CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm tài trợ thương mại: Thương mại là hoạt động trao đổi của cải, hàng hóa, dịch vụ, kiến thức, tiền tệ… giữa hai hay nhiều đối tác, và có thể nhận lại một giá trị nào đó (bằng tiền thông qua giá cả hay bằng hàng hóa, dịch vụ khác như trong hình thức thương mại hàng đổi hàng). Trong quá trình này, người bán là người cung cấp của cải, hàng hóa, dịch vụ. cho người mua, đổi lại người mua sẽ phải trả cho người bán một giá trị tương đương nào đó.
Nguyên nhân tồn tại thương mại là sự chuyên môn hóa và phân chia lao động, trong đó các nhóm người nhất định nào đó chỉ tập trung vào việc sản xuất để cung ứng các hàng hóa hay dịch vụ thuộc về một lĩnh vực nào đó để đổi lại hàng hóa hay dịch vụ của các nhóm người khác. Tài trợ thương mại (Commercial Sponsorship) của Ngân hàng thương mại (NHTM) là việc Ngân hàng thương mại dùng uy tín và tài chính của mình để hỗ trợ, tài trợ cho các hoạt động thương mại từ khâu sản xuất đến tiêu dùng sản phẩm trên thị trường thế giới. Nói cách khác, tài trợ thương mại (TTTM) là hình thức Ngân hàng hỗ trợ cho đơn vị tổ chức hoặc doanh nghiệp thông qua các dịch vụ như: dịch vụ nhờ thu, tín dụng chứng từ, bảo lãnh nước ngoài,. mà ở đó khách hàng tham gia giao dịch tài trợ thương mại phải trả một khoản phí nhất định để được hưởng những quyền lợi và tiềm năng thương mại có thể mang lại từ việc tài trợ chương trình.
Nếu xét về hình thức tài trợ thì tài trợ thương mại được thực hiện dưới 2 hình thức: tài trợ thương mại trực tiếp và tài trợ thương mại gián tiếp. - Tài trợ thương mại trực tiếp là tập hợp các biện pháp hoặc hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 5 thường được thực hiện qua việc cho vay ngắn, trung, dài hạn để tài trợ cho hoạt động xuất nhập khẩu nguyên nhiên vật liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây chuyền sản xuất… hoặc được thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ về tiền tệ, tín dụng ngân hàng như: các dịch vụ thanh toán quốc tế (tín dụng chứng từ, nhờ thu), bảo lãnh, bao thanh toán, thuê mua tài chính… - Tài trợ thương mại gián tiếp là tập hợp các biện pháp hoặc hình thức hữu hiệu nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp như: chính sách thuế xuất nhập khẩu; chính sách tỷ giá hối đoái, chính sách lãi suất. Vai trò của tài trợ thương mại Ngày nay, trong xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế và thương mại quốc tế ngày càng phát triển thì TTTM đã trở thành một hoạt động cơ bản, chiếm tỷ trọng lớn trong các lĩnh vực kinh doanh của Ngân hàng thương mại. Hoạt động TTTM của ngân hàng thương mại là mắt xích không thể thiếu được trong quá trình thực hiện một hợp đồng ngoại thương.
Ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian thanh toán, đóng góp rất lớn cho các doanh nghiệp, nền kinh tế và chính bản thân ngành ngân hàng. Đối với nền kinh tế Bất cứ quốc gia nào muốn phát triển kinh tế không chỉ dựa vào sản xuất trong nước mà còn giao dịch quan hệ với các nước khác. Do khác nhau về điều kiện tự nhiên như tài nguyên, khí hậu… nếu chỉ dựa vào sản xuất trong nước không thể cung cấp đủ hàng hoá, dịch vụ đủ đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu thụ của nền kinh tế mà phải nhập những mặt hàng cần thiết như nguyên liệu, vật tư, máy móc thiết bị, hàng tiêu dùng thiết yếu mà trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất với chi phí cao hơn. Ngược lại, trên cơ sở khai thác tiềm năng và những lợi thế kinh tế vốn có, nền kinh tế ngoài việc phục vụ nhu cầu trong nước còn có thể tạo nên thặng dư có thể xuất khẩu sang các nước khác, góp phần tăng ngoại tệ cho đất nước để nhập khẩu các mặt hàng 6 còn thiếu và để trả nợ.
Như vậy, do nhu cầu phát triển kinh tế mà phát sinh nhu cầu trao đổi, giao dịch hàng hoá giữa các nước với nhau hay nói cách khác hoạt động xuất nhập khẩu là yêu cầu khách quan của nền kinh tế. TTTM của ngân hàng thương mại tạo điều kiện cho hàng hóa xuất nhập khẩu lưu thông trôi chảy. Thông qua tài trợ của ngân hàng, hàng hoá xuất nhập khẩu theo yêu cầu của thị trường được thực hiện thường xuyên, liên tục, đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế. Tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh, làm động cơ thúc đẩy nền kinh tế.
Doanh nghiệp có sự giúp đỡ của ngân hàng, có vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh, hiện đại hoá trang thiết bị làm tăng năng suất lao động. Doanh nghiệp phát triển chính là kinh tế đất nước phát triển. TTTM là chiếc cầu nối liền giữa các quốc gia trong hoạt động kinh doanh đối ngoại. Từ đó, tạo điều kiện thúc đẩy, phát triển hoạt động ngoại thương, đẩy mạnh quá trình sản xuất lưu thông hàng hóa, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn, góp phần phát triển kinh tế.
Bên cạnh đó, hoạt động TTTM làm tăng khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, đồng thời thu hút một lượng ngoại tệ đáng kể vào trong nước. Với tư cách là một thành viên hoạt động trong lĩnh vực quốc tế, vai trò của ngân hàng trong tài trợ thương mại quốc tế đã có đóng góp đáng kể đối với nền kinh tế đất nước, vào cán cân thanh toán quốc gia bằng việc cung cấp các dịch vụ ở nước ngoài. Các dịch vụ ngân hàng cung cấp được gọi là “xuất khẩu vô hình”, bở vì chúng là các dịch vụ chứ không phải hàng hóa hữu hình. Ngày nay, xuất khẩu vô hình đóng góp ngày càng lớn vào trong thu nhập quốc gia và điều đó nói lên vai trò ngày càng quan trọng của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế của ngân hàng thương mại.
Đối với doanh nghiệp Với sự giúp đỡ của Ngân hàng trong việc hỗ trợ nhu cầu vốn của doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể tồn tại và đứng vững trong nền kinh tế thị 7 trường, mở rộng sản xuất kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho người lao động đồng thời hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước. Các doanh nghiệp muốn có sản phẩm chất lượng tốt, giá rẻ, năng suất cao và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng thì phải có đầy đủ nguyên liệu đầu vào, cơ sở vật chất kỹ thuật, con người. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp Việt Nam đang gặp khó khăn về vốn, công nghệ, dây chuyền sản xuất lạc hậu nên các sản phẩm khó có thể cạnh tranh với các sản phẩm nước ngoài. TTTM giúp cho hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu trở nên thuận lợi và dễ dàng hơn.
Thương mại quốc tế dựa trên lợi thế so sánh tương đối để mang hàng hóa rẻ hơn của nước mình đổi lấy hàng hóa đắt hơn của nước khác. Từ đó, doanh nghiệp có được nguồn nguyên vật liệu đầu vào chất lượng tốt, giá cả phù hợp, đảm bảo sản xuất ra các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa nền kinh tế như hiện nay, doanh nghiệp nào cũng hướng đến mục tiêu xuất khẩu, mở rộng thị trường. Chính tài trợ thương mại đã tạo điều kiện để các doanh nghiệp tiến gần hơn tới mục đích này.
Tính đa dạng của các hình thức tài trợ thương mại quốc tế đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có cơ hội lựa chọn sử dụng các loại hình tài trợ phù hợp, đơn giản hóa quá trình mua bán, mở rộng quy mô và thị trường vươn ra thế giới. Thương mại quốc tế liên quan đến các phương thức thanh toán quốc tế. Bằng các nghiệp vụ của mình, ngân hàng trở thành trung gian, biến các phương thức thanh toán trở nên đơn giản hơn, đảm bảo thanh toán an toàn, nhanh chóng và chính xác. Ngân hàng cung ứng nhiều dịch vụ tài trợ khác nhau cho nhà nhập khẩu như phát hành thư tín dụng, tài trợ cho vay nhập hàng, tài trợ mua bán trung gian, bảo lãnh …, từ đó giúp nhà nhập khẩu đảm bảo thanh toán cho người xuất khẩu, nâng cao hiệu quả khi tiến hành các thương vụ và các doanh nghiệp cũng dần củng cố được vị thế của mình, tạo niềm tin vững chắc trong lòng khách hàng và đối tác nước ngoài.
Ngoài ra, 8 Ngân hàng còn giúp cho người mua và người bán loại trừ được rủi ro thông qua các nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro, các hợp đồng mua bán hoặc chuyển đổi ngoại tệ tùy theo sự lựa chọn của khách hàng. Đối với bản thân ngân hàng TTTM tạo nguồn thu dịch vụ đáng kể góp phần tăng lợi nhuận và doanh thu của ngân hàng. Tương ứng với mỗi hình thức thanh toán quốc tế khác nhau ngân hàng có thể thu được các khoản phí khác nhau như: phí phát hành thư tín dụng, phí thanh toán thư tín dụng, phí phát hành bảo lãnh…Thêm vào đó, Ngân hàng có thể thu thêm được lợi nhuận thông qua việc thu lãi từ khách hàng (lãi suất chiết khấu, lãi suất cho vay…). Hơn nữa, hoạt đọng tài trợ thương mại quốc tế góp phần thúc đẩy sự phát triển nói chung của các loại hình dịch vụ khác nhau của ngân hàng như nghiệp vụ tín dụng, thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối.
Từ đó tạo sự gắn kết giữa các loại hình dịch vụ với nhau, nâng cao được tính cạnh tranh và tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh. TTTM quốc tế hạn chế rủi ro, đảm bảo tính an toàn cho ngân hàng. Các Ngân hàng có thể hạn chế được rủi ro thông qua việc quản lý nguồn thu một cách tập trung, tránh tình trạng chiếm dụng vốn của doanh nghiệp. Chẳng hạn, Ngân hàng chuyển bộ chứng từ giao hàng để đòi tiền người nhập khẩu nước ngoài thì Ngân hàng sẽ chỉ định việc thanh toán tiền hàng thông qua tài khoản của người xuất khẩu mở tại Ngân hàng.
Thông qua tài trợ thương mại, các ngân hàng có thể mở rộng mối quan hệ hợp tác với các ngân hàng thương mại nước ngoài và tiếp cận được với thị trường tài chính – ngân hàng toàn cầu. Bởi vì, để thực hiện tài trợ cho các doanh nghiệp trong hoạt động thương mại quốc tế thì thông thường cần phải có sự phối kết hợp giữa các ngân hàng khác nữa.