CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại a. Khái niệm Cho vay là một trong những hình thức cấp tín dụng của NHTM.
TDNH là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ NH cho KH trong một thời hạn nhất định với một khoản chi phí nhất định. Cũng như quan hệ tín dụng khác, TDNH chứa đựng ba nội dung: Có sự chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ người sở hữu sang cho người sử dụng, nghĩa là người đi vay được quyền sử dụng số tiền vay theo đúng như mục đích đã thỏa thuận với NH. Sự chuyển nhượng này mang tính tạm thời hay có thời gian: bên đi vay phải trả vô điều kiện số tiền đã vay của NH trong một khoảng thời gian nhất định theo sự thỏa thuận của hai bên. Sự chuyển nhượng này có kèm theo chi phí: bên đi vay phải trả cho NH một số tiền nhất định để được quyền sử dụng vốn và được thể hiện cụ thể bằng lãi suất vay.
TDNH là hoạt động mà NH cấp tín dụng cho KH dưới hình thức cho vay, bảo lãnh, chiết khấu thương phiếu và giấy tờ có giá, bao thanh toán, cho thuê tài chính và các hình thức khác. Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, định nghĩa hoạt động cấp tín dụng là “việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc Luan van 8 cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Trong đó: Bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng cho bên bán hàng hoặc bên mua thông qua việc mua lại có bảo lưu quyền truy đòi các khoản phải thu hoặc các khoản phải trả phát sinh từ việc mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD cam kết với bên nhận bảo lãnh về việc TCTD sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho KH khi KH không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết.
KH phải nhận nợ và hoàn trả cho TCTD theo thỏa thuận. Chiết khấu là việc mua có kỳ hạn hoặc mua có bảo lưu quyền truy đòi các công cụ chuyển nhượng, giấy tờ có giá khác đã được chiết khấu trước khi đến hạn thanh toán. Hoạt động cho thuê tài chính là việc cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính. Hoạt động cho vay của NHTM là hình thức cấp tín dụng phổ biến, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các hình thức cấp tín dụng.
Đó là hoạt động mà theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Phân loại hoạt động cho vay của ngân hàng Trong nền kinh tế thị trường hoạt động cho vay diễn ra rất đa dạng và phong phú. Tùy theo tiêu thức phân loại mà tín dụng được phân thành nhiều loại khác nhau. Phân loại cho vay là việc sắp xếp các khoản vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định.
Việc phân loại cho vay có cơ sở Luan van 9 khoa học là tiền đề để thiết lập các quy trình cho vay thích hợp và nâng cao hiệu quả quản lý RRTD. Nhìn chung, hoạt động cho vay của NHTM thường được phân loại theo các tiêu thức sau: Dựa vào mục đích của cho vay, hoạt động cho vay của NHTM có thể phân chia thành các loại sau: Cho vay phục vụ sản xuất kinh doanh công thương nghiệp. Cho vay tiêu dùng các nhân. Cho vay kinh doanh bất động sản.
Cho vay sản xuất nông nghiệp Cho vay kinh doanh xuất nhập khẩu. Dựa vào thời hạn cho vay, hoạt động cho vay của NHTM có thể phân chia thành các loại sau: Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời hạn đến 1 năm. Mục đích của loại cho vay này thường là nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào TSLĐ. Cho vay trung hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 1 năm đến 5 năm.
Mục đích của loại cho vay này thường là nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản cố định hoặc đáp ứng nhu cầu vốn lưu động thường xuyên. Cho vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm. Mục đích của loại này thường là nhằm vào tài trợ đầu tư vào các dự án đầu tư. Dựa vào mức độ tín nhiệm của khách hàng, hoạt động cho vay của NHTM có thể phân chia thành các loại sau: Cho vay có bảo đảm: Là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như thế chấp, cầm cố, hoặc bảo lãnh của bên thứ ba.
Cho vay không có bảo đảm: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của người khác mà chỉ dựa vào sự uy tín của bản thân khách hàng vay vốn để quyết định cho vay. Luan van 10 Dựa vào phương thức cho vay, hoạt động cho vay của NHTM có thể phân chia thành các loại sau: Cho vay theo món: Là loại cho vay mà mỗi lần vay vốn, KH và TCTD thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và ký hợp đồng tín dụng. Cho vay theo hạn mức tín dụng: Là loại cho vay mà TCTD và KH xác định và thỏa thuận hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. Cho vay theo hạn mức thấu chi: Là việc cho vay mà TCTD thỏa thuận bằng văn bản chấp thuận cho KH chi vượt số tiền có trên tài khoản thanh toán của KH.
Dựa vào xuất xứ tín dụng, hoạt động tín dụng có thể phân chia thành các loại sau: Cho vay trực tiếp: NH cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng thời người đi vay trực tiếp trả nợ vay cho NH. Cho vay gián tiếp: Là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán như: Chiết khấu thương mại, bao thanh toán. Hoạt động cho vay doanh nghiệp của ngân hàng thương mại a. Khái niệm Khái niệm doanh nghiệp Theo định nghĩa của luật doanh nghiệp, ban hành ngày 29 tháng 11 năm 2005: “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”.
Các loại hình doanh nghiệp bao gồm: Công ty trách nhiệm hữu hạn Công ty cổ phần Luan van 11 Công ty hợp danh Doanh nghiệp tư nhân Khái niệm cho vay doanh nghiệp của NHTM Cho vay doanh nghiệp là việc thỏa thuận giữa NHTM và DN, theo đó NHTM giao cho DN sử dụng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả các gốc và lãi. Đặc điểm và vai trò cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp Đặc điểm cho vay đối với doanh nghiệp Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh. Trong quan hệ vay vốn với NH, khách hàng DN có đặc điểm sau: Qui mô sản xuất kinh doanh của DN lớn hơn so với qui mô hoạt động SXKD của cá nhân nên doanh thu hoạt động của DN lớn, nhu cầu vay vốn thường rất lớn. Do đó cho vay DN thường là cho vay món lớn và dư nợ cho vay chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ cho vay của NH.
Thông qua hoạt động cho vay DN, NHTM tiết kiệm được chi phí trong hoạt động cho vay do chi phí giao dịch trong cho vay DN thấp so với qui mô cho vay. Thông tin tài chính của DN được thể hiện rõ ràng qua các báo cáo tài chính của DN, qua đó giúp cho NHTM dễ dàng giám sát được các hoạt động của DN. Hồ sơ pháp lý của DN cũng rất rõ ràng nên NHTM không quá khó để đánh giá tư cách pháp lý của DN và những người liên quan. Cho vay DN thường ở qui mô lớn, lợi ích thu được từ hoạt động cho vay cao, có nghĩa là RRTD trong cho vay DN thường cao.
Giá trị tổn thất trong cho vay DN cũng chiếm giá trị lớn trong tổng tổn thất của NHTM. Vai trò cho vay đối với doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, hiện tượng thừa, thiếu vốn của Luan van 12 DN vẫn thường xuyên xảy ra, do đó tín dụng trong cho vay có vai trò hết sức quan trọng đối với DN: Đáp ứng nhu cầu về vốn cho DN, duy trì và mở rộng quá trình sản xuất kinh doanh, nâng cao khả năng cạnh tranh, tạo điều kiện cho các DN tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường. Thúc đẩy quá trình tập trung vốn và sản xuất của DN. Tham gia tích cực vào quá trình chu chuyển vốn của DN, quản lý kinh tế, kiểm tra, giám đốc các hoạt động sản xuất của DN.
Như vậy, cho vay DN góp phần thúc đẩy quá trình tập trung vốn, tập trung sản xuất của DN đối với nền kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. RỦI RO TÍN DỤNG TRONG CHO VAY DOANH NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, NHTM luôn phải đối diện với nhiều loại rủi ro. Rủi ro trong kinh doanh NH là khả năng mà một tiến trình hoặc một sự kiện nào đó gây ra một kết cục không mong đợi lên tình hình tài chính của NHTM hoặc cản trở NHTM thực hiện các mục tiêu đã xác định.
Trong các loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM thì RRTD có tác động lớn nhất đến mục tiêu kinh doanh của NHTM. Vậy, rủi ro tín dụng là gì? Trong tài liệu “Quản trị ngân hàng thương mại”, Peter S.