CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE ĐẠI DIỆN THEO UY QUYEN 1.1 Đại điện Trong đời sông dan sự, khi tham gia vao một quan hé pháp luật, các chủ thé thường tự minh xác lập, thực hiên quyền và nghĩa vu dé đạt được các lợi ich nhất định. Tuy nhiên, có những trường hợp vi một số lí do khách quan hoặc chủ quan ma một cá nhân hoặc pháp nhân không thé hoặc không muốn tự mình xác lập, thực hiện các quyên và nghĩa vụ nhất định, chẳng hạn như do chưa đũ tuổi, do bị bệnh, do đi công tác xa, do không co đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ,. Trong những trưởng hợp nay, dé đảm bảo quyên lợi cũng như tao sự thuận lợi cho việc tham gia vảo các quan hệ dan sự, chủ thé sẽ thông qua cá nhân, pháp nhân khác đề xac lập, thực hiện các quyên vả nghĩa vụ.
Việc một chủ thể nhân danh người khác xác lập, thực hiện các quyên và nghĩa vụ lam phát sinh hau quả pháp li của người được nhân danh gọi là đại diện Theo Từ điển tiếng Việt, đại dién được định nghia như sau: “Dai điện: thay mặt cho cá nhân hoặc tập thé. Vi du: Đại điên cho lớp tré, cơ quan dai điện ngoai giao; Cứ đại điện, người đại điện)". Theo định nghĩa trên, dai diện có thể hiểu theo nghĩa là một danh từ hoặc một đông từ. Với ý nghĩa la động từ, có thể hiểu đại dién là việc thay mặt cho chủ thé khác thực hiện công viéc, hành động nhân danh chủ thé đó.
Ví du: đai diện ký kếthợp đông, đại điện thương mại. Với ý nghĩa là danh từ chỉ người đại diện, người được đại diện la người ủy quyền cho người khác thay mặt mình dé thực hiện các công việc nao đó, người đại điện là người được người khác ủy quyên thay mặt cho ho dé thực hiện một công việc, hành động xác định. Việc thay mặt cho chủ thể khác hay việc đại diện được pháp luật quy ' Boing Phê (Chit biền) (2013), Tir điển néug Mới, NXB. Đà Nẵng Đà Nẵng tr 279.
T định cụ thể, chat chế vi nó liên quan va anh hưởng tới nhiêu hoạt đông đời song x4 hội, ảnh hưởng trực tiếp tới quyền, lợi ich của các bên đương su’. Hay BLDS năm 2015 có đưa ra khái niệm về đại dién như sau: “Dai điện ia việc cả nhân, pháp nhân (sau day got chung là người đái điện) nhân danh và vì loi ích của ca nhân hoặc pháp nhân khác (sau đậy goi chung là người duoc dai điên) xác lập, thực hiên giao dich dân sự?". Pháp luật dân sự của các nước trên thể giới có những định nghĩa và cách hiểu về đại diện khác nhau. Trên thê giới tôn tai 2 hệ thong pháp luật chính 1a hệ thống Civil Law và hệ thông Common Law.
Đôi với hệ thông Civil Law, pháp luật Nhật Bản quy định vé đại diện như sau: “Ste biếu lộ ý chí bởi người đại điên thé hiện rằng sự biễu lô ÿ chi 46 được lập ra nhân danh người dai điện trong phạm vi thẩm quyền của người dai điện ràng buộc người được đại điện. các quy ainh này được áp dung với những sửa đối thích hop đối với bat Rỳ sự biếu lộ ý chí nào bởi người tint ba tới người dai điên'. Quy định cho thây. Thứ nhật, về hình thức, việc trao quyền đại dién không nhất thiết la một hợp đồng ma có thể bởi các nguồn gốc hay căn cứ khác; Thứ hai, vê chủ thé, người đại diện không bắt buộc phải hoạt động trong lĩnh vực được xác lập hoặc 1a thực hiện giao dich dan sự, Thứ ba, về yêu câu người đại diện, phải thể hiện nhân danh người được đại diện.
Pháp luật dân sự Pháp cũng có quy định tương tự về đại diện như sau: “Mgưởi đại điện theo quy đinh của pháp luật. theo quyết dinh của tòa đn hoặc theo thöa thuận chi được hành động trong phạm vi quyền han được trao cho mình.” Đó là quan niệm về đại điện đôi với các nước theo hệ thông Civil Law, còn đôi với hệ thông Common Law thi pháp luật về đại điện dựa trên một câu châm ngôn La tinh: “Qui facit per alium, facit per ce” nghĩa là hành động của môt người 2 Nguễn Vin Hi (1010) Dek đu gta vợ vũ chống theo Ludt FBin nhân và gin nh năm 2004 vie thực tiễn Bực Mãn *Xam: Điều 99 BLDS Nhật Bãmnăn 2005. * Xam: Điều 1153 BLDS Đưp rửa 2018. thông qua một chủ thé khác được pháp luật coi là hành đông của chính người đó Hệ thông Luật đai điện của Common Law được xem là sự kết hop giữa Luật Hop đông và Luật Tòa ánŠ.
Pháp luật Anh giải thích thuật ngữ đại điện “agency” là “a business or organization established to provide a particular service, typically one that invoives organizing transactions between two other parties” được sử dung dé chi mdi quan hệ tổn tại khi một người giữ vai tro lả người đại điện va nó được giải thích thêm là quan hệ đại diện xuất hiện bat kỷ khi nao một người, được gọi là người đại diện “agent — a person who acts on behaifof another person or group” có thấm quyên hành động nhân danh người khác, được goi là người được dai diện “principal — a person for whom another acts as an agent or representative” và chap nhân hanh động như vậy. Luận thuyết về đại điện (lân thứ hai) của Hoa Kỷ định nghĩa “fiduciary relation which resuits from the manifestation ofconsent by one person to another that the other shali act on his behalf and subject to his control, and consent by the other so to act”. Nghia là đại điện là quan hệ ủy thác phat sinh tử việc biểu lộ sự ưng thuận bởi một người với một người khác ma sau nay hành đông nhân danh va phụ thuộc vào sự kiểm soát của người trước và sự ung thuận bởi người sau hảnh động như vây. Như vậy có thé thay quy định về đại diện của Việt Nam đã tiếp cận có nhiêu điểm tương đồng với các quan điểm của hệ thông Common Law.
Từ những phân tích bên trên, có thể đưa ra định nghĩa đại điện như sau: “Dai điện là một quan hệ pháp luật bao gôm hai bên là người đại điện và người được đại điện, theo do người đại điện sẽ nhân danh và vì lot ich của người được đại điện đề xác lập, thực hiên các quyền và nghia vụ của người được đai điện trongphạm vi đại điện làm phát sinh các hân qua pháp li với người được đại điện”. Chứeseman (2007), Agency Fommation and Tem2ution Bussiness Law, Chỉ 29, Sixth edition. * The Restatement af Agency (Secanei). ` Ngi Hy Cuong (2009), Chế duh đạt điện theo guy nh của pháp luật Việt Nem — Min từ gic độ Tuất so sah, Tạp dai Nhà rước và phíp bait, số 4/2009, tr.2 Đại điện theo ty quyên Trên thực tế, có nhiêu trường hợp cá nhân hoặc pháp nhân co đủ điều kiện để trực tiếp xác lập và tham gia vào các quan hệ pháp luật nhưng do điều kiện hoản cảnh hoặc nguyện vọng ma muon được người khác nhân danh mình xác lập vài/hoặc thực hiện các quyền, nghĩa vu đó.
Trường hợp nảy, dé tao thuận lợi cho các chủ thé xác lập, thực hiện quyên va nghĩa vụ của minh một cách nhanh chong, hiệu quả, tôn trong quyền tư định đoạt của các bên khi tham gia vào quan hệ dân sự, pháp luật quy định về việc đại diện theo ủy quyên Quan hệ đại điện theo ủy quyên được hình thành trên cơ sở thỏa thuận giữa người được dai diện (bên ủy quyên) và người đại diện (người được ủy quyên) thông qua hợp đông ủy quyên Người được ủy quyên có quyên và nghĩa vụ thực hiên giao dich dan sự trong phạm vi, thời hạn ủy quyên. Trường hợp không thöa thuận phạm vi cụ thể thi phạm vi đại điện là tat cả mọi giao dịch dân sự vì lợi ich của người được đại điên, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Thông thưởng trong giao lưu dân sự thì quan hệ đại diện theo ủy quyên được hình thành dựa trên hop dong ủy quyên giữa người được đại diện va người đại điện Một sô luật gia đã viện dẫn nguyên tắc tự do ý chí lam căn bản đổi với phân loại đại diện theo ủy quyên. Căn cứ để xác lập moi quan hệ đại diện đó là một sư thỏa thuận giữa người được đại điện va người đại điện Thöa thuận đa dang và phong phú không chỉ giới hạn ở hop đông ủy quyên, đại điên ủy quyền có thé được xác lập thông qua hop đồng khoán, hợp đông hợp tác, hợp đông lao động.° Theo quan điểm của nha lập pháp Việt Nam thì quan hệ đại diện theo ủy quyên có thể là hành vi pháp lý đơn phương của người ủy quyên đôi với người được ủy quyên và được thé hiện bằng việc cá nhân thé hiện ÿ chí ủy quyên cho cá "$.
Kayrai, Tuất dan sự I Phin chưng — Vat quyến, Tế bản lần thất 3, Nido. 10 nhân, pháp nhân khác thông qua giây ủy quyên hoặc bằng hình thức khác vả việc ủy quyền có hiệu lực khi người được ủy quyên chấp nhân bằng hành vi đại điện 10 Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu tại Trường Đại học Luật Thành phô Hồ Chí Minh thì: “Dai điện theo iy quyền là việc dai điện được thực hiện trên cơ sở ty quyền theoý chi của các pháp nhân hay cá nhân"! Vì một lý do nào đó mà các pháp nhân, cá nhân không thể tự mình tham gia các giao dịch dân sự hoặc những cá nhân, tô chức nay không muốn tự mình tham gia xác lập, thực hiện các giao dich dân sự. Trong những trường hợp đó, cá nhân, pháp nhân co thé ủy quyền cho các cá nhân, pháp nhân khác, nhân danh và vi lợi ích của mình tham gia xac lập, thực hiện các giao dịch dân sự. Nói cách khác, đại điện theo ủy quyền là đại diện được xác lập trên cơ sở sự ủy quyên giữa người đại điện và người được đại điện theo ý chí của những người nay.
Ngoài ra, có những cách hiểu về đại điện theo ủy quyên như sau: “Dai điện theo ty quyền là đai điện được thiết lập dựa trên ý chi tự định đoạt của người được Gai điên khi lua chon cho minh người dai điện thay mặt minh xác lap và thực hiện hành vì pháp I} với người thứ ba và hậu qua pháp iy minh sẽ tiếp nhận "19 Hay là “Dai điện theo ty quyền là việc một người trở thành người đại điện theo yêu cau cña người duoc đại điện.