phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về xây dựng NTM. Chƣơng 2: Đánh giá tình hình triển khai chương trình xây dựng NTM tại huyện Lộc Hà – tỉnh Hà Tĩnh – giai đoạn 2011-2015. Chƣơng 3: Giải pháp đẩy nhanh quá trình xây dựng NTM của huyện Lộc Hà – tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2016-2020. 8 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.
Xây dựng Nông thôn mới 1. Khái niệm về nông thôn và Nông thôn mới ”Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”. “Mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ ở tính tiên tiến về mọi mặt”. Sự cần thiết phải xây dựng Nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay 1.
Xuất phát từ vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Nông nghiệp, nông dân và nông thôn có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nước Việt Nam ta từ xưa đến nay. Vai trò của nông nghiệp: Trong lịch sử, Việt Nam đã sớm tạo nên “Nền văn minh nông nghiệp Việt Nam”. Nền văn minh nông nghiệp đã tạo nên sức sống, sức mạnh giúp dân tộc ta vượt qua tất 9 cả, đánh thắng kẻ thù. Nông nghiệp đảm bảo về vấn đề lương thực cho đời sống của nhân dân và cung cấp nguyên liệu đầu vào cho một số ngành công nghiệp.
Nước ta là một nước nông nghiệp, với dân số lao động nông nghiệp tính đến năm 2010 chiếm 60% lao động xã hội (khoảng 27 triệu người). Vai trò của nông dân: Ở các nước đang phát triển, sản xuất nông nghiệp còn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế, nhất là cơ cấu lao động. Điều này dẫn đến nhu cầu việc làm tại các nước này là rất lớn, mức thu nhập trung bình còn thấp. Vai trò của nông thôn: ”Nông thôn là nơi cung cấp lượng thực, thực phẩm cho đời sống nhân dân; cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp; cung cấp hàng hóa cho xuất khẩu;cung cấp lao động cho công nghiệp và thành thị; là thị trường rộng lớn tiêu thụ những sản phẩm công nghiệp và dịch vụ”.
Bên cạnh đó, nông thôn còn có vai trò rất lớn trong sự phát triển nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam; tốc độ tăng trưởng bình quân từ năm 2006-2010 đạt 3,36%;. Với vai trò quan trọng như vậy, nhưng so với thành thị, nông thôn đang còn rất nhiều khó khăn. Tỷ lệ người nghèo lớn và tập trung chủ yếu ở khu vực này. Do đó, cần có sự quan tâm và đầu tư cho khu vự nông nghệp , nông thôn.
Xuất phát từ những hạn chế, yếu kém của nông nghiệp, nông dân, nông thôn sau hơn 20 năm đổi mới và yêu cầu của sự nghiệp Công nghiệp hoá, hiện đại hoá Thứ nhất, ”sau 25 năm thực hiện đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt được chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế”: ”Nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao khoa học – công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Nông nghiệp, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, cấp nước…còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm. Đời sống vật chất, tinh thần của người nông 10 dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị còn lớn phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc”.
(Nguồn: Nghị quyết số 26-NQ-TW ngày 5/8/2008 của Ban chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn) Thứ hai, ”do yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, cần ba yếu tố chính là đất đai, vốn và lao động kỹ thuật. Qua việc xây dựng NTM sẽ triển khai quy hoạch tổng thể, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa. Nước ta đang phấn đấu trở thành nước công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Vì vậy, một nướ”c công nghiệp không thể để nông nghiệp, nông thôn lạc hậu và nông dân nghèo khó.
Trước thực trạng nêu trên, Việt Nam cần phải tiếp tục xây dựng và phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn để tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chính trị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa và bảo vệ tổ quốc Việt Nam”. Kinh nghiệm xây dựng và phát triển nông thôn 1. Kinh nghiệm xây dựng và phát triển nông thôn ở một số nước trên thế giới Phát triển nông thôn là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, bình ổn xã hội, nhằm đạt đến sự phát triển bền vững cho mỗi quốc gia. Tuy nhiên mỗi quốc gia có một quốc sách phát triển phù hợp với điwwuf kiện, hòn cảnh của đất nước mình.
Phong trào Saemaul Undong ở Hàn Quốc ”Để giảm thiểu tác động tiêu cực dến khu vực kinh tế nông thôn khi thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ I (1962-1966) và thứ II (1966-1971) với chủ trương công nghiệp hóa hướng đến xuất khẩu. Tháng 4 năm 1970, Chính phủ Hàn Quốc phát động phong trào Saemaul Undong với mục tiêu” ”nhằm biến đổi cộng đồng nông thôn cũ thành cộng đồng nông thôn mới: mọi người làm việc và hợp tác với nhau xây dựng cộng đồng mình ngày một đẹp hơn và giàu hơn. Cuối cùng là để xây dựng một quốc gia ngày một giàu mạnh hơn”. 11 ”Theo đó, Chính phủ vừa tăng đầu tư vào nông thôn vừa đặt mục tiêu thay đổi suy nghĩ ỷ lại và thụ động vốn đã và đang tồn tại trong đại bộ phận dân cư nông thôn.
Điểm đặc biệt của phong trào NTM của Hàn Quốc là Nhà nước chỉ hổ trợ một phần nguyên vật liệu còn đối tượng ra quyết định và thực thi mọi việc chính là nông dân. Saemaul Undong cũng rất chú trọng đến phát huy tính dân chủ trong xây dựng NTM với việc bầu ra lãnh đạo phong trào là một nam và một nữ. Ngoài ra, Tổng thống Hàn Quốc còn định kỳ mời 2 lãnh đạo phong trào ở cấp làng xã đi tham dự cuộc họp của Hội đồng Chính phủ để trực tiếp lắng nghe ý kiến và tâm tư nguyện vọng từ các đại diện này. Nhằm tăng thu nhập cho nông dân, Chính phủ Hàn Quốc áp dụng chính sách miễn thuế đối với xăng dầu, máy móc nông nghiệp, giá rẻ đối với điện chế biến nông sản.
Ngân hàng Nông nghiệp cho doanh nghiệp vay vốn đầu tư về nông thôn với lãi suất 2% so với đầu tư vào ngành nghề khác. Năm 2005, Nhà nước ban hành đạo luật quy định mọi hoạt động của các bộ, ngành, chính quyền phải hướng về nông dân. Nhờ hiệu quả của phong trào Saemaul Undong mà đất nước Hàn Quốc từ một nước nông nghệp nghèo nàn và lạc hậu đã trở thành một quốc gia giàu có và hiện đại bậc nhất khu vực châu Á”. Xây dựng nông thôn mới ở Trung Quốc ”Tháng 3/2006 Trung ương Đảng cộng sản và Quốc vụ viện (Chính phủ) Trung Quốc công bố Bản ”tài liệu số 1” Trung Quốc với quyết tâm giải quyết vấn đề nông thôn; chủ trương xây dựng ”Nông thôn mới xã hội chủ nghĩa” là nhiệm vụ chính của kế hoạch 5 năm (2006-2010) với những chiến lược cơ bản trong đó chú trọng đến ”Điều chỉnh mối quan hệ tổng phân phối thu nhập, quy phạm, trật tự phân phối: tăng thu nhập cho tầng lớp người có mức sống trung bình và thấp.
Kiên trì ”cho nhiều, lấy ít, nuôi sống” đặc biệt là áp dụng nhiều biện pháp trong việc ”cho nhiều” đối với nông dân; đồng thời đưa ra các giải pháp nhiều mặt về xây dựng nông thôn, vấn đề xã hội và dân chủ, khác với các tài liệu năm trước nói đến những vấn đề riêng biệt như sản xuất lương thực, thu nhập nông dân và khả năng sản xuất nông nghệp. Việc phát triển kinh tế và xã hội của Trung Quốc đã vào một thời kỳ mới”. 12 ”Mục tiêu của chủ trương: Năng suất nông thôn, cơ sở hạ tầng, phát triển xã hội, dân chủ và mức sống. Đây không phải là xây dựng làng xã mới, phải chú ý đến hiệu quả và hệ quả trước mắt hơn là vào bề ngoài, phải sử dụng sự thương lượng dân chủ hơn là dùng chỉ thị, nông thôn phải tùy theo khả năng và đặc điểm bản thân, Nhà nước chỉ hổ trợ bằng dự án”.
”Các biện pháp được áp dụng: Nhà nước đầu tư nhiều hơn vào nông nghiệp; xây dựng một cơ chế để công nghiệp và đô thị thúc đẩy phát triển nông thôn; điều chỉnh sự phân phối thu nhập quốc dân để việc tiêu thụ thuế, đầu tư ngân sách, tài sản cố định và tín dụng tăng cho nông nghiệp và nông thôn. Đối với cơ sở hạ tầng: Tăng thuế sử dụng đất canh tác, đưa ra các quy định để đảm bảo điều tiết thu nhập thuế đất cho việc phát triển đất nông nghiệp, sử dụng các loại phí thu từ sử dụng đất vào các dự án phát triển đất nông nghiệp và bảo vệ nước, ưu tiên xây dựng các cơ sở hạ tầng cấp thiết cho đời sống nhân dân và thực hiện nhan chương trình nước sạch đặc biệt là cho các vùng ô nhiễm”. Phong trào ”Mỗi làng, một sản phẩm” ở Nhật Bản ”Phong trào ”Mỗi làng,một sản phẩm” được Tỉnh trưởng Oita và Tiến sĩ Morihiko Hiramatsu khởi xướng và phát triển từ năm 1979; với mục tiêu phát triển vùng nông thôn của khu vực này một cách tương xứng với sự phát triển chung của Nhật Bản; được phát triển dựa trên ba nguyên tắc chính: địa phương hóa rồi hướng đến toàn cầu; tự chủ, tự lập, nỗ lực sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực. Trong đó nhấn mạnh đến vai trò của chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ kỹ thuật, quảng bá, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm được xác định là thế mạnh”.
”Sau 20 năm áp dụng phong trào, Nhật Bản đã có 329 sản phẩm đặc trưng của các địa phương có giá trị thương mại cao như nấm hương Shitake, rượu Shochu lúa mạch, cam Kabosu,. giúp nâng cao nguồn thu nhập của nông dân địa phương”. Kinh nghiệm của Việt Nam về xây dựng nông thôn mới a.