bong bóng tài sản và tăng nợ xấu.

4.2. Tác Động của Lạm Phát CPI Đến Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Lạm phát (CPI) có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng theo nhiều cách. Lạm phát làm tăng chi phí hoạt động, giảm giá trị thực của tài sản, và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của khách hàng. Ngân hàng cần điều chỉnh chính sách lãi suất và quản lý chi phí hiệu quả để đối phó với lạm phát.

V. Ứng Dụng Mô Hình Hồi Quy Đánh Giá Hiệu Quả Tài Chính NHTM

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy S-GMM (System Generalized Method of Moments) để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của 28 NHTM Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2021. Mô hình này cho phép kiểm soát các vấn đề nội sinh và tự tương quan trong dữ liệu bảng. Các biến độc lập bao gồm quy mô ngân hàng (SIZE), chất lượng tài sản (FATA), dự phòng rủi ro cho vay (LLR), tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR), tỷ lệ nợ xấu (NPL), tăng trưởng kinh tế (GDP), và lạm phát (CPI). Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các yếu tố này đến ROA, ROE, và NIM.

5.1. Mô Hình S GMM và Ưu Điểm Trong Phân Tích Dữ Liệu Bảng

Mô hình S-GMM là một phương pháp ước lượng hiệu quả cho dữ liệu bảng, đặc biệt khi có các vấn đề nội sinh và tự tương quan. Mô hình này sử dụng các biến trễ làm công cụ để giải quyết vấn đề nội sinh và cho phép ước lượng các hệ số một cách nhất quán. Việc sử dụng mô hình S-GMM giúp nghiên cứu đưa ra các kết luận chính xác hơn về tác động của các yếu tố đến hiệu quả tài chính.

5.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Thảo Luận Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng (SIZE), tăng trưởng kinh tế (GDP), và lạm phát (CPI) có tác động tích cực đến ROA, trong khi chất lượng tài sản (FATA), dự phòng rủi ro cho vay (LLR), và cho vay (LOAN) có tác động tiêu cực. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tính thanh khoản (LIQ) có ảnh hưởng tiêu cực đến ROE. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc đưa ra các quyết định chính sách.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tài Chính Ngân Hàng Tại VN

Để nâng cao hiệu quả tài chính, các NHTM Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp sau: tăng cường quản trị rủi ro, nâng cao chất lượng tài sản, tối ưu hóa chi phí hoạt động, và đổi mới sản phẩm và dịch vụ. Việc áp dụng công nghệ ngân hàng và chuyển đổi số ngân hàng cũng là một yếu tố quan trọng. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng và các cơ quan quản lý nhà nước để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

6.1. Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro và Kiểm Soát Nợ Xấu

Quản trị rủi ro hiệu quả và kiểm soát nợ xấu là yếu tố then chốt để duy trì hiệu quả tài chính. Ngân hàng cần có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ, giám sát tín dụng thường xuyên, và các biện pháp xử lý nợ xấu hiệu quả. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế về quản trị rủi ro, như Basel II và Basel III, cũng là rất quan trọng.

6.2. Đổi Mới Sản Phẩm Dịch Vụ và Chuyển Đổi Số Ngân Hàng

Đổi mới sản phẩm và dịch vụ, cùng với chuyển đổi số ngân hàng, là yếu tố quan trọng để tăng cường khả năng cạnh tranh và cải thiện hiệu quả hoạt động. Ngân hàng cần phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp với nhu cầu của khách hàng, áp dụng công nghệ mới để nâng cao chất lượng phục vụ, và tối ưu hóa quy trình hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hệ thống tài chính quốc gia đã chứng kiến bước chuyển mình mạnh mẽ với sự tham gia của hơn 30 ngân hàng thương mại lớn nhỏ, cung ứng trên 70% tổng nguồn vốn tín dụng cho toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, giai đoạn 2011–2021 cũng bộc lộ những tổn thương mang tính hệ thống khi có tới 5 ngân hàng thương mại rơi vào diện kiểm soát đặc biệt (bao gồm SCB, DongABank và 3 ngân hàng bị Ngân hàng Nhà nước mua lại bắt buộc với giá 0 đồng là CBBank, OceanBank, GPBank), chiếm gần 1/6 tổng số ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đánh giá năng lực hoạt động và các nhân tố chi phối sức khỏe tài chính ngân hàng.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Ngân tập trung giải quyết bài toán: Xác định và lượng hóa các nhân tố tác động đến hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là kiểm tra chiều hướng và cường độ tác động của các biến nội tại ngân hàng cũng như các biến kinh tế vĩ mô đến 3 chỉ tiêu đo lường hiệu quả then chốt: Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và Biên thu nhập lãi thuần (NIM).

Phạm vi nghiên cứu bao quát 28 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong khung thời gian 11 năm từ năm 2011 đến năm 2021 với tổng số 307 quan sát thực nghiệm. Nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp các nhà quản trị ngân hàng đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% theo quy định tại Thông tư số 22/2019/TT-NHNN, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và kiểm soát rủi ro trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng lý luận dựa trên Khung an toàn tài chính CAMEL (Capital adequacy, Asset quality, Management capability, Earnings, Liquidity), Lý thuyết hiệu quả kinh tế theo quy mô (Economies of Scale) và Lý thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận (Risk-Return Trade-off). Khung phân tích CAMEL đóng vai trò cốt lõi trong việc chuẩn hóa các biến số nội tại của tổ chức tín dụng.

Các khái niệm chính được định lượng rõ ràng trong mô hình gồm:

• Hiệu quả tài chính: Được đo lường thông qua 3 biến phụ thuộc gồm ROA (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, theo chuẩn Basel khuyến nghị duy trì trên 1%), ROE (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, chuẩn Basel khuyến nghị trên 15%) và NIM (Tỷ lệ thu nhập lãi thuần trên tổng tài sản sinh lời từ lãi bình quân).
• Nhóm nhân tố nội tại (CAMEL): Hệ số quy mô ngân hàng SIZE (logarit tự nhiên của tổng tài sản), Chất lượng tài sản FATA (tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản), Dự phòng rủi ro cho vay LLR (dự phòng rủi ro trên tổng tài sản), Hiệu quả quản lý CIR (tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động), Tỷ lệ nợ xấu NPL (nợ xấu trên tổng dư nợ), Tỷ lệ cho vay LOAN (tổng cho vay trên tổng tài sản), và Tính thanh khoản LIQ (tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản).
• Nhóm nhân tố vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (CPI).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên công bố định kỳ của 28 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011–2021, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng tương đối với 307 quan sát (đã loại trừ 1 quan sát năm 2011 của SCB do thiếu hụt thông tin kiểm toán). Mẫu nghiên cứu không bao gồm các ngân hàng chính sách, ngân hàng phát triển và các ngân hàng 100% vốn nhà nước yếu kém thuộc diện mua lại bắt buộc nhằm đảm bảo tính đồng nhất về mặt dữ liệu thị trường.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện chặt chẽ trên phần mềm Stata theo các bước:

1. Ước lượng mô hình hồi quy thông thường gồm Pooled OLS, Mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
2. Thực hiện các kiểm định lựa chọn mô hình tối ưu: Kiểm định F-test (chọn giữa OLS và FEM), Kiểm định Breusch-Pagan LM (chọn giữa OLS và REM), và Kiểm định Hausman (chọn giữa FEM và REM).
3. Kiểm tra khuyết tật mô hình: Kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số VIF, kiểm định phương sai thay đổi (Modified Wald test) và kiểm định hiện tượng tự tương quan bậc một (Wooldridge test).
4. Khắc phục khuyết tật và nội sinh: Do phát hiện có hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan, tác giả sử dụng phương pháp Bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS) và mô hình Hồi quy biến độ trễ dạng hệ thống (System GMM hay S-GMM). Mô hình S-GMM là lựa chọn tối ưu nhất vì triệt tiêu được hiện tượng nội sinh sinh ra bởi các biến trễ tài chính, kiểm soát được các đặc điểm cố định không quan sát được của từng ngân hàng. Tính vững của S-GMM được khẳng định qua kiểm định Hansen/Sargan (giá trị p-value lớn hơn 0.05 chứng minh biến công cụ hợp lệ) và kiểm định Arellano-Bond AR(2) xác nhận không có hiện tượng tự tương quan chuỗi bậc hai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng từ mô hình hồi quy S-GMM trên 28 ngân hàng thương mại giai đoạn 2011–2021 ghi nhận những phát hiện định lượng quan trọng:

• Đối với mô hình đo lường ROA: Biến quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động tích cực ở mức ý nghĩa thống kê 1% (p < 0.01); Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đều có tác động tích cực ở mức ý nghĩa 5% (p < 0.05). Ngược lại, Chất lượng tài sản cố định (FATA), Dự phòng rủi ro cho vay (LLR) và Tỷ lệ cho vay (LOAN) tác động tiêu cực có ý nghĩa thống kê đến ROA. Các biến CIR, NPL và LIQ không có ý nghĩa thống kê đối với ROA.
• Đối với mô hình đo lường ROE: Tăng trưởng GDP tiếp tục thể hiện tác động tích cực mạnh mẽ ở mức ý nghĩa 1%. Ngược lại, Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và Tính thanh khoản (LIQ) tác động tiêu cực rõ rệt đến ROE (p < 0.05). Các yếu tố SIZE, FATA, LLR, CIR, LOAN và CPI không có ý nghĩa thống kê trong mô hình giải thích biến động của ROE.
• Đối với mô hình đo lường NIM: Ba biến số FATA, NPL và LOAN đều thể hiện mối tương quan nghịch chiều sâu sắc ở mức ý nghĩa thống kê 1% và 5%. Trong khi đó, các biến SIZE, LLR, CIR, LIQ, GDP và CPI không tạo ra tác động có ý nghĩa thống kê lên tỷ lệ thu nhập lãi thuần.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ thuận chiều giữa quy mô tài sản (SIZE) và ROA khẳng định hiệu ứng kinh tế theo quy mô trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Các ngân hàng có tổng tài sản lớn dễ dàng mở rộng mạng lưới, đầu tư công nghệ hiện đại, hạ giá thành vốn huy động và giảm chi phí quản lý biên, từ đó tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên tài sản. Đồng thời, sự tăng trưởng của GDP tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, gia tăng nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và cải thiện khả năng trả nợ, thúc đẩy cả ROA lẫn ROE gia tăng. Chỉ số lạm phát CPI có mối quan hệ cùng chiều với ROA cho thấy các ngân hàng Việt Nam đã chủ động dự báo lạm phát để điều chỉnh kịp thời biểu lãi suất cho vay, giúp bù đắp chi phí vốn.

Ở chiều ngược lại, tỷ lệ tài sản cố định (FATA) tác động tiêu cực đến ROA và NIM do việc đầu tư quá nhiều vào nhà xưởng, trụ sở và tài sản phi tài chính làm ứ đọng nguồn vốn sinh lời, đồng thời phát sinh chi phí khấu hao lớn. Đáng chú ý, tỷ lệ nợ xấu (NPL) và dự phòng rủi ro tín dụng (LLR) làm suy giảm nghiêm trọng ROE và NIM. Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng buộc phải thoái thu các khoản lãi dự thu và tăng cường trích lập chi phí dự phòng, làm xói mòn trực tiếp lợi nhuận ròng. Việc biến tỷ lệ dư nợ cho vay (LOAN) tác động âm đến ROA và NIM chỉ ra rằng việc mở rộng tín dụng ồ ạt mà thiếu kiểm soát chất lượng không mang lại hiệu quả biên cao mà trái lại còn làm gia tăng áp lực chi phí vốn.

Trong phân tích thực nghiệm, các kết quả này được trình bày trực quan thông qua bảng ma trận tương quan giữa 9 biến độc lập, bảng so sánh tham số ước lượng giữa các mô hình OLS, FEM, REM, FGLS và S-GMM, cùng các đồ thị phân tán thể hiện xu hướng biến thiên ngược chiều giữa nợ xấu, dự phòng rủi ro với các chỉ số sinh lời của 28 ngân hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, tác giả đưa ra hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả tài chính cho các ngân hàng thương mại Việt Nam:

1. Nâng cao năng lực tài chính và mở rộng quy mô vốn tự có (Hỗ trợ biến SIZE và CAR)

   • Hành động: Thực hiện tăng vốn điều lệ thông qua phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, chào bán cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài và giữ lại lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ an toàn vốn (CAR) đạt từ 10% đến 12%, vượt mức chuẩn tối thiểu 8% của Thông tư 22/2019/TT-NHNN.
   • Chủ thể thực hiện: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành ngân hàng.
   • Lộ trình: Giai đoạn 2024–2026.

2. Cơ cấu lại danh mục tài sản và hạn chế chi phí tài sản cố định (Khắc phục tác động tiêu cực của FATA)

   • Hành động: Tinh gọn mạng lưới phòng giao dịch vật lý hoạt động kém hiệu quả, đẩy mạnh ứng dụng ngân hàng số (Digital Banking) để giảm chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng truyền thống.
   • Chỉ số mục tiêu: Duy trì tỷ lệ FATA dưới ngưỡng 2% tổng tài sản.
   • Chủ thể thực hiện: Khối Vận hành và Khối Công nghệ Thông tin.
   • Lộ trình: Thực hiện liên tục từ 12 đến 24 tháng tới.

3. Kiểm soát chất lượng tín dụng và tối ưu hóa trích lập dự phòng (Khắc phục tác động tiêu cực của NPL và LLR)

   • Hành động: Chuẩn hóa hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, siết chặt quy trình thẩm định tài sản bảo đảm, đẩy mạnh xử lý nợ xấu qua thị trường mua bán nợ và áp dụng chuẩn mực kế toán IFRS 9 trong trích lập dự phòng tổn thất dự kiến.
   • Chỉ số mục tiêu: Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu NPL dưới mức 2.0% và nâng tỷ lệ bao phủ nợ xấu lên trên 100%.
   • Chủ thể thực hiện: Khối Quản trị Rủi ro và Ban Giám sát Tín dụng.
   • Lộ trình: Rà soát và cập nhật định kỳ theo từng quý.

4. Chuyển dịch mô hình kinh doanh và kiểm soát rủi ro thanh khoản (Cân đối biến LOAN và LIQ)

   • Hành động: Đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ phi tín dụng (thanh toán quốc tế, dịch vụ bảo hiểm bancassurance, tư vấn tài chính), hạn chế phụ thuộc hoàn toàn vào thu nhập từ lãi; đồng thời quản trị chặt chẽ khe hở thanh khoản.
   • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi đạt từ 25% đến 30% tổng doanh thu và duy trì tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) dưới mức 85%.
   • Chủ thể thực hiện: Khối Nguồn vốn và Khối Khách hàng Doanh nghiệp.
   • Lộ trình: Giai đoạn 2024–2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban Lãnh đạo và Khối Quản trị Ngân hàng thương mại: Giúp Hội đồng Quản trị, Tổng Giám đốc và Giám đốc Quản trị Rủi ro xây dựng chiến lược phân bổ tài sản, thiết lập chính sách trích lập dự phòng tín dụng hợp lý và định hướng quy mô vốn phù hợp với chuẩn mực quốc tế.
2. Cơ quan Quản lý Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở thực tiễn định lượng phục vụ công tác thanh tra, giám sát hệ thống ngân hàng, điều hành chính sách tiền tệ và hoàn thiện các quy định về an toàn vốn vĩ mô.
3. Chuyên viên Phân tích Tài chính và Nhà đầu tư Chứng khoán: Giúp các chuyên viên phân tích tại các công ty chứng khoán, quỹ đầu tư đánh giá chính xác sức mạnh tài chính, biên lãi thuần NIM và khả năng sinh lời ROE của 28 ngân hàng niêm yết để đưa ra khuyến nghị đầu tư cổ phiếu ngành ngân hàng.
4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên Cao học: Cung cấp tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng động, quy trình áp dụng mô hình kinh tế lượng S-GMM và hệ thống biến số CAMEL trong lĩnh vực ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận văn lại lựa chọn mô hình hồi quy S-GMM thay vì Pooled OLS hay FEM? Mô hình Pooled OLS, FEM và REM thường xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng ngành ngân hàng. Mô hình S-GMM (System GMM) được sử dụng vì có khả năng khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh từ biến trễ tài chính, kiểm soát sai số ngẫu nhiên và mang lại ước lượng hệ số hồi quy vững chắc, được kiểm chứng qua kiểm định Hansen với p-value lớn hơn 0.05.

2. Quy mô ngân hàng (SIZE) ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh lời ROA? Quy mô ngân hàng có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến ROA ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Khi tổng tài sản tăng, ngân hàng đạt được tính kinh tế theo quy mô, giảm chi phí vận hành trên mỗi đơn vị tài sản, mở rộng mạng lưới khách hàng và gia tăng năng lực thương lượng lãi suất huy động, từ đó tối đa hóa tỷ suất sinh lời trên tài sản.

3. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và dự phòng rủi ro (LLR) ảnh hưởng ra sao đến hiệu quả tài chính? Nợ xấu (NPL) và dự phòng rủi ro (LLR) đều tác động tiêu cực có ý nghĩa thống kê cao đến ROE và NIM. Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng mất đi nguồn thu lãi thực tế và buộc phải trích lập dự phòng tổn thất cho vay lớn hơn, làm tăng chi phí hoạt động và giảm sút trực tiếp lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu.

4. Các yếu tố kinh tế vĩ mô như GDP và CPI tác động thế nào đến ngân hàng? Tăng trưởng kinh tế GDP có tác động tích cực đến cả ROA và ROE nhờ kích cầu tín dụng và cải thiện khả năng trả nợ của bên đi vay. Trong khi đó, tỷ lệ lạm phát CPI có mối tương quan thuận chiều với ROA, cho thấy các ngân hàng thương mại Việt Nam đã chủ động chuyển dịch chi phí lạm phát vào lãi suất cho vay danh nghĩa.

5. Vì sao tỷ lệ dư nợ cho vay (LOAN) lại có mối quan hệ nghịch chiều với ROA và NIM? Mặc dù cho vay là hoạt động tạo doanh thu chính, nhưng tỷ lệ LOAN quá cao trên tổng tài sản phản ánh chiến lược tăng trưởng tín dụng nóng đi kèm rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Tình trạng này làm phát sinh chi phí huy động vốn cao hơn và tăng nguy cơ nợ quá hạn, dẫn đến sự sụt giảm biên lãi thuần NIM và tỷ suất ROA.

Kết luận

Tổng kết toàn bộ công trình nghiên cứu, luận văn đã đạt được những đóng góp nổi bật sau:

• Hệ thống hóa khung lý thuyết CAMEL và các mô hình tài chính hiện đại để đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng.
• Phân tích thực nghiệm trên mẫu dữ liệu gồm 28 ngân hàng thương mại Việt Nam trong 11 năm (2011–2021) với 307 quan sát, đảm bảo độ tin cậy và tính bao quát cao.
• Khắc phục hiện tượng nội sinh và khuyết tật dữ liệu bảng thông qua mô hình hồi quy S-GMM, xác định rõ vai trò tích cực của biến SIZE, GDP, CPI và tác động tiêu cực của các biến FATA, LLR, NPL, LOAN.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm tăng cường an toàn vốn (CAR đạt 10-12%), cắt giảm chi phí tài sản cố định, siết chặt quản trị nợ xấu và đa dạng hóa nguồn thu.
• Định hình lộ trình hành động cụ thể cho hệ thống ngân hàng giai đoạn 2024–2028 hướng tới phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản trị ngân hàng, cơ quan điều hành chính sách và giới nghiên cứu tài chính. Hãy áp dụng ngay các khuyến nghị từ mô hình để tối ưu hóa hiệu quả tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh cho tổ chức tín dụng của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu. Sau khi phân tích sự cần thiết của đề tài, tác giả đã xác định rõ mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cuối cùng là bố cục của luận văn gồm 5 chương. Những định hướng nêu trên là cơ sở để tác giả trình bày luận văn này ở những chương tiếp theo. 8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 2.

Tổng quan về tình hình hoạt động tài chính của các ngân hàng thương mại 2. Định nghĩa về hoạt động tài chính Theo nghiên cứu của Nguyễn Thu Thủy (2011), “Vấn đề doanh nghiệp quan tâm là hiệu quả kinh doanh, tức là một đồng vốn kinh doanh có thể mang lại lợi nhuận là bao nhiêu chứ không chỉ đơn thuần là chỉ tiêu lợi nhuận”. Hiệu quả tài chính còn được gọi là hiệu quả sản xuất - kinh doanh hay hiệu quả doanh nghiệp là hiệu quả kinh tế xét trong phạm vi một doanh nghiệp. Hiệu quả tài chính của doanh nghiệp là hiệu quả của việc huy động, sử dụng và quản lý vốn trong doanh nghiệp.

Theo Will (2021): “Hiệu quả tài chính là thước đo khách quan đánh giá mức độ doanh nghiệp có thể sử dụng tài sản từ phương thức kinh doanh chính của mình và tạo ra doanh thu. Thuật ngữ này được sử dụng như một thước đo chung về sức khỏe tài chính tổng thể của doanh nghiệp trong thời kỳ nhất định”. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Thủy và Nguyễn Thị Hạnh Duyên (2016) cho thấy, có 2 nhóm chỉ tiêu tài chính: theo giá trị sổ sách và theo góc độ thị trường. Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả sử dụng cả 2 chỉ tiêu hiệu quả tài chính theo giá trị sổ sách (ROE) và trên góc độ thị trường (PB).

Hiệu quả tài chính hay còn gọi là hiệu quả kinh doanh là hiệu quả thu được từ hoạt động kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Số lợi nhuận thu được hoặc bị mất đi của mỗi doanh nghiệp là biểu hiện trực tiếp của hoạt động kinh doanh. Hiệu quả tài chính, theo nghĩa rộng hơn, đề cập đến mức độ các mục tiêu tài chính đang được thực hiện hoặc đã được đáp ứng. Đây là quá trình tính toán giá trị tiền tệ của các kết quả của các chính sách và hoạt động của một công ty.

Nó được sử dụng để đánh giá sức khỏe tài chính tổng thể của một công ty trong một khoảng thời gian cụ thể và cũng có thể được sử dụng để so sánh các doanh nghiệp tương tự trong cùng một ngành hoặc các ngành khác nhau. Hiệu quả tài chính có bản chất trực tiếp nên có thể dễ dàng định hướng. Hiệu quả tài chính trong ngành ngân hàng là một khái niệm rộng phản ánh kết quả hoạt động thương mại và đầu tư của ngân hàng, cũng như các yếu tố nội tại của ngân hàng trong môi trường kinh tế. 9 Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây như San và Heng (2013).

Ongore & Kusa (2013) đã sử dụng các phương pháp ước tính khác nhau để đo lường và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tài chính của các ngân hàng thương mại. Các nghiên cứu này đo lường hiệu quả hoạt động tài chính của các ngân hàng thương mại bằng ba thước đo tài chính: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Hiệu quả hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại là một phạm trù hoạt động kinh tế - tài chính phản ánh chất lượng hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại; đó là khả năng của ngân hàng thương mại để đạt được các mục tiêu kinh doanh bằng cách thiết lập, tổ chức và điều hành các chiến lược, chính sách và chương trình kinh doanh. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại 2.

Nhóm tiêu chí về an toàn vốn  Hệ số an toàn vốn (CAR - Capital Adequacy Ratio) xác định theo công thức: Vốn tự có × 100% Car = Tài sản có rủi ro Hiện nay, theo Thông tư số 22/2019 / TT-NHNN, các tổ chức tín dụng hoạt động tại Việt Nam phải duy trì hệ số CAR tối thiểu là 8%. Tiêu chí về chất lượng của tài sản và tình hình nguồn vốn  Đánh giá tình trạng của tài sản: Chất lượng tài sản là một chỉ tiêu tổng hợp thể hiện tính bền vững về năng lực tài chính và quản trị của ngân hàng thương mại. Đánh giá quy mô chất lượng tài sản được thể hiện qua các chỉ tiêu: tổng dư nợ, tốc độ tăng tổng tài sản, tốc độ tăng dư nợ, tỷ lệ nợ xấu, quá hạn, tỷ trọng dư nợ. nợ trên tổng tài sản….

 Đánh giá tình hình nguồn vốn: Nguồn vốn huy động là một chỉ tiêu rất quan trọng đối với hoạt động của ngân hàng. Nếu ngân hàng huy động thêm vốn thì đơn vị có khả năng mở rộng quy mô cho vay vì ngân hàng là người đi vay để cho vay. Vì vậy, đơn vị phải thường xuyên theo dõi quy mô và cơ cấu nguồn vốn huy động theo kỳ hạn, theo đối tượng huy động (tổ chức kinh tế, cá nhân), loại tiền (VNĐ và ngoại tệ),. để làm cơ sở xác định cơ cấu của từng thành phần trong vốn huy động.

Qua đó có thể rà soát, đánh giá các nguồn 10 vốn huy động để có biện pháp điều chỉnh hợp lý. Đồng thời nắm bắt được tốc độ tăng trưởng của nguồn vốn huy động. Các chỉ tiêu đánh giá quy mô và chất lượng nguồn vốn như cơ cấu nguồn vốn, lãi suất huy động bình quân, tổng nguồn vốn, tốc độ tăng vốn,…. Nhóm tiêu chí về khả năng sinh lời Là chỉ tiêu cụ thể nhất phản ánh quy mô, chất lượng và hiệu quả của quá trình hoạt động, định hướng kinh doanh và năng lực cạnh tranh của ngân hàng.

Khả năng sinh lời được đánh giá dựa trên hai thước đo: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA), Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM). Khả năng sinh lời là thước đo để đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại. Khả năng sinh lời được phân tích thông qua các thông số sau: ROE: Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity - ROE) Lợi nhuận sau thuế ROE (%) = × 100 Vốn chủ sở hữu ROA: thể hiện khả năng sinh lời trên tổng tài sản - thước đo quản lý của ngân hàng, thể hiện khả năng chuyển tài sản thành thu nhập ròng của ngân hàng (Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản - ROA) Lợ𝑖 nhuận sau thuế ROA (%) = × 100 Tổng tài sản Theo Basel, ROE > 15% và ROA > 1% được coi là tốt. Nếu ROA hoặc ROE của ngân hàng nào cao thì ngân hàng đó được khách hàng và nhà đầu tư đánh giá cao hơn.

Vì vậy, khả năng sinh lời cao là một chỉ tiêu tốt phản ánh sức mạnh tài chính, tạo nên sức cạnh tranh của NHTM. NIM: đo lường mức chênh lệch giữa thu từ lãi và chi phí trả lãi mà ngân hàng có thể đạt được thông qua hoạt động kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và theo đuổi nguồn vốn có chi phí thấp; cho thấy ngân hàng đã tối đa hóa các nguồn thu từ lãi và giảm thiểu chi phí từ lãi. Thu nhập lãi thuần NIM(%) = × 100 Tổng tài sản sinh lời từ lãi bình quân 11 2. Nhóm tiêu chí về tính thanh khoản Đảm bảo tính thanh khoản: Tỷ lệ giữa tín dụng trên vốn huy động.

Ngày 15/11/2019, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành Thông tư số 22/2019 / TT-NHNN quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo công thức sau: L LDR(%) = × 100 D Trong đó: LDR là tỷ lệ giữa dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi; L là tổng dư nợ cho vay; D là tổng số tiền gửi theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Tỷ lệ LDR của khối ngân hàng thương mại cổ phần đạt mức cao nhất. Qua đó, cho thấy các ngân hàng tư nhân có xu hướng đánh đổi rủi ro thanh khoản với khả năng sinh lời. Chỉ số vị thế tiền mặt (cash position index): chỉ số này có tính thanh khoản tốt.

T𝑖ề𝑛 𝑚ặ𝑡 + Tiền gửi tại các NHTM khác Chỉ số vị thế tiền mặt = Tổng tài sản Chỉ số vị thế tiền mặt có tính thanh khoản tốt. Điều này cho thấy nếu chỉ số vị thế tiền mặt cao thì trạng thái thanh khoản của các ngân hàng thương mại càng cao. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình hoạt động tài chính của ngân hàng thương mại cổ phần theo Khung an toàn CAMEL Trong những năm 1970, ba cơ quan quản lý ngân hàng liên bang ở Hoa Kỳ đã thiết lập khuôn khổ phân tích CAMEL như một phần của "Hệ thống xếp hạng các tổ chức tài chính thống nhất." Hệ thống CAMEL được thiết kế bởi Cục Dự trữ Liên bang, Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang và Văn phòng Cơ quan Kiểm soát Tiền tệ nhằm cung cấp trạng thái hiệu quả của các tổ chức tài chính và ngân hàng. Tính đủ vốn, Chất lượng tài sản, Quản lý, Thu nhập và Tính thanh khoản (CAMEL) là viết tắt của Tính đủ vốn, Chất lượng tài sản, Quản lý, Thu nhập và Tính thanh khoản.

Tỷ lệ đủ vốn (C) Hiệp ước vốn được xây dựng bởi Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng nhằm thống nhất các tiêu chí về an toàn vốn. Ngoài ra, ủy ban đã tạo ra một số khuôn khổ đo lường vốn và tiêu chuẩn vốn. Basel I xác định mức độ an toàn vốn cho các nước G-10, trong khi Basel II cập nhật yêu cầu về Mức độ đủ vốn bằng cách tăng mức độ nhạy cảm của vốn đối với rủi ro ngân hàng chính và Basel III cải thiện khả năng của khu vực ngân hàng trong việc chống lại các cú sốc phát sinh từ căng thẳng tài chính và kinh tế, giảm nguy cơ căng thẳng kinh tế tài chính tràn vào nền kinh tế thực. Niềm tin của người gửi tiền được củng cố nhờ nền tảng vốn mạnh.

Hơn nữa, một công ty có tình hình tài chính mạnh sẽ có khả năng theo đuổi các khả năng thương mại tốt hơn và có nhiều thời gian và linh hoạt hơn để đối phó với những thách thức phát sinh từ những tổn thất không lường trước được, dẫn đến lợi nhuận cao hơn. Mức đủ vốn (C) đề cập đến mức dự trữ vốn tối thiểu theo luật định mà các ngân hàng và các tổ chức tài chính khác phải duy trì.