Nghiên cứu năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng tại Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích năng lực cạnh tranh hiệu quả và rủi ro ngân hàng trường hợp việt nam và các quốc gia đông nam á, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Dương Thị Ánh Tiên
• Người hướng dẫn: GS.TS Võ Xuân Vinh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng: Trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: Lý do nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Điểm khác biệt để tạo tính mới của đề tài
• 1.4. Cấu trúc luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về cạnh tranh
• 2.1.1. Quan điểm về cạnh tranh
• 2.2. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về năng lực cạnh tranh
• 2.2.1. Phương pháp đo lường
• 2.2.2. Nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh
• 2.2.2.1. Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài
• 2.2.2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam
• 2.2.3. Khe hở nghiên cứu và nhận xét
• 2.2.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.3. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng
• 2.3.1. Khái niệm hiệu quả
• 2.3.2. Khái niệm rủi ro
• 2.3.3. Lý thuyết cạnh tranh hiệu quả
• 2.3.4. Lý thuyết cạnh tranh và rủi ro
• 2.3.5. Lý thuyết rủi ro và hiệu quả
• 2.3.6. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.3.6.1. Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài
• 2.3.6.2. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam
• 2.3.7. Khe hở nghiên cứu và nhận xét
• 2.3.8. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng lên năng lực cạnh tranh ngân hàng
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Đo lường biến số mô hình
• 3.2. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Đo lường biến số mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp ước lượng tác động cố định và tác động ngẫu nhiên
• 3.3.2. Phương pháp Momen tổng quát (Generalized Method of Moments – GMM)
• 3.3.3. Phương pháp hồi quy tự động vector trong phân tích dữ liệu bảng
• 3.3.4. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 3.3.4.1. Mô tả quy trình thu thập dữ liệu
• 3.3.4.2. Xử lý dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.1.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.1.3. Kết quả nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á
• 4.1.4. Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam
• 4.1.5. So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước
• 4.2. Mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng
• 4.2.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2.2. Phân tích hệ số tương quan
• 4.2.3. Kết quả nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á
• 4.2.4. Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam
• 4.2.5. So sánh kết quả nghiên cứu luận án với kết quả các nghiên cứu trước
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận nghiên cứu
• 5.2. Gợi ý chính sách
• 5.3. Những đóng góp mới của luận án
• 5.3.1. Về mặt lý thuyết
• 5.3.2. Về mặt thực tiễn
• 5.4. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.4.1. Hạn chế của luận án
• 5.4.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Năng lực cạnh tranh ngân hàng

Năng lực cạnh tranh ngân hàng là yếu tố then chốt trong hoạt động kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh ngân hàng tại Việt Nam và ngân hàng Đông Nam Á. Nghiên cứu chỉ ra rằng, năng lực cạnh tranh không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính mà còn tác động đến rủi ro ngân hàng. Các yếu tố như thị trường ngân hàng, chính sách ngân hàng, và chiến lược ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Kết quả nghiên cứu cho thấy, cạnh tranh ngân hàng tại Đông Nam Á có sự khác biệt đáng kể so với Việt Nam, đặc biệt trong cách tiếp cận quản lý rủi ro và tăng trưởng ngân hàng.

1.1. Yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh

Các yếu tố như vốn chủ sở hữu, tiền gửi khách hàng, và lạm phát có tác động mạnh mẽ đến năng lực cạnh tranh ngân hàng. Nghiên cứu sử dụng phương pháp SGMM hai bước để phân tích dữ liệu từ 118 ngân hàng tại 8 quốc gia Đông Nam Á. Kết quả cho thấy, độ trễ của năng lực cạnh tranh không có tác động đáng kể tại Việt Nam, trong khi các yếu tố khác như niêm yết và tái cơ cấu lại có ảnh hưởng rõ rệt. Điều này phản ánh sự khác biệt trong chiến lược ngân hàng và phát triển ngân hàng giữa các quốc gia.

1.2. So sánh giữa Việt Nam và Đông Nam Á

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, năng lực cạnh tranh ngân hàng tại Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh bởi mức độ tập trung thị trường, trong khi các quốc gia Đông Nam Á khác lại chịu tác động từ hiệu quả kỹ thuật và quy mô ngân hàng. Sự khác biệt này đặt ra yêu cầu về chính sách ngân hàng phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực.

II. Hiệu quả và rủi ro ngân hàng

Hiệu quả ngân hàng và rủi ro ngân hàng là hai yếu tố không thể tách rời trong hoạt động kinh doanh. Nghiên cứu sử dụng phương pháp PVAR để phân tích mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả, và rủi ro. Kết quả cho thấy, hiệu quả ROA và rủi ro có mối quan hệ nhân quả với năng lực cạnh tranh. Điều này phù hợp với lý thuyết 'bad management' của Berger và DeYoung (1997).

2.1. Mối quan hệ giữa hiệu quả và rủi ro

Nghiên cứu chỉ ra rằng, hiệu quả ROA và rủi ro luôn tác động qua lại lẫn nhau. Kết quả này ủng hộ giả thuyết 'bad luck' của Berger và DeYoung (1997). Đặc biệt, tại ngân hàng Đông Nam Á, sự thay đổi của hiệu quả ROE và rủi ro cũng làm thay đổi năng lực cạnh tranh. Điều này phản ánh sự phức tạp trong quản lý rủi ro và hiệu quả tài chính tại khu vực.

2.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đưa ra các gợi ý chính sách quan trọng cho ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm việc tăng cường quản lý rủi ro, nâng cao hiệu quả tài chính, và cải thiện chiến lược ngân hàng. Những phát hiện này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại ứng dụng thực tiễn trong việc phát triển thị trường ngân hàng tại khu vực Đông Nam Á.

III. Kết luận và gợi ý chính sách

Nghiên cứu đã làm rõ mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả, và rủi ro trong ngân hàng tại Việt Nam và ngân hàng Đông Nam Á. Kết quả cho thấy, sự khác biệt trong chiến lược ngân hàng và quản lý rủi ro giữa các quốc gia đòi hỏi các chính sách ngân hàng linh hoạt và phù hợp. Những phát hiện này không chỉ góp phần vào lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn trong việc phát triển thị trường ngân hàng tại khu vực.

3.1. Đóng góp lý thuyết

Nghiên cứu đã kiểm chứng và bổ sung các lý thuyết về cạnh tranh ngân hàng, hiệu quả tài chính, và quản lý rủi ro. Đặc biệt, kết quả nghiên cứu ủng hộ các giả thuyết 'bad management' và 'bad luck' của Berger và DeYoung (1997), đồng thời làm rõ mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố này.

3.2. Gợi ý chính sách

Nghiên cứu đề xuất các chính sách cụ thể cho ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm việc tăng cường năng lực cạnh tranh, nâng cao hiệu quả tài chính, và cải thiện quản lý rủi ro. Những gợi ý này không chỉ giúp các ngân hàng Việt Nam phát triển bền vững mà còn góp phần ổn định thị trường ngân hàng tại khu vực Đông Nam Á.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201) của nghiên cứu sinh Dương Thị Ánh Tiên, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Võ Xuân Vinh và PGS.TS. Hoàng Đức tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH, 2023), mang tiêu đề: "Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng: Trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á". Nghiên cứu đặt trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu và khu vực ASEAN trải qua các đợt tái cấu trúc sâu rộng, mở cửa thị trường và gia tăng áp lực an toàn vốn hậu khủng hoảng tài chính 2008.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng các công trình học thuật tiền nhiệm (như De Guevara và cộng sự, 2005; Kasman & Carvallo, 2014; Kouki & Al-Nasser, 2017; Tan & Floros, 2018) hầu hết chỉ tiếp cận mối quan hệ giữa các cặp nhân tố riêng lẻ: hoặc giữa năng lực cạnh tranh và hiệu quả, hoặc giữa năng lực cạnh tranh và rủi ro, hoặc giữa hiệu quả và rủi ro. Các nghiên cứu này chủ yếu ước lượng bằng mô hình tĩnh (FEM, REM) hoặc System GMM đơn phương trình, dẫn đến nguy cơ bỏ sót cơ chế tương tác đồng thời và hiện tượng nội sinh phức tạp. Hơn nữa, việc kiểm định đồng thời ba chiều "Năng lực cạnh tranh - Hiệu quả lợi nhuận - Rủi ro tín dụng/vỡ nợ" trong một hệ thống phương trình động tại các thị trường mới nổi ASEAN còn rất hạn chế.

Luận án tập trung giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm:

1. Câu hỏi 1: Những yếu tố nội tại, cấu trúc ngành và kinh tế vĩ mô nào tác động đến năng lực cạnh tranh của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á?
2. Câu hỏi 2: Mối quan hệ tương tác động và chiều hướng tác động nhân quả giữa ba trụ cột: năng lực cạnh tranh, hiệu quả hoạt động và rủi ro của các NHTM diễn ra như thế nào?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập mạch lạc từ H1 đến H16, trong đó nổi bật là các giả thuyết cốt lõi về mối quan hệ động:

• Giả thuyết H14: Tồn tại mối quan hệ tác động qua lại giữa năng lực cạnh tranh (Lerner) và hiệu quả hoạt động (ROA, ROE).
• Giả thuyết H15: Tồn tại mối quan hệ tương tác nhân quả giữa năng lực cạnh tranh (Lerner) và rủi ro ngân hàng (Z-score).
• Giả thuyết H16: Tồn tại mối quan hệ tương tác hai chiều giữa hiệu quả hoạt động (ROA, ROE) và rủi ro ngân hàng (Z-score).

Khung lý thuyết tích hợp đa tầng kết hợp giữa Lý thuyết Tổ chức công nghiệp thực nghiệm mới (NEIO), Lý thuyết Cấu trúc - Hành vi - Hiệu quả (SCP), Lý thuyết Cấu trúc hiệu quả (ES), Lý thuyết Cạnh tranh - Bất ổn (Keeley, 1990) và các giả thuyết "Quản trị kém" (Bad Management), "Vận rủi" (Bad Luck) của Berger & DeYoung (1997). Về phạm vi không gian và thời gian, luận án khảo sát bộ dữ liệu bảng gồm 118 NHTM từ 08 quốc gia Đông Nam Á (Indonesia, Campuchia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) xuyên suốt giai đoạn 16 năm (2002–2017), loại bỏ Brunei, Đông Timor và Myanmar do thiếu hụt dữ liệu tài chính chuẩn hóa. Đóng góp đột phá của luận án là lượng hóa chính xác cơ chế truyền dẫn nhân quả đa chiều, chỉ rõ sự khác biệt giữa thị trường Việt Nam và khu vực ASEAN, tạo căn cứ thực nghiệm vững chắc cho quản trị chiến lược và điều hành chính sách tiền tệ.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế ghi nhận sự phân hóa sâu sắc thành các dòng lý thuyết cạnh tranh đối nghịch:

Dòng nghiên cứu về Cạnh tranh và Hiệu quả: Trường phái Cấu trúc - Hành vi - Hiệu quả (SCP) khởi xướng bởi Mason (1939) và Bain (1951) cùng giả thuyết "Cuộc sống an nhàn" (Quiet Life) của Hicks (1935) lập luận rằng quyền lực thị trường cao làm triệt tiêu động lực đổi mới, dẫn đến suy giảm hiệu quả chi phí. Ngược lại, Lý thuyết Cấu trúc hiệu quả (ES) của Demsetz (1973) chứng minh rằng các ngân hàng có hiệu quả quản trị vượt trội sẽ tối ưu hóa chi phí biên, gia tăng thị phần và chiếm lĩnh quyền lực thị trường cao hơn. Nghiên cứu của Casu & Girardone (2006) tại Châu Âu tìm thấy hiệu quả tác động tiêu cực đến cạnh tranh, trong khi De Guevara & Maudos (2007) và Tan & Floros (2013a) tại Trung Quốc lại chứng minh hiệu quả thúc đẩy sức mạnh thị trường.

Dòng nghiên cứu về Cạnh tranh và Rủi ro: Tranh luận học thuật kéo dài giữa hai quan điểm đối nghịch:

1. Lý thuyết Cạnh tranh - Bất ổn (Competition-Fragility): Đại diện bởi Marcus (1984) và Keeley (1990), khẳng định cạnh tranh gay gắt làm xói mòn giá trị thương quyền (franchise value), buộc ngân hàng chấp nhận danh mục rủi ro cao hơn để tìm kiếm lợi nhuận, làm suy yếu an toàn hệ thống.
2. Lý thuyết Cạnh tranh - Ổn định (Competition-Stability): Boyd & De Nicolo (2005) cùng Schaeck & Cihák (2014) lập luận rằng cạnh tranh làm giảm lãi suất cho vay, giảm bớt gánh nặng trả nợ của bên vay, từ đó hạn chế rủi ro đạo đức và nợ xấu (NPLs).

Dòng nghiên cứu về Hiệu quả và Rủi ro: Berger & DeYoung (1997) thiết lập nền tảng với giả thuyết "Quản trị kém" (Bad Management - năng lực thẩm định tín dụng kém dẫn đến chi phí vận hành tăng và nợ xấu bùng nổ) và giả thuyết "Vận rủi" (Bad Luck - các cú sốc vĩ mô bất ngờ làm nợ xấu tăng, kéo theo chi phí giám sát và làm giảm hiệu quả hoạt động).

Về mặt định vị học thuật, luận án đã lấp đầy khoảng trống khi so sánh kết quả thực nghiệm với các công trình quốc tế tiêu biểu:

• So với nghiên cứu của Tan & Floros (2018) tại Trung Quốc (xác nhận mối quan hệ nhân quả ba chiều giữa cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro) và Kasman & Carvallo (2014) tại 15 quốc gia Mỹ Latinh, luận án mở rộng sang không gian kinh tế Đông Nam Á – nơi có sự phân hóa rõ rệt về trình độ phát triển tài chính giữa nhóm ASEAN-4, Singapore và các nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam, Lào, Campuchia.
• Khác với Delis (2012) khi nghiên cứu 84 quốc gia hay Fungáčová và cộng sự (2010) tại Nga (chỉ xét tác động một chiều lên chỉ số Lerner), luận án tích hợp thêm các biến đặc thù như giai đoạn trước - sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và biến tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng (Dres) áp dụng riêng cho Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp nền tảng cho hệ thống lý thuyết tài chính - ngân hàng:

• Mở rộng lý thuyết Cạnh tranh - Bất ổn của Keeley (1990): Cung cấp bằng chứng thực nghiệm tại ASEAN cho thấy sự gia tăng quyền lực thị trường (chỉ số Lerner cao) đi kèm với việc gia tăng chỉ số an toàn Z-score (giảm thiểu rủi ro phá sản). Sức mạnh định giá bảo vệ tấm đệm vốn của ngân hàng trước các cú sốc thị trường.
• Kiểm chứng tính vững của các giả thuyết Berger & DeYoung (1997): Kết quả nghiên cứu xác nhận tính hợp lý đồng thời của cả giả thuyết "Quản trị kém" (khi xem xét biến hiệu quả ROA) và giả thuyết "Vận rủi" (khi xem xét biến hiệu quả ROE) trong hệ thống ngân hàng ASEAN.
• Phát triển khung lý thuyết năng lực cạnh tranh ngân hàng: Tác giả định nghĩa chuẩn xác:

  "Năng lực cạnh tranh của ngân hàng chính là sức cạnh tranh do chính ngân hàng tạo ra dựa trên các cơ hội và lợi thế cạnh tranh trong điều kiện nguồn lực có giới hạn nhằm duy trì và phát triển, mở rộng thị phần, gia tăng tổng tài sản và ứng phó được những biến động bất lợi của môi trường kinh doanh hoặc sức ép của lực lượng cạnh tranh ngân hàng."

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết lớn:

1. Lý thuyết tiếp cận theo định hướng thị trường (Market Orientation - MO) của Kohli & Jaworski (1990) và Narver & Slater (1990).
2. Lý thuyết dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV) khởi xướng bởi Barney (1991), Lippman & Rumelt (1982).
3. Lý thuyết cạnh tranh dựa trên năng lực (Competence-Based View - CBV) của Sanchez & Heene (1996).

Mô hình phân tích kết hợp đồng thời phương pháp phi cấu trúc (đo lường quyền lực thị trường vi mô qua chỉ số Lerner xuất phát từ hàm chi phí cận biên Translog) và phương pháp cấu trúc (đo lường mức độ tập trung vĩ mô qua HHI và CR5). Điều kiện biên (boundary conditions) được xác định cụ thể trong phạm vi các ngân hàng thương mại hoạt động trung gian tài chính truyền thống, không bao gồm khối ngân hàng chính sách, ngân hàng đầu tư chuyên biệt hay hệ thống ngân hàng Hồi giáo không thu lãi.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ triết lý nghiên cứu thực chứng (Positivism) với phương pháp định lượng suy diễn chặt chẽ. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp:

• Mô hình tĩnh: Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM) kết hợp kiểm định Hausman.
• Mô hình động bậc 1: Mô hình hồi quy Moment tổng quát hệ thống hai bước (Two-step System GMM - SGMM) xử lý triệt để hiện tượng nội sinh và tự tương quan.
• Mô hình tương tác đồng thời: Mô hình Tự hồi quy Vector dữ liệu bảng (Panel Vector Autoregression - PVAR) phân tích tương tác động chuỗi thời gian - không gian giữa các biến số nội sinh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu trải qua 5 bước khoa học chuẩn mực:

• Thu thập dữ liệu: Dữ liệu báo cáo tài chính kiểm toán từ hệ thống Bankscope (Bureau van Dijk), bổ sung các chỉ số kinh tế vĩ mô từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

• Tiêu chuẩn mẫu: Lọc bỏ 03 quốc gia (Brunei, Myanmar, Đông Timor) do thiếu chuỗi số liệu tài chính liên tục; giữ lại 118 NHTM tại 8 quốc gia có độ dài chuỗi dữ liệu 16 năm (2002–2017).

• Quy trình đo lường chỉ số Lerner: Ước lượng hàm tổng chi phí dạng siêu nghiệm (Translog Cost Function): $$\ln TC_{it} = \alpha_0 + \alpha_1 \ln TA_{it} + \frac{1}{2}\alpha_2 (\ln TA_{it})^2 + \sum_{j=1}^3 \alpha_{j+2} \ln w_{jit} + \sum_{j=1}^3 \alpha_{j+5} \ln TA_{it} \ln w_{jit} + \sum_{j=1}^2 \sum_{k=j+1}^3 \alpha_{m} \ln w_{jit} \ln w_{kit} + \frac{1}{2}\sum_{j=1}^3 \alpha_{n} (\ln w_{jit})^2 + \alpha_{15} Trend + \frac{1}{2}\alpha_{16} Trend^2 + \alpha_{17} Trend \ln TA_{it} + \sum_{j=1}^3 \alpha_{j+17} Trend \ln w_{jit} + \varepsilon_{it}$$ Trong đó: $TC$ là tổng chi phí; $TA$ là tổng tài sản; giá đầu vào gồm $w_1$ (giá vốn tiền gửi = chi phí lãi / tổng tiền gửi), $w_2$ (giá vốn vật chất = chi phí phi lãi / TSCĐ), $w_3$ (giá vốn lao động = chi phí nhân sự / tổng tài sản); $Trend$ phản ánh tiến bộ công nghệ.

  Chi phí cận biên ($MC$) được tính bằng đạo hàm bậc nhất: $$MC_{it} = \frac{\partial TC_{it}}{\partial TA_{it}} = \frac{TC_{it}}{TA_{it}} \left[ \alpha_1 + \alpha_2 \ln TA_{it} + \alpha_6 \ln w_{1it} + \alpha_7 \ln w_{2it} + \alpha_8 \ln w_{3it} + \alpha_{17} Trend \right]$$ Chỉ số Lerner được xác định: $$Lerner_{it} = \frac{P_{it} - MC_{it}}{P_{it}}$$ Với $P_{it} = \text{Tổng doanh thu} / \text{Tổng tài sản}$.

• Đo lường rủi ro: Thang đo Z-score được tính toán: $$Z\text{-score} = \frac{ROA + CAR}{\sigma(ROA)}$$ (Z-score đại diện cho nghịch đảo của xác suất vỡ nợ; Z-score càng cao phản ánh mức độ ổn định tài chính càng lớn, rủi ro tổng thể càng thấp).

• Kiểm định độ tin cậy mô hình: Sử dụng kiểm định Arellano-Bond ($AR(1)$, $AR(2)$) để kiểm tra hiện tượng tự tương quan chuỗi của phần dư sai phân; kiểm định Sargan/Hansen xác định tính hợp lệ của các biến công cụ ngoại sinh (over-identifying restrictions).

Data và phân tích

Trong phân tích PVAR, độ trễ tối ưu được xác định là bậc 1 thông qua các tiêu chí thông tin: Hệ số xác định tổng thể ($CD$ lớn nhất), Tiêu chuẩn thông tin Bayesian mở rộng ($MBIC$ nhỏ nhất), Tiêu chuẩn thông tin Hannan-Quinn ($MQIC$ nhỏ nhất) và Akaike ($MAIC$).

Các kiểm định tính dừng bảng (Panel Unit Root Tests) và kiểm định tính ổn định của mô hình (Eigenvalue Stability Condition) được thực hiện nghiêm ngặt. Kết quả cho thấy toàn bộ các nghiệm riêng (moduli) của ma trận đồng hành đều nằm hoàn toàn bên trong vòng tròn đơn vị (Unit Circle), khẳng định hệ thống phương trình PVAR đạt điều kiện ổn định tuyệt đối. Phân tích phân rã phương sai sai số dự báo (FEVD) và hàm phản ứng xung (IRF) cùng kiểm định nhân quả Granger (Granger Causality Wald test) được triển khai trên phần mềm Stata.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả thực nghiệm từ luận án đem lại 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

1. Các yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh: Tại Đông Nam Á, hầu hết các yếu tố vi mô (quy mô tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ tiền gửi, dự phòng rủi ro tín dụng), cấu trúc ngành (mức độ tập trung HHI, tăng trưởng ngành) và vĩ mô (GDP, lạm phát) đều có tác động có ý nghĩa thống kê ($p < 0.01$) lên chỉ số Lerner. Ngược lại, tại Việt Nam, độ trễ của năng lực cạnh tranh ($Lerner_{t-1}$), tăng trưởng tài sản ngành, yếu tố niêm yết và biến tái cơ cấu hệ thống ngân hàng ($Dres$) chưa tạo ra tác động đủ mạnh có ý nghĩa thống kê lên việc gia tăng quyền lực thị trường.

2. Mối tương tác giữa ROA, Rủi ro và Quyền lực thị trường tại Đông Nam Á: Luận án chỉ ra bằng chứng:

   "Trường hợp các NHTM Đông Nam Á cho thấy, sự thay đổi đồng thời của hiệu quả ROA và rủi ro đều làm thay đổi năng lực cạnh tranh ngân hàng. Kết quả nghiên cứu chấp nhận giả thuyết H14. Giữa hiệu quả ROA và rủi ro luôn có mối tương quan mật thiết với nhau. Giả thuyết “bad management” của Berger và DeYoung (1997) được kết quả nghiên cứu này ủng hộ."

3. Mối tương tác giữa ROE, Rủi ro và Quyền lực thị trường tại Đông Nam Á: Sự thay đổi của hiệu quả vốn chủ sở hữu (ROE) và rủi ro kích hoạt sự biến động của năng lực cạnh tranh; đồng thời biến động của năng lực cạnh tranh và ROE tác động làm thay đổi mức độ rủi ro (chấp nhận H14 và H16, ủng hộ Lý thuyết Cạnh tranh - Bất ổn của Keeley, 1990). Mối quan hệ hai chiều giữa ROE và rủi ro đồng thời ủng hộ giả thuyết "Vận rủi" (Bad Luck) của Berger & DeYoung (1997).

4. Cơ chế tương tác ba chiều đồng thời tại thị trường Việt Nam:

   "Trường hợp Việt Nam, trong hoạt động kinh doanh cả ba yếu tố năng lực cạnh tranh, hiệu quả ROA và rủi ro luôn tác động qua lại đồng thời lẫn nhau. Kết quả nghiên cứu chấp nhận giả thuyết H14, H15 và H16." Đây là phát hiện đột phá: tại Việt Nam tồn tại một vòng phản hồi khép kín (feedback loop). Việc nâng cao năng lực cạnh tranh trực tiếp cải thiện hiệu quả sinh lời trên tài sản, từ đó củng cố tấm đệm tài chính và giảm thiểu rủi ro vỡ nợ; ngược lại, mức độ an toàn cao tạo tiền đề củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường.

5. Hiệu ứng của Môi trường thể chế và Tái cơ cấu: Hiệu ứng của việc niêm yết chứng khoán và các đợt sáp nhập, tái cấu trúc ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn khảo sát chưa trực tiếp nâng cao quyền lực thị trường định giá của từng ngân hàng đơn lẻ, do mức độ tập trung thị trường thực tế vẫn dồn vào nhóm các ngân hàng thương mại nhà nước ("Big Five").

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật (Theoretical Advances): Bổ sung bằng chứng đa quốc gia làm sáng tỏ cuộc tranh luận giữa hai trường phái SCP và ES; chứng minh tính tương thích có điều kiện của các giả thuyết "Bad Management" và "Bad Luck" trong môi trường tài chính chuyển đổi.
• Về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations): Khẳng định tính ưu việt vượt trội của việc kết hợp mô hình chi phí cận biên Translog phi cấu trúc vào hệ thống ước lượng PVAR động, cung cấp quy trình chuẩn để xử lý tính nội sinh cho các nghiên cứu tài chính ngân hàng tiếp theo.
• Về mặt thực tiễn quản trị (Practical Applications): Các nhà quản trị NHTM cần nhận thức rằng việc gia tăng thị phần đơn thuần không đồng nghĩa với việc nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững nếu không đi kèm với tối ưu hóa chi phí cận biên và kiểm soát chất lượng tín dụng.
• Về mặt chính sách quản lý (Policy Recommendations):
  1. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV): Cần thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, tránh can thiệp hành chính làm méo mó cơ chế định giá lãi suất, đồng thời đẩy nhanh chuẩn mực Basel II/Basel III nhằm gia tăng năng lực hấp thụ rủi ro của toàn hệ thống.
  2. Lộ trình tái cơ cấu: Tái cấu trúc không chỉ dừng lại ở việc sáp nhập cơ học các ngân hàng yếu kém mà phải tập trung cải cách quản trị doanh nghiệp, minh bạch hóa thông tin tài chính và lành mạnh hóa tài sản nợ - có.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn chuỗi thời gian và mẫu dữ liệu: Mẫu nghiên cứu kết thúc ở năm 2017 do hạn chế tính đồng nhất dữ liệu Bankscope thời điểm thu thập; chưa bao quát giai đoạn biến động mạnh của đại dịch COVID-19 và suy thoái kinh tế 2020–2022. Ba quốc gia ASEAN (Brunei, Myanmar, Đông Timor) bị loại bỏ.
2. Giới hạn đo lường biến số: Hiệu quả hoạt động mới chỉ tiếp cận dưới góc độ hiệu quả lợi nhuận kế toán (ROA, ROE), chưa tích hợp phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên (SFA) hay phân tích bao dữ liệu (DEA) để đo lường hiệu quả kỹ thuật thuần (PTE) và hiệu quả chi phí (CE).
3. Đo lường rủi ro: Chỉ số Z-score phản ánh rủi ro vỡ nợ tổng thể từ dữ liệu sổ sách kế toán, chưa đo lường chi tiết rủi ro thanh khoản, rủi ro lãi suất hay rủi ro thị trường theo thời gian thực.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng cập nhật chuỗi dữ liệu đến giai đoạn hậu COVID-19, phân tích tác động của quá trình chuyển đổi số (Digital Banking) và công nghệ tài chính (Fintech) đến chỉ số Lerner.
• Ứng dụng kỹ thuật SFA phi tham số để tính toán đồng thời hiệu quả chi phí, hiệu quả doanh thu và chỉ số Lerner hiệu chỉnh (Adjusted Lerner Index).
• Phân tích rủi ro hệ thống thông qua các mô hình rủi ro hiện đại như CoVaR, Marginal Expected Shortfall (MES) trong mối tương tác với năng lực cạnh tranh.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật (Academic Impact): Đóng góp một nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao cho các nghiên cứu sinh, nhà kinh tế học khu vực Đông Nam Á; tiềm năng trích dẫn lớn trong các tạp chí danh mục ISI/Scopus (Q1/Q2) chuyên ngành ngân hàng.
• Định hình chiến lược ngành Ngân hàng: Cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà hoạch định chiến lược tại các NHTM xây dựng mô hình định giá sản phẩm dựa trên chi phí cận biên thực tế, thay đổi tư duy cạnh tranh từ "chạy đua quy mô" sang "nâng cao hiệu quả quản trị chi phí".
• Đóng góp cho hoạch định chính sách công: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý tiền tệ khu vực ASEAN trong việc giám sát rủi ro hệ thống, điều tiết mức độ tập trung thị trường và xây dựng hàng rào an toàn vĩ mô.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận quy trình phương pháp luận chuẩn mực từ ước lượng Translog hai bước đến mô hình PVAR động, mở ra các hướng đề tài nghiên cứu mở rộng tại các thị trường mới nổi.
• Nhà quản trị và Hội đồng Quản trị NHTM: Hiểu rõ cơ chế tương tác giữa lợi nhuận và rủi ro để thiết lập chính sách trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (PLL) và chiến lược định giá linh hoạt nhằm gia tăng quyền lực thị trường thực chất.
• Cơ quan Giám sát Ngân hàng và Nhà hoạch định chính sách: Nhận diện rõ ranh giới giữa cạnh tranh lành mạnh và rủi ro bất ổn tài chính, từ đó thiết kế các chính sách tái cơ cấu, quy định an toàn vốn và cấp phép sáp nhập - hợp nhất hiệu quả.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Cạnh tranh - Bất ổn của Keeley (1990) và kiểm chứng tính tương thích đồng thời của hai giả thuyết đối nghịch "Bad Management" (với ROA) và "Bad Luck" (với ROE) của Berger & DeYoung (1997) trong một mô hình động đa chiều tại ASEAN. Luận án chứng minh sức mạnh thị trường đóng vai trò đệm giảm sốc rủi ro tín dụng, bác bỏ quan điểm đơn tuyến cho rằng cạnh tranh luôn tạo ra bất ổn hệ thống.

2. Điểm đột phá về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Thay vì sử dụng các mô hình tĩnh hoặc SGMM đơn lẻ như Delis (2012) hay Kasman & Carvallo (2014), luận án tích hợp phương pháp phi cấu trúc (chỉ số Lerner từ hàm chi phí cận biên Translog) vào hệ thống Tự hồi quy Vector dữ liệu bảng (PVAR). Kỹ thuật này cho phép kiểm soát đồng thời tính nội sinh, tính trễ chuỗi thời gian và sự phụ thuộc chéo của ba biến nội sinh ($Lerner, ROA/ROE, Zscore$).

3. Phát hiện bất ngờ nhất có sự hỗ trợ của dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Tại thị trường Việt Nam, yếu tố tái cơ cấu ngân hàng ($Dres$) và niêm yết chứng khoán chưa tạo ra tác động có ý nghĩa thống kê làm gia tăng chỉ số Lerner. Ngược lại, tồn tại mối quan hệ nhân quả tương tác hai chiều khép kín hoàn chỉnh giữa cả ba yếu tố: Năng lực cạnh tranh $\leftrightarrow$ Hiệu quả ROA $\leftrightarrow$ Rủi ro Z-score ($p < 0.05$), cho thấy nâng cao hiệu quả phân bổ tài sản là chìa khóa duy nhất để đồng thời tăng sức mạnh thị trường và triệt tiêu rủi ro vỡ nợ.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Luận án trình bày chi tiết toàn bộ hệ thống phương trình hàm tổng chi phí Translog 20 tham số, công thức đạo hàm chi phí cận biên, phương pháp tính 3 giá đầu vào ($w_1, w_2, w_3$), các tiêu chí kiểm định độ trễ tối ưu PVAR, ma trận tương quan và kiểm định tính dừng/ổn định, cho phép tái lập nghiên cứu hoàn chỉnh trên phần mềm Stata.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Trả lời: Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu dài hạn tập trung vào: (1) Tích hợp các yếu tố công nghệ số, Fintech và ngân hàng mở vào hàm chi phí cận biên; (2) Đo lường rủi ro hệ thống lan truyền qua mạng lưới liên ngân hàng (Network analysis) kết hợp CoVaR; (3) Mở rộng phân tích sang nhóm thị trường kinh tế mới nổi toàn cầu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Dương Thị Ánh Tiên đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro, cung cấp định nghĩa học thuật chuẩn xác về năng lực cạnh tranh ngân hàng dưới góc độ năng lực nội tại và quyền lực thị trường.
2. Lượng hóa thành công chỉ số Lerner từ hàm tổng chi phí Translog hai bước cho 118 NHTM tại 8 quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 2002–2017.
3. Xác định các yếu tố vi mô và vĩ mô tác động đến năng lực cạnh tranh, chỉ rõ sự khác biệt giữa bối cảnh khu vực Đông Nam Á và trường hợp riêng biệt của Việt Nam.
4. Khám phá và chứng minh cơ chế tương tác động ba chiều giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả sinh lời và rủi ro ngân hàng bằng phương pháp PVAR tiên tiến, khẳng định tính hợp lý của các giả thuyết "Bad Management" và "Bad Luck".
5. Đề xuất hệ thống gợi ý chính sách toàn diện, có cơ sở khoa học vững chắc giúp các nhà quản trị NHTM và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và kiểm soát an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Lý do nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Điểm khác biệt để tạo tính mới của đề tài. Cấu trúc luận án.

13 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM. Cơ sở lý thuyết về cạnh tranh. Quan điểm về cạnh tranh. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về năng lực cạnh tranh.

Phương pháp đo lường. Nghiên cứu thực nghiệm về các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh. Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam.

Khe hở nghiên cứu và nhận xét. Giả thuyết nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Khái niệm hiệu quả.

Khái niệm rủi ro. Lý thuyết cạnh tranh hiệu quả. Lý thuyết cạnh tranh và rủi ro. Lý thuyết rủi ro và hiệu quả.

Các nghiên cứu thực nghiệm. Các nghiên cứu thực nghiệm ở nước ngoài. Các nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam. Khe hở nghiên cứu và nhận xét.

Giả thuyết nghiên cứu. 71 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 76 MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng lên năng lực cạnh tranh ngân hàng.

Mô hình nghiên cứu. Đo lường biến số mô hình. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Mô hình nghiên cứu.

Đo lường biến số mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp ước lượng tác động cố định và tác động ngẫu nhiên. Phương pháp Momen tổng quát (Generalized Method of Moments –GMM).

Phương pháp hồi quy tự động vector trong phân tích dữ liệu bảng. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu. Mô tả quy trình thu thập dữ liệu. Xử lý dữ liệu.

96 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 99 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng. Thống kê mô tả các biến.

Phân tích hệ số tương quan. Kết quả nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á. Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam. So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước.

Mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Thống kê mô tả các biến. Phân tích hệ số tương quan. Kết quả nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á.

Kết quả nghiên cứu trường hợp Việt Nam. So sánh kết quả nghiên cứu luận án với kết quả các nghiên cứu trước. 136 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 142 KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH.

Kết luận nghiên cứu. Gợi ý chính sách. Những đóng góp mới của luận án. Về mặt lý thuyết.

Về mặt thực tiễn. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai. Hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu trong tương lai.

156 TÓM TẮT CHƯƠNG 5. 158 DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 182 NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á.

193 NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM. 193 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng việt ADB Asian Development bank Ngân hàng phát triển Châu Á CBV Competence-Based View Cạnh tranh dựa trên năng lực CE Cost Efficiency Hiệu quả chi phí CMT Competitive Market Thị trường cạnh tranh CR Concentration ratio Tỷ lệ mức tập trung DEA Data Envelopment Analysis Phương pháp phân tích bao dữ liệu ES Efficient Structure Cấu trúc hiệu quả FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định GCC Gulf Cooperation Countries Các quốc gia hợp tác vùng vịnh HHI Herfindahl-Hirschman Index Chỉ số HHI HTTC Hệ thống tài chính IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế KNSL Khả năng sinh lời MO Market Orientation Định hướng thị trường MQH Mối quan hệ NLCT Competition capability Năng lực cạnh tranh New Empirical Industrial Tổ chức công nghiệp thực nghiệm NEIO Organization mới NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng Trung ương NIM Net Interest Margin Tỷ lệ thu nhập lãi thuần NPLs Non-Performing Loans Nợ xấu Phương pháp bình phương nhỏ OLS Ordinary Least Square nhất PBT Profit Before Tax Lợi nhuận trước thuế PLL Provision for loan losses Dự phòng rủi ro tín dụng PTE Pure Technical Efficiency Hiệu quả kỹ thuật thuần PVAR PanelVector Autoregression Tự hồi quy vector dữ liệu bảng vii Từ viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng việt REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Return On Assets Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở ROAA Return On Average Asset hữu bình quân Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu ROAE Return On Average Equity-ROAE bình quân Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở ROE Return On Equity hữu SCP Structure-Conduct-Performance Cấu trúc-Hành vi-Hiệu quả SE Scale Efficiency Hiệu quả quy mô SFA Stochastic Frontier Approach Tiếp cận biên ngẫu nhiên System-Generalise Method of Phương pháp momen tổng quát hệ SGMM Monments thống TE Technically Efficiency Hiệu quả kỹ thuật viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Tổng hợp kết quả của các nghiên cứu có liên quan. Tổng hợp các biến trong mô hình nghiên cứu (3.

Các biến đo lường mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp các quốc gia Đông Nam Á. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu, trường hợp các quốc gia Đông Nam Á.

Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập trong mô hình nghiên cứu, trường hợp Việt Nam. Kết quả nghiên cứu các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng, trường hợp Đông Nam Á. Các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước (mục tiêu nghiên cứu thứ nhất).

Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Thống kê mô tả các biến, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, nghiên cứu trường hợp Việt Nam.

Xác định bậc độ trễ tối ưu cho phương pháp ước lượng PVAR. Kiểm định tính dừng dữ liệu của Lerner, ROA, ROE và Zscore, nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Kiểm định tính ổn định dữ liệu của của Lerner, ROA, ROE và Zscore nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Kết quả ước lượng mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro trong mô hình nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á.

Phân tích quan hệ nhân quả Granger giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro ngân hàng , trường hợp Đông Nam Á .16 trình bày bậc trễ tối ưu là 1, thỏa mãn giá trị lớn nhất của CD, giá trị nhỏ nhất của MBIC và MQIC. Kiểm định tính dừng dữ liệu của Lerner, dROA, dROE và Zscore, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. Kiểm định tính ổn định dữ liệu của Lerner, ROA, ROE và Zscore nghiên cứu trường hợp Đông Nam Á. Kết quả ước lượng mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng nghiên cứu trường hợp Việt Nam.

Phân tích quan hệ nhân quả Granger giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro tín dụng ngân hàng, nghiên cứu trường hợp Việt Nam. So sánh kết quả nghiên cứu với kết quả của các nghiên cứu trước. 138 x DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Tổng hợp các nghiên cứu có liên quan.

Vòng tròn đơn vị kiểm định tính ổn định dữ liệu cho Lerner, ROA và Zscore. Vòng tròn đơn vị kiểm định tính ổn định dữ liệu cho Lerner, ROA và Zscore. Vòng tròn đơn vị về tính ổn định của mô hình, bao gồm Lerner, dROA và Zscore. Vòng tròn đơn vị về tính ổn định của mô hình, bao gồm Lerner, dROE và Zscore.

132 xi TÓM TẮT LUẬN ÁN Tiêu đề: Năng lực cạnh tranh, Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng: Trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á Nội dung: Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu: Năng lực cạnh tranh là đòn bẩy, là điểm tựa thúc đẩy hoạt động kinh doanh đạt hiệu quả, tác động lên sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Chủ đề này có rất nhiều quan điểm trên thế giới đã nghiên cứu nhưng kết quả vẫn chưa thống nhất và có sự khác biệt rất đáng kể. Trong bối cảnh Đông Nam Á, các nghiên cứu kết hợp có tính hệ thống trong phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh và mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng vẫn chưa nhiều. Bên cạnh đó, nghiên cứu này góp phần kiểm chứng tính vững của kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho chủ đề này trong trường hợp các quốc gia Đông Nam Á.

Với lý do trên cho thấy việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh và phân tích mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro của các NHTM ở Đông Nam Á và Việt Nam là rất cần thiết và có giá trị. Mục tiêu nghiên cứu: Thứ nhất, phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng trong trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á. Thứ hai, phân tích mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp SGMM hai bước được sử dụng trong luận án để ước lượng cho mục tiêu thứ nhất.

Mục tiêu thứ hai, tác giả sử dụng phương pháp PVAR cho nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro của các NHTM. Dữ liệu nghiên cứu: Mẫu dữ liệu bao gồm 118 ngân hàng từ 08 quốc gia bao gồm Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái lan và Việt Nam, giai đoạn 2002-2017. Tác giả đã loại bỏ dữ liệu NHTM ở 03 quốc gia bao gồm Brunie, Đông Timo và Myanmar vì thiếu báo cáo tài chính.