CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI Trong chương này sẽ giới thiệu một cách sơ lược về đề tài bao gồm: lý do chọn đề tài, mục đích, phạm vi, phương pháp và cấu trúc. Từ đó sẽ cung cấp cho người đọc cái nhìn tổng quan về các nội dung sẽ được trình bày ở các chương tiếp theo. Chương này cũng sẽ nêu lên những giả thuyết, giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài. Điều này giúp cho người đọc tránh đưa ra những câu hỏi, thắc mắc về những vấn đề không nằm trong đề tài.
Lý do chọn đề tài Chuyển đổi số (Digital transformation) là sự tích hợp công nghệ kỹ thuật số vào tất cả các lĩnh vực của doanh nghiệp. Các hoạt động dẫn đến những thay đổi cơ bản đối với văn hóa, cách thức hoạt động của doanh nghiệp và cách họ cung cấp giá trị cho khách hàng. Kinh tế số (Digital economy) được định nghĩa theo quyết định số 411/QĐ- TTg ký ngày 31/03/2022 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, nền kinh tế số là “hoạt động kinh tế sử dụng công nghệ số và dữ liệu số làm yếu tố đầu vào chính, sử dụng môi trường số làm không gian hoạt động chính, sử dụng công nghệ thông tin – viễn thông để tăng năng suất lao động, đổi mới mô hình kinh doanh và tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế”. Chuyển đổi số và kinh tế số trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 là hai khái niệm không chỉ liên quan mật thiết với nhau mà còn là mục tiêu phát triển khách quan của các quốc gia nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng trên thế giới (I).
Do 1 đó, các doanh nghiệp hiện đại (đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ) đang tìm kiếm các giải pháp để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu thông qua chuyển đổi kỹ thuật số, được liên kết chặt chẽ với các yêu cầu kinh doanh (1). Nhiều quốc gia phổ biến chính sách khuyến khích rộng rãi áp dụng các công nghệ mới nổi đã dẫn đến việc nâng cấp quy trình và số hóa không chỉ còn là một cơ hội đơn giản mà còn là một yêu cầu nghiêm ngặt đối với tất cả các tổ chức, doanh nghiệp để đáp ứng kỳ vọng của kinh tế và xã hội (2). Theo nghiên cứu của Microsoft và IDG tại khu vực châu Á - TBD, năm 2017, các sản phẩm và dịch vụ số đóng góp 6% GDP, tỷ lệ này đã tăng lên 25% vào năm 2019 và 60% vào năm 2021; chuyển đổi số làm tăng năng suất lao động từ 15% năm 2017 lên 22% vào năm 2021; đồng thời, dự báo 85% công việc trong khu vực sẽ bị biến đổi trong 3 năm tiếp theo 1. Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 03/06/2020 phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” với mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 50 nước dẫn đầu về Chính phủ điện tử (EGDI).
Theo đó, chuyển đổi số ở Việt Nam hướng tới 3 trụ cột là: Hạ tầng số; Chính phủ số; Kinh tế số và xã hội số. Kể từ năm 2020 cho đến nay, kinh tế số đang bùng nổ và là thị trường tăng trưởng nhanh thứ hai ở Đông Nam Á. Bộ Thông tin và Truyền thông (MIC) nhận định, với tốc độ hiện nay, giá trị nền kinh tế số Việt Nam có thể đạt 49 tỷ USD, chiếm 25-30% GDP vào năm 2025. Theo báo cáo từ Bộ Thông tin và truyền thông, nền kinh tế số đang tạo ra những thay đổi lớn cho nền kinh tế Việt Nam cả về phương thức và cơ cấu sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng đột phá và mở rộng nền kinh tế lớn hơn.Vì vậy, nhiệm vụ phát triển nền kinh tế số, xã hội số được đặt lên hàng đầu trong chiến lược phát triển quốc gia.2 Bên cạnh đó, để nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, đẩy mạnh thu hút đầu tư phục vụ cho phát triển kinh tế số, Đảng và Chính phủ Việt Nam đã đặc biệt quan tâm xây dựng các cơ chế, chính sách phát triển công nghệ thông tin, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ tiên tiến, tận dụng thời cơ của cách mạng công nghiệp 4.
Điều này đã được thể hiện qua các văn bản pháp luật, như: Nghị quyết 1 Việt Nam chuẩn bị cho chuyển đổi số quốc gia, truy cập từ https:// consosukien.vn/viet-nam- chuan-bi-cho-chuyen-doi-so-quoc-gia.htm 2 Phát triển bền vững trong thương mại điện tử là động lực cho kinh tế số, truy cập từ https://vneconomy.vn/sustainable-development-in-e-commerce-a-driving-force-for-the- digital-economy.1: Dự báo tăng trưởng GMV trong nền kinh tế số ở Việt Nam và các nước khác ở Đông Nam Á, theo Báo cáo Kinh tế Internet Đông Nam Á 2022 từ Google, Temasek và Bain & Công ty số 36a/NQ-CP ngày 14-10-2015 của Chính phủ về Chính phủ điện tử; Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 22-3-2018 của Bộ Chính trị về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Ngày 27-9-2019, Bộ Chính trị cũng ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW (Nghị quyết 52) về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp 4. Ngay đầu năm 2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ký ban hành Chỉ thị số 01/CT-TTg về thúc đẩy phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam 3. Ngày 18/10, Diễn đàn cấp cao hợp tác quốc tế Vành đai và Con đường lần thứ 3 (BRF 3) tiếp tục diễn ra tại thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc) với 3 phiên họp cấp cao về kinh tế số, phát triển xanh và kết nối khu vực, cùng 6 diễn đàn nhánh cấp bộ trưởng về kết nối thương mại, giao lưu nhân dân, giao lưu học giả, con đường tơ lụa sạch, hợp tác địa phương và hợp tác biển.
Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng đã có bài phát biểu tại đây liên quan đến kinh tế số. "Chủ tịch nước chia sẻ, Việt Nam coi trọng các con đường kết nối với thế giới cả trên đất liền, trên không, trên biển, trên không gian số. 3 Công nghệ thông tin Việt Nam tăng tốc, truy cập từ https://www.vn/giao-duc-khoa- hoc/tin-tuc/cong-nghe-thong-tin-viet-nam-tang-toc-609346 3 Việt Nam đang nỗ lực đẩy nhanh chuyển đổi số và phát triển kinh tế, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng. Trên tinh thần đó, Việt Nam xác định không gian mới là kinh tế số.
Lực lượng sản xuất mới là nhân lực số, công nghệ số và dữ liệu số. Động lực mới là đổi mới sáng tạo số4 ". Thật vậy, để phát triển kinh tế số cần tập trung vào 3 trụ cột chính bao gồm: − Thứ nhất, là nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ, đặc biệt là các công nghệ mới, hiện đại. Nguồn nhân lực vừa là chủ thể, động lực và mục tiêu của phát triển kinh tế số, chuyển đổi số hiện nay.
− Thứ hai, là dữ liệu số, dữ liệu là trái tim của kinh tế số. Bằng cách thu thập và phân tích lượng lớn dữ liệu khách hàng, doanh nghiệp có thể hiểu hơn về sở thích thị trường từ đó đưa ra các quyết định kinh doanh hiệu quả. − Thứ ba, là công nghệ cao, công nghệ cao hỗ trợ giao dịch, trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Công nghệ chính là hạ tầng và phương tiện thúc đẩy chuyển đổi số phát triển kinh tế số hiệu quả.
Thật vậy, thực hiện chuyển đổi số thông qua công nghệ cho phép doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng với những nhu cầu thực tiễn mới bằng cách hỗ trợ mô hình kinh doanh cũ và cách thức hoạt động mới. Bằng cách tự động hóa các hoạt động, sẽ dễ dàng đồng nhất hành vi của công ty, và do đó có thể mở rộng quy mô, cải thiện năng suất, hạn chế mức độ lỗi, rủi ro trong quá trình vận hành thấp hơn được thực hiện bởi con người. Thông qua công nghệ, các hoạt động được dễ dàng phối hợp, chất lượng dịch vụ được nâng cao, cũng như phạm vi thị trường được mở rộng thậm chí trên quy mô toàn cầu. Do đó, các công ty cần một chiến lược chuyển đổi số hiệu quả để thành công (3).
Mặc dù đã có rất nhiều nỗ lực và đạt được những bước tiến quan trọng, Việt Nam vẫn cần giải quyết nhiều thách thức để đảm bảo sự thành công của quá trình chuyển đổi số, trong đó 5 : 4 Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng phát biểu tại Diễn đàn Vành đai và Con đường, truy cập tại https://thanhnien.vn/chu-tich-nuoc-vo-van-thuong-phat-bieu-tai-dien-dan-vanh-dai-va-con- duong- htm 5 Kinh tế số là gì? Thực trạng phát triển Kinh tế số tại Việt Nam, truy cập tại https://vietnamblockchain.asia/post/5669408/kinh-te-so 4 Hình 1.2: Tổng quan mô hình phát triển kinh tế số hiện nay − Nhận thức của người dân và một bộ phận cán bộ quản lý nhà nước về lợi ích cũng như thời cơ và thách thức của kinh tế số đối với sự phát triển kinh tế – xã hội còn chưa đồng đều ở các cấp, các ngành. Vì vậy, việc đồng bộ cơ sở dữ liệu về kinh tế số còn manh mún và phân tán, chưa có sự kết nối, liên thông giữa các bộ, ngành, địa phương. − Việt Nam hiện đang thiếu nguồn nhân lực công nghệ thông tin, yếu cả về lượng và chất. Chính vì thế cần thiết phải có các kỹ sư công nghệ có trình độ cao và năng lực quản lý có thể đáp ứng nhu cầu phát triển của các doanh nghiệp công nghệ hiện nay và trong tương lai.
− Bên cạnh đó, kinh tế số đòi hỏi việc thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu cá nhân, điều này đặt ra các thách thức liên quan đến quyền riêng tư và bảo mật thông tin cá nhân. − An ninh mạng, bảo mật, an toàn thông tin ngày càng gặp khó khăn. Kinh tế số dựa trên nền tảng công nghệ thông tin, internet chứa đựng nguy cơ lớn về bảo mật, an toàn thông tin, tài chính và tính riêng tư của dữ liệu, của các chủ thể kinh tế số. Nếu an ninh mạng không đủ mạnh có thể làm cho các doanh nghiệp và cá nhân dễ dàng trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng và rò rỉ dữ liệu.
5 − Đối với nhiều doanh nghiệp, việc áp dụng công nghệ số và thực hiện các quy trình kinh tế số đòi hỏi một chi phí đầu tư ban đầu lớn. Điều này có thể là một thách thức cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế không ổn định.