Luận án tiến sĩ: Phương hướng và biện pháp nâng cao tinh thần chiến đấu cho chiến sĩ giai đoạn mới

• Đề tài: Những phương hướng và biện pháp cơ bản nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ trong giai đoạn mới
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục tinh thần chiến đấu cho chiến sĩ

Giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ là nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng quân đội nhân dân. Tinh thần chiến đấu thể hiện phẩm chất chính trị, ý chí quyết tâm và năng lực hoàn thành nhiệm vụ của mỗi quân nhân. Trong bối cảnh quốc tế phức tạp hiện nay, các thế lực thù địch tăng cường hoạt động chống phá. Chiến lược diễn biến hòa bình nhắm vào lật đổ chế độ. Quân đội phải sẵn sàng đối phó với mọi tình huống. Cuộc chiến tranh tương lai sử dụng vũ khí công nghệ cao. Phương pháp tác chiến thay đổi cơ bản. Khác biệt lớn so với các cuộc chiến trước. Tính chất ác liệt, phức tạp hơn nhiều. Kết hợp tiến công bên ngoài với phá hoại bên trong. Yêu cầu chiến sĩ phải có bản lĩnh vững vàng. Tinh thần chiến đấu quyết định thắng lợi cuối cùng. Quá trình giáo dục cần được tiến hành thường xuyên, liên tục. Phù hợp với đặc điểm tâm lý từng đối tượng. Đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

1.1. Khái niệm và bản chất tinh thần chiến đấu

Tinh thần chiến đấu là tổng hợp phẩm chất chính trị, tinh thần, ý chí và năng lực hành động cách mạng của người chiến sĩ. Bản chất thể hiện ở lập trường giai cấp vững vàng, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng. Bao gồm lòng yêu nước sâu sắc, tinh thần dũng cảm hy sinh. Ý chí quyết tâm hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Tinh thần chiến đấu không phải yếu tố bẩm sinh. Kết quả của quá trình giáo dục, rèn luyện lâu dài. Phụ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể. Tác động qua lại giữa yếu tố cá nhân và tập thể.

1.2. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Tình hình thế giới diễn biến phức tạp từ cuối những năm 80. Sự sụp đổ Liên Xô và Đông Âu đặt Việt Nam vào tình thế hiểm nghèo. Các thế lực thù địch ráo riết tăng cường hoạt động chống phá. Kinh tế thị trường tác động tiêu cực đến nhận thức chiến sĩ trẻ. Giá trị vật chất có phần nổi trội hơn giá trị tinh thần. Tư tưởng sống tạm bợ trong quân ngũ xuất hiện. Thực trạng tinh thần chiến đấu ở một số nơi còn hạn chế. Nghiên cứu giải pháp có tính khả thi là yêu cầu cấp bách.

II. Phân tích thực trạng và thách thức giáo dục tinh thần chiến đấu

Thực trạng giáo dục tinh thần chiến đấu hiện nay bộc lộ nhiều vấn đề bất cập. Quá trình xây dựng tinh thần chiến đấu tại nhiều đơn vị còn bị buông lỏng. Tính tự phát chiếm tỷ lệ đáng kể. Một số chiến sĩ có tinh thần chiến đấu không cao. Cá biệt xuất hiện những chiến sĩ sa sút phẩm chất, ý chí. Nguyên nhân khách quan bắt nguồn từ bối cảnh quốc tế phức tạp. Chiến lược diễn biến hòa bình của chủ nghĩa đế quốc ngày càng tinh vi. Chúng nhắm vào phá hoại niềm tin chính trị. Mưu toan thúc đẩy xu hướng phi chính trị hóa quân đội. Nguyên nhân chủ quan do công tác giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu. Phương pháp giáo dục còn đơn điệu, thiếu hấp dẫn. Nội dung chưa sát với thực tế đời sống chiến sĩ. Đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục chưa đồng đều về năng lực. Kinh phí, phương tiện phục vụ giáo dục còn hạn chế.

2.1. Ảnh hưởng của bối cảnh quốc tế và khu vực

Bối cảnh quốc tế phức tạp chi phối mạnh mẽ quá trình giáo dục. Chủ nghĩa đế quốc thực hiện chiến lược diễn biến hòa bình toàn diện. Sử dụng nhiều thủ đoạn tuyên truyền tinh vi. Tô vẽ chủ nghĩa tư bản là chế độ dân chủ, tự do. Nhồi sọ tư tưởng chống cộng qua huấn luyện chính trị phản động. Tuyên truyền đạo đức lừa bịp của tôn giáo. Kích thích vật chất cho binh lính bằng tiền lương cao. Áp đặt lối sống tôn thờ đồng tiền. Mục tiêu cuối cùng là lật đổ chế độ xã hội chủ nghĩa.

2.2. Tác động của cơ chế thị trường đến nhận thức chiến sĩ

Cơ chế thị trường tác động đa chiều đến nhận thức chiến sĩ trẻ. Tác động tích cực thúc đẩy ý thức vươn lên, phát triển năng lực. Tác động tiêu cực làm đảo lộn chuẩn mực đạo đức. Bậc thang giá trị bị xáo trộn đáng kể. Định hướng giá trị vật chất nổi trội hơn giá trị tinh thần. Một số chiến sĩ coi thời gian quân ngũ là thừa. Tư tưởng sống tạm bợ cho qua ngày xuất hiện. Ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xây dựng tinh thần chiến đấu.

III. Phương hướng và biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục tinh thần chiến đấu

Nâng cao hiệu quả giáo dục tinh thần chiến đấu đòi hỏi hệ thống phương hướng, biện pháp đồng bộ. Phương hướng thứ nhất là đổi mới nội dung giáo dục phù hợp yêu cầu mới. Cập nhật kiến thức về tình hình thế giới, khu vực. Nâng cao hiểu biết về vũ khí công nghệ cao và phương pháp tác chiến hiện đại. Phương hướng thứ hai là đa dạng hóa hình thức, phương pháp giáo dục. Kết hợp giáo dục chính trị với huấn luyện quân sự. Sử dụng phương tiện truyền thông hiện đại. Phát huy vai trò gương mẫu của cán bộ. Biện pháp thứ ba là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong đơn vị. Tạo không khí đoàn kết, gắn bó. Động viên, khích lệ kịp thời. Biện pháp thứ tư là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ giáo dục. Bồi dưỡng phương pháp sư phạm quân sự. Nắm chắc tâm lý chiến sĩ. Xây dựng kế hoạch giáo dục khoa học, có trọng tâm, trọng điểm.

3.1. Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị

Nội dung giáo dục chính trị phải gắn liền với thực tiễn cách mạng. Tăng cường giáo dục lý tưởng cộng sản, mục tiêu độc lập dân tộc. Cập nhật kiến thức về âm mưu chống phá của thế lực thù địch. Giáo dục truyền thống vẻ vang của quân đội nhân dân. Phương pháp giáo dục cần đa dạng, sinh động. Sử dụng câu chuyện thực tế, minh chứng cụ thể. Kết hợp học tập với thảo luận, trao đổi. Phát huy tính chủ động, sáng tạo của chiến sĩ. Tránh hình thức, giáo điều, máy móc.

3.2. Xây dựng môi trường giáo dục và nâng cao chất lượng cán bộ

Môi trường giáo dục lành mạnh là điều kiện quan trọng. Xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật. Tạo bầu không khí đoàn kết, tương trợ giữa các chiến sĩ. Đội ngũ cán bộ phải gương mẫu về phẩm chất, năng lực. Nắm chắc tâm lý, nguyện vọng của chiến sĩ trẻ. Xử lý kịp thời những vấn đề nảy sinh. Đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện giáo dục. Đánh giá kết quả giáo dục bằng phiếu điều tra xã hội học.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn giáo dục tinh thần chiến đấu

Giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài. Trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra ngày càng cao. Bối cảnh quốc tế phức tạp đòi hỏi quân đội phải vững mạnh. Tinh thần chiến đấu là yếu tố quyết định sức mạnh tổng hợp. Kết quả nghiên cứu chỉ ra các phương hướng, biện pháp khả thi. Đổi mới nội dung giáo dục gắn với thực tiễn. Đa dạng hóa hình thức, phương pháp tác động. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong đơn vị. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ giáo dục. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn cần có lộ trình cụ thể. Mỗi đơn vị phải xây dựng kế hoạch riêng phù hợp đặc điểm. Đánh giá thường xuyên để điều chỉnh kịp thời. Kết hợp giáo dục chính trị với rèn luyện thể lực. Phát huy vai trò của tổ chức Đảng, đoàn thể. Xây dựng người chiến sĩ toàn diện, sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về giáo dục tinh thần chiến đấu. Hệ thống hóa quan điểm của chủ nghĩa Marx-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Phân tích đặc điểm giai đoạn hiện nay. Đề xuất giải pháp có tính khả thi cao. Ý nghĩa thực tiễn thể hiện ở khả năng áp dụng rộng rãi. Cán bộ chỉ huy có cơ sở khoa học để triển khai công tác giáo dục. Chiến sĩ nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm. Góp phần xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ.

4.2. Khuyến nghị áp dụng trong thực tiễn đơn vị

Áp dụng kết quả nghiên cứu cần linh hoạt, sáng tạo. Căn cứ đặc điểm cụ thể từng đơn vị để điều chỉnh. Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá tinh thần chiến đấu. Sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến, phiếu điều tra định kỳ. Theo dõi biến động tư tưởng chiến sĩ qua các giai đoạn. Phát hiện sớm biểu hiện tiêu cực để kịp thời uốn nắn. Tăng cường trao đổi kinh nghiệm giữa các đơn vị. Tổ chức hội thảo chuyên đề về giáo dục tinh thần chiến đấu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 NHỮNG PHƯƠNG HƯỚNG VÀ BIỆN PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC TINH THẦN CHIẾN ĐẤU CHO NGƯỜI CHIẾN SĨ TRONG GIAI ĐOẠN MỚI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ cuối những năm 80 trở lại đây, tình hình thế giới diễn biến rất phức tạp gây nhiều bất lợi cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta. Sự sụp đổ cảu Liên Xô và Đông Âu, sự thoái trào của phong trào cách mạng thế giới đã đặt Việt Nam vào một tình thế hiểm nghèo. Các thế lực thù địch trong và ngoài nước nhân cơ hội này đã ráo riết tăng cường hoạt động "diễn biến hoà bình" đe doạ độc lập chủ quyền của nhân dân ta. Vì vậy nhiệm vụ cấp bách hàng đầu trong những năm tới là chống "diễn biến hoà bình" và bạo loạn lật đổ, đồng thời sẵn sàng ứng phó với các tình huống chiến tranh khác có thể xảy ra. Tình hình trên đặt ra yêu cầu cấp thiết là phải xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh, một đội quân thiện chiến với những chiến sĩ có tinh thần chiến đấu cao. Cuộc chiến tranh nếu xảy ra trong tương lai sẽ là một cuộc chiến tranh khắc hẳn với mọi cuộc chiến tranh mà dân tộc và quân đội ta đã 2 đương đầu. Về mặt chính trị là một cuộc chiến tranh nhằm lật đổ Đảng và chế độ. Về mặt quân sự là cuộc chiến tranh có sử dụng hệ thống vũ khí mới, vũ khí công nghệ cao. chiến tranh có thể sẽ diễn ra với quy mô lớn, khốc liệt ngày từ ngày đầu, không phân biệt tiền tuyến, hậu phương.Vũ khí công nghệ cao khi được sử dụng sẽ kéo theo sự thay đổi cơ bản về phương pháp, thủ đoạn tác chiến. Cuộc chiến sẽ ác liệt, phức tạp hơn, kết hợp tiến công bên ngoài với lực lượng phản động ở bên trong. Để giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh đó, ngoài những yếu tố về lãnh đạo, chỉ huy… còn đòi hỏi người chiến sĩ phải có tinh thần chiến đấu cao. Hiện nay đất nước ta đang chuyển mình mạnh mẽ sau những năm tháng trì trệ. Bên cạnh những tác động tích cực còn có những tác động tiêu cực của cơ chế thị trường, của thời "mở cửa" đã làm cho không ít những chuẩn mực đạo đức, các bậc thang giá trị đảo lộn. Trong lớp chiến sĩ trẻ ngày nay đôi lúc những định hướng giá trị vật chất có phần nổi trội hơn những định hướng giá trị tinh thần. Còn có những tư tưởng coi những ngày trong quân ngũ là "thừa" nên gắng sống tạm bợ cho qua ngày. Tất cả những vấn đề đó ảnh hưởng đến quá trình xây dựng tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Tính chất hoạt động quân sự trong thời chiến cũng như trong thời bình; những yêu cầu phục tùng vô điều kiện mệnh lệnh của người chỉ huy; tính thống nhất về tư tưởng và hành động trong quân đội, cũng đòi hỏi người lính phải có tinh thần chiến đấu cao. Thực trạng hiện nay qua một số điều tra xã hội học cho thấy quá trình xây dựng tinh thần chiến đấu cho chiến sĩ, do nhiều nguyên nhân khác nhau, có nơi có lúc còn bị buông lỏng, còn mang tính tự phát. Tinh thần chiến đấu ở một số chiến sĩ không cao, cá biệt có những chiến sĩ bị sa sút về phẩm chất, ý chí chiến đấu. Tình hình đó đòi hỏi công tác lý luận giáo 3 dục phải có những nghiên cứu công phu, tìm ra những giải pháp có tính khả thi cho quá trình giáo dục ở đơn vị cơ sở. Chính vì vậy nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, xác định những phương hướng cơ bản để nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ là một vấn đề cấp thiết. Khách thể và đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu là quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Đối tượng nghiên cứu là những phương hướng và biện pháp cơ bản nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Giả thuyết khoa học Nếu xác định được đúng đắn những thành tố và đặc trưng cơ bản của tinh thần chiến đấu, trên cơ sở đó lựa chọn những phương hướng và biện pháp tác động sư phạm phù hợp thì có thể nâng cao được hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài Với mục đích góp phần nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu, luận án có những nhiệm vụ chủ yếu sau: - Trên cơ sở kế thừa các công trình đã được nghiên cứu, đề tài phân tích những cơ sở lý luận và thực tiễn của quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu. - Luận chứng khoa học những vấn đề về thành tố và đặc trưng cơ bản của tinh thần chiến đấu. 4 - Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, phân tích kinh nghiệm, thử nghiệm sư phạm, tìm ra những phương hướng và biện pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu. Phạm vi nghiên cứu của đề tài Luận án không nghiên cứu toàn bộ quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu, không đi sâu vào những vấn đề nội dung, phương pháp… mà chỉ nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của quá trình này. Trên c ơ sở đó góp phần luận giải những vấn đề cấp bách hiện nay như: xác định những phương hướng và biện pháp cơ bản để nâng cao hiệu quả quá trình xây dựng tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Cơ sở phương pháp luận của đề tài là hệ thống các quan điểm tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Đảng ta về vị trí, vai trò của nhân tố chính trị, tinh thần trong chiến tranh và những vấn đề về huấn luyện- giáo dục quân nhân. Đồng thời đề tài dựa vào những kết quả nghiên cứu của giáo dục học, tâm lý học ở trong nước và nước ngoài. Phương pháp nghiên cứu của đề tài - Vận dụng phương pháp tiếp cận tích hợp: hệ thống- giá trị- hoạt động để phân tích quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu. - Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu chủ yếu như: Phương pháp thử nghiệm sư phạm; phương pháp trò chuyện, phỏng vấn, an két; phương pháp phân tích kinh nghiệm và kết quả giáo dục; phương pháp nghiên cứu các tài liệu giáo dục; phương pháp tổng kết lịch sử, phương pháp chuyên gia và phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. Những đóng góp mới về khoa học của luận án 5 - Luận án góp phần luận giải khoa học những vấn đề về thành tố, đặc trưng cơ bản của tinh thần chiến đấu. - Trên cơ sở phân tích lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, luận án đề xuất những phương hướng và biện pháp cơ bản để nao hiệu quả quá trình giáo dục tinh thần chiến đấu ở các đơn vị cơ sở. Kết cấu của luận án Luận án gồm phần mở đầu, 2 chương với 9 tiết, 27 sơ đồ bảng biểu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC TINH THẦN CHIẾN ĐẤU CHO NGƯỜI CHIẾN SĨ Từ khi lịch sử thành văn, con người đã chứng kiến và chịu ảnh hưởng của hàng trăm cuộc chiến tranh sắc tộc, giai cấp lớn nhỏ hoặc khác nhau, trong đó có hai cuộc chiến tranh thế giới. Hàng trăm triệu người đã ngã 6 xuống. Trong những cuộc chiến tranh đó, lịch sử cũng đã chứng minh rằng sức mạnh của chiến thắng đó do nhiều yếu tố tạo nên những quan trọng hơn cả là yếu tố tinh thần. Tinh thần là một khái niệm rộng lớn, phức tạp, nhiều tầng bậc. Xét ở bình diện triết học, tinh thần đồng nghĩa với ý thức, tư duy. Có tinh thần cá nhân- ý thức cá nhân và tinh thần cộng đồng - ý thức xã hội. Đó là tinh thần có tính chủ quan, nhưng một khi tinh thần trở thành một thực tế đời sống thì nó có tính khách quan, tồn tại một cách độc lập, vận hành theo những quy luật riêng của nó. Tinh thần chiến đấu là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực hoạt động quân sự. Ở đây, chúng tôi tiếp cận khái niệm tinh thần chiến đấu không chỉ với tư cách là một hiện tượng ý thức tinh thần mà còn là một phẩm chất nhân cách của người chiến sĩ. Đó là một trong những phẩm chất cốt lõi cho phép họ hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao. Làm rõ nội hàm khái niệm tinh thần chiến đấu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là cơ sở lý luận để xây dựng mục tiêu, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng tinh thần chiến đấu cho người chiến sĩ. Những vấn đề này sẽ được trình bày cụ thể ở tiết 1. Tinh thần chiến đấu- nhân tố tạo thành sức mạnh chiến đấu của quân đội cách mạng Đặt vấn đề. Trong lịch sử xã hội loài người, từ khi tổ chức ra quân đội, để củng cố quyền lực của mình các giai cấp thống trị đều giành quyền kiểm soát quân đội. Với quan điểm giai cấp khác nhau ở mỗi chế độ xã hội chủ nghĩa, có một cách tiếp cận khác nhau trong xây dựng quân đội. Nhưng một điểm đặc biệt lưu ý là: các giai cấp thống trị đều phải nắm thật chặt mục tiêu chiến 7 đấu của quân đội và bằng mọi thủđoạn xây dựng sức mạnh chiến đấu của đạo quân ấy. Sức chiến đấu của bất kỳ quân đội nào cũng đều phụ thuộc vào các yếu tố số lượng và chất lượng người lính; vũ khí và kỹ thuật chiến đấu; cơ cấu tổ chức; trình độ phát triển của tư tưởng lý luận quân sự. Trong đó yếu tố chất lượng người lính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. đó là yếu tố quyết định, nó làm cho các yếu tố khác phát huy tác dụng. Vì con người là lực lượng chính trong đấu tranh vũ trang là nhân tố quyết định tiến trình và kết cục của chiến tranh [78]. Nói đênư chất lượng người lính là nói đến trạng thái tinh thần của họ mà biểu hiện cụ thê là tính thần chiến đấu. Nhiều tướng lĩnh và các nhà lý luận quân sự đều thừa nhận và dánh giá cao sức mạnh tinh thần của quân đội. Napôlêon nói: "Lực lượng tinh thần gấp ba lực lượng vật chất [30].