Khóa luận tốt nghiệp về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa tại Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá tại việt nam, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải tiến

• Tác giả: Vũ Đình Trường Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Như Chính
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Thương mại
• Đề tài: Pháp Luật Về Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA
• 1.1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.2. Đặc điểm của hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.3. Nội dung của hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.4. Nguyên tắc trong giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.5. Trình tự giao kết hợp đồng
• 1.6. Thời điểm giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.7. Pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.8. Nguồn của pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.9. Nội dung cơ bản của pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa
• 1.10. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Về nguyên tắc giao kết hợp đồng
• 2.2. Về đề nghị giao kết hợp đồng
• 2.3. Về chấp nhận giao kết hợp đồng
• 2.4. Thời điểm giao kết hợp đồng
• 2.5. Hoạt động thương mại tại Việt Nam
• 2.6. Những bất cập, rủi ro còn tồn tại trong quá trình giao kết mua bán hàng hóa tại Việt Nam
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ GIAO KẾT HỢP ĐỒNG MUA BÁN HÀNG HÓA
• 3.1. Các giải pháp nâng cao mua bán hàng hóa
• 3.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Pháp Luật Về Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Tại Việt Nam

Pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ thương mại. Hợp đồng mua bán hàng hóa không chỉ là công cụ pháp lý mà còn là nền tảng cho các giao dịch thương mại diễn ra an toàn và hiệu quả. Theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại, hợp đồng này xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia. Việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp các thương nhân thực hiện giao dịch một cách hợp pháp và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và Đặc điểm của Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Hợp đồng mua bán hàng hóa là sự thỏa thuận giữa bên bán và bên mua về việc chuyển nhượng quyền sở hữu hàng hóa. Đặc điểm của hợp đồng này bao gồm tính tự nguyện, tính hợp pháp và tính ràng buộc pháp lý. Hợp đồng này không chỉ quy định về hàng hóa mà còn về giá cả, thời gian giao hàng và phương thức thanh toán.

1.2. Nguyên Tắc Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Nguyên tắc giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa bao gồm sự tự nguyện, bình đẳng và tôn trọng quyền lợi của các bên. Các bên phải có năng lực pháp luật và năng lực hành vi để thực hiện hợp đồng. Việc giao kết hợp đồng phải tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành để đảm bảo tính hợp pháp.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Trong thực tiễn, việc giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Các bên thường thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, dẫn đến việc tranh chấp xảy ra. Ngoài ra, một số quy định pháp luật còn thiếu tính hệ thống và rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng. Việc nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của hợp đồng cũng là một nguyên nhân chính dẫn đến các vấn đề phát sinh.

2.1. Những Vấn Đề Pháp Lý Thường Gặp

Các vấn đề pháp lý thường gặp trong giao kết hợp đồng bao gồm việc xác định quyền sở hữu hàng hóa, điều khoản thanh toán và thời gian giao hàng. Nhiều thương nhân không chú ý đến các điều khoản này, dẫn đến tranh chấp không đáng có.

2.2. Thực Trạng Tranh Chấp Trong Giao Kết Hợp Đồng

Tranh chấp trong giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa thường xảy ra do các bên không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Việc thiếu minh bạch trong các điều khoản hợp đồng cũng là nguyên nhân chính dẫn đến các tranh chấp này.

III. Phương Pháp Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Giải quyết tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa là một phần quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của thị trường. Các phương pháp giải quyết tranh chấp bao gồm thương lượng, hòa giải và trọng tài. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp sẽ giúp các bên tiết kiệm thời gian và chi phí.

3.1. Thương Lượng và Hòa Giải

Thương lượng và hòa giải là phương pháp phổ biến trong giải quyết tranh chấp. Các bên có thể tự thỏa thuận để tìm ra giải pháp hợp lý, giúp duy trì mối quan hệ thương mại lâu dài.

3.2. Trọng Tài Thương Mại

Trọng tài thương mại là phương pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả khi các bên không thể tự thương lượng. Quy trình trọng tài thường nhanh chóng và bảo mật, giúp các bên tiết kiệm thời gian và chi phí.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Pháp Luật Về Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn thương mại tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các quy định này để xây dựng hợp đồng chặt chẽ, bảo vệ quyền lợi của mình. Việc áp dụng đúng quy định pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro mà còn nâng cao uy tín trong mắt đối tác.

4.1. Các Doanh Nghiệp Áp Dụng Pháp Luật Hiệu Quả

Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các quy định pháp luật về giao kết hợp đồng để xây dựng các hợp đồng mua bán hàng hóa rõ ràng và minh bạch. Điều này giúp họ giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng từ đối tác.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thực Trạng Áp Dụng

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng pháp luật về giao kết hợp đồng đã giúp nhiều doanh nghiệp giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc hiểu và áp dụng đúng quy định pháp luật.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Pháp Luật Về Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Kết luận, pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa tại Việt Nam cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hợp đồng và cải thiện các quy định pháp luật sẽ giúp các bên tham gia giao dịch an toàn và hiệu quả hơn. Tương lai của pháp luật này sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của nền kinh tế và sự hội nhập quốc tế.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện pháp luật về giao kết hợp đồng, nhằm tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc cho các giao dịch thương mại.

5.2. Tương Lai Của Giao Kết Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa

Tương lai của giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và xu hướng toàn cầu hóa. Các quy định pháp luật cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, hợp đồng là công cụ pháp lý phổ biến để các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Trong lĩnh vực thương mại, mua bán hàng hóa là một trong những hoạt động trọng tâm, và hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) đóng vai trò là cơ sở pháp lý trực tiếp xác lập quyền, nghĩa vụ giữa các bên. Việc giao kết HĐMBHH là hoạt động thường xuyên của các thương nhân nhằm lưu thông hàng hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, trên thực tế, tranh chấp phát sinh từ HĐMBHH vẫn diễn ra phổ biến. Nguyên nhân xuất phát từ việc các bên tham gia chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của giai đoạn giao kết, đồng thời hệ thống quy định pháp luật hiện hành về giao kết hợp đồng còn bộc lộ những điểm thiếu sót, thiếu tính hệ thống và mơ hồ. Các văn bản pháp luật hiện hành chủ yếu tập trung vào điều khoản và hiệu lực hợp đồng mà chưa quy định chi tiết về trình tự và điều kiện giao kết. Ngoài ra, số lượng tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật giao kết HĐMBHH tại Việt Nam còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập và giảng dạy. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu nhằm đánh giá và đề xuất giải pháp hoàn thiện hành lang pháp lý về giao kết HĐMBHH.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là tập trung phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về giao kết HĐMBHH, làm rõ thực trạng áp dụng pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó đề xuất các định hướng, giải pháp hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả thực thi. Để thực hiện mục đích này, khóa luận xác định 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Phân tích làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về giao kết HĐMBHH: khái niệm, đặc điểm, nội dung, trình tự, thủ tục và thời điểm giao kết.
2. Phân tích thực trạng pháp luật về giao kết HĐMBHH ở Việt Nam, đi sâu vào các điều khoản thực định và thực tiễn thi hành.
3. Đề xuất định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng trên thực tế.

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống quy định pháp luật về giao kết HĐMBHH tại Việt Nam, trọng tâm là các quy định về nguyên tắc giao kết, đề nghị giao kết, chấp nhận đề nghị giao kết và thời điểm giao kết hợp đồng trong Bộ luật Dân sự năm 2015, có đối chiếu với Bộ luật Dân sự năm 2005 và pháp luật quốc tế. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các quy định trong Luật Thương mại năm 2005 kết hợp cùng các quy định tương ứng của Bộ luật Dân sự năm 2015, đồng thời mở rộng so sánh với pháp luật Hoa Kỳ và các điều ước, bộ nguyên tắc quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về mặt lý luận và lập pháp, khóa luận tiếp cận khái niệm HĐMBHH thông qua sự kết hợp giữa Điều 430 Bộ luật Dân sự năm 2015 (quy định về hợp đồng mua bán tài sản) và Điều 3 Luật Thương mại năm 2005 (quy định về hoạt động thương mại và khái niệm hàng hóa). Nghiên cứu xem xét hai trường phái tiếp cận bản chất hợp đồng trên thế giới: cách tiếp cận theo hệ thống Civil Law (hợp đồng là sự gặp gỡ ý chí nhằm tạo hệ quả pháp lý) và hệ thống Common Law (hợp đồng là hành vi pháp lý, tuyên bố ý chí tự nguyện chịu ràng buộc).

Hệ thống văn bản pháp lý và chuẩn mực điều chỉnh được sử dụng trong khóa luận gồm:

• Pháp luật Việt Nam: Bộ luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Thương mại năm 2005, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, Thông tư số 32/2013/TT-NHNN, Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2013).
• Điều ước và tập quán quốc tế: Công ước Viên năm 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG), Bộ luật Thương mại thống nhất Hoa Kỳ (UCC), Tuyển tập về Luật Hợp đồng Hoa Kỳ (Restatement of the Law of Contracts), Bộ nguyên tắc của châu Âu về Luật Hợp đồng (PECL), Bộ nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế (PICC 2010), Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan (TCCC), Công ước Viên năm 1969 về Luật Điều ước quốc tế, Incoterms của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm:

• Phương pháp phân tích và bình luận: làm rõ nội dung lý luận và các điều khoản pháp luật hiện hành.
• Phương pháp tổng hợp: khái quát hóa thực trạng áp dụng pháp luật và thực tiễn tranh chấp.
• Phương pháp luật học so sánh: đối chiếu quy định của Việt Nam với các chuẩn mực pháp luật quốc tế và pháp luật một số quốc gia (Hoa Kỳ, Thái Lan, Pháp) để chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm các công trình nghiên cứu đi trước (luận văn thạc sĩ của Nguyễn Văn Tuân, Đặng Lê Cẩm Hằng, Ammone Chanvizay, Nguyễn Văn Phái, Nguyễn Thị Mai Hương; bài viết của Nguyễn Thế Quyên); dữ liệu thống kê từ Tòa án nhân dân tối cao (giai đoạn 2016 - 2020), Cổng thông tin điện tử công bố bản án, quyết định của Tòa án nhân dân (01/01/2021 đến 31/03/2024); Báo cáo thường niên năm 2022 của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC); cùng án lệ quốc tế từ Tòa án thương mại Pháp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa và pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa

Chương này tập trung xác lập hệ thống nhận thức lý luận về HĐMBHH và pháp luật điều chỉnh quan hệ giao kết HĐMBHH.

Về bản chất, HĐMBHH là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán có nghĩa vụ chuyển quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua, còn bên mua có nghĩa vụ nhận hàng và thanh toán. HĐMBHH mang 4 đặc điểm pháp lý cơ bản:

• Về chủ thể: HĐMBHH chủ yếu được xác lập giữa các thương nhân (theo khoản 1 Điều 6 LTM năm 2005). Trong một số trường hợp, một bên có thể không phải là thương nhân (ví dụ trong quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa tại Điều 156, 157 LTM năm 2005 hoặc giao dịch tiêu dùng cá nhân).
• Về hình thức: Theo Điều 24 LTM năm 2005, hợp đồng được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc xác lập bằng hành vi cụ thể; các phương thức điện tín, telex, fax được thừa nhận có giá trị tương đương văn bản.
• Về mục đích: Mục đích chủ yếu là sinh lợi (khoản 1 Điều 3 và khoản 15 Điều 3 LTM năm 2005), phân biệt với các giao dịch nhằm mục đích tiêu dùng thuần túy.
• Về đối tượng: Đối tượng là hàng hóa được phép lưu thông thương mại, bao gồm động sản hiện có, động sản hình thành trong tương lai và các vật gắn liền với đất đai (khoản 2 Điều 3 LTM năm 2005).

Về nguyên tắc giao kết, hoạt động này chịu sự chi phối của 6 nguyên tắc thương mại từ Điều 10 đến Điều 15 LTM năm 2005: bình đẳng trước pháp luật; tự do, tự nguyện thỏa thuận; áp dụng thói quen đã thiết lập; áp dụng tập quán thương mại; bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng; và thừa nhận giá trị pháp lý của thông điệp dữ liệu. Về trình tự, giao kết trải qua hai giai đoạn: đề nghị giao kết và chấp nhận đề nghị giao kết. Về nguồn luật, HĐMBHH chịu sự điều chỉnh của pháp luật quốc gia (văn bản quy phạm pháp luật dân sự, thương mại), điều ước quốc tế, cùng các tập quán, thói quen thương mại quốc tế và án lệ.

Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa

Chương này đánh giá chi tiết thực trạng các quy định thực định của Việt Nam, thực hiện so sánh quốc tế và phân tích số liệu thực tiễn áp dụng.

Về các quy định thực định trong Bộ luật Dân sự năm 2015:

• Nguyên tắc giao kết: BLDS năm 2015 đã bãi bỏ Điều 389 của BLDS năm 2005, chuyển sang áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự tại Điều 3 (bình đẳng; tự do, tự nguyện cam kết; thiện chí, trung thực; không xâm phạm lợi ích quốc gia, công cộng, người khác; tự chịu trách nhiệm). Quyền tự do thỏa thuận bị giới hạn bởi một số quy định bắt buộc, ví dụ quy định cấm thanh toán bằng ngoại tệ theo Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 (sửa đổi năm 2013) và Điều 3 Thông tư số 32/2013/TT-NHNN.
• Đề nghị giao kết hợp đồng: Phân tích Điều 386 (dấu hiệu đề nghị gửi chủ thể xác định hoặc công chúng; nghĩa vụ bồi thường nếu giao kết với bên thứ ba trong thời hạn trả lời), Điều 388 (thời điểm phát sinh hiệu lực), Điều 389 (thay đổi, rút lại đề nghị), Điều 390 (hủy bỏ đề nghị) và Điều 391 (các trường hợp chấm dứt đề nghị).
• Chấp nhận đề nghị giao kết: Phân tích Điều 393 (chấp nhận toàn bộ nội dung, nguyên tắc sự im lặng không mặc nhiên coi là chấp nhận trừ khi có thỏa thuận hoặc thói quen) và Điều 394 (thời hạn trả lời).
• Thời điểm giao kết hợp đồng: Phân tích 4 khoản của Điều 400 quy định thời điểm hợp đồng hình thành theo từng hình thức (nhận được chấp nhận, ngày cuối của thời hạn im lặng, thời điểm thỏa thuận miệng, thời điểm bên sau cùng ký văn bản).

Về góc độ luật học so sánh:

• Về thuật ngữ: Pháp luật quốc tế (CISG, PECL, UCC) sử dụng thuật ngữ "chào hàng" (offer) và "người chào hàng" (offeror) mang tính định danh rõ nghĩa vụ và bản chất thương mại hơn thuật ngữ "đề nghị giao kết hợp đồng" của BLDS năm 2015.
• Về thay đổi, rút lại đề nghị: BLDS năm 2015 quy định thông báo rút lại phải đến trước hoặc cùng thời điểm với đề nghị ban đầu. Quy định này bị đánh giá là thiếu linh hoạt so với pháp luật Hoa Kỳ (Điều 42 Restatement of Contracts cho phép rút lại bất kỳ lúc nào trước khi bên kia chấp nhận), CISG 1980 (Điều 16.2) và Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan (Điều 354).
• Về thời hạn hợp lý: Điều 394 BLDS năm 2015 quy định nếu không ấn định thời hạn thì việc chấp nhận có hiệu lực trong "thời hạn hợp lý" nhưng không định lượng tiêu chí, trong khi UCC (§2-205) khuyến nghị mốc tối đa 3 tháng và PECL (Điều 1:302) quy định rõ tiêu chuẩn xử sự hợp lý.
• Về sự im lặng: BLDS năm 2015 quy định im lặng chỉ có giá trị khi có thỏa thuận hoặc thói quen xác lập từ trước, tương đồng với Điều 18 CISG và Điều 2.1.6 PICC 2010. Khóa luận dẫn chứng án lệ Sté Calzados Magnanni v. SARL Shoes General International (1999) của Tòa án thương mại Pháp giải quyết việc thừa nhận im lặng dựa trên mối quan hệ thực tiễn trước đó.

Về thực tiễn áp dụng và dữ liệu tranh chấp: Số lượng tranh chấp HĐMBHH có chiều hướng gia tăng tại các cơ quan tài phán. Tác giả tổng hợp số liệu thực tế qua bảng dưới đây:

Nguồn dữ liệu	Giai đoạn / Thời điểm	Tổng số vụ việc	Số vụ tranh chấp mua bán hàng hóa	Tỷ lệ / Ghi chú
Báo cáo tổng kết TANDTC	2016 – 2020	19.256 vụ kinh doanh thương mại	3.460 vụ	Tranh chấp HĐMBHH giải quyết tại Tòa án
Trang công bố bản án TAND	01/01/2021 – 31/03/2024	Tỷ lệ án KDTM: 13,5% sơ thẩm; 21,5% phúc thẩm; 0,8% giám đốc thẩm	3.352 bản án/quyết định	Đã được số hóa, công bố công khai
Báo cáo thường niên VIAC	Năm 2022	292 vụ việc giải quyết	110 vụ	Chiếm 37,5% tổng số vụ tranh chấp tại VIAC

Về các bất cập và rủi ro:

• Bất cập Điều 400 BLDS năm 2015: Có sự mâu thuẫn giữa khoản 3 (giao kết bằng lời nói tính từ lúc thỏa thuận xong nội dung nhưng không rõ thế nào là thỏa thuận xong) và khoản 4 (giao kết bằng văn bản tính từ lúc bên sau cùng ký, không đồng nhất với thời điểm bên đề nghị nhận được thông báo chấp nhận). Ngoài ra, Điều 400 hoàn toàn bỏ trống quy định về thời điểm giao kết đối với hợp đồng xác lập bằng hành vi cụ thể dù Điều 119 BLDS có công nhận hình thức này.
• Rủi ro về chủ thể ký kết: Tình trạng người ký không có thẩm quyền (không phải đại diện theo pháp luật, không có giấy ủy quyền hợp lệ) diễn ra phổ biến. Khi phát sinh xung đột, doanh nghiệp thường lợi dụng điểm này để thoái thác trách nhiệm bồi thường và vô hiệu hóa hợp đồng.

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa

Chương này đưa ra hệ thống kiến nghị hoàn thiện kỹ thuật lập pháp và biện pháp thi hành:

• Hoàn thiện quy định pháp luật: Sửa đổi Điều 400 BLDS năm 2015 nhằm khắc phục mâu thuẫn giữa thời điểm ký văn bản và thời điểm nhận chấp nhận; bổ sung quy định xác định thời điểm giao kết bằng hành vi cụ thể; quy định rõ ràng tiêu chí xác định "thời hạn hợp lý" trong chấp nhận chào hàng để tương thích với thông lệ quốc tế; nới lỏng cơ chế rút lại, thay đổi đề nghị giao kết nhằm bảo đảm quyền tự do kinh doanh của thương nhân.
• Nâng cao hiệu quả thi hành: Đưa ra các biện pháp phòng ngừa rủi ro cho thương nhân trong quá trình kiểm tra tư cách chủ thể ký kết, kiểm soát thẩm quyền đại diện và chuẩn hóa quy trình giao dịch bằng văn bản/thông điệp điện tử.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu, khóa luận đã đạt được các nội dung cụ thể:

• Làm rõ bản chất pháp lý của HĐMBHH và hệ thống hóa 6 nguyên tắc nền tảng theo Luật Thương mại năm 2005 kết hợp với các nguyên tắc dân sự trong Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Cung cấp các số liệu thực chứng về tình hình tranh chấp mua bán hàng hóa tại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2024: 3.460 vụ án giai đoạn 2016-2020 tại hệ thống Tòa án; 3.352 bản án/quyết định được công bố trong giai đoạn 01/01/2021 đến 31/03/2024; và 110 vụ (chiếm 37,5%) tại VIAC năm 2022.
• Phát hiện các xung đột và khoảng trống lập pháp trực tiếp tại Điều 400 BLDS năm 2015 giữa các hình thức giao kết (lời nói, văn bản và hành vi cụ thể).

Về đóng góp khoa học, tác giả tự nêu:

• Khóa luận tạo lập một nghiên cứu toàn diện, đi sâu phân tích chuyên biệt vào giai đoạn giao kết HĐMBHH thay vì phân tích hợp đồng thương mại nói chung như nhiều công trình trước đây.
• Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu cũ bằng việc cập nhật hệ thống văn bản pháp luật hiện hành (BLDS năm 2015 thay cho BLDS năm 2005) kết hợp dữ liệu thống kê xét xử cập nhật đến quý 1 năm 2024.
• Đóng góp luận cứ so sánh đối chiếu giữa pháp luật thực định Việt Nam với CISG 1980, PECL, PICC và UCC của Hoa Kỳ, vạch ra các điểm chưa tương thích trong kỹ thuật lập pháp về chào hàng và chấp nhận chào hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có những giới hạn nhất định dựa trên phạm vi và dung lượng nghiên cứu:

• Đề tài tập trung chủ yếu vào các quy định khung của BLDS năm 2015 và LTM năm 2005 điều chỉnh giao kết HĐMBHH thông thường, chưa mở rộng phân tích các loại hình giao dịch mua bán hàng hóa đặc thù (như mua bán qua Sở giao dịch hàng hóa hoặc giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế có yếu tố chuyển giao công nghệ).
• Dữ liệu thực tiễn dừng lại ở mức độ thống kê số lượng vụ việc tranh chấp từ các báo cáo của TANDTC, VIAC và Cổng thông tin công bố bản án, chưa đi sâu giải phẫu chi tiết hồ sơ các vụ án cụ thể liên quan đến lỗi tuyên bố ý chí trong giao kết.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc hoàn thiện quy chế pháp lý về giao kết hợp đồng tự động, hợp đồng điện tử thông minh (smart contracts) trong bối cảnh thương mại số hóa, đồng thời nghiên cứu chuyên sâu các án lệ của Tòa án nhân dân tối cao về xác định thẩm quyền đại diện khi giao kết hợp đồng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Giảng viên, sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại tại các cơ sở đào tạo luật: Tài liệu cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh, sơ đồ hóa các điều khoản so sánh giữa BLDS năm 2015 và chuẩn mực hợp đồng quốc tế.
• Đội ngũ pháp chế doanh nghiệp (in-house counsel), luật sư và các thương nhân: Nội dung phân tích các rủi ro về chủ thể ký kết hợp đồng, cơ chế thông báo rút lại đề nghị và các bất cập tại Điều 400 BLDS năm 2015 là tài liệu tham khảo trực tiếp để phòng ngừa rủi ro tranh chấp khi soạn thảo, đàm phán hợp đồng thương mại.
• Phần đáng tham khảo nhất của công trình là mục phân tích so sánh pháp luật hợp đồng Việt Nam với CISG 1980, UCC và PICC (Chương 2), chỉ rõ sự khác biệt giữa thuật ngữ "đề nghị" và "chào hàng", cùng cơ chế xác định "thời hạn hợp lý" và "sự im lặng".

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa được tác giả xác định dựa trên những căn cứ pháp lý nào trong hệ thống pháp luật Việt Nam? Tác giả xác định khái niệm HĐMBHH thông qua sự kết hợp giữa hai điều khoản: Điều 430 BLDS năm 2015 quy định về hợp đồng mua bán tài sản (sự thỏa thuận chuyển quyền sở hữu tài sản để nhận tiền) và khoản 1, khoản 2 Điều 3 LTM năm 2005 quy định về hoạt động thương mại sinh lợi và định nghĩa hàng hóa (bao gồm động sản hiện có, động sản hình thành trong tương lai và vật gắn liền với đất đai). Từ đó, HĐMBHH được hiểu là sự thỏa thuận mà bên bán chuyển quyền sở hữu hàng hóa được phép chuyển giao cho bên mua, và bên mua nhận hàng, thanh toán giá trị tương ứng.

2. Quy định của BLDS năm 2015 về việc thay đổi, rút lại đề nghị giao kết bộc lộ hạn chế gì khi so sánh với CISG 1980 và pháp luật Hoa Kỳ? Khoản 1 Điều 389 BLDS năm 2015 quy định thông báo rút lại, thay đổi chỉ có hiệu lực khi đến trước hoặc cùng thời điểm bên được đề nghị nhận được đề nghị ban đầu (trừ trường hợp có quy định điều kiện rút lại trong đề nghị). Trong thực tế giao dịch điện tử, thông báo thay đổi hầu như luôn đến sau, làm triệt tiêu quyền rút lại của bên đề nghị. Ngược lại, Điều 42 Tuyển tập Luật Hợp đồng Hoa Kỳ và Điều 16.2 CISG 1980 cho phép người chào hàng thu hồi chào hàng linh hoạt hơn trước khi bên được chào hàng gửi chấp nhận, bảo đảm quyền tự do định đoạt tốt hơn cho các bên.

3. Số liệu thực tế nào được tác giả trích dẫn để chứng minh tình trạng tranh chấp HĐMBHH tại Việt Nam? Tác giả trích dẫn 3 nguồn số liệu: Báo cáo TANDTC giai đoạn 2016 - 2020 ghi nhận 3.460 vụ tranh chấp mua bán hàng hóa trên tổng số 19.256 vụ kinh doanh thương mại; Cổng thông tin điện tử công bố bản án Tòa án từ 01/01/2021 đến 31/03/2024 ghi nhận 3.352 bản án/quyết định về tranh chấp mua bán hàng hóa; và Báo cáo thường niên năm 2022 của VIAC ghi nhận 110 vụ tranh chấp mua bán hàng hóa trên tổng số 292 vụ xử lý (chiếm 37,5%).

4. Những mâu thuẫn và lỗ hổng lập pháp cụ thể nào tại Điều 400 BLDS năm 2015 đã được chỉ ra? Tác giả chỉ ra 3 điểm: Thứ nhất, khoản 3 quy định thời điểm giao kết bằng lời nói là khi các bên thỏa thuận xong nội dung nhưng luật không định nghĩa rõ ràng thời điểm nào được coi là "thỏa thuận xong". Thứ hai, khoản 4 quy định thời điểm giao kết bằng văn bản là lúc bên sau cùng ký, nhưng thời điểm ký này không phải lúc nào cũng trùng với thời điểm bên đề nghị nhận được chấp nhận giao kết theo khoản 1, dẫn tới mâu thuẫn nội tại. Thứ ba, Điều 400 hoàn toàn bỏ trống quy định xác định thời điểm giao kết đối với hợp đồng được xác lập bằng hành vi cụ thể.

5. Điều kiện để "sự im lặng" được công nhận là chấp nhận giao kết hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và quốc tế là gì? Theo khoản 2 Điều 393 BLDS năm 2015, sự im lặng của bên được đề nghị không mặc nhiên được coi là chấp nhận giao kết hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận trước giữa các bên hoặc theo thói quen thương mại đã được xác lập. Nguyên tắc này thống nhất với Điều 18 CISG 1980, Điều 2.1.6 PICC 2010 và Điều 2:204 PECL, đòi hỏi phải có căn cứ thỏa thuận bằng ngôn ngữ, văn bản hoặc lịch sử quan hệ giao dịch thực tế chứng minh ý chí chấp thuận như trong án lệ Sté Calzados Magnanni v. SARL Shoes General International.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Vũ Đình Trường Giang là công trình nghiên cứu chuyên khảo về chế định giao kết hợp đồng mua bán hàng hóa theo pháp luật Việt Nam hiện hành. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích quy định thực định của BLDS năm 2015 và LTM năm 2005 với phương pháp luật học so sánh quốc tế, tác giả đã làm sáng tỏ nhiều điểm xung đột, đặc biệt là những hạn chế tại Điều 400 BLDS năm 2015 và quy chế rút lại đề nghị giao kết. Các số liệu thống kê từ Tòa án nhân dân tối cao và VIAC giai đoạn 2016 - 2024 đã minh chứng rõ nét cho tính cấp thiết của việc chuẩn hóa kỹ thuật lập pháp và nhận diện rủi ro thẩm quyền chủ thể. Những kiến nghị hoàn thiện điều khoản được đề xuất trong công trình mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp, đào tạo luật học và hoạt động đàm phán thương mại thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SÓ VAN ĐỀ LÝ LUẬN VE GIAO KET HỢP BONG MUA BÁN HÀNG HÓA VÀ PHÁP LUẬT VẺ GIAO KÉT HỢP ĐỎNG MUA BÁN HÀNG HÓA 1. Khái quát về hợp đồng mua bán hàng hóa 1. Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa Hop đông có bản chất là sự tự nguyện thỏa thuận và thông nhất ý chi nhằm xác lập, thay đôi, hay châm đứt các quyên và nghĩa vụ pháp lý giữa các bên khi tham gia các quan hệ xã hội. Hợp đồng lả căn cứ pháp ly phổ biến làm phát sinh quyển và nghĩa vụ giữa các bên Giao kết và thực hiện hợp đồng chính la cách thức cơ bản dé thực hiện hiệu quả các giao dich trong đời sông ở mọi lĩnh vực Thuật ngữ “hợp đông” được pháp luật các quốc gia cũng như quôc tế sử dụng phố biến Và đình nghĩa hợp đông cũng có sự khác nhau khi đặt trong tương quan so sánh giữa các quóc gia khác nhau.

Tựu chung lại, hợp đông có hai cách giải thích như sau Một là, hợp đồng là sự gap gỡ ý chí của các bên nhằm tạo ra những hệ quả pháp lý nhất định. Day là cách tiếp cận của hau hết các quốc gia trên thé giới, trong đó có Pháp, Y, Canada,. Theo đó, hợp đồng được xem là sự thỏa thuận, ma một hoặc nhiêu chủ thé rang buôc chính minh với một hoặc một số chủ thể khác nhằm thực hiện/ không thực hiên một sô công việc nhật định được các bên thỏa thuận. Hai là, hợp đồng là hành vi pháp lý gồm ít nhất hai bên y chi dé tao thành một thỏa thuận, hay nói cách khác hợp đông là tuyên bồ ý chí có khả năng tạo ra những hệ quả pháp lý nhật định.

Hợp đồng trong cách hiểu nay được tiếp cận ở góc đô réng hơn, theo đó, hợp đông được hiểu là ý định tự nguyện chịu rang buộc của một bên và cach xử sự của bên có ý định chíu rang buộc là hé quả của ý định đó. Đây là cách tiếp cận của các quóc gia theo hệ thống Common law. * Hiện nay, pháp luật Việt Nam không quy đính cu thé vê khái niệm của HĐMBHH, ta xác định định nghĩa của loại hợp đông này thông qua định nghĩa của hợp đông mua bán tài sản được quy định trong BLDS 2015 và định nghĩa mua bán tai sin tại LTM 2005. Theo đó, tại Điêu 430 BLDS 2015 quy định: “Hop đồng mua bán tài sản là sự thôa thuận giữa các bên, theo ãó bên bám chuyễn quyền sở hiểu tài sản cho bên mua và bên mua trả tiền cho bên bám” Tài sản có thé là vật, có thé la quyên tai sản với điều kiện tai sản đó phải được phép giao địch Trường hợp tải san là vật thì phải xác định rõ vat đó là vật gi, với tải sản 1a quyên tai sản thì bắt buộc phải có giây tờ hoặc các bang chứng khác chứng minh quyên đó thuộc sở hữu của bên bán.

Ngoải ra, còn có thé là các tai sản hình thành trong tương lại Trong trường hop này, bên ban phải cung cấp day đủ các giấy tờ, tải liệu, chứng cứ để có thé xác định được tai sản đó và chứng minh tai sản sẽ chắc chan được hình thánh trong tương lai và khi hình thành, chắc chắn tai sản đó thuộc quyên sở hữu của mình. Trong đó, hang hóa được xác định là một dang tài sản nên có thé khẳng định HĐMBHH là một dang hop đẳng mua bán tài san Căn cứ theo Khoản 1 Điêu 3 LTM 2005, “Hoat động thương mại là hoạt động nhằm mmục đích sinh lợi, bao gồm mua ban hàng hoa cung ứng dich vụ đầm tư. xúc tiễn thương mại và các hoạt động nhằm muc đích sinh lợi khác. ” Theo đỏ, hoạt đông mua bán hang hoa được xác định la một trong những hoạt động thương mại.

“Mua bán hàng là hoạt động thương mai, theo đó bên ban có nghĩa vụ giao hàng. chuyển quyền sở hữft hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán; bên mua có nghia vụ thanh todn cho bên ban nhận hàng và "Jem Baptiste Racine, Laure SefenieIagmioni, AHUe Tenbwum nd Guillaume Wicker (2008), Fwwopean Contract Laos - Materials for a Common Frome of Reference: Terminology, Guiding Praxiples, ‘Model Rules, Sellier- European law publishers, p 26 ? Bằng Lê Cảm Hing (2021), Phdp kuật về hop đẳng mua ben hàng hoá trong tong mại - Thực trạng và ấn nghĩ hoàn Điện, hin vin thác sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội. 9 quyền sở hiểu hàng hoá theo thôa thuận “ Có thé hiéu rằng ban chat của mua bán hang hoa 1a sự chuyển giao quyên sở hữu đôi với hang hóa từ người này sang người khác, từ đó có thé phân biệt mua bán hang hóa với những hình thức chuyển giao tài san khác. Như vậy, HĐMBHH được hiểu 1a sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán có nghĩa vụ chuyển quyên sở hữu hang hóa ma pháp luật cho phép chuyển giao cho người mua, còn người mua có nghĩa vụ nhận hang vả thanh toán cho bên bán mét giá trị tương ứng với giá trị của hang hóa.

Đặc diém của hợp đồng mua bún hang hóa Thir nhất, về chit thê của HBMBHH. Chi thé của hop đông là người nhân danh minh hoặc được người khác nhân danh mình giao kết, thực hiện hợp dong và co các quyên, nghĩa vụ phat sinh từ hợp đông đó. * Chủ thé chủ yéu của HĐTM là thương nhân. Căn cứ theo khoản 1 Điều 6 LTM năm 2005, thương nhân bao gồm tô chức kinh té được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt đông thương mai một cách độc lập, thường xuyên và co dang ký kinh doanh.

Ngoài thương nhân, chủ thé của HĐMBHH có thé không phải là thương nhân (ví dụ: quan hệ ủy thác mua ban hang hoa được zác lập giữa bên ủy thác và bên nhận ủy thác, trong đó, bên nhận ủy thác phải la thương nhân, bên ủy thác không nhất thiết phải la thương nhân”). Như vậy, một bên chủ thé của HĐTM phải là thương nhân, bên còn lại là thương nhân hoặc có thể không phải là thương nhân. Thit hai, về lành: flưtc của HDMBHH. Hình thức của hợp đông là biéu hiện bên ngoài của nội dung đã được cam kết, thỏa thuận giữa các bên chủ thế.

Tại Điều 24 LTM 2005 có quy định vệ hình thức của HĐMBHH: “Hop đồng mma ban hàng hoá được thê hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc được ` LIM 2005, Khoản § Điều3 + Trường Daihoc Luật Hà Nội (2022), Giáo tinh Luật đền suc Việt Nem — tập I, NXB. * Điều 156, Điều 157 LTM nim 2005 * Trường Đại học Luật Hà Nội (2022), Giáo rừnh Luật dtm suc Việt Nem — tập If, NXB. 10 xác lập bằng hành vi cụ thé. Đối với các loại hợp đồng mua bản hàng hoá ma pháp luật quy đình phải duoc lập thành văn ban thì phải tuân theo các quy định dé.” Chủ yêu các hợp đông trong hoạt đông thương mai, HĐMBHH được lập thành văn ban.

Trước hết là do việc giao kết hợp đông bằng văn ban mang tính đảm bảo cao hơn so với các hình thức khác. Hơn nữa HĐMBHH diễn ra nhằm mục dich lợi nhuận nên việc ký kết hợp đồng phải được giao kết bang văn bản Trong luật cũng quy đính hình thức hợp đồng được lập bằng văn bản hoặc các hình thức khác có giá tị pháp lý tương đương với văn ban (ví dụ như: điện bao, telex, fax,.’) Thi ba, vê mục dich clit yếu của các bên khi xác lập hop đông. Hoat động thương mại là hoạt động được thực hiện nhằm muc đích sinh lợi, nên mục dich chủ yếu của các bên khi xác lập quan hệ HĐTM chính la dé đạt được các lợi ích (kinh tê, xã hội) ma các bên đã kỳ vọng. Đặc điểm này xuat phát vả gắn liên với đặc điểm về chủ thé chủ yếu của HĐTM là thương nhân.

Thương nhân là các tô chức, cá nhân đăng ký kinh doanh dé tiến hành hoạt động thương mại. Do đó, các quan hệ hop đồng được zác lập giữa cả hai bên là thương nhân thì mục đích mả các chủ thể này hướng đến đều là lợi nhuận (dù trực tiếp hay gián tiếp). Tuy nhiên, trong các quan hệ hợp đồng được xác lập giữa một bên là thương nhân với môt bên không phải thương nhân, không phải trong mọi trường hợp, mục đích hướng đến của bên chủ thé không phải là thương nhân cúng là sinh lợi, ma có thể chi là mục đích tiêu dùng Những hợp đông được thiết lap giữa bên không nhằm mục dich sinh lợi với thương nhân thực hiện trên lãnh tho Việt Nam về nguyên tắc không chiu sư điều chỉnh của LTM trừ khi bên không nhằm mục dich sinh loi đó lua chon áp dụng LTMÊ Vi du hop dong mua bán giữa người tiêu dùng và nha phân phôi điện máy, trong giao kết này, nhà phân phôi điện may là thương nhân, bán ’ Khoản 15 Điều 3 LTM rắm 2005 * Trường Đai học Luật Hi Noi (2022), Giáo inh Ludt Thương mại Việt New — tập I, NXB. Tư pháp 11 hang vì mục dich sinh lợi còn người tiêu dung mua hang dé sử dung cho cuộc sông sinh hoạt hằng ngày nên không được xem là thương nhân.

Việc xác định mục đích của các chủ thé khi họ xác lập hợp đông có ý nghĩa quan trọng, là cơ sở để xác định quyên và nghĩa vụ, lợi ích của các bên, và trong nhiều trường hop, còn là cơ sở dé xác định tinh chat va mức độ của hành vi vi phạm. hợp đồng, lam căn cứ áp dụng các hình thức trách nhiệm pháp lý phủ hợp dé xử lý hành vi vi phạm hop đông đó. Thit te, về đôi tượng của HĐMBHH. Đôi tượng của hợp đông là những gì mà các bên muốn đạt được khi thực hiện giao kết hợp dong Đồi tương của HĐMBHH chủ yêu là hang hóa được phép giao dịch, không nằm trong đối tượng hang hóa bị cam.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 LTM năm 2005, hang hóa bao gồm tat cả các loại động sản, kế ca đông sản hình thành trong tương lai hay những vật gan liên với dat đai. Day là những khái niệm nói chung về đôi tượng trong mua bán hang hóa. Hàng hóa la sản phẩm do lao động của con người tạo ra, việc trao đổi hàng hóa là quá trình tat yéu của phát triển. Hảng hóa bao gồm nhiêu loại, nó được tạo ra ngày cảng nhiều nhằm thỏa mãn cho nhu cau tiêu dung của con người.

Đó có thé là vật hữu hình hay vô hình, động sản hay bat động sản. đều là những đối tương của HĐMBHH.