I. Tổng quan về quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông mới
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đánh dấu bước chuyển đổi căn bản trong nền giáo dục Việt Nam. Chương trình tiếp cận theo mô hình phát triển năng lực, chú trọng hình thành phẩm chất và năng lực người học. Hoạt động trải nghiệm trở thành nội dung giáo dục bắt buộc, xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12. Tại các trường THCS, hoạt động trải nghiệm giúp học sinh phát triển toàn diện đức, trí, thể, mỹ. Hoạt động bao gồm các lĩnh vực: hoạt động hướng về bản thân, hướng về xã hội, hướng về tự nhiên và hoạt động lao động, hướng nghiệp. Quản lý hoạt động trải nghiệm đòi hỏi sự đồng bộ từ cấp Sở, Phòng đến từng nhà trường. Công tác quản lý bao gồm phát triển chương trình, lập kế hoạch, tổ chức nhân sự, chỉ đạo giám sát, kiểm tra đánh giá và quản lý cơ sở vật chất. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuộc về cấp quản lý, đội ngũ giáo viên và môi trường giáo dục.
1.1. Khái niệm và đặc điểm hoạt động trải nghiệm trong chương trình mới
Hoạt động trải nghiệm theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 là hoạt động giáo dục bắt buộc. Học sinh được trực tiếp tham gia các hoạt động cá nhân và tập thể. Qua đó, các em hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cần thiết. Đặc điểm nổi bật là tính thực tiễn cao, gắn liền với đời sống xã hội. Hoạt động bao gồm bốn lĩnh vực chính. Lĩnh vực hướng về bản thân giúp học sinh tự nhận thức, tự quản lý. Lĩnh vực hướng về xã hội phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác. Lĩnh vực hướng về tự nhiên nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên. Lĩnh vực lao động và hướng nghiệp định hướng nghề nghiệp tương lai.
1.2. Vai trò quản lý hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THCS
Quản lý hoạt động trải nghiệm đóng vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện. Quản lý hiệu quả đảm bảo hoạt động được triển khai đúng mục tiêu, nội dung. Công tác quản lý giúp huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong và ngoài nhà trường. Quản lý tốt tạo sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng giáo dục. Hiệu trưởng chịu trách nhiệm chính trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện. Quản lý còn bao gồm việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên kết quả hoạt động. Qua đó, nhà trường kịp thời điều chỉnh, rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng.
II. Phân tích thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường THCS Móng Cái
Thành phố Móng Cái là đô thị cửa khẩu, có điều kiện kinh tế xã hội phát triển. Giáo dục THCS trên địa bàn có nhiều thuận lợi về cơ sở vật chất và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, thực tế triển khai hoạt động trải nghiệm còn nhiều hạn chế. Nhận thức của một số cán bộ quản lý, giáo viên về hoạt động trải nghiệm chưa đầy đủ. Công tác xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm cấp trường còn lúng túng. Kế hoạch tổ chức thiếu tính hệ thống, chưa gắn với đặc điểm địa phương. Cơ sở vật chất phục vụ hoạt động trải nghiệm chưa được đầu tư đúng mức. Đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm thiếu kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm. Sự phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng xã hội chưa thường xuyên. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm chưa được coi trọng đúng mức.
2.1. Những thuận lợi trong công tác quản lý hoạt động trải nghiệm ở Móng Cái
Thành phố Móng Cái có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai hoạt động trải nghiệm. Kinh tế cửa khẩu phát triển tạo nguồn lực tài chính cho giáo dục. Địa phương có nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh làm địa điểm trải nghiệm. Các doanh nghiệp, tổ chức xã hội sẵn sàng phối hợp với nhà trường. Sở và Phòng Giáo dục ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn triển khai. Đội ngũ cán bộ quản lý được tập huấn về chương trình giáo dục phổ thông mới. Nhiều trường THCS đã có kinh nghiệm tổ chức hoạt động ngoại khóa trước đây. Phụ huynh học sinh nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm.
2.2. Những hạn chế và thách thức trong quản lý hoạt động trải nghiệm
Nhiều cán bộ quản lý chưa nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò của hoạt động trải nghiệm. Công tác lập kế hoạch thiếu chi tiết, chưa lồng ghép với kế hoạch giáo dục chung. Đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm thiếu kiến thức, kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động chưa đáp ứng yêu cầu. Ngân sách đầu tư cho hoạt động trải nghiệm còn hạn chế. Việc đánh giá kết quả hoạt động còn mang tính hình thức, chưa thực chất. Sự phối hợp với gia đình và cộng đồng chưa thường xuyên, thiếu chiều sâu. Một số hoạt động tổ chức sơ sài, chưa đạt mục tiêu giáo dục đề ra.
III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường THCS
Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống văn bản chỉ đạo từ cấp Sở đến nhà trường. Thứ hai, xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm cấp trường phù hợp đặc điểm địa phương. Thứ ba, tăng cường tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên. Thứ tư, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động trải nghiệm. Thứ năm, phát huy vai trò của cha mẹ học sinh và cộng đồng trong giáo dục. Thứ sáu, xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm khoa học. Thứ bảy, tổ chức kiểm tra giám sát thường xuyên, kịp thời chấn chỉnh sai sót. Thứ tám, biểu dương khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc.
3.1. Giải pháp về xây dựng chương trình và kế hoạch triển khai
Nhà trường cần xây dựng chương trình hoạt động trải nghiệm cấp trường chi tiết, cụ thể. Chương trình phải bám sát định hướng của chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nội dung hoạt động cần gắn với đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội địa phương. Kế hoạch tổ chức phải rõ ràng về mục tiêu, nội dung, hình thức, thời gian thực hiện. Cần phân công trách nhiệm cụ thể cho từng cán bộ, giáo viên phụ trách. Chương trình phải đảm bảo tính liên tục, xuyên suốt trong năm học. Các hoạt động cần đa dạng, hấp dẫn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh THCS.
3.2. Giải pháp về đào tạo nhân sự và tăng cường cơ sở vật chất
Đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm. Nhà trường tổ chức các chuyên đề sinh hoạt chuyên môn về phương pháp tổ chức. Cán bộ quản lý cần được tập huấn về quy trình quản lý hoạt động trải nghiệm. Cơ sở vật chất cần được đầu tư theo hướng đa chức năng, linh hoạt. Xây dựng không gian trải nghiệm trong và ngoài nhà trường. Liên kết với các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp để mở rộng địa điểm trải nghiệm. Sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tổ chức hoạt động trải nghiệm.
IV. Kết luận và hướng phát triển quản lý hoạt động trải nghiệm tại Móng Cái
Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm tại các trường THCS thành phố Móng Cái cho thấy nhiều kết quả đáng ghi nhận. Công tác quản lý đã bước đầu đi vào nền nếp, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Các nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm có ý nghĩa. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục về nhận thức, năng lực và nguồn lực. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với giáo dục THCS. Mô hình quản lý hoạt động trải nghiệm tại Móng Cái có thể tham khảo áp dụng cho các địa phương khác.
4.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính
Nghiên cứu đã hệ thống cơ sở lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm theo chương trình mới. Khảo sát thực trạng tại các trường THCS thành phố Móng Cái một cách toàn diện. Đánh giá ưu điểm, hạn chế trong công tác quản lý hoạt động trải nghiệm. Xác định rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hoạt động trải nghiệm. Đề xuất hệ thống giải pháp phù hợp, có tính khả thi cao. Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực và tăng cường nguồn lực. Kết quả nghiên cứu đáp ứng mục đích, nhiệm vụ của đề tài đã đặt ra.
4.2. Hướng phát triển và áp dụng trong thực tiễn giáo dục
Kết quả nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho quản lý hoạt động trải nghiệm. Các giải pháp cần được điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Nhà trường cần xây dựng kế hoạch dài hạn, bền vững cho hoạt động trải nghiệm. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hoạt động trải nghiệm. Mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp cận kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về hoạt động trải nghiệm trong nhà trường. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng tại các trường THCS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
