Luận Án Tiến Sĩ Nghiên Cứu Tín Dụng Của Ngân Hàng CSXH Việt Nam Dành Cho Người Nghèo

Luận án tiến sĩ phân tích hiệu quả tín dụng của Ngân hàng CSXH Việt Nam trong hỗ trợ người nghèo, đánh giá chính sách và thực tiễn.

• Tác giả: Ngô Mạnh Chính
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Đức
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tín Dụng Của Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Việt Nam Đối Với Người Nghèo
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
• 1.1. Sự cần thiết và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3.2.1. Về không gian
• 1.3.2.2. Về thời gian
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp định tính
• 1.4.2. Phương pháp định lượng
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6. Những điểm mới của luận án
• 1.7. Kết cấu luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ LƯỢC KHẢO CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CSXH ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG CSXH VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO
• 5. CHƯƠNG 5: KHẢO SÁT, KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG CSXH VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO
• 6. CHƯƠNG 6: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG CSXH VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu luận án tiến sĩ kinh tế

Luận án tiến sĩ kinh tế với chủ đề 'Tín dụng của Ngân hàng Chính sách Xã hội (CSXH) Việt Nam đối với người nghèo' được thực hiện bởi Ngô Mạnh Chính tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng CSXH đối với người nghèo ở Việt Nam, tập trung vào việc gia tăng thu nhập, hiệu quả sử dụng vốn vay và khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng, với dữ liệu từ giai đoạn 2011-2016.

1.1 Sự cần thiết và lý do chọn đề tài

Giảm nghèo là một trong những mục tiêu quốc gia quan trọng của Việt Nam. Ngân hàng CSXH đóng vai trò chủ chốt trong việc cung cấp tín dụng vi mô cho người nghèo. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chưa đánh giá toàn diện tác động của tín dụng ngân hàng CSXH đối với người nghèo. Luận án này nhằm lấp đầy khoảng trống đó bằng cách phân tích tác động của tín dụng ngân hàng CSXH đến thu nhập, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng tiếp cận nguồn vốn của người nghèo.

1.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá tác động của tín dụng ngân hàng CSXH đối với người nghèo. Các mục tiêu cụ thể bao gồm: (1) Đánh giá tác động đến thu nhập, (2) Hiệu quả sử dụng vốn vay, (3) Khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Các câu hỏi nghiên cứu tập trung vào việc xác định tác động của tín dụng ngân hàng CSXH đến các yếu tố trên và đề xuất giải pháp tăng cường hiệu quả của tín dụng ngân hàng CSXH.

II. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Luận án dựa trên các lý thuyết về tín dụng vi mô và tác động của nó đối với người nghèo. Các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm từ Bangladesh, Nam Phi và Hà Lan được tham khảo để xây dựng mô hình nghiên cứu. Luận án sử dụng ba mô hình chính: (1) Mô hình đánh giá tác động đến thu nhập, (2) Mô hình đánh giá hiệu quả sử dụng vốn vay, (3) Mô hình đánh giá khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

2.1 Tín dụng ngân hàng CSXH và tín dụng vi mô

Tín dụng ngân hàng CSXH khác biệt so với tín dụng ngân hàng thương mại ở mục tiêu xã hội và đối tượng thụ hưởng. Tín dụng vi mô là công cụ quan trọng giúp người nghèo tiếp cận nguồn vốn để phát triển kinh tế. Luận án phân tích sự khác biệt này và đánh giá tác động của tín dụng vi mô đối với người nghèo.

2.2 Kinh nghiệm quốc tế về tín dụng vi mô

Luận án tham khảo kinh nghiệm từ Bangladesh, Nam Phi và Hà Lan trong việc triển khai tín dụng vi mô để giảm nghèo. Các quốc gia này đã thành công trong việc sử dụng tín dụng vi mô để cải thiện thu nhập và chất lượng cuộc sống của người nghèo. Những bài học này được áp dụng vào bối cảnh Việt Nam.

III. Thực trạng tác động tín dụng ngân hàng CSXH tại Việt Nam

Luận án phân tích thực trạng hoạt động của Ngân hàng CSXH tại Việt Nam từ năm 2011 đến 2016. Kết quả cho thấy tín dụng ngân hàng CSXH đã góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, đặc biệt ở các vùng khó khăn như Tây Bắc và Tây Nguyên. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn và hiệu quả sử dụng vốn vay.

3.1 Tổng quan về Ngân hàng CSXH

Ngân hàng CSXH được thành lập năm 2002 với mục tiêu hỗ trợ người nghèo và các đối tượng chính sách. Luận án phân tích cơ cấu tổ chức, phương thức hoạt động và kết quả tài chính của Ngân hàng CSXH trong giai đoạn 2011-2016.

3.2 Thực trạng nghèo đói tại Việt Nam

Luận án đánh giá thực trạng nghèo đói tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các nguyên nhân nghèo đói được phân tích, bao gồm điều kiện địa lý, kinh tế và xã hội. Ngân hàng CSXH đã góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

IV. Giải pháp tăng cường tín dụng ngân hàng CSXH

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả của tín dụng ngân hàng CSXH đối với người nghèo. Các giải pháp bao gồm cải thiện chính sách tín dụng, tăng cường hỗ trợ từ chính phủ và địa phương, và nâng cao nhận thức của người nghèo về việc sử dụng vốn vay hiệu quả.

4.1 Giải pháp từ phía Ngân hàng CSXH

Các giải pháp bao gồm cải thiện quy trình cho vay, mở rộng mạng lưới hoạt động và tăng cường đào tạo nhân viên. Ngân hàng CSXH cần tối ưu hóa các chương trình tín dụng để đáp ứng nhu cầu của người nghèo.

4.2 Giải pháp từ phía chính phủ và địa phương

Chính phủ cần tăng cường hỗ trợ tài chính và chính sách cho Ngân hàng CSXH. Các địa phương cần phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng CSXH để triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã giới thiệu cho chúng ta các nội dung chính của luận án tiến sĩ kinh tế. Để có cơ sở cho việc đánh giá tác động tín dụng ngân hàng CSXH Việt Nam đối với người nghèo, chương 2 sẽ giới thiệu tổng quan tình hình nghiên cứu và lược khảo những công trình nghiên cứu chủ yếu liên quan đến tác động của tín dụng đối với người nghèo trên thế giới và Việt Nam. Thời gian gần đây, trên thế giới và ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về tác động của TCVM, TDVM đối với chương trình giảm nghèo và các vấn đề xã hội ở mỗi quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu chủ yếu tập trung đánh giá vai trò của hệ thống TCVM, TDVM đối với giảm nghèo và chưa đánh giá cụ thể tác động của TDVM đối với người nghèo thể hiện qua việc gia tăng thu nhập, hiệu quả sử dụng vốn vay (trả nợ vay đúng hạn) và khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng của người nghèo.

Dưới đây là những công trình nghiên cứu chủ yếu liên quan đến tác động của tín dụng đối với người nghèo theo các chương trình giảm nghèo và theo các vấn đề xã hội. Theo các chương trình giảm nghèo Thứ nhất, Imai và cộng sự (2002) thực hiện nghiên cứu về TCVM và nghèo đói: Một quan điểm vĩ mô. Nghiên cứu được thực hiện dựa trên dữ liệu của 48 quốc gia đang phát triển vào thời điểm 2007 và được hồi quy theo mô hình OLS và 2SLS với các kết quả là: (1) Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ giữa tổng doanh số cho vay bình quân đầu người của các tổ chức TCVM (MFI), sự tiếp cận cộng đồng (số người vay tích cực) và chỉ số nghèo đói (FGI): Tổng doanh số cho vay bình quân đầu người tăng thì chỉ số nghèo đói giảm. (2) Phát triển tài chính mà đặc biệt là gia tăng tỷ trọng tín dụng có vai trò quan trọng đối với tốc độ tăng trưởng GDP của mỗi quốc gia vì nó giúp cho người dân, người nghèo gia tăng đầu tư và gia tăng thu nhập và khi chính 21 phủ của các quốc gia đang phát triển cung cấp nhiều tiền hơn cho các tổ chức TCVM thì tỷ lệ hộ nghèo của quốc gia đó giảm nhanh hơn.

(3) Việc đa dạng hóa danh mục đầu tư sẽ giúp nhiều hộ nghèo tiếp cận với các dịch vụ TCVM và họ có cơ hội để gia tăng thu nhập, vươn lên thoát nghèo, góp phần giảm nghèo cho quốc gia và (4) Khi cung cấp các dịch vụ TCVM cho người nghèo thì tổ chức TCVM có một nền tảng tài chính bền vững mặc dù bị ảnh hưởng bởi suy thoái kinh tế toàn cầu do khai thác được thị trường rộng lớn là những người nghèo, người có thu nhập thấp. Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số lĩnh vực mà nghiên cứu chưa đề cập đến đó là: (1) Chưa chỉ ra mối quan hệ giữa việc tiếp cận các dịch vụ TCVM (vay vốn tín dụng) và việc gia tăng thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo và (2) Không thực hiện nghiên cứu về khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng của người nghèo, đặc biệt là những người nghèo nhất. Thứ hai, Matin và Hulme (2003) thực hiện nghiên cứu về chương trình cho người nghèo nhất: Bài học từ chương trình phát triển cho nhóm dễ bị tổn thương (IGVGD) ở Bangladesh với các kết quả là: (1) Việc kết hợp giữa viện trợ lương thực và đào tạo kỹ năng, cung cấp dịch vụ TCVM đã giúp gia tăng thu nhập cho những người nghèo dễ bị tổn thương và giúp giảm nghèo hiệu quả. (2) Có nhiều mức độ nghèo khó khác nhau do đó các tổ chức TCVM cần phải có các hình thức hỗ trợ cho người nghèo khác nhau như: tài trợ, cho vay, chăm sóc sức khỏe cơ bản, … (3) Những người nghèo nhất ở Bangladesh thường không có khả năng tiếp cận các dịch vụ TCVM do đó họ phải vay mượn từ các tổ chức bên ngoài với lãi suất cao, thời gian cho vay ngắn, … vì vậy khó khăn trong việc đầu tư SXKD dẫn đến khó gia tăng thu nhập và trả nợ.

Bên cạnh những kết quả nêu trên, vẫn còn một số lĩnh vực mà nghiên cứu chưa đề cập đến đó là: (1) Chưa làm rõ mối quan hệ giữa việc sử dụng các dịch vụ TCVM và việc gia tăng thu nhập cho người nghèo và (2) Chưa đánh giá việc trả nợ của người nghèo sau sử dụng vốn từ các tổ chức TCVM và gia tăng thu nhập. Thứ ba, Uganda Ministry of Finance, Planning and Economic Development (2004) thực hiện nghiên cứu về kế hoạch hành động giảm nghèo ở Uganda với các kết quả là: (1) Chính phủ Uganda đã đẩy mạnh thực hiện giảm nghèo bằng việc thực hiện 22 kế hoạch hành động chống đói nghèo và kế hoạch này đã góp phần giảm tỷ lệ nghèo đói từ 56% vào năm 1992 xuống còn 38% vào năm 2003. Kế hoạch này đã giải quyết các thách thức trọng điểm của nghèo đói ở Uganda bằng việc tăng năng suất lao động nông nghiệp và thu nhập hộ gia đình. (2) Đất nước Uganda trong giai đoạn đó phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như: tình hình bất ổn định của thị trường thế giới, tốc độ tăng trưởng dân số cao, bệnh tật liên quan đến HIV/AIDS ngày càng gia tăng, bất bình đẳng giới, … (3) Người nghèo chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp và làm công ăn lương do đó thu nhập của họ cũng chủ yếu từ nông nghiệp và làm thuê vì vậy phải đẩy mạnh cung cấp các dịch vụ TCVM cho các đối tượng này.

(4) Người nghèo ít có khả năng tiếp cận các dịch vụ công. (5) Để thực hiện tốt chính sách giảm nghèo, bên cạnh việc cung cấp các dịch vụ TCVM, chính phủ Uganda còn phải có các hành động khác như: trao quyền kinh tế cho phụ nữ, tăng cường quyền sở hữu đất của phụ nữ, thúc đẩy sự tham gia của nam giới trong phòng, chăm sóc HIV/AIDS, … Bên cạnh những kết quả nêu trên, vẫn còn một số lĩnh vực mà nghiên cứu chưa đề cập đến đó là: (1) Nghiên cứu chưa giới thiệu các dịch vụ từ các tổ chức TCVM của chính phủ, của các tổ chức phi chính phủ để người nghèo có thể tiếp cận và gia tăng thu nhập góp phần giảm nghèo cho quốc gia và (2) Nghiên cứu không đề cập đến việc tiết kiệm của người nghèo. Trong cuộc sống, người nghèo cũng cần phải tiết kiệm để mở rộng quy mô đầu tư từ đó gia tăng thu nhập. Thứ tư, Khandker SR (2005) thực hiện nghiên cứu về mối quan hệ giữa TCVM và giảm nghèo bằng việc sử dụng dữ liệu bảng được điều tra đối với 1.798 hộ gia đình tại 87 ngôi làng của Bangladesh trong giai đoạn 1991/92 và 2.599 hộ gia đình trong giai đoạn 1998/99 (bao gồm cả các hộ trong giai đoạn 1991/92) với kết quả là: (1) TCVM được thành lập và phát triển mạnh mẽ ở Bangladesh vào năm 1980 và hiện nay là quốc gia có hệ thống TCVM phát triển rộng nhất thế giới.

Các tổ chức TCVM phi chính phủ và ngân hàng Grameen chiếm 86% thị phần của thị trường TCVM và hệ thống ngân hàng thương mại chỉ chiếm 14%. (2) TCVM cung cấp các dịch vụ quy mô nhỏ (tín dụng và tiết kiệm) để hỗ trợ chủ yếu cho người nghèo, phụ nữ nghèo và các doanh nghiệp nhỏ. Ngoài cung cấp tài chính, hệ thống TCVM còn giúp đào tạo kỹ năng sản xuất nhằm tăng năng suất lao động. (3) Mức cho vay có vai trò quyết định 23 đối với việc gia tăng thu nhập của người nghèo bên cạnh các yếu tố gia đình và cá nhân như: đất đai, giáo dục, giới tính, … Những người có trình độ học vấn thấp và ít đất đai thường có nhu cầu vay vốn cao hơn.

(4) Hệ thống TCVM ở Bangladesh thực hiện cho vay thông qua nhóm với những món vay nhỏ nhưng lãi suất và chi phí giao dịch cao nhằm duy trì kỷ luật tín dụng giữa các thành viên trong nhóm. (5) Bên cạnh mục tiêu giúp người nghèo gia tăng thu nhập và thoát nghèo, hệ thống TCVM ở Bangladesh còn thúc đẩy đầu tư vào vốn nhân lực (học tập), nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản, cải thiện phúc lợi hộ gia đình, tăng tiêu dùng và tăng tích lũy tài sản và (6) TCVM không chỉ mang lại lợi ích cho người tham gia chương trình mà còn mang lại lợi ích cho cả người không tham gia chương trình thông qua việc tăng trưởng thu nhập ở địa phương. Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số lĩnh vực mà nghiên cứu chưa đề cập đến đó là: (1) Chưa chỉ ra mối quan hệ giữa việc tiếp cận các dịch vụ TCVM và việc gia tăng thu nhập của người nghèo. (2) Chưa đánh giá khả năng tiếp cận các dịch vụ TCVM của người nghèo và (3) Chưa đánh giá vai trò của vay vốn tín dụng để gia tăng thu nhập bên cạnh các yếu tố khác.

Thứ năm, Ledgerwood và White (2006) thực hiện nghiên cứu về việc chuyển đổi các tổ chức TCVM: Cung cấp cho người nghèo đầy đủ các dịch vụ tài chính với kết quả là: (1) Việc chuyển đổi các tổ chức TCVM (sáp nhập các tổ chức phi lợi nhuận vào tổ chức TCVM) nhằm đa dạng hoá các sản phẩm TCVM, các loại hình cung cấp dịch vụ TCVM, cải thiện hệ thống phân phối, … và quan trọng nhất là cung cấp dịch vụ tiền gửi tiết kiệm cho người nghèo giúp người nghèo có thể gửi tiết kiệm và thanh toán các dịch vụ ngoài các khoản vay tín dụng. Hoạt động này đã được thực hiện thành công ở nhiều quốc gia như: Bolivia, Keynea, Uganda, Mông Cổ và một số quốc gia khác, … (2) Việc sáp nhập các tổ chức phi lợi nhuận vào tổ chức TCVM giúp hàng triệu hộ gia đình nghèo trên thế giới có cơ hội tiếp cận các dịch vụ mà các tổ chức này cung cấp, giúp người nghèo tiếp cận được vốn vay, mở rộng quy mô đầu tư và gia tăng thu nhập, vươn lên thoát nghèo. (3) Việc gửi tiền tiết kiệm là một yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính của bất kỳ hộ gia đình nghèo nào, góp phần cho việc gia tăng cơ hội đầu tư và gia tăng thu nhập. Việc gửi tiền tiết kiệm là con đường 24 để các hộ gia đình thoát nghèo nhanh và (4) Việc chuyển đổi giúp các tổ chức TCVM tiếp cận, thu hút được lượng khách hàng đông đảo là người nghèo, người có thu nhập thấp từ đó chiếm lĩnh được thị phần và có sự ổn định về tài chính.