Khóa luận nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietinbank Hoàng Mai

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế hiện đại, cung cấp đa dạng dịch vụ… 70 trang · Học viện Chính sách và Phát triển · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Đào Văn Hùng
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Tài chính Đầu tư
• Đề tài: Nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Vietinbank Hoàng Mai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA NHTM
• 1.1. Tổng quan về hoạt động cho vay của NHTM
• 1.2. Khái quát chung về Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế thị trường
• 1.3. Chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp tại NHTM
• 1.3.1. Các tiêu chí đánh giá chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp
• 1.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cho vay đối với KHDN tại NHTM
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH HOÀNG MAI
• 2.1. Khái quát chung về Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai
• 2.1.1. Giới thiệu chung về Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai
• 2.1.2. Mô hình tổ chức, chức năng nhiệm vụ các phòng ban của Vietinbank – Hoàng Mai
• 2.1.3. Những nghiệp vụ kinh doanh chủ yếu
• 2.1.4. Khái quát kết quả kinh doanh tại Vietinbank – Chi nhánh Hoàng Mai giai đoạn 2018-2020
• 2.2. Thực trạng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp tại Vietinbank Hoàng Mai
• 2.2.1. Quy trình cho vay KHDN tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam tại Chi nhánh Hoàng Mai
• 2.2.2. Phân tích các chỉ tiêu đánh giá chất lượng hoạt động cho vay KHDN tại Chi nhánh Hoàng Mai (2018-2020)
• 2.2.3. Đánh giá tổng quan về thực trạng chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp tại Vietinbank Hoàng Mai
• 2.2.3.1. Những thành công
• 2.2.3.2. Những hạn chế
• 2.2.3.3. Nguyên nhân dẫn đến hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH HOÀNG MAI
• 3.1. Định hướng nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ của Vietinbank – Chi nhánh Hoàng Mai
• 3.1.1. Định hướng chung
• 3.1.2. Định hướng của chi nhánh Hoàng Mai
• 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng công tác thẩm định
• 3.2.2. Nâng cao trình độ năng lực và phẩm chất cán bộ tín dụng
• 3.2.3. Nắm vững thông tin khách hàng vay vốn và theo dõi tình hình sử dụng vốn vay của các doanh nghiệp
• 3.2.4. Đa dạng hóa các loại hình sản phẩm cho vay đối với Doanh nghiệp
• 3.2.5. Ngăn ngừa, xử lí nợ quá hạn
• 3.2.6. Có các chương trình đào tạo cán bộ phân tích tín dụng chuyên môn hóa theo các lĩnh vực cụ thể
• 3.2.7. Hiện đại hóa công nghệ Ngân hàng
• 3.3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng cho vay Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam- Chi nhánh Hoàng Mai
• 3.3.1. Kiến nghị đối với Vietinbank Hoàng Mai
• 3.3.2. Kiến nghị đối với Doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chất Lượng Cho Vay DNVVN Tại Vietinbank

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế hiện đại, cung cấp đa dạng dịch vụ tài chính, trong đó cho vay là hoạt động cốt lõi. Cho vay là nghiệp vụ kinh doanh cơ bản, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản và tạo ra phần lớn thu nhập cho ngân hàng. Đây là hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay mang lại lợi nhuận lớn nhất nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro cao nhất. Để đảm bảo sự tồn tại và phát triển bền vững, hoạt động cho vay cần an toàn và hiệu quả. Theo TS Lê Văn Tề và Th.s Huỳnh Thị Phương Thảo (2010), cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền trong thời hạn nhất định, với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi.

1.1. Khái Niệm Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng TMCP

Trong lĩnh vực ngân hàng, cho vay là giao dịch tài sản giữa ngân hàng và các tổ chức kinh tế hoặc cá nhân (bên đi vay). Ngân hàng giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận. Bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán. Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của ngân hàng, là một khoản mục cơ bản của tài khoản có của ngân hàng. Nó phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình cho vay khác nhau, từ cho vay ngắn hạn đến trung và dài hạn.

1.2. Đặc Điểm Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Thời hạn vay càng dài thì rủi ro càng lớn, do đó lãi suất cho vay với các khoản trung và dài hạn thường cao hơn so với ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường được sử dụng cho mục đích chi tiêu sinh hoạt, tiêu dùng cá nhân, chi trả lương, mua nguyên vật liệu, bổ sung vốn lưu động. Cho vay trung và dài hạn thường tài trợ cho nhu cầu mở rộng sản xuất, mua sắm máy móc, thiết bị khoa học công nghệ, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Chất lượng các khoản vay tốt, đặc biệt các khoản vay trung và dài hạn, sẽ mang lại thu nhập cao cho ngân hàng.

1.3. Nguyên Tắc Cho Vay Của Ngân Hàng TMCP Hiện Nay

Khi khách hàng cần vay vốn từ NHTM, ngoài các giấy tờ, chứng từ cần thiết, khách hàng cần đảm bảo ba nguyên tắc cho vay. Các nguyên tắc này có quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau thành một tổng thể thống nhất, có ảnh hưởng rất lớn đến quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các thành phần kinh tế, phòng ngừa được các yếu tố rủi ro, đảm bảo an toàn tín dụng, đồng thời gây sức ép buộc các đơn vị kinh tế tìm mọi biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế. Vốn vay phải có mục đích và sử dụng đúng mục đích đã thỏa thuận trong Hợp đồng tín dụng. Vốn vay phải được hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Vốn vay phải có đảm bảo.

II. Thách Thức Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng DNVVN Vietinbank

Hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) tại Vietinbank Hoàng Mai đối mặt với nhiều thách thức. Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank. Việc đánh giá chính xác khả năng trả nợ của DNVVN trở nên khó khăn do thông tin tài chính hạn chế và biến động thị trường. Nợ xấu doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank Hoàng Mai có thể gia tăng do ảnh hưởng của dịch bệnh và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Quản lý hiệu quả rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của hoạt động cho vay DNVVN.

2.1. Khó Khăn Trong Đánh Giá Năng Lực Tài Chính DNVVN

DNVVN thường có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và hệ thống kế toán chưa hoàn thiện. Điều này gây khó khăn cho việc thu thập và phân tích thông tin tài chính một cách chính xác. Ngân hàng cần có phương pháp đánh giá phù hợp để xác định khả năng trả nợ thực tế của DNVVN, bao gồm cả việc xem xét các yếu tố phi tài chính như kinh nghiệm quản lý, uy tín trên thị trường và tiềm năng phát triển.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Động Thị Trường Đến DNVVN

DNVVN dễ bị tổn thương trước các biến động của thị trường, như thay đổi chính sách, biến động giá cả và cạnh tranh gay gắt. Điều này có thể ảnh hưởng đến doanh thu và lợi nhuận của DNVVN, làm giảm khả năng trả nợ. Ngân hàng cần theo dõi sát sao tình hình thị trường và đánh giá tác động của các yếu tố bên ngoài đến hoạt động của DNVVN để có biện pháp phòng ngừa rủi ro kịp thời.

2.3. Rủi Ro Đạo Đức Trong Hoạt Động Cho Vay DNVVN

Rủi ro đạo đức có thể phát sinh từ cả phía ngân hàng và DNVVN. Cán bộ tín dụng có thể thông đồng với khách hàng để duyệt các khoản vay không đủ điều kiện. DNVVN có thể cung cấp thông tin sai lệch để được vay vốn. Ngân hàng cần tăng cường kiểm soát nội bộ và nâng cao đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng để giảm thiểu rủi ro đạo đức.

III. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Tín Dụng DNVVN Vietinbank

Để nâng cao chất lượng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Nâng cao chất lượng công tác thẩm định là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Đào tạo cán bộ tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank Hoàng Mai cần được chú trọng để nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Ứng dụng công nghệ trong quản lý tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank giúp tăng cường hiệu quả và minh bạch của quy trình cho vay. Tái cơ cấu nợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank là giải pháp cần thiết để hỗ trợ DNVVN vượt qua khó khăn.

3.1. Tăng Cường Thẩm Định Dự Án Và Phương Án Kinh Doanh

Ngân hàng cần thẩm định kỹ lưỡng tính khả thi của dự án và phương án kinh doanh của DNVVN. Cần đánh giá toàn diện các yếu tố như thị trường, công nghệ, quản lý và tài chính. Việc thẩm định cần được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu về ngành nghề kinh doanh của DNVVN.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Tín Dụng DNVVN Vietinbank

Cán bộ tín dụng cần được đào tạo bài bản về nghiệp vụ tín dụng, phân tích tài chính và quản lý rủi ro. Cần cập nhật kiến thức thường xuyên về các quy định pháp luật và chính sách tín dụng mới. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc nâng cao đạo đức nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm của cán bộ tín dụng.

3.3. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Quản Lý Tín Dụng DNVVN

Ngân hàng cần ứng dụng công nghệ thông tin để tự động hóa quy trình tín dụng, từ khâu tiếp nhận hồ sơ đến khâu giải ngân và quản lý nợ. Sử dụng các phần mềm phân tích dữ liệu để đánh giá rủi ro tín dụng và dự báo khả năng trả nợ của DNVVN. Áp dụng các giải pháp bảo mật để đảm bảo an toàn thông tin tín dụng.

IV. Quy Trình Cho Vay DNVVN Hiệu Quả Tại Vietinbank Hoàng Mai

Để đảm bảo chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ, Vietinbank Hoàng Mai cần xây dựng một quy trình cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank Hoàng Mai hiệu quả. Phân tích tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank Hoàng Mai cần được thực hiện một cách kỹ lưỡng và khách quan. Kiểm soát tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank cần được tăng cường để phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn. Chính sách tín dụng ưu đãi doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank cần được xây dựng để hỗ trợ DNVVN tiếp cận nguồn vốn.

4.1. Xây Dựng Hồ Sơ Tín Dụng Chi Tiết Và Đầy Đủ

Hồ sơ tín dụng cần bao gồm đầy đủ các thông tin về DNVVN, như thông tin pháp lý, thông tin tài chính, thông tin về dự án và phương án kinh doanh. Cần thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, như báo cáo tài chính, thông tin từ cơ quan thuế, thông tin từ đối tác và khách hàng. Hồ sơ tín dụng cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh chính xác tình hình hoạt động của DNVVN.

4.2. Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Một Cách Toàn Diện

Cần phân tích rủi ro tín dụng từ nhiều góc độ khác nhau, như rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường và rủi ro pháp lý. Sử dụng các công cụ phân tích rủi ro hiện đại để đánh giá mức độ rủi ro của từng khoản vay. Xây dựng các biện pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp với từng loại rủi ro.

4.3. Giám Sát Và Quản Lý Nợ Vay Chặt Chẽ

Cần giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay của DNVVN. Thường xuyên kiểm tra tình hình hoạt động kinh doanh của DNVVN. Kịp thời phát hiện và xử lý các dấu hiệu bất thường. Xây dựng quy trình thu hồi nợ hiệu quả để giảm thiểu tổn thất do nợ xấu.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Cho Vay DNVVN Tại Vietinbank Hoàng Mai

Việc đánh giá hiệu quả cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ Vietinbank là cần thiết để cải thiện hoạt động cho vay. Cần xác định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay phù hợp với đặc điểm của DNVVN. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay để có biện pháp cải thiện. Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ.

5.1. Xác Định Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Cho Vay

Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay có thể bao gồm: tỷ lệ nợ xấu, tỷ suất sinh lời trên vốn, thời gian thu hồi vốn, mức độ hài lòng của khách hàng. Cần xác định trọng số của từng chỉ tiêu để có đánh giá tổng quan và chính xác.

5.2. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Cho Vay

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay có thể bao gồm: chất lượng thẩm định, năng lực cán bộ tín dụng, quy trình cho vay, chính sách tín dụng, tình hình kinh tế vĩ mô. Cần phân tích định lượng và định tính để xác định mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố.

5.3. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay DNVVN

Các giải pháp có thể bao gồm: cải thiện quy trình thẩm định, nâng cao năng lực cán bộ tín dụng, điều chỉnh chính sách tín dụng, tăng cường kiểm soát rủi ro. Cần đề xuất các giải pháp cụ thể và khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của Vietinbank Hoàng Mai.

VI. Kinh Nghiệm Nâng Cao Chất Lượng Cho Vay DNVVN Thực Tế

Nghiên cứu kinh nghiệm nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ từ các ngân hàng khác. Áp dụng các bài học kinh nghiệm vào thực tế hoạt động của Vietinbank Hoàng Mai. Chia sẻ kinh nghiệm với các chi nhánh khác của Vietinbank. Xây dựng mạng lưới kinh nghiệm để học hỏi và phát triển.

6.1. Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Thành Công

Tìm hiểu các phương pháp và kỹ thuật cho vay hiệu quả mà các ngân hàng khác đã áp dụng. Phân tích các yếu tố thành công và thất bại của các ngân hàng khác. Học hỏi các bài học kinh nghiệm để áp dụng vào thực tế.

6.2. Áp Dụng Kinh Nghiệm Vào Thực Tế Vietinbank Hoàng Mai

Điều chỉnh các phương pháp và kỹ thuật cho vay phù hợp với điều kiện thực tế của Vietinbank Hoàng Mai. Thử nghiệm các giải pháp mới và đánh giá hiệu quả. Chia sẻ kết quả với các đồng nghiệp và cấp trên.

6.3. Xây Dựng Mạng Lưới Chia Sẻ Kinh Nghiệm Trong Vietinbank

Tổ chức các buổi hội thảo và đào tạo để chia sẻ kinh nghiệm giữa các chi nhánh. Xây dựng diễn đàn trực tuyến để trao đổi thông tin và thảo luận các vấn đề liên quan đến cho vay DNVVN. Tạo điều kiện để cán bộ tín dụng học hỏi lẫn nhau.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động ngân hàng giữ vai trò điều tiết các nguồn vốn trong nền kinh tế thị trường, thực hiện chức năng phân phối và điều chuyển vốn từ chủ thể thặng dư sang chủ thể thiếu hụt thông qua quan hệ tín dụng. Trong cơ cấu tài sản và nghiệp vụ của các ngân hàng thương mại (NHTM), cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu, chiếm tỷ trọng trên 50% tổng tài sản có và đóng góp từ một phần hai đến hai phần ba tổng thu nhập (chiếm khoảng 80% doanh thu tín dụng). Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam với hơn 94,8% tổng số doanh nghiệp thuộc nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), phân khúc khách hàng này trở thành thị trường mục tiêu mà các NHTM tập trung tiếp cận và cạnh tranh phát triển sản phẩm. Khóa luận tốt nghiệp ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thảo (Học viện Chính sách và Phát triển, 2021) tập trung nghiên cứu thực tiễn cấp tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai (VietinBank Hoàng Mai) nhằm phân tích chất lượng tín dụng và đề xuất giải pháp mở rộng quy mô cho vay an toàn đối với phân khúc DNVVN.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định theo văn bản gồm các nội dung cụ thể sau:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về hoạt động cho vay và các tiêu chí đánh giá chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ của ngân hàng thương mại.
2. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng chất lượng hoạt động cho vay đối với DNVVN tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai thông qua hệ thống số liệu kinh doanh và tín dụng giai đoạn 2018–2020.
3. Nhận diện các kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và làm rõ các nguyên nhân khách quan, chủ quan ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng tại chi nhánh.
4. Đề xuất các định hướng, nhóm giải pháp nghiệp vụ và kiến nghị quản trị nhằm nâng cao chất lượng cho vay DNVVN tại VietinBank Hoàng Mai trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của công trình:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp, tập trung vào đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tiễn hoạt động kinh doanh và cấp tín dụng tại Trụ sở chính và hệ thống các phòng giao dịch trực thuộc VietinBank Chi nhánh Hoàng Mai (địa chỉ số 25 phố Tân Mai, phường Tân Mai, quận Hoàng Mai, Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Thu thập, phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp và số liệu báo cáo tài chính, tín dụng trong giai đoạn 3 năm, từ năm 2018 đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm chuyên ngành tài chính – ngân hàng và hệ thống văn bản pháp quy hiện hành:

• Khái niệm cho vay của NHTM: Tác giả dẫn chiếu định nghĩa chuyên ngành (theo TS. Lê Văn Tề và ThS. Huỳnh Thị Phương Thảo, 2010), xác định cho vay là hình thức cấp tín dụng mà theo đó tổ chức tín dụng (TCTD) giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền trong thời hạn và mục đích nhất định theo thỏa thuận, với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
• Ba nguyên tắc cho vay bắt buộc: (1) Vốn vay phải có mục đích và sử dụng đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng; (2) Vốn vay phải được hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng hạn; (3) Vốn vay phải có bảo đảm (gồm bảo đảm bằng tài sản như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh bên thứ ba hoặc bảo đảm không bằng tài sản dưới hình thức tín chấp).
• Phân loại hình thức cho vay: Phân chia theo cách thức xác định số tiền (cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức tín dụng); theo phương thức cấp tín dụng (chiết khấu giấy tờ có giá, thấu chi tài khoản); theo thời hạn (ngắn hạn dưới 12 tháng, trung hạn từ 12 đến 60 tháng, dài hạn trên 60 tháng); theo mục đích (cho vay tiêu dùng, cho vay sản xuất kinh doanh); theo bảo đảm (có bảo đảm bằng tài sản, không có bảo đảm); và theo phương thức hoàn trả (cho vay trả góp, cho vay phi trả góp/trả một lần, cho vay tuần hoàn, cho vay gián tiếp qua tổ chức trung gian, cho vay theo dự án đầu tư với yêu cầu vốn tự có tham gia tối thiểu 10% đối với dự án cải tạo/mở rộng hoặc 30% đối với dự án đầu tư mới).
• Khung phân loại DNVVN: Căn cứ Điều 3 Luật Doanh nghiệp; tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC); Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ quy định phân nhóm siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên tiêu chí quy mô tổng nguồn vốn (hoặc tổng tài sản) và số lao động bình quân năm theo 3 khu vực kinh tế (Nông - lâm nghiệp - thủy sản, Công nghiệp - xây dựng, Thương mại - dịch vụ).
• Tiêu chí phân khúc khách hàng doanh nghiệp nội bộ của VietinBank: Căn cứ Công văn số 13685/TGĐ-NHCT60 ngày 06/10/2014 của Tổng Giám đốc VietinBank, phân định phân khúc theo Doanh thu thuần (DTT) hoặc theo số dư bình quân tiền vay/tiền gửi trong vòng 12 tháng.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay:
  • Chỉ tiêu quy mô: $\text{Quy mô cho vay} = (\text{Dư nợ tín dụng đối với DN} / \text{Tổng dư nợ}) \times 100%$.
  • Chỉ tiêu nợ xấu: $\text{Tỷ lệ nợ xấu} = [(\text{Nợ nhóm 3} + \text{Nợ nhóm 4} + \text{Nợ nhóm 5}) / \text{Tổng dư nợ}] \times 100%$.
  • Các chỉ tiêu cơ cấu: Cơ cấu dư nợ theo ngành kinh tế, cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn (tỷ lệ dư nợ ngắn hạn và trung dài hạn), cơ cấu dư nợ theo loại tiền (tỷ trọng VNĐ và ngoại tệ).
• Các nhóm nhân tố ảnh hưởng: Nhân tố khách quan (môi trường tự nhiên, môi trường pháp lý, môi trường kinh tế, môi trường thông tin bất đối xứng); Nhân tố chủ quan từ phía doanh nghiệp (rủi ro kinh doanh, rủi ro tài chính) và từ phía ngân hàng (chính sách tín dụng, quy trình thẩm định, trình độ và đạo đức cán bộ tín dụng, công tác định giá tài sản bảo đảm).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu:

• Phương pháp nghiên cứu: Khóa luận sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu, phân tích - tổng hợp, thống kê mô tả, phương pháp so sánh số học (tuyệt đối và tương đối) giữa các năm trong giai đoạn 2018–2020.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ Báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh và Báo cáo thường niên giai đoạn 2018–2020 của VietinBank Chi nhánh Hoàng Mai; hồ sơ, quy trình cấp tín dụng và các văn bản chỉ đạo phân khúc khách hàng của VietinBank.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về chất lượng cho vay đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ của NHTM

Chương 1 xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về tín dụng ngân hàng dành cho khối DNVVN. Tác giả trình bày vai trò của hoạt động cho vay đối với nền kinh tế, đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng và đối với người đi vay. Nội dung chương tập trung làm rõ các tiêu chuẩn phân loại DNVVN theo quy định quốc tế và pháp luật Việt Nam, đồng thời trình bày chi tiết quy định phân khúc khách hàng của hệ thống VietinBank:

Nhóm phân khúc theo Công văn 13685/TGĐ-NHCT60	Ngưỡng phân khúc theo Doanh thu thuần (DTT)	Ngưỡng theo Số dư BQ tiền vay (12 tháng)	Ngưỡng theo Số dư BQ tiền gửi (12 tháng)
KHDN siêu lớn	$\ge 2.000$ tỷ đồng	$\ge 200$ tỷ đồng	$\ge 20$ tỷ đồng
KHDN lớn	Từ 500 đến dưới 2.000 tỷ đồng	Từ 200 đến 500 tỷ đồng	Từ 5 đến dưới 20 tỷ đồng
KHDN FDI lớn	$\ge 500$ tỷ đồng	$\ge 100$ tỷ đồng	$\ge 25$ tỷ đồng
KHDN FDI vừa và nhỏ	$< 500$ tỷ đồng	$< 100$ tỷ đồng	$< 25$ tỷ đồng
KHDN vi mô	Từ 20 đến 60 tỷ đồng	Từ 1 đến 2,5 tỷ đồng	—
KHDN siêu vi mô	$< 20$ tỷ đồng	$< 2,5$ tỷ đồng	—

Bên cạnh đó, chương 1 phân tích chi tiết 5 chỉ tiêu đánh giá chất lượng cho vay và các nhóm nhân tố khách quan, chủ quan (từ phía khách hàng vay vốn và ngân hàng cấp tín dụng) tác động trực tiếp đến an toàn vốn vay.

Chương 2: Thực trạng về chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai

Chương 2 giới thiệu lịch sử hình thành VietinBank Hoàng Mai (thành lập tháng 11/2006 theo Quyết định 269/QĐ-NHCT1, tách từ Chi nhánh Hai Bà Trưng). Sau 15 năm hoạt động, chi nhánh mở rộng quy mô từ 04 phòng ban, gần 20 cán bộ và quy mô 200 tỷ đồng ban đầu lên 05 phòng ban tại Trụ sở chính, 8 phòng giao dịch, hơn 130 cán bộ, đạt tổng quy mô nguồn vốn và dư nợ gần 14.000 tỷ đồng (tăng 687%). Chi nhánh duy trì quan hệ tín dụng và dịch vụ với các đối tác lớn như: Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, Bệnh viện Lão khoa Trung ương, Công ty TNHH Gamuda Land Việt Nam, Công ty CP Kỹ thuật Á Châu, Công ty TNHH Thương mại VHC (chuỗi Siêu thị điện máy HC), CTCP Hateco (dự án nhà ở 74 tỷ đồng), CTCP Nậm Xây (dự án hơn 400 tỷ đồng).

Chương 2 phân tích quy trình cấp tín dụng KHDN chuẩn 6 bước tại VietinBank Hoàng Mai:

• Bước 1: Tìm kiếm và tiếp cận khách hàng: Tiếp nhận nhu cầu, xác định tư cách pháp lý và thẩm quyền ký kết hợp đồng.
• Bước 2: Tiếp cận và kiểm tra hồ sơ đề nghị cấp tín dụng: Kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; tra cứu thông tin hệ thống cảnh báo VCRM, danh sách đen, phòng chống rửa tiền; tra cứu dữ liệu CIC; thẩm định thực tế địa điểm SXKD (khoản vay mới trên 3 tỷ đồng bắt buộc có lãnh đạo phòng KHDN hoặc Giám đốc/Phó Giám đốc chi nhánh trực tiếp thẩm định).
• Bước 3: Thẩm định và đề xuất quyết định cấp tín dụng: Đánh giá năng lực tài chính, rà soát giới hạn tín dụng (GHTD), thẩm định yếu tố môi trường - xã hội, lập tờ trình thẩm định và trình Trưởng/Phó phòng KHDN kiểm soát.
• Bước 4: Quyết định cấp tín dụng: Giám đốc/Phó Giám đốc chi nhánh kiểm tra và phê duyệt trong thẩm quyền.
• Bước 5: Kiểm soát thẩm định và phê duyệt tín dụng tại Trụ sở chính: Áp dụng đối với các hồ sơ vượt thẩm quyền phán quyết của chi nhánh.
• Bước 6: Thông báo tín dụng, hoàn thiện thủ tục bảo đảm và ký kết hợp đồng: Soạn thảo hợp đồng, đăng ký giao dịch bảo đảm và giải ngân theo quy định.

Dữ liệu tổng hợp hoạt động kinh doanh của VietinBank Hoàng Mai giai đoạn 2018–2020:

Chỉ tiêu nghiệp vụ	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	So sánh 2020/2019
Tổng nguồn vốn huy động (tỷ đồng)	3.560,00	4.982,00	6.110,63	+1.128,63 tỷ đồng (+22,65%)
- Tiền gửi khách hàng cá nhân	1.452,00	—	2.664,12	Chiếm 53,68% tổng nguồn vốn (2020)
- Tiền gửi khách hàng doanh nghiệp	1.824,00	1.681,00	1.990,42	Chiếm 32,58% tổng nguồn vốn (2020)
- Tiền gửi, tiền vay từ TCTD	285,00	638,00	839,61	Tăng trưởng đều qua các năm
- Cơ cấu theo loại tiền: VNĐ	2.553,00	4.032,00	5.242,02	Chiếm 85,79% tổng vốn huy động (2020)
- Cơ cấu theo loại tiền: Ngoại tệ	1.007,00	950,00	868,61	Chiếm 14,21% tổng vốn huy động (2020)
Tổng dư nợ cho vay (tỷ đồng)	1.838,00	2.116,40	2.478,30	+361,90 tỷ đồng (+17,10%)
- Cho vay Khách hàng Doanh nghiệp	—	1.683,20	1.846,20	+163,00 tỷ đồng (+8,93%)
- Cho vay Khách hàng Cá nhân	—	296,30	221,10	-75,20 tỷ đồng (giảm do Covid-19)
- Cơ cấu kỳ hạn: Ngắn hạn	—	—	1.016,10	Chiếm 41,00% tổng dư nợ (2020)
- Cơ cấu kỳ hạn: Trung và dài hạn	1.011,00	1.183,90	1.462,20	Chiếm 59,00% tổng dư nợ (2020)
Kết quả kinh doanh (triệu đồng)
- Tổng lợi nhuận	57.000	59.310	58.026	-1.284 triệu đồng (-2,16%)
- Lợi nhuận từ HĐ SXKD	42.260	45.797	44.001	-1.796 triệu đồng (-3,92%)

Bên cạnh tín dụng truyền thống, các mảng dịch vụ đạt kết quả cụ thể: Thu phí chuyển tiền đạt 4.460 triệu đồng (19% tổng thu phí); dịch vụ ngân hàng số ghi nhận 14.197 khách hàng IPAY (đạt 550% kế hoạch), 2.890 khách hàng SMS (đạt 230% kế hoạch), số dư tiền gửi tiết kiệm qua IPAY vượt 20 tỷ đồng; thu phí thẻ đạt 7.810 triệu đồng (35% tổng thu phí), phát hành 845 thẻ quốc tế (kích hoạt 487 thẻ - 59%); thu phí bảo lãnh và tài trợ thương mại đạt 8.320 triệu đồng (35% tổng thu phí) với 719 món bảo lãnh, doanh số 470.510 triệu đồng và số dư bảo lãnh đạt 535.998 triệu đồng.

Tác giả đánh giá tổng quan: Chi nhánh duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng DNVVN khả quan, đẩy mạnh các sản phẩm ngân hàng điện tử; tuy nhiên năm 2020 chịu tác động tiêu cực từ đại dịch Covid-19 khiến tín dụng cá nhân giảm 75,2 tỷ đồng, lợi nhuận hoạt động giảm 3,92%, phát sinh khó khăn trong tiêu thụ hàng hóa của các doanh nghiệp vay vốn, tạo áp lực lên công tác kiểm soát nợ quá hạn.

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Hoàng Mai

Chương 3 trình bày các định hướng phát triển của VietinBank và Chi nhánh Hoàng Mai, đề xuất 7 nhóm giải pháp chuyên môn và 2 nhóm kiến nghị:

• Nâng cao chất lượng công tác thẩm định: Tăng cường phân tích báo cáo tài chính, kiểm tra dòng tiền thực tế, đánh giá tính khả thi của phương án kinh doanh thay vì phụ thuộc quá mức vào tài sản thế chấp.
• Nâng cao trình độ năng lực và phẩm chất cán bộ tín dụng: Chuẩn hóa quy trình đào tạo chuyên môn và tăng cường kiểm soát đạo đức nghề nghiệp cán bộ tín dụng.
• Nắm vững thông tin khách hàng và theo dõi sử dụng vốn vay: Khai thác dữ liệu lịch sử quan hệ tín dụng, định kỳ kiểm tra thực tế sau giải ngân để phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển hướng sử dụng vốn sai mục đích.
• Đa dạng hóa các loại hình sản phẩm cho vay: Phát triển các gói tín dụng chuyên biệt, tài trợ chuỗi cung ứng, thấu chi và dịch vụ tài trợ thương mại phù hợp với chu kỳ kinh doanh của DNVVN.
• Ngăn ngừa và xử lý nợ quá hạn: Phân loại nợ định kỳ theo nhóm rủi ro, kịp thời cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc xử lý tài sản bảo đảm khi phát sinh nợ nhóm 3 đến nhóm 5.
• Đào tạo cán bộ phân tích tín dụng chuyên môn hóa theo lĩnh vực: Xây dựng đội ngũ chuyên viên am hiểu sâu các ngành kinh tế đặc thù (xây dựng, thương mại, y tế).
• Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng: Ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm quản trị quan hệ khách hàng (VCRM) để tự động hóa chấm điểm tín dụng và cảnh báo rủi ro sớm.
• Kiến nghị: Đề xuất Chi nhánh Hoàng Mai hoàn thiện cơ chế phân quyền, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; kiến nghị các DNVVN cần minh bạch hóa sổ sách kế toán và nâng cao trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ hoàn trả nợ gốc, lãi đúng hạn.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn liền với số liệu hoạt động thực tế tại VietinBank Hoàng Mai giai đoạn 2018–2020:

• Làm rõ bức tranh tăng trưởng nguồn vốn huy động đạt 6.110,63 tỷ đồng năm 2020 (tăng 2.550,63 tỷ đồng so với năm 2018), trong đó tiền gửi dân cư chiếm ưu thế (53,68%) và nguồn vốn VNĐ chiếm chủ đạo (85,79%).
• Chứng minh quy mô dư nợ tín dụng duy trì đà tăng trưởng 17,1% trong năm 2020 (đạt 2.478,3 tỷ đồng), trong đó dư nợ DNVVN chiếm tỷ trọng chủ lực và tăng thêm 163 tỷ đồng (+8,93%), tỷ trọng cho vay trung dài hạn chiếm 59% tổng dư nợ.
• Phản ánh trung thực tác động của đại dịch Covid-19 trong năm 2020: dư nợ cho vay khách hàng cá nhân sụt giảm 75,2 tỷ đồng, tổng lợi nhuận giảm 2,16% (đạt 58.026 triệu đồng) và lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh giảm 3,92% (đạt 44.001 triệu đồng).
• Hệ thống hóa chi tiết quy trình cho vay 6 bước áp dụng cho khối KHDN tại chi nhánh, trong đó làm rõ các chốt kiểm soát rủi ro bắt buộc như sự tham gia của lãnh đạo chi nhánh trong thẩm định thực tế đối với các khoản cấp mới trên 3 tỷ đồng.
• Đề xuất 7 nhóm giải pháp mang tính nghiệp vụ ngân hàng bám sát các tồn tại thực tế của chi nhánh về công tác thẩm định, phân tích dòng tiền, quản trị thông tin khách hàng và hiện đại hóa công nghệ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của công trình:

• Phạm vi dữ liệu thực nghiệm chỉ giới hạn tại một đơn vị cơ sở là Chi nhánh Hoàng Mai trong giai đoạn 2018–2020, chưa mở rộng thu thập số liệu so sánh đối chuẩn với các chi nhánh khác trong cùng hệ thống VietinBank hoặc các NHTM cổ phần đối thủ trên địa bàn quận Hoàng Mai.
• Phương pháp phân tích chủ yếu dựa trên thống kê mô tả và tính toán tỷ lệ so sánh cơ học, chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng (hồi quy logit/probit) để lượng hóa xác suất rủi ro vỡ nợ hoặc đo lường mức độ tác động của từng biến số tài chính đến chất lượng tín dụng DNVVN.
• Dữ liệu năm 2020 là giai đoạn đầu của đại dịch Covid-19, do đó các tác động trễ của nợ xấu tiềm ẩn và việc thực hiện các thông tư cơ cấu nợ chưa được phản ánh trọn vẹn trong chu kỳ nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng khung phân tích sang giai đoạn phục hồi kinh tế sau năm 2020 để đánh giá toàn diện chu kỳ tín dụng và hiệu quả xử lý nợ quá hạn phát sinh do đại dịch.
• Xây dựng mô hình định lượng đo lường các yếu tố cấu thành rủi ro tín dụng của phân khúc DNVVN tại các NHTM Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh và Kinh tế đầu tư đang thực hiện đề tài tốt nghiệp hoặc nghiên cứu chuyên đề về nghiệp vụ tín dụng, chất lượng cho vay KHDN tại các ngân hàng thương mại.
• Chuyên viên quan hệ khách hàng doanh nghiệp (RM), cán bộ thẩm định tín dụng và kiểm soát rủi ro tại các chi nhánh NHTM muốn tìm hiểu mô hình tổ chức, quy trình nghiệp vụ cấp tín dụng thực tế và phương pháp phân khúc khách hàng doanh nghiệp.
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Quy trình 6 bước cấp tín dụng KHDN tại mục 2.2.1 và hệ thống bảng biểu số liệu phân tích cơ cấu huy động vốn, dư nợ tín dụng theo kỳ hạn/phân khúc tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng căn cứ pháp lý và văn bản nội bộ nào để phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ? Khóa luận căn cứ theo Điều 3 Luật Doanh nghiệp, tiêu chuẩn của World Bank/IFC, Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ (phân loại DNVVN theo quy mô vốn và lao động ở 3 khu vực kinh tế) và Công văn số 13685/TGĐ-NHCT60 ngày 06/10/2014 của Tổng Giám đốc VietinBank (phân khúc theo Doanh thu thuần hoặc số dư bình quân tiền vay/tiền gửi 12 tháng).

2. Quy trình cho vay khách hàng doanh nghiệp tại VietinBank Hoàng Mai gồm mấy bước và có quy định gì đặc thù đối với khoản vay mới trên 3 tỷ đồng? Quy trình gồm 6 bước: (1) Tìm kiếm và tiếp cận khách hàng; (2) Tiếp cận và kiểm tra hồ sơ; (3) Thẩm định và đề xuất cấp tín dụng; (4) Quyết định cấp tín dụng tại chi nhánh; (5) Kiểm soát thẩm định và phê duyệt tại Trụ sở chính (nếu vượt thẩm quyền); (6) Thông báo tín dụng, hoàn thiện thủ tục bảo đảm và ký hợp đồng. Quy định bắt buộc: đối với khách hàng mới có nhu cầu tín dụng trên 3 tỷ VNĐ (hoặc ngoại tệ tương đương), Trưởng/Phó phòng KHDN hoặc Giám đốc/Phó Giám đốc Chi nhánh bắt buộc phải trực tiếp thẩm định thực tế cùng cán bộ QHKH.

3. Hoạt động tín dụng của VietinBank Chi nhánh Hoàng Mai biến động như thế nào trong năm 2020? Tổng dư nợ năm 2020 đạt 2.478,3 tỷ đồng, tăng 361,9 tỷ đồng (+17,1%) so với năm 2019. Trong đó, dư nợ KHDN tăng 163 tỷ đồng (+8,93%) đạt 1.846,2 tỷ đồng; dư nợ cho vay KHCN giảm 75,2 tỷ đồng xuống còn 221,1 tỷ đồng do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19. Về kỳ hạn, dư nợ ngắn hạn chiếm 41% và dư nợ trung dài hạn chiếm 59% tổng dư nợ.

4. Đại dịch Covid-19 ảnh hưởng cụ thể thế nào đến kết quả tài chính của chi nhánh trong năm 2020? Lợi nhuận trước thuế của chi nhánh giảm 1.284 triệu đồng (-2,16%), từ 59.310 triệu đồng năm 2019 xuống 58.026 triệu đồng năm 2020. Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh giảm từ 45.797 triệu đồng năm 2019 xuống 44.001 triệu đồng năm 2020 (giảm 3,92%) do hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp gặp khó khăn, hàng hóa tồn đọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trả nợ và nhu cầu vay tiêu dùng.

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp nghiệp vụ chính nào tại Chương 3? Tác giả đề xuất 7 giải pháp: (1) Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng; (2) Nâng cao năng lực và đạo đức cán bộ tín dụng; (3) Nắm vững thông tin và giám sát dòng tiền sử dụng vốn; (4) Đa dạng hóa sản phẩm cho vay; (5) Ngăn ngừa và xử lý nợ quá hạn; (6) Đào tạo cán bộ tín dụng chuyên môn hóa theo ngành; (7) Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng và ứng dụng hệ thống quản trị dữ liệu.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thảo đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hoạt động cho vay và chất lượng tín dụng đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ tại NHTM. Dựa trên chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2018–2020 tại VietinBank Chi nhánh Hoàng Mai, công trình đã phản ánh rõ thực trạng tăng trưởng nguồn vốn, cơ cấu dư nợ và những tác động từ bối cảnh dịch bệnh Covid-19 đến hiệu quả kinh doanh. Hệ thống 7 nhóm giải pháp và kiến nghị được xây dựng gắn liền với thực tiễn nghiệp vụ, cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng cho công tác quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA NHTM 1.1 Tổng quan về hoạt động cho vay của NHTM 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay của NHTM Ngân hàng thương mại là một trong những tổ chức tín dụng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện đại, cung cấp đa dạng các sản phẩm, dịch vụ tài chính mà trong đó là cho vay. Cho vay là hoạt động kinh doanh cơ bản của ngân hàng thương mại, chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản và tạo ra phần lớn thu nhập cho ngân hàng. Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó NH giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Cho vay là hoạt động sinh lời lớn nhất song rủi ro cao nhất của ngân hàng thương mại.

Để NH tồn tại và phát triển vững chắc, hoạt động cho vay phải an toàn và hiệu quả. Theo nghĩa chung nhất, cho vay là việc một bên, đóng vai trò bên cho vay, thỏa thuận cho một người khác sử dụng tài sản của mình trong một thời gian nhất định với điều kiện hoàn trả trên cơ sở tín nhiệm người đó, và có thể kèm theo một khoản phí, lãi suất. Khái niệm cho vay trong ngân hàng là giao dịch tài sản giữa ngân hàng với các tổ chức kinh tế hoặc cá nhân (bên đi vay), trong đó ngân hàng giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thoả thuận, và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện cả gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn thanh toán.TS Lê Văn Tề, Th.s Huỳnh Thị Phương Thảo (2010), Thị trường tài chính và các định chế tài chính, đối với các ngân hàng thương mại, hoạt động cho vay được định nghĩa như sau: “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn 3 nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Theo thời hạn nhất định ở đây chính là thời hạn cho vay”.2 Đặc điểm hoạt động cho vay của NHTM Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống của ngân hàng.

Đó là một khoản mục cơ bản của tài khoản có của một ngân hàng. Nó phát triển đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình cho vay khác nhau, từ cho vay ngắn hạn đến trung và dài hạn. Thời hạn vay càng dài thì rủi ro cho vay càng lớn, do đó lãi suất cho vay với các khoản trung và dài hạn là lớn hơn cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường sử dụng cho mục đích chi tiêu sinh hoạt, tiêu dung cá nhân, chi trả lương, tiền mua nguyên vật liệu, bổ sung vốn lưu động đáp ứng nhu cầu thanh toán ngắn hạn.

Vì vậy cho vay ngắn hạn thường có tính lỏng cao, có thể coi như một bộ phận baỏ đảm thanh toán của Ngân hàng. Cho vay trung và dài hạn thường tài trợ cho nhu cầu mở rộng sản xuất , mua sắm máy móc, thiết bị khoa học công nghệ, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng… Vì vậy, chất lượng các khoản vay tốt, đặc biệt các khoản vay trung dài hạn sẽ mang lại thu nhập cao cho ngân hàng. Đối với các ngân hàng chuyên doanh sẽ có lợi thế hơn vì đây là những ngân hàng có lợi thế về vốn, chuyên sâu hơn về cho vay trung dài hạn thì sẽ có ưu thế cạnh tranh trên thị trường Từ quan hệ uy tín với khách hàng trong hoạt động cho vay, ngân hàng sẽ tạo lập được mối quan hệ với khách hàng trong các lĩnh vực khác như: mở tài khoản tiền gửi thanh toán, dịch vụ thanh toán hộ, bảo lãnh… Về phía khách hàng, hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ có hiệu quả hơn, trên cơ sở mối quan hệ kinh doanh sẵn có với ngân hàng, khách hàng sẽ chủ động tạo lập mối quan hệ tín dụng khác với ngân hàng, tạo mối quan hệ ngày càng bền vững giữa khách hàng và ngân hàng, như vậy góp phần làm cho thị trường tín dụng ngày càng mở rộng Mặt khác, thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng cũng thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ bằng việc cho vay bằng vốn ngân sách dự 4 phòng. Nhà nước ủy quyền cho ngân hàng phát hành trái phiếu, kỳ phiếu để huy động vốn cho đầu tư và phát triển.

Khi đó ngân hàng sẽ được biết đến rộng rãi hơn không chỉ ở hoạt động cho vay mà cả hoạt động huy động vốn cũng sẽ phát triển, tạo uy tín và danh tiếng cho ngân hàng 1.3 Nguyên tắc cho vay Khi khách hàng cần vay vốn từ NHTM, ngoài các giấy tờ, chứng từ cần thiết thì khách hàng cần phải đảm bảo ba nguyên tắc cho vay. Các nguyên tắc cho vay có quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau thành một tổng thể thống nhất, có ảnh hưởng rất lớn đến quan hệ tín dụng giữa ngân hàng với các thảnh phần kinh tế, phòng ngừa được các yếu tố rủi ro đảm bảo an toàn tín dụng, đồng thời gây sức ép buộc các đơn vị kinh tế tìm mọi biện pháp nâng cao hiệu quả kinh tế ❖ Vốn vay phải có mục đích và sử sụng đúng mục đích đã thỏa thuận trong Hợp đồng tín dụng. Trong nguyên tắc này, vốn vay khi được giải ngân phải được sử dụng đúng cho các mục đích đã được bên xin vay đưa ra khi đề xuất vay vốn với ngân hàng và được ngân hàng cho vay chấp nhận. Ngân hàng có quyền từ chối hoặc hủy bỏ mọi yêu cầu vay vốn không sử dụng đúng mục đích đã cam kết trước đó.

Quán triệt nguyên tắc này, ngân hàng có quyền yêu cầu buộc bên vay phải sử dụng tiền vay đúng mục đích đã cam kết và thường xuyên giám sát hành động của bên vay về phương diện này. Tính mục đích của tiền vay gắn liền với hiệu quả kinh tế của khoản vay và ảnh hưởng trực tiếp đến rủi ro có thể xảy đến với khoản vay. Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của bên vay gắn liền với hiệu quả hoạt động cho vay của ngân hàng từ đó ảnh hưởng đến tính sinh lời của ngân hàng. ❖ Vốn vay phải được hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng Nguyên tắc này bắt nguồn từ bản chất của tín dụng là giao dịch cung – cầu về vốn, chỉ là giao dịch quyền sử dụng vốn trong thời gian nhất định.

Trong khoảng thời 5 gian cam kết giao dịch, ngân hàng và bên vay thoả thuận rằng ngân hàng sẽ cam kết chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị nhất định cho bên vay. Khi kết thúc kỳ hạn, bên vay phải hoàn trả quyền này cho ngân hàng (trả nợ gốc) và một khoản chi phí (lợi tức và phí) nhất định cho việc sử dụng vốn vay. Những sai lệch so với dự kiến của việc hoàn trả nợ vay về mức độ trả nợ, thời hạn trả nợ đều phản ánh sự không bình thường trong hoạt động của bên vay ở các mức độ khác nhau. Điều nay có thể gây ra rủi ro tổn thất cho ngân hàng.

❖ Vốn vay phải có đảm bảo Việc xác định một cách tương đối chính xác người sử dụng vốn vay có khả năng trả nợ hay không là điều rất khó. Do đó, để đảm bảo nguyên tắc hoàn trả thì khoản tín dụng đó phải đảm bảo. Có hai hình thức đảm bảo sau: - Đảm bảo bằng tài sản: cầm cố, thể chấp, bảo lãnh bằng tài sản của bên thứ ba, tài sản hình thành từ vốn vay. - Đảm bảo không bằng tài sản dưới hình thức tín chấp Tùy thuộc vào đối tượng vay vốn có quan hệ như thế nào với ngân hàng mà ngân hàng cho vay có đảm bảo bằng tài sản hoặc không có đảm bảo bằng tài sản.4 Các hình thức cho vay của NHTM đối với Doanh nghiệp ❖ Căn cứ theo cách thức xác định số tiền cho vay Cho vay từng lần: Mỗi lần vay, KH phải làm hóa đơn trình ngân hàng phương án sử dụng vốn vay.

Ngân hàng sẽ phân tích khách hàng, thẩm định dự án, lý hợp đồng cho vay, xác định mục đích và quy mô vay vốn, thời hạn giải ngân… Mỗi món vay được tách biệt nhau thành các hồ sơ khác nhau Cho vay theo hạn mức tín dụng: Là nghiệp vụ theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho KH một hạn mức tín dụng trong khoảng thời gian và cho vay theo hạn mức tín dụng đó. Như vậy, khi cấp hạn mức Ngân hàng cam kết cho vay nếu KH đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của Ngân hàng 6 ❖ Căn cứ theo cách thức cấp tín dụng Chiết khấu: Là việc ngân hàng mua lại có thời hạn, hoặc có bảo lưu các giấy tờ có giá của KH. Giấy tờ có giá có đặc điểm chung là giấy nợ, được hiểu là một cam kết vô điều kiện để thanh toán một khoản tiền xác đinh cho người thụ hưởng khi được yêu cầu. Hoặc tại một thời điểm xác định, ngân hàng ứng trước tiền cho KH tương ứng với giá trị của giấy nợ trừ đi phần thu nhập của ngân hàng để sở hữu một giấy nợ chưa đến hạn Thấu chi: Ngân hàng cho phép KH được chi trội trên số dư tiền gửi thanh toán của mình một giới hạn nhất định và trong khoảng thơi gian nhất định.

Giới hạn này được gọi là hạn mức thấu chi ❖ Căn cứ theo thời hạn cho vay Vay ngắn hạn: Là khoản vay có thời hạn dưới 12 tháng. Hình thức cho vay này nhằm tài trợ cho tài sản lưu động hoặc nhu cầu sử dụng vốn ngắn hạn của nhà nước, doanh nghiệp, hộ sản xuất Vay trung hạn: Là các món vay có khoảng thời gian trên 12 tháng đến 60 tháng. Cho vay trung hạn chủ yếu được mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh, hình thành vốn lưu động thường xuyên của các DN, đặc biệt là những DN mới thành lập… Vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 60 tháng và thời hạn tối đa có thể lên đến 20-30 năm.