BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐINH QUỐC THỊNH HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG (TPP) VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN KINH TẾ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐINH QUỐC THỊNH HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG (TPP) VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN KINH TẾ VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (Hướng ứng dụng) Mã số: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN KHẮC QUỐC BẢO TP. Hồ Chí Minh – Năm 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là Đinh Quốc Thịnh – là học viên lớp Cao học Khoá 27 chuyên ngành Tài chính, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, là tác giả của Luận văn Thạc sĩ Kinh tế với đề tài “Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và những ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam” (Sau đây gọi tắt là “Luận văn”). Tôi xin cam đoan tất cả các nội dung được trình bày trong Luận văn này là kết quả nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học. Trong Luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học của một số tác giả. Các thông tin này đều được trích dẫn nguồn cụ thể, chính xác và có thể kiểm chứng. Các số liệu, thông tin được sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực. Học viên thực hiện ĐINH QUỐC THỊNH MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ TÓM TẮT ABSTRACT MỞ ĐẦU . 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ, HIỆP ĐỊNH TPP/CPTPP VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN . MỘT SỐ LÝ THUYẾT VỀ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ . Lý thuyết về tỷ lệ các yếu tố của Heckscher – Ohlin (Lý thuyết H – O). Lý thuyết về vòng đời sản phẩm của Raymond Vernon . Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh quốc gia theo mô hình kim cương của Michael Porter . TỔNG QUAN CHUNG VỀ HIỆP ĐỊNH TPP/CPTPP . MỘT SỐ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN HIỆP ĐỊNH TPP. 14 CHƯƠNG 2: NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA HIỆP ĐỊNH TPP/CPTPP ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA NỀN KINH TẾ VIỆT NAM . GIAI ĐOẠN 9 THÁNG ĐẦU NĂM 2019 . MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÒN TỒN TẠI . 49 CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐỀ XUẤT DÀNH CHO VIỆT NAM NHẰM TẬN DỤNG TỐT HƠN HIỆP ĐỊNH TPP/CPTPP . BỐI CẢNH KINH TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN SẮP TỚI . MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM GIAI ĐOẠN SẮP TỚI . Nhóm kiến nghị dành cho cơ quan ban ngành . Nhóm kiến nghị dành cho doanh nghiệp . Nhóm kiến nghị dành cho một số lĩnh vực cụ thể . 67 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC A PHỤ LỤC B PHỤ LỤC C PHỤ LỤC D DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (Asia- APEC Pacific Economic Cooperation) Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of Southeast ASEAN Asian Nations) CNTT Công nghệ thông tin DNNN Doanh nghiệp nhà nước DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài (Foreign Direct Investment) FTA Hiệp đinh thương mại tự do (Free Trade Agreement) GDP Tổng sản phẩm quốc gia (Gross Domestic Products) Tổ chức Lao động Quốc tế (International Labour ILO Organization) NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại USD Đô-la Mỹ (United States dollar) WTO Tổ chức Thương mại Thế giới (World Trade Organization) DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Số hiệu Tên bảng biểu Vị trí (trang) Bảng 2.1 Các mục tiêu cụ thể của ngành dệt may đến năm 2030 41 Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam từ các nước Bảng 2.2 53 thuộc CPTPP DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Số hiệu Tên hình vẽ, đồ thị Vị trí (trang) Tóm tắt vòng đời của sản phẩm theo Raymond Hình 1.1 7 Vernon Lợi thế cạnh tranh quốc gia theo mô hình kim cương Hình 1.2 10 của Michael Porter Hình 2.1 Quy mô GDP Việt Nam giai đoạn 2009 – 2018 31 Hình 2.2 Lạm phát của Việt Nam giai đoạn 2009 – 2018 32 Hình 2.3 Tốc độ tăng trưởng GDP của một số nước và thế giới 33 Thu nhập bình quân đầu người một số nước và thế Hình 2.4 34 giới Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giai Hình 2.6 Xuất nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2009 – 2018 36 Hình 2.7 Cơ cấu về đối tác thương mại với Việt Nam 37 Tỷ lệ thương mại trên GDP của Việt nam và một số Hình 2.8 38 quốc gia Xuất nhập khẩu của Việt Nam 9 tháng đầu năm 2019 Hình 2.9 50 và cùng kỳ 2018 Cơ cấu đối tác thương mại của Việt Nam 9 tháng 2019 Hình 2.10 50 và cùng kỳ 2018 Tốc độ tăng trưởng giao dịch thương mại giữa Việt Hình 2.11 Nam và các nước trong Hiệp định CPTPP giữa 9 tháng 51 đầu năm 2019 so với cùng kỳ năm 2018 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam 9 tháng Hình 2.12 52 đầu năm 2019 và cùng kỳ năm 2018 TÓM TẮT Khởi đầu từ một đất nước nghèo trải qua giai đoạn chiến tranh dài, sau hơn 30 năm đổi mới và phát triển, Việt Nam đã vươn mình mạnh mẽ trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế không chỉ trong khu vực mà còn cả trên thế giới. Để đạt được những bước tiến đó, Việt Nam đã tiến hành mở cửa, chủ động hội nhập quốc tế, đẩy mạnh quan hệ thương mại với các quốc gia, các khu vực trên thế giới. Một hiệp định thương mại thế hệ mới mà Việt Nam đã hoàn tất việc ký kết một cách thành công và mới đi vào hiệu lực trong thời gian gần đây chính là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), hay sau này thay đổi thành Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đây là một hiệp định được cho kiểu mẫu của thế kỷ XXI, với hàng loạt các điều khoản chặt chẽ, bao trùm lên cả các vấn đề mới mà các hiệp định trước đây không có. Việt Nam được đánh giá là một trong những nước được hưởng lợi nhiều nhất từ hiệp định này. Cơ hội cũng sẽ đi kèm với không ít thách thức và rào cản, khi mà hiệp định này được quy định rất cụ thể, chi tiết và nghiêm ngặt trong các điều khoản, mục đích là để hình thành một tiêu chuẩn mới cho thương mại toàn cầu. Việt Nam sẽ phải liên tục thay đổi, tự làm mới mình, thậm chí còn cần phải tự phá bỏ rào cản cũ, tìm hướng đi mới để đáp ứng những tiêu chuẩn cao cấp trong hiệp định. Việc tham gia đàm phán và đi đến thống nhất chung giữa các bên trong khoảng một thập kỷ có lẽ cũng đã để lại cho Việt Nam nhiều kinh nghiệm quý báu, từ đó có thể rút ra những yếu tố then chốt cần quan tâm để có thể tạo ra thêm một cuộc đổi mới. Hiệp định đã thúc đẩy một số thay đổi về mặt chính sách, tuy nhiên tác động tích cực lên nền kinh tế là chưa rõ ràng do hiệp định cần có độ trễ nhất định. Vì vậy, các nghiên cứu trong tương lai cần có thời gian quan sát dài hơn cũng như chờ đợi những thay đổi mang tính đột phá hơn về mặt chính sách để có những phân tích chuẩn xác và rõ ràng hơn. Từ khoá: TPP, CPTPP, phát triển, thương mại, kinh tế Việt Nam ABSTRACT Begin from a poor country after a long war time, after more than 30 years of renovation and development, Vietnam has risen up and became a bright spot about development not only in regional area but also on global position. In order to attain such progress, Vietnam has opened its market, actively commenced international integration, promoted commercial relationship with countries and regions all over the world. One new trade agreement that Vietnam has successfully concluded and just came into effect recently is Trans-Pacific Partnership (TPP), which afterwards changed into Comprehensive and Progressive Trans-Pacific Partnership (CPTPP). This agreement is seen as model for 21st century, with a bunch of tight provisions, covering even new issues which were not included in past ones. Vietnam is appraised with most benefits from this agreement. Chances will bring along challenges and barriers, as this agreement was strictly and detailedly regulated, to form a new standard for global trade. Vietnam will have to continuously renew itself, even need to break its own box, find a new way to adapt to high standard of the agreement. The fact that negotiation and conclusion took around a decade between members must have left many experience for Vietnam, then importance points can be drawn out for better attention for a new renovation. The agreement has made some changed on policies, however, the positive impacts on the economy are not clear as the agreement needs a specific lag time. Therefore, future researches should have a longer observation period as well as wait for remarkable changes in policies in order to output more precise and clearer analysis. Keywords: TPP, CPTPP, development, trade, Vietnam economy 1 MỞ ĐẦU Đặt vấn đề Khởi đầu từ một đất nước nghèo trải qua giai đoạn chiến tranh dài, sau hơn 30 năm đổi mới và phát triển, Việt Nam đã vươn mình mạnh mẽ trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế không chỉ trong khu vực mà còn cả trên thế giới. Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, không những thế còn bị bao vây và cấm vận, Việt Nam đã xây dựng được cơ sở vật chất – kỹ thuật, hạ tầng kinh tế – xã hội từng bước đáp ứng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo ra môi trường thu hút nguồn lực xã hội cho phát triển. So với thời kỳ trước đổi mới, diện mạo đất nước có nhiều thay đổi, kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng khá, tiềm lực và quy mô nền kinh tế tăng lên đạt ngưỡng thu nhập trung bình, đời sống nhân dân từng bước được cải thiện; đồng thời tạo ra nhu cầu và động lực phát triển cho tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đội ngũ doanh nghiệp, doanh nhân đã thực sự trở thành lực lượng quan trọng để thực hiện đường lối công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để đạt được những bước tiến đó, Việt Nam đã tiến hành mở cửa, chủ động hội nhập quốc tế, đẩy mạnh quan hệ thương mại với các quốc gia, các khu vực trên thế giới. Một hình thức thường thấy chính là các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương, các hiệp định đối tác chiến lược.
