Luận văn kiến thức thái độ về sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh trường trung học cơ sở bình thành huyện thanh bình tỉnh đồng tháp năm 2019

Luận văn nghiên cứu kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản và các yếu tố liên quan của học sinh THCS Bình Thành, Thanh Bình, Đồng Tháp năm 2019.

• Tác giả: Lê Thúy An
• Người hướng dẫn: Hoàng Khánh Chi
• Trường học: Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh trường Trung học cơ sở Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2019
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm về sức khỏe sinh sản vị thành niên
• 1.1.1. Vị thành niên
• 1.1.2. Sức khỏe sinh sản
• 1.1.3. Giáo dục SKSS VTN
• 1.1.4. Sức khỏe tình dục, tình dục an toàn
• 1.1.5. Kiến thức, thái độ
• 1.2. Thực trạng sức khỏe sinh sản vị thành niên
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Tại Việt Nam
• 1.3. Một số nghiên cứu kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản VTN trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Trên thế giới
• 1.3.2. Tại Việt Nam
• 1.4. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về SKSS VTN
• 1.5. Công cụ đánh giá kiến thức, thái độ về Sức khỏe sinh sản vị thành niên
• 1.6. Đặc điểm của trường THCS Bình Thành
• 2. Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.1. Công cụ thu thập số liệu
• 2.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Tiêu chuẩn đánh giá
• 2.7.1. Điểm kiến thức
• 2.8. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức và thái độ của học sinh về sức khỏe sinh sản
• 3.2.1. Kiến thức về tuổi dậy thì và các biện pháp tránh thai
• 3.2.2. Kiến thức về các bệnh lây truyền qua đường tình dục, tình dục an toàn và nạo phá thai
• 3.2.3. Kiến thức chung của học sinh về các vấn đề sức khỏe sinh sản VTN
• 3.2.4. Thái độ của học sinh về các vấn đề sức khỏe sinh sản VTN
• 3.3. Mối liên quan giữa một số yếu tố với kiến thức và thái độ của VTN
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản ở học sinh
• 4.1.1. Thông tin chung của đối tượng
• 4.1.2. Kiến thức về sức khỏe sinh sản của học sinh
• 4.1.3. Thái độ về sức khỏe sinh sản
• 4.2. Một số yếu tố liên quan tới kiến thức và thái độ về SKSS của VTN
• 4.2.1. Mối liên quan giữa yếu tố cá nhân với kiến thức của VTN về sức khoẻ sinh sản
• 4.2.2. Mối liên quan giữa một số yếu tố gia đình, nhà trường, cộng đồng với kiến thức của VTN về sức khoẻ sinh sản
• 4.2.3. Mối liên quan giữa một số yếu tố cá nhân với thái độ của VTN về sức khoẻ sinh sản
• 4.2.4. Mối liên quan giữa một số yếu tố gia đình, nhà trường, cộng đồng với thái độ của VTN về sức khoẻ sinh sản
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh
• 5.1.1. Kiến thức về sức khỏe sinh sản của học sinh
• 5.1.2. Thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh
• 5.2. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh
• 6. Chương 6: KHUYẾN NGHỊ
• 6.1. Đối với học sinh
• 6.2. Đối với nhà trường
• 6.3. Đối với gia đình
• 6.4. Đối với cộng đồng
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU TÍNH ĐIỂM KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ VỀ SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU PHÁT VẤN
• PHỤ LỤC 3: CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: GIẤY ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Sức khỏe sinh sản và học sinh THCS

Nghiên cứu tập trung vào sức khỏe sinh sản của học sinh THCS tại Bình Thành, Thanh Bình, Đồng Tháp năm 2019. Đây là giai đoạn quan trọng với sự thay đổi về thể chất và tâm lý. Kiến thức sức khỏe và thái độ về sức khỏe của học sinh còn hạn chế, đặc biệt về tình dục an toàn và thông tin sức khỏe sinh sản. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chỉ 31.6% học sinh có kiến thức đúng về sức khỏe sinh sản, trong khi 70.2% hiểu về tuổi dậy thì. Giáo dục sức khỏe trong trường học cần được cải thiện để nâng cao nhận thức.

1.1. Kiến thức về sức khỏe sinh sản

Học sinh có kiến thức hạn chế về sức khỏe sinh sản, đặc biệt về tình dục an toàn và bệnh lây truyền qua đường tình dục. Chỉ 26.8% học sinh biết rằng quan hệ tình dục an toàn chỉ nên diễn ra sau hôn nhân. Kiến thức về biện pháp tránh thai cũng thấp, với 31.2% biết về bao cao su và 21.4% về thuốc tránh thai. Thông tin sức khỏe sinh sản từ gia đình và nhà trường chưa đủ để trang bị kiến thức toàn diện cho học sinh.

1.2. Thái độ về sức khỏe sinh sản

Thái độ của học sinh về sức khỏe sinh sản khá tích cực, với 76.9% đồng ý rằng tuổi dậy thì là giai đoạn quan trọng. Tuy nhiên, 42.9% học sinh cho rằng quan hệ tình dục trước hôn nhân là chấp nhận được nếu hai người yêu nhau. Thái độ về sức khỏe cần được điều chỉnh thông qua chương trình giáo dục sức khỏe và tư vấn sức khỏe sinh sản để tránh những quan niệm sai lầm.

II. Yếu tố liên quan đến kiến thức và thái độ

Nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh. Giới tính, học lực, và môi trường gia đình có tác động đáng kể. Học sinh sống cùng cả bố và mẹ có kiến thức tốt hơn. Giáo dục sức khỏe trong trường học và thông tin từ internet cũng là yếu tố quan trọng. Chương trình giáo dục sức khỏe cần được thiết kế phù hợp với lứa tuổi để đạt hiệu quả cao.

2.1. Yếu tố cá nhân

Giới tính và học lực là hai yếu tố cá nhân chính ảnh hưởng đến kiến thức sức khỏe sinh sản. Học sinh nữ thường có kiến thức tốt hơn về tuổi dậy thì và biện pháp tránh thai. Học sinh có học lực khá, giỏi cũng có nhận thức tốt hơn về sức khỏe sinh sản. Nhận thức về sức khỏe cần được nâng cao thông qua các hoạt động giáo dục và tư vấn.

2.2. Yếu tố gia đình và nhà trường

Gia đình và nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin sức khỏe sinh sản. Học sinh có người thân chủ động trao đổi về sức khỏe sinh sản thường có kiến thức tốt hơn. Chương trình giáo dục sức khỏe trong trường học cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của học sinh. Tư vấn sức khỏe sinh sản cũng cần được đẩy mạnh để hỗ trợ học sinh.

III. Giải pháp và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp để cải thiện kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh. Chương trình giáo dục sức khỏe cần được tích hợp vào chương trình giảng dạy. Tư vấn sức khỏe sinh sản cần được tổ chức thường xuyên. Gia đình và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường để cung cấp thông tin sức khỏe sinh sản đầy đủ và chính xác.

3.1. Đối với nhà trường

Nhà trường cần tổ chức các chương trình giáo dục sức khỏe và tư vấn sức khỏe sinh sản định kỳ. Nội dung giáo dục cần phù hợp với lứa tuổi và đáp ứng nhu cầu của học sinh. Giáo dục sức khỏe cần được lồng ghép vào các môn học và hoạt động ngoại khóa để tăng hiệu quả.

3.2. Đối với gia đình và cộng đồng

Gia đình cần chủ động trao đổi với con em về sức khỏe sinh sản. Cộng đồng cần hỗ trợ nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục và tư vấn. Thông tin sức khỏe sinh sản cần được truyền tải một cách rõ ràng và dễ hiểu để học sinh có thể tiếp thu hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên hiện nay đang đứng trước nhiều thách thức nghiêm trọng khi độ tuổi dậy thì có xu hướng trẻ hóa. Theo ước tính từ các báo cáo chuyên ngành dân số, mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 300.000 ca nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên từ 15 đến 19 tuổi, trong đó đối tượng học sinh chiếm tỷ trọng lên tới 60% đến 70%. Tại vùng nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long, việc thiếu hụt kiến thức toàn diện khiến các em đối mặt với nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và lây nhiễm các bệnh truyền qua đường tình dục. Khảo sát thực địa tại Trường Trung học cơ sở Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp ghi nhận thực tế đáng lo ngại: tỷ lệ học sinh có kiến thức đạt chuẩn về sức khỏe sinh sản chỉ dừng lại ở mức 31,6%, tạo ra khoảng trống lớn so với tỷ lệ 76,9% học sinh có thái độ tích cực.

Nghiên cứu được triển khai với hai mục tiêu cụ thể: thứ nhất, mô tả thực trạng kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh; thứ hai, phân tích các yếu tố nhân khẩu học, gia đình, nhà trường và cộng đồng liên quan đến nhận thức của các em. Phạm vi không gian được thực hiện tại Trường Trung học cơ sở Bình Thành trong khung thời gian từ tháng 01/2019 đến tháng 08/2019, bao phủ toàn diện 4 khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9 với độ tuổi từ 12 đến 16 tuổi. Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học tin cậy, làm cơ sở khoa học định lượng giúp các nhà quản lý giáo dục và y tế công cộng thiết lập những chương trình can thiệp học đường hiệu quả, nhằm bảo vệ sức khỏe thể chất và tâm lý cho thế hệ trẻ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Mô hình sinh thái kết hợp của Urie Bronfenbrenner để phân tích toàn diện các yếu tố tác động đa tầng đến sức khỏe vị thành niên. Mô hình phân bổ các biến số tác động thành 4 cấp độ: cấp độ cá nhân (độ tuổi, giới tính, học lực, tình trạng yêu đương), cấp độ gia đình (mối quan hệ với cha mẹ, sự chia sẻ của người thân, điều kiện sống), cấp độ nhà trường (chương trình giáo dục giới tính, vai trò giáo viên) và cấp độ cộng đồng (truyền thông đại chúng, mạng internet, dịch vụ y tế địa phương). Song song đó, công trình kết hợp Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP) để đánh giá mối quan hệ tương hỗ giữa nền tảng tri thức và phản ứng tâm lý của học sinh.

Khung khái niệm của luận văn chuẩn hóa các thuật ngữ chuyên ngành dựa trên hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế:

1. Vị thành niên: Giai đoạn chuyển tiếp từ 10 đến 19 tuổi, đặc trưng bởi sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, biến đổi sinh lý và hoàn thiện nhân cách.
2. Sức khỏe sinh sản: Trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội trong tất cả các khía cạnh liên quan đến hệ thống sinh sản, chức năng và quy trình hoạt động của cơ quan sinh sản.
3. Tình dục an toàn: Hành vi quan hệ tình dục không dẫn đến việc mang thai ngoài ý muốn và không làm lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
4. Biện pháp tránh thai: Các phương tiện và kỹ thuật y tế nhằm kiểm soát quá trình thụ tinh, ngăn ngừa tình trạng có thai ngoài ý muốn.
5. Nạo phá thai an toàn: Việc kết thúc thai nghén trước tuần thứ 22 bằng phương pháp y khoa do nhân viên y tế có kỹ năng thực hiện tại cơ sở y tế đạt chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích (cross-sectional analytical study). Cỡ mẫu được xác định dựa trên công thức ước lượng tỷ lệ cho quần thể với độ tin cậy 95% (z = 1,96), sai số cho phép d = 0,05, tỷ lệ ước lượng p = 65,3% trích từ Điều tra Quốc gia SAVY3 và hệ số thiết kế cụm DE = 2. Cỡ mẫu tính toán lý thuyết là 503 học sinh, sau khi dự phòng 10% từ chối tham gia, cỡ mẫu mở rộng đạt 554 học sinh. Trong triển khai thực tế, nghiên cứu đã thu thập thành công 566 học sinh (246 nam chiếm 43,6% và 320 nữ chiếm 56,4%).

Phương pháp chọn mẫu cụm ngẫu nhiên được áp dụng chặt chẽ: từ 28 lớp của 4 khối (7 lớp mỗi khối), nghiên cứu viên tiến hành bốc thăm ngẫu nhiên 16 lớp (4 lớp mỗi khối), với sĩ số bình quân 35 học sinh mỗi lớp. Công cụ thu thập số liệu được kế thừa và chuẩn hóa từ Bộ câu hỏi Điều tra Quốc gia về Sức khỏe sinh sản và Tình dục Vị thành niên và Thanh niên Việt Nam (SAVY3). Thang đo kiến thức gồm 11 câu hỏi trọng tâm với tổng điểm tối đa 22 điểm, tiêu chuẩn đạt yêu cầu khi đạt từ 11 điểm trở lên (≥ 50%). Thang đo thái độ sử dụng thang đo Likert 5 mức độ qua 16 câu hỏi với tổng điểm tối đa 80 điểm, tiêu chuẩn đạt khi đạt từ 40 điểm trở lên (≥ 50%).

Toàn bộ dữ liệu được nhập bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên nền tảng SPSS 20.0. Thống kê mô tả được dùng để tính toán tần số và tỷ lệ phần trăm. Thống kê phân tích sử dụng bảng chéo 2x2, kiểm định Chi-square và hồi quy logistic đơn biến để xác định tỷ số chênh (OR) với khoảng tin cậy 95% (95% CI) ở mức ý nghĩa thống kê p < 0,05. Phương pháp phân tích này được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc lượng hóa chính xác mối liên quan và xác định các yếu tố bảo vệ hoặc nguy cơ tác động đến nhận thức của học sinh. Toàn bộ quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực đạo đức y sinh học, được Hội đồng Đạo đức Trường Đại học Y tế Công cộng phê duyệt theo Quyết định số 220/2019/YTCC-HD3.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 566 học sinh Trường Trung học cơ sở Bình Thành ghi nhận những phát hiện quan trọng về nhận thức sức khỏe sinh sản:

Thứ nhất, tỷ lệ học sinh có kiến thức chung đạt chuẩn ở mức rất thấp, chỉ chiếm 31,6%, đồng nghĩa với việc có đến 68,4% học sinh chưa đạt yêu cầu. Tỷ lệ kiến thức đạt ở học sinh nữ là 37,8%, cao hơn đáng kể so với học sinh nam là 23,6%. Đáng chú ý, hiểu biết về thời điểm dễ thụ thai trong chu kỳ kinh nguyệt chỉ đạt mức 5,0% (nữ sinh 5,7% và nam sinh 4,1%), trong khi tỷ lệ hiểu đúng về khả năng mang thai chỉ sau một lần quan hệ tình dục duy nhất đạt 41,2% (nữ sinh đạt 48,4% so với nam sinh 31,6%).

Thứ hai, mức độ nhận diện các dấu hiệu dậy thì tương đối khả quan với 70,2% học sinh nhận biết sự phát triển nhanh về thể chất. Dấu hiệu dậy thì nữ phổ biến nhất là xuất hiện kinh nguyệt đạt 95,8%, và dấu hiệu dậy thì nam phổ biến nhất là vỡ giọng đạt 92,0%. Tuy nhiên, kiến thức về các biện pháp tránh thai còn nhiều hạn chế khi chỉ có 45,0% học sinh từng nghe nói đến (nữ sinh 49,2%, nam sinh 39,5%). Các biện pháp tránh thai được học sinh liệt kê nhiều nhất là bao cao su chiếm 31,2%, thuốc uống tránh thai chiếm 21,4% và vòng tránh thai chiếm 16,9%.

Thứ ba, khoảng 66,6% học sinh đã từng nghe về các bệnh lây truyền qua đường tình dục (nữ sinh 71,1% cao hơn nam sinh 60,7%). Tuy nhiên, hiểu biết chi tiết còn rất nghèo nàn khi chỉ có 38,4% học sinh kể tên được HIV/AIDS, trong khi bệnh lậu và giang mai chỉ đạt tỷ lệ lần lượt là 8,2% và 8,1%. Về tình dục an toàn, chỉ có 48,2% học sinh từng nghe nói đến thuật ngữ này, và 44,2% học sinh hoàn toàn không biết đến các hậu quả nghiêm trọng do quan hệ tình dục không an toàn gây ra.

Thứ tư, trái ngược với khoảng trống kiến thức, tỷ lệ học sinh có thái độ chung đạt chuẩn về sức khỏe sinh sản lại ở mức khá cao, đạt 76,9% (học sinh nam đạt 77,6% và học sinh nữ đạt 76,4%). Khoảng 52,2% học sinh đồng ý tuổi dậy thì là giai đoạn quan trọng của cuộc đời, 42,7% học sinh hoàn toàn không đồng ý với nhận định sai lầm cho rằng giáo dục giới tính sẽ khuyến khích quan hệ tình dục sớm, và 45,6% học sinh phản đối quan điểm dùng bao cao su thể hiện sự thiếu tin tưởng bạn tình.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch sâu sắc giữa tỷ lệ thái độ tích cực (76,9%) và tỷ lệ kiến thức đạt chuẩn (31,6%) phản ánh một thực trạng phổ biến tại các trường trung học cơ sở nông thôn: học sinh có góc nhìn tiến bộ, cởi mở nhưng lại thiếu hụt nguồn thông tin khoa học, bài bản để chuyển hóa thành tri thức vững chắc. Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ thanh phân nhóm giới tính đối với từng nội dung kiến thức và bảng chéo phân tích mối liên quan đa chiều, giúp làm nổi bật rõ ràng các khoảng trống nhận thức.

Phân tích sâu các yếu tố liên quan cho thấy những mối tương quan có ý nghĩa thống kê vượt trội:

• Yếu tố cá nhân: Học sinh nam có nguy cơ có kiến thức không đạt cao gấp 1,96 lần so với học sinh nữ (OR = 1,96; 95% CI: 1,29 - 2,98; p = 0,001). Học lực là yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất: học sinh có học lực trung bình hoặc yếu có nguy cơ không đạt kiến thức cao gấp 21,8 lần so với nhóm khá, giỏi (OR = 21,8; 95% CI: 10,6 - 44,4; p < 0,001). Học sinh không sống cùng cả bố và mẹ có tỷ lệ kiến thức không đạt cao gấp 2,05 lần so với nhóm sống cùng đầy đủ bố mẹ (OR = 2,05; 95% CI: 1,12 - 3,76; p = 0,020).
• Yếu tố gia đình và nhà trường: Sự cởi mở trong gia đình giữ vai trò trọng yếu khi học sinh không được người thân chia sẻ kiến thức có khả năng không đạt kiến thức cao gấp 2,20 lần (OR = 2,20; 95% CI: 1,27 - 3,81; p = 0,007). Tuy nhiên, có tới 70,7% phụ huynh chưa từng chủ động nói chuyện với con về vấn đề này. Đáng chú ý, học sinh không được tiếp cận giáo dục sức khỏe sinh sản trong trường học có nguy cơ không đạt kiến thức cao gấp 5,50 lần (OR = 5,50; 95% CI: 3,40 - 8,91; p < 0,001).
• Yếu tố truyền thông và xã hội: Những học sinh không trao đổi với bạn bè (OR = 7,13; p < 0,001), không đọc sách báo (OR = 5,66; p < 0,001), không sử dụng internet để tìm hiểu (OR = 5,17; p < 0,001) và không nhận tư vấn từ nhân viên y tế (OR = 2,68; p = 0,016) đều có tỷ lệ kiến thức kém hơn rõ rệt. Kết quả này tương đồng với các phát hiện từ Điều tra Quốc gia SAVY3 và các nghiên cứu tại Ethiopia hay Ghana, khẳng định vai trò sống còn của việc đa dạng hóa kênh truyền thông học đường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao toàn diện nhận thức sức khỏe sinh sản cho học sinh:

1. Đổi mới và mở rộng chương trình giáo dục giới tính học đường: Ban Giám hiệu và đội ngũ giáo viên Trường Trung học cơ sở Bình Thành cần chủ động lồng ghép nội dung chăm sóc sức khỏe sinh sản vào môn Sinh học lớp 8 và các tiết sinh hoạt chủ nhiệm hàng tuần; tổ chức định kỳ 2 tháng một lần các buổi sinh hoạt ngoại khóa chuyên đề. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ học sinh có kiến thức đạt từ 31,6% lên tối thiểu 70,0% trong giai đoạn năm học 2020-2022.
2. Thiết lập mạng lưới tư vấn y tế học đường thân thiện: Trung tâm Y tế huyện Thanh Bình phối hợp chặt chẽ với Trạm Y tế xã Bình Thành bố trí cán bộ chuyên trách tổ chức các buổi tư vấn trực tiếp và trực tuyến ẩn danh cho học sinh; xây dựng góc tư vấn sức khỏe tuổi dậy thì ngay tại phòng y tế trường học. Mục tiêu đặt ra là gia tăng tỷ lệ học sinh tiếp cận tư vấn chuyên môn y tế từ mức khiêm tốn 5,8% hiện nay lên trên 45,0% trước quý IV năm 2021.
3. Thúc đẩy truyền thông và nâng cao kỹ năng đối thoại cho phụ huynh: Hội Phụ huynh học sinh phối hợp với nhà trường triển khai các buổi tọa đàm hướng dẫn cha mẹ cách thức cởi mở thảo luận về giới tính và sức khỏe sinh sản với con cái. Chỉ tiêu hành động là giảm tỷ lệ gia đình né tránh nói chuyện về sức khỏe sinh sản từ 70,7% xuống dưới mức 35,0% trong vòng 2 năm học.
4. Phát triển các kênh truyền thông số và câu lạc bộ đồng đẳng: Đoàn Thanh niên và Liên đội trường học chủ trì thành lập câu lạc bộ "Bạn đồng hành tuổi vị thành niên", biên soạn infographic và video ngắn phổ biến kiến thức phòng tránh thai, bệnh lây truyền qua đường tình dục trên nền tảng mạng xã hội và internet, tận dụng việc 93,3% học sinh đang tiếp cận internet thường xuyên để nâng tỷ lệ tiếp cận thông tin chuẩn xác lên 85,0% trong 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu các trường trung học cơ sở: Cung cấp bức tranh thực chứng về khoảng trống kiến thức của học sinh lứa tuổi 12 đến 16, hỗ trợ xây dựng kế hoạch đào tạo, phân bổ thời lượng giảng dạy kỹ năng sống và giáo dục giới tính hợp lý trong khung chương trình nhà trường.
2. Giáo viên phụ trách môn Sinh học, Giáo dục công dân và Cán bộ Đoàn - Đội: Cung cấp số liệu chi tiết về các quan niệm sai lệch thường gặp của học sinh (như hiểu biết về ngày thụ thai, hiệu quả bao cao su, đường lây HIV), từ đó thiết kế giáo án giảng dạy sinh động, gần gũi và giải tỏa rào cản e ngại cho học sinh.
3. Cán bộ Y tế Công cộng và Nhân viên Dân số - Kế hoạch hóa gia đình tuyến cơ sở: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực địa để hoạch định chính sách truyền thông can thiệp tại các địa bàn nông thôn, giúp tối ưu hóa nguồn lực cho các chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên.
4. Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Y tế Công cộng, Xã hội học: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, kỹ thuật chọn mẫu cụm, cách vận dụng bộ công cụ SAVY3 và phương pháp xử lý số liệu thống kê y sinh học bằng phần mềm EpiData và SPSS.

Câu hỏi thường gặp

1. Thực trạng kiến thức về sức khỏe sinh sản của học sinh trung học cơ sở trong nghiên cứu ra sao? Nghiên cứu trên 566 học sinh ghi nhận tỷ lệ kiến thức đạt chuẩn chỉ chiếm 31,6%. Trong đó, chỉ 5,0% học sinh biết đúng thời điểm dễ thụ thai trong chu kỳ kinh nguyệt, 45,0% từng nghe về biện pháp tránh thai và 38,4% kể tên được HIV/AIDS.

2. Tại sao tỷ lệ thái độ tích cực đạt 76,9% nhưng kiến thức đúng chỉ đạt 31,6%? Thực tế này cho thấy học sinh có sự cởi mở và tư tưởng tiến bộ về giới tính (như đồng ý giáo dục giới tính là cần thiết), nhưng các em chưa được tiếp cận các nguồn tài liệu giảng dạy khoa học, chuẩn xác từ nhà trường và gia đình để củng cố tri thức chuyên môn.

3. Yếu tố nào liên quan chặt chẽ nhất đến mức độ hiểu biết sức khỏe sinh sản của học sinh? Học lực là yếu tố chi phối mạnh nhất, học sinh học lực trung bình hoặc yếu có nguy cơ không đạt kiến thức gấp 21,8 lần học sinh khá giỏi. Ngoài ra, việc không được giáo dục giới tính tại trường làm tăng nguy cơ không đạt kiến thức lên gấp 5,50 lần (p < 0,001).

4. Mạng internet đóng vai trò như thế nào trong việc tiếp cận thông tin sức khỏe sinh sản? Khoảng 93,3% học sinh có sử dụng internet và 49,1% học sinh tiếp cận kiến thức qua kênh này. Học sinh không sử dụng internet để tìm hiểu có nguy cơ không đạt chuẩn kiến thức cao gấp 5,17 lần so với nhóm có tìm hiểu qua mạng.

5. Gia đình ảnh hưởng thế nào đến kiến thức sức khỏe sinh sản của vị thành niên? Học sinh không được người thân trong gia đình chia sẻ có khả năng không đạt kiến thức cao gấp 2,20 lần so với học sinh được chia sẻ. Tuy nhiên, có tới 70,7% gia đình hiện vẫn chưa từng chủ động thảo luận vấn đề này với con cái.

Kết luận

• Tỷ lệ học sinh trung học cơ sở có kiến thức đạt chuẩn về sức khỏe sinh sản còn rất thấp (31,6%), trong khi tỷ lệ có thái độ tích cực đạt mức khả quan (76,9%).
• Nghiên cứu xác lập bằng chứng dịch tễ học vững chắc về mối liên quan giữa kiến thức sức khỏe sinh sản với học lực (OR = 21,8), giáo dục học đường (OR = 5,50) và sự chia sẻ từ gia đình (OR = 2,20).
• Hệ thống dữ liệu định lượng đóng góp nền tảng khoa học quý báu cho việc hoạch định chiến lược y tế công cộng và giáo dục giới tính tại tỉnh Đồng Tháp cũng như khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
• Lộ trình triển khai khuyến nghị cần tập trung đẩy mạnh mô hình phối hợp Nhà trường - Trạm Y tế - Gia đình trong giai đoạn 2020-2022, kết hợp ứng dụng không gian mạng internet để truyền thông.
• Các cấp quản lý giáo dục, ngành y tế và cộng đồng cần chủ động phá bỏ rào cản e ngại, chung tay xây dựng môi trường giáo dục sức khỏe sinh sản toàn diện, an toàn nhằm bảo vệ tương lai phát triển của thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Vị thành niên (VTN) là một bộ phận trong dân số, trong lứa tuổi từ 10-19 tuổi. Đây là lực lượng lao động tiềm năng đối với các quốc gia nếu họ có sức khỏe tốt, được giáo dục tốt thì lực lượng này sẽ góp phần xây dựng và phát triển kinh tế đất nước [48]. VTN là giai đoạn đặc trưng bởi các thay đổi về thể chất, tâm sinh lý, đây cũng là giai đoạn VTN tiếp xúc với những hành vi tình dục như quan hệ tình dục không an toàn, nhiều người yêu và trải nghiệm tình dục [55]. Điều đó có thể dẫn đến việc họ có những nguy cơ về vấn đề sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục (SKSS/SKTD) [41] như: mang thai sớm, phá thai không an toàn, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS… [24] Giáo dục sức khỏe sinh sản (SKSS) đã được đưa vào chương trình giảng dạy trong các trường Trung học phổ thông (THPT) và các trường trung học chuyên nghiệp tuy nhiên các em vẫn còn khá hạn chế về những kiến thức SKSS, đặc biệt là SKSS VTN [18].

Những năm trở lại đây, các đề tài nghiên cứu xoay quanh kiến thức về SKSS ở VTN/TN với mong muốn tìm ra phương cách hiệu quả để chăm sóc, nâng cao sức khỏe cho VTN hiện tại cũng như sự trưởng thành sau này của VTN. Nhưng hầu hết các nghiên cứu thường chỉ xoay quanh đối tượng học sinh THPT hay sinh viên ở các Trường Trung cấp, cao đẳng, đại học trong khi đó dậy thì sớm, tìm hiểu về SKSS, quan hệ tình dục (QHTD) ngày càng nhiều và được trẻ hóa như học sinh THCS. Mỗi năm, ước tính có khoảng hơn 300 nghìn trường hợp nạo phá thai (NPT) trong độ tuổi VTN tại Việt Nam [2]. Ở độ tuổi VTN thì việc tìm hiểu, tiếp cận thông tin về SKSS, SKTD ngày càng cao nếu không được cung cấp kiến thức đúng thì rất dể dẫn đến những quan niệm sai lầm, lệch lạc để lại những hậu quả nghiêm trọng như QHTD sớm, không an toàn, có thai ngoài ý muốn và dẫn đến hậu quả NPT [2].

Trường THCS Bình Thành là 1 trường thuộc địa bàn huyện Thanh Bình, trường được xây dựng từ năm 2004. Năm 2019, trường có tổng 28 lớp học ở cả 4 khối lớp (6, 7, 8 và 9) với 998 học sinh. Với tốc độ phát triển nhanh của xã hội, kèm 2 theo đó là việc VTN dậy thì sớm trong khi các em còn nhiều bỡ ngỡ, tìm hiểu sớm về SKSS/ SKTD dẫn đến QHTD sớm ở VTN đặc biệt trong độ tuổi từ 10-15. Từ thực trạng đó, Ban giám hiệu nhà trường đã thấy được việc cung cấp kiến thức đúng về SKSS cho các em là cấp thiết nhằm hạn chế những hậu quả không đáng tiếc như mắc các bệnh LTQĐTD, mang thai ngoài ý muốn hay nạo phá thai,… [28] Từ những vấn đề nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu: “Kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản và một số yếu tố liên quan của học sinh trường THCS Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2019”.

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài là: Kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh trường THCS Bình Thành trước khi nghiên cứu là như thế nào? Những yếu tố nào liên quan đến kiến thức, thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh trường THCS Bình Thành năm 2019? Những đề xuất, khuyến nghị cần thiết, phù hợp về sức khỏe sinh sản cho học sinh trường THCS Bình Thành nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung sau khi thực hiện nghiên cứu?. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh trường Trung học cơ sở Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2019. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức và thái độ về sức khỏe sinh sản của học sinh trường trung học cơ sở Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp năm 2019.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm về sức khỏe sinh sản vị thành niên 1. Vị thành niên Theo tài liệu "Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản” của Việt nam, lứa tuổi vị thành niên (VTN) là từ 10-19 tuổi, và thường được chia ra làm 3 giai đoạn: VTN sớm (10-13 tuổi), VTN giữa (14-16 tuổi), và VTN muộn (17-19 tuổi) [5]. Tuổi VTN là giai đoạn phát triển đặc biệt – giai đoạn này xảy ra hàng loạt những thay đổi mạnh mẻ và nhanh chóng cả về thể chất, tâm sinh lý và các mối quan hệ xã hội [2].

VTN là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ con sang người lớn, đặc điểm là sự phát triển mạnh mẽ về thể chất, sự thay đổi về tâm lý, VTN có xu hướng muốn làm người lớn, không chịu sự ràng buộc từ gia đình. VTN bắt đầu muốn tạo lập nhân cách riêng của bản thân, họ cố gắng thực hiện những điều mình ước muốn và được đối xử như một người lớn thực thụ. Về mặc tình cảm, VTN bắt đầu quan tâm đến bạn khác giới [8], [27]. Sức khỏe sinh sản Theo WHO, sức khỏe sinh sản là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội liên quan đến hệ thống sinh sản, các chức năng và quy trình hệ thống SKSS.

SKSS vì thế ngụ ý rằng mọi người có thể có một cuộc sống tình dục an toàn và như ý muốn, họ có quyền tự do quyết định khi nào và bao lâu thì có thể sinh sản [52]. Giáo dục SKSS VTN Theo Bộ Y tế, giáo dục SKSS VTN là giáo dục về các vấn đề sức khỏe sinh sản và tình dục, bên cạnh đó cũng có các vấn đề khác như phát triển cơ thể, tâm lý, sinh lý, con người, tinh thần, quan hệ xã hội, … [5] Những nội dung thường được nhắc đến trong SKSS VTN như: giáo dục sinh lý thụ thai, sinh lý kinh nguyệt, các BPTT; các biểu hiện có thai; những nguy cơ có 5 thai ngoài ý muốn; giáo dục việc vệ sinh trong khi có kinh; giáo dục tình bạn, tình yêu lành mạnh; giáo dục về BLTQĐTD, bao gồm HIV/AIDS [4]. Sức khỏe tình dục, tình dục an toàn Sức khỏe tình dục: là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội liên quan đến vấn đề tình dục. Nó đòi hỏi một cách tiếp cận tích cực, tôn trọng tình dục và các mối quan hệ tình dục, đồng thời có những trải nghiệm tình dục một cách an toàn và vui vẻ, không sử dụng hành vi bạo lực để ép buộc tình dục hay phân biết đối xử [53].

Tình dục an toàn: là tình dục không dẫn đến mang thai ngoài ý muốn và lây nhiễm các BLTQĐTD. Đó cũng là hình thức quan hệ tình dục không có sự tiếp xúc cơ thể với máu, chất dịch âm đạo với tinh dịch từ 2 người [4]. Bệnh lây truyền qua đường tình dục: Là những bệnh chủ yếu được lây truyền do các ký sinh trùng gây ra, truyền từ người này sang người khác thông qua máu, tinh dịch, dịch âm đạo hoặc các chất dịch khác của cơ thể khi có quan hệ tình dục. Bệnh chủ yếu lây truyền từ 2 người khác giới [6].

Biện pháp tránh thai: Là các phương pháp được thực hiện lên cá nhân nhằm kiểm soát việc thu tinh đế tránh sự có thai ngoài ý muốn sau khi giao hợp. Có nhiều BPTT khác nhau, mỗi biện pháp có thể phù hợp với người này nhưng lại không thích hợp với người khác [4]. Một số phương pháp ngừa thai phù hợp cho VTN như kiêng giao hợp, sử dụng BCS, viên uống tránh thai, viên tránh thai khẩn cấp [3]. Phá thai: Là kết thúc thai nghén bằng cách loại bỏ hay lấy phôi hay thai nhi ra khỏi tử cung trước 22 tuần.

Phá thai thường gây ra những hậu quả nghiêm trọng đặc biệt là ở tuổi VTN như vô sinh, băng huyết, sót nhau, thủng tử cung, nhiễm trung,. nguy hiểm hơn là dẫn đến tử vong [4]. Kiến thức, thái độ Kiến thức: thường bắt đầu bằng sự học hỏi, trao dồi, trải nghiệm. Nó cũng được hình thành từ sự trải nghiệm thực tế hay sự giáo dục đào tạo lý thuyết về một đối tượng, một vấn đề nào đó, có thể lý giải được [1].

6 Thái độ: thể hiện một phản ứng, lời nói, cử chỉ hành động của cá nhân đối với một người, sự vật hiện tượng nào đó. Thái độ mang tính chất tiêu cực hoặc tích cực qua những biểu hiện bên ngoài của người đưa ra thái độ [1]. Thực trạng sức khỏe sinh sản vị thành niên 1. Trên thế giới Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều VTN đang gặp các vấn đề liên quan đến SKSS và các mối QHTD [17].

Những cuộc khảo sát trên đối tượng là hộ gia đình ở những đất nước đang phát triển (trừ Trung Quốc) cho thấy có 6% nam giới và 11% nữ giới trong độ tuổi từ 15-19 đã từng QHTD trước khi các em đủ 15 tuổi [20]. Nghiên cứu của Bonnie, Eocles và Jacquelynne ở miền bắc Uganda trên 827 học sinh từ 14-17 tuổi vào năm 2010 cho kết quả chỉ có 55% các em biết về dấu hiệu của tuổi dậy thì; 42,2% biết cách phòng các BLTQĐTD; học sinh có hiểu biết về biện pháp tránh thai và hậu quả của nạo phá thai lần lượt là 25% và 38,7% [36]. Tỷ lệ học sinh (9-12 tuổi) ở Ethiopia biết về BPTT ít nhất 1 biện pháp chiếm khá cao (82,8%), bao cao su (BCS) là BPTT chiếm chủ yếu 47,7%. Tuy nhiên, tỷ lệ học sinh không hiểu về lợi ích của BCS, các bệnh LTQĐTD và mang thai ngoài ý muốn chiếm 21,7% [34].

Tại Mỹ, theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC) về nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục (BLTQĐTD) và HIV của học sinh tại các trường trung học vào năm 2015 cho thấy học sinh đã từng qun hệ tình dục (QHTD) là 41%, có đến 43% ở lần QHTD cuối không dùng bao ca su, học sinh đã không dùng bất cứ biện pháp tránh thai khi QHTD là 14% và có đến 21% sử dụng đồ uống có cồn và chất kích thích trong lần QHTD cuối [38]. Quan hệ tình dục sớm khi chưa được cung cấp đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản sẽ dể dẫn đến có thai ở tuổi VTN, điều đó dẫn đến ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của bà mẹ và trẻ sơ sinh dẫn đến nguyên nhân bà mẹ bị tử vong khi sinh con ở lứa tuổi VTN cao hơn các bà mẹ sinh con khi đã trưởng thành. Sinh con ở tuổi VTN dể dẫn đến việc mẹ dể bị thiếu máu, sẩy thai, chuyển dạ đình trệ, đẻ 7 non, tiền sản giật.