Khóa Luận Tốt Nghiệp: Phân Tích Đại Diện Theo Ủy Quyền Theo Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp phân tích đại diện theo ủy quyền theo quy định pháp luật dân sự Việt Nam, làm rõ các vấn đề pháp lý liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thùy Trang
• Trường học: Bộ Tư pháp
• Chuyên ngành: Luật dân sự
• Đề tài: Đại diện theo ủy quyền theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN
• 1.1. Đại diện
• 1.2. Đại diện theo ủy quyền
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN
• 2.1. Đại diện theo ủy quyền
• 2.2. Phạm vi quyền và mục đích ủy quyền
• 2.3. Hình thức ủy quyền
• 2.4. Ủy quyền lại
• 2.5. Thực hiện công việc không có ủy quyền
• 2.6. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN VIỆC ĐẠI DIỆN THEO ỦY QUYỀN VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật đại diện theo ủy quyền
• 3.2. Một số vướng mắc và kiến nghị pháp luật
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đại diện theo ủy quyền trong pháp luật dân sự Việt Nam

Đại diện theo ủy quyền là một chế định quan trọng trong pháp luật dân sự Việt Nam, được quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015. Chế định này cho phép cá nhân hoặc pháp nhân ủy quyền cho người khác thay mặt mình thực hiện các giao dịch dân sự. Khóa luận tốt nghiệp này tập trung phân tích các quy định pháp lý liên quan đến đại diện theo ủy quyền, đồng thời chỉ ra những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của đại diện theo ủy quyền

Đại diện theo ủy quyền được hiểu là việc một cá nhân hoặc pháp nhân (người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của người khác (người được đại diện) để xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự. Đặc điểm nổi bật của chế định này là tính tự nguyện và sự thỏa thuận giữa các bên. Hợp đồng ủy quyền là cơ sở pháp lý chính để thiết lập quan hệ đại diện này.

1.2. Phân loại đại diện theo ủy quyền

Đại diện theo ủy quyền có thể được phân loại dựa trên phạm vi và mục đích ủy quyền. Cụ thể, phạm vi ủy quyền có thể là toàn bộ hoặc một phần các giao dịch dân sự. Mục đích ủy quyền thường liên quan đến việc bảo vệ quyền và nghĩa vụ của người được đại diện. Ngoài ra, thủ tục ủy quyền cũng được quy định chặt chẽ để đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch.

II. Thực trạng pháp luật hiện hành về đại diện theo ủy quyền

BLDS năm 2015 đã có nhiều cải tiến trong việc quy định về đại diện theo ủy quyền, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số bất cập. Khóa luận tốt nghiệp này đã phân tích các quy định hiện hành, so sánh với BLDS năm 2005, và chỉ ra những điểm cần hoàn thiện.

2.1. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng ủy quyền

Theo BLDS năm 2015, người đại diện có nghĩa vụ thực hiện các giao dịch trong phạm vi ủy quyền và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người được đại diện. Người được đại diện có quyền yêu cầu người đại diện thực hiện đúng các cam kết trong hợp đồng. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm pháp lý khi có vi phạm vẫn còn nhiều tranh cãi.

2.2. Những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng

Một trong những vướng mắc lớn nhất là việc xác định phạm vi ủy quyền khi không có thỏa thuận cụ thể. Ngoài ra, thủ tục ủy quyền còn phức tạp, gây khó khăn cho các bên trong việc thực hiện giao dịch. Khóa luận tốt nghiệp đã đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện các quy định này.

III. Thực tiễn thực hiện và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Khóa luận tốt nghiệp đã phân tích thực tiễn áp dụng đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam, đồng thời đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật. Các kiến nghị tập trung vào việc làm rõ các quy định về phạm vi ủy quyền, trách nhiệm pháp lý, và thủ tục ủy quyền.

3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật

Trong thực tiễn, việc áp dụng các quy định về đại diện theo ủy quyền còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong các giao dịch phức tạp. Khóa luận tốt nghiệp đã chỉ ra một số vụ việc cụ thể để minh họa cho những vướng mắc này.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện pháp luật, khóa luận tốt nghiệp đề xuất cần làm rõ các quy định về phạm vi ủy quyền, đồng thời đơn giản hóa thủ tục ủy quyền. Ngoài ra, cần có hướng dẫn cụ thể về trách nhiệm pháp lý của các bên trong hợp đồng ủy quyền.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh đẩy mạnh hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, các quan hệ giao lưu dân sự, kinh tế và thương mại tại Việt Nam diễn ra với tần suất ngày càng lớn và tính chất ngày càng phức tạp. Các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật dân sự (bao gồm cá nhân và pháp nhân) không phải lúc nào cũng có thể tự mình trực tiếp xác lập, thực hiện mọi giao dịch dân sự. Nguyên nhân xuất phát từ những trở ngại khách quan và chủ quan như sự eo hẹp về thời gian, khoảng cách địa lý, tình trạng sức khỏe hoặc sự thiếu hụt về trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tế trong các lĩnh vực chuyên biệt. Do đó, chế định đại diện nói chung và đại diện theo ủy quyền nói riêng được thiết lập như một công cụ pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, tạo điều kiện thuận lợi để người được đại diện xác lập quan hệ với bên thứ ba.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015 về đại diện theo ủy quyền vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, bất cập. Một số quy định còn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau, dẫn tới sự lúng túng của các chủ thể khi áp dụng và thiếu tính đồng nhất với các văn bản pháp luật chuyên ngành có liên quan. Nhằm làm rõ khung pháp lý hiện hành và giải quyết các vướng mắc thực tiễn, tác giả đã lựa chọn đề tài "Đại diện theo ủy quyền theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam".

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện chế định đại diện theo ủy quyền theo quy định của BLDS năm 2015; từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật dân sự Việt Nam trong lĩnh vực này. Để hiện thực hóa mục đích trên, nghiên cứu xác định ba nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về đại diện theo ủy quyền, phân tích đặc điểm, phân loại và khảo cứu quy định pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về chế định này.
2. Phân tích, đánh giá toàn diện các quy định pháp luật của BLDS năm 2015 điều chỉnh quan hệ đại diện theo ủy quyền (chủ thể, quyền và nghĩa vụ, phạm vi, thời hạn, hình thức, ủy quyền lại và thực hiện công việc không có ủy quyền).
3. Phân tích thực trạng áp dụng, chỉ ra các vướng mắc pháp lý và đề xuất phương hướng, kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài tập trung vào các vấn đề lý luận, hệ thống quy phạm pháp luật trong BLDS năm 2015 về đại diện theo ủy quyền và thực tiễn thực hiện các quy định này. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các khía cạnh pháp lý của đại diện theo ủy quyền trong khuôn khổ pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, có sự so sánh với BLDS năm 2005 và đối chiếu với pháp luật của Hoa Kỳ, Pháp, Nhật Bản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý thuyết dựa trên các khái niệm pháp lý cốt lõi về đại diện và đại diện theo ủy quyền. Đại diện được xác định là quan hệ pháp luật mà theo đó người đại diện nhân danh và vì lợi ích của người được đại diện để xác lập, thực hiện giao dịch dân sự trong phạm vi đại diện. Tác giả tiếp cận lý thuyết đại diện từ hai truyền thống pháp luật lớn trên thế giới:

• Hệ thống Civil Law (Dân luật): Khảo cứu quy định tại Điều 99 BLDS Nhật Bản năm 2005 và Điều 1153, Điều 1156 BLDS Pháp năm 2016/2018 về sự biểu lộ ý chí, phạm vi thẩm quyền được trao và hiệu lực đối kháng của hành vi đại diện.
• Hệ thống Common Law (Thông luật): Tiếp cận thông qua nguyên lý Latinh "Qui facit per alium, facit per se" (hành động của một người thông qua người khác được coi là hành động của chính người đó), cùng các định nghĩa trong Restatement of the Law, Second, Agency (Hoa Kỳ) về quan hệ ủy thác (fiduciary relation) giữa người ủy quyền (principal) và người đại diện (agent / attorney-in-fact).

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được sử dụng làm căn cứ phân tích trực tiếp gồm:

• Bộ luật Dân sự năm 2015 (đặc biệt là Chương IX và các Điều 138, 140, 141, 143, 565, 566, 567, 568, 574).
• Bộ luật Dân sự năm 2005 (Điều 107, 113, 143, 582).
• Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (Điều 95 về xác định chứng cứ).
• Luật Công chứng năm 2014 (Điều 5 về giá trị pháp lý của văn bản công chứng) và Luật Doanh nghiệp năm 2014.
• Các chuẩn mực quốc tế tham chiếu: Nguyên tắc của Luật Hợp đồng Châu Âu và Các nguyên tắc của UNIDROIT về Hợp đồng Thương mại quốc tế năm 2004.

Phương pháp luận nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Đồng thời, tác giả kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học: phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh luật học (đối chiếu giữa BLDS 2005 và BLDS 2015; so sánh pháp luật Việt Nam với pháp luật Hoa Kỳ và Pháp), phương pháp liệt kê và phân loại.

Nguồn dữ liệu và tài liệu thứ cấp được kế thừa từ các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, bao gồm luận án tiến sĩ của Trần Thị Quỳnh Châu (2019); các luận văn thạc sĩ luật học của Phạm Văn Hớn (2016), Đỗ Thị Thủy (2021), Nguyễn Nhất Nam (2019); các bài báo khoa học trên Tạp chí Luật học, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp của các tác giả Ngô Huy Cương (2009), Nguyễn Vũ Hoàng (2013), Nguyễn Thùy Trang (2017), Vũ Lan Hương (2018); cùng các ấn phẩm chuyên khảo quốc tế của Nhà xuất bản Đại học Cambridge (2009), Howard Bennett và Cheeseman (2007).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về đại diện theo ủy quyền

Chương này tập trung phân tích nguồn gốc bản chất, các đặc trưng pháp lý, ý nghĩa kinh tế - xã hội của chế định đại diện theo ủy quyền và khảo cứu kinh nghiệm pháp luật quốc tế.

Về bản chất, đại diện theo ủy quyền được xác lập dựa trên nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận của các chủ thể (Điều 3 BLDS 2015). Quan hệ này có thể hình thành qua hợp đồng ủy quyền hoặc hành vi pháp lý đơn phương (giấy ủy quyền) được bên được ủy quyền tiếp nhận bằng hành vi đại diện. Tác giả chỉ ra 5 đặc điểm pháp lý cơ bản của đại diện theo ủy quyền:

• Làm phát sinh đồng thời hai mối quan hệ: mối quan hệ bên trong (giữa bên ủy quyền và bên được ủy quyền) và mối quan hệ bên ngoài (giữa bên ủy quyền và người thứ ba thông qua hành vi của người đại diện).
• Người được ủy quyền xác lập quan hệ với bên thứ ba nhân danh người ủy quyền chứ không nhân danh chính mình.
• Mục đích xác lập quan hệ với người thứ ba là vì lợi ích của bên ủy quyền (dù bên được ủy quyền có thể hưởng thù lao dịch vụ).
• Quan hệ đại diện được xác lập hoàn toàn trên cơ sở thỏa thuận ý chí tự nguyện, khác biệt với tính chất bắt buộc của đại diện theo pháp luật.
• Quyền và nghĩa vụ của người được ủy quyền phụ thuộc tuyệt đối vào nội dung và phạm vi ủy quyền đã được thỏa thuận.

Về phân loại, khóa luận chia thành hai nhóm: đại diện theo ủy quyền của cá nhân (yêu cầu cả hai bên phải có năng lực hành vi dân sự phù hợp; người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi có thể làm đại diện trừ giao dịch luật định từ đủ 18 tuổi trở lên) và đại diện theo ủy quyền của pháp nhân (mang tính nội bộ, chịu sự điều chỉnh đồng thời của pháp luật dân sự, luật doanh nghiệp và luật lao động).

Khi khảo cứu pháp luật quốc tế, tác giả làm rõ cơ chế phân định trách nhiệm pháp lý theo Thông luật Hoa Kỳ và Dân luật Pháp:

Hệ thống pháp luật	Nhóm chủ thể / Tình huống	Trách nhiệm pháp lý của Người đại diện và Người ủy quyền
Pháp luật Hoa Kỳ (Restatement of Agency)	Người ủy quyền công khai (Disclosed principal)	Người đại diện không chịu trách nhiệm đối với việc không thực hiện hợp đồng của người thứ ba hoặc người ủy quyền trong phạm vi được ủy quyền.
	Người ủy quyền bán công khai (Partially disclosed principal)	Người đại diện được xem như một bên của hợp đồng; bên thứ ba có quyền yêu cầu truy cứu trách nhiệm của người đại diện.
	Người ủy quyền không công khai (Undisclosed principal)	Cả người ủy quyền và người đại diện đều có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng; nếu có thiệt hại, người đại diện có quyền yêu cầu người ủy quyền bồi hoàn.
Pháp luật Pháp (BLDS Pháp Điều 1153, 1156)	Hành động trong phạm vi quyền hạn và nhân danh người được đại diện	Chỉ người được đại diện chịu trách nhiệm về giao dịch đã xác lập.
	Hành động vì lợi ích người khác nhưng nhân danh chính mình	Chỉ người đại diện chịu trách nhiệm đối với bên đã ký kết hợp đồng.
	Hành động không có thẩm quyền hoặc vượt quá thẩm quyền	Không có hiệu lực đối kháng với người được đại diện, trừ khi bên thứ ba tin tưởng chính đáng hoặc người được đại diện phê chuẩn.

Chương 2: Thực trạng pháp luật hiện hành về đại diện theo ủy quyền

Chương 2 đi sâu phân tích toàn diện các quy phạm của BLDS năm 2015 đang điều chỉnh chế định đại diện theo ủy quyền:

• Về chủ thể (Điều 138): Quy định rõ cá nhân, pháp nhân có thể ủy quyền cho cá nhân, pháp nhân khác. Điểm sửa đổi mang tính bản lề so với BLDS năm 2005 (Điều 107, 113) là thành viên hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân được quyền thỏa thuận cử bất kỳ cá nhân, pháp nhân nào làm đại diện theo ủy quyền để xác lập giao dịch liên quan đến tài sản chung, thay vì mặc định người đại diện theo pháp luật là chủ hộ hay tổ trưởng tổ hợp tác.
• Quyền và nghĩa vụ của các bên:
  • Bên ủy quyền (Điều 567, 568): Có quyền yêu cầu thông báo tiến độ, nhận lại tài sản/lợi ích và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Đồng thời có nghĩa vụ cung cấp thông tin, phương tiện, chịu trách nhiệm về cam kết của bên đại diện, thanh toán các chi phí hợp lý phát sinh thực tế và trả thù lao (nếu có thỏa thuận).
  • Bên được ủy quyền (Điều 565, 566): Có nghĩa vụ thực hiện đúng phạm vi ủy quyền, thông báo cho bên ủy quyền và bên thứ ba, bảo quản tài liệu, giữ bí mật thông tin kinh doanh/nhân thân, giao lại tài sản và bồi thường thiệt hại nếu vi phạm. Bên được ủy quyền có quyền yêu cầu cung cấp phương tiện, thanh toán chi phí hợp lý và hưởng thù lao thỏa thuận.
• Phạm vi ủy quyền và xử lý hành vi vượt quá thẩm quyền (Điều 141, 143): Người đại diện không được xác lập giao dịch với chính mình hoặc với bên thứ ba mà mình cũng là người đại diện (Khoản 3 Điều 141), tránh xung đột lợi ích và trục lợi bất chính. Giao dịch vượt quá phạm vi đại diện không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện, trừ ba trường hợp: (i) người được đại diện đồng ý; (ii) người được đại diện biết mà không phản đối trong thời hạn hợp lý; (iii) người được đại diện có lỗi dẫn đến việc bên thứ ba ngay tình không thể biết về sự vượt quá thẩm quyền.
• Thời hạn ủy quyền (Điều 140): Do các bên thỏa thuận hoặc luật định. Nếu không có thỏa thuận/quy định: xác định theo thời điểm chấm dứt giao dịch dân sự cụ thể; nếu không gắn với giao dịch cụ thể thì thời hạn mặc định là 01 năm kể từ ngày phát sinh quyền đại diện (khắc phục bất cập tại Điều 582 BLDS 2005 vốn gây rủi ro hết hạn khi công việc ủy quyền chưa hoàn thành).
• Hình thức ủy quyền: Thể hiện linh hoạt bằng lời nói, văn bản (văn bản thường, văn bản công chứng/chứng thực theo Luật Công chứng 2014, hoặc dữ liệu điện tử) hoặc bằng hành vi cụ thể (xác định chứng cứ theo Khoản 2 Điều 95 BLTTDS 2015).
• Ủy quyền lại và Thực hiện công việc không có ủy quyền:
  • Ủy quyền lại: Chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bên ủy quyền, hoặc do sự kiện bất khả kháng / trở ngại khách quan mà nếu không ủy quyền lại thì mục đích giao dịch không thể thực hiện được.
  • Thực hiện công việc không có ủy quyền (Điều 574): Phân tích 4 dấu hiệu pháp lý bắt buộc: (1) người thực hiện hoàn toàn tự nguyện, không bị ràng buộc nghĩa vụ; (2) thực hiện tức thời vì lợi ích của người có công việc, không mang tính chất làm nghề chuyên nghiệp để trục lợi; (3) người có công việc không biết hoặc biết mà không phản đối; (4) công việc thực sự cần thiết nhằm ngăn chặn thiệt hại thực tế.

Chế định so sánh	Quy định tại BLDS năm 2005	Quy định đổi mới tại BLDS năm 2015
Đại diện của Hộ gia đình, Tổ hợp tác	Mặc định là đại diện theo pháp luật (Chủ hộ theo Điều 107; Tổ trưởng theo Điều 113).	Thành viên thỏa thuận cử cá nhân, pháp nhân bất kỳ làm đại diện theo ủy quyền (Khoản 2 Điều 138).
Thời hạn ủy quyền mặc định	Mặc định có hiệu lực 01 năm kể từ ngày xác lập nếu không có thỏa thuận (Điều 582).	Tính theo thời điểm chấm dứt giao dịch cụ thể; hoặc 01 năm nếu không xác định theo giao dịch (Điều 140).
Giao dịch với chính mình	Chưa quy định bao quát toàn diện về xung đột lợi ích của người đại diện.	Cấm tuyệt đối việc nhân danh người được đại diện xác lập giao dịch với chính mình hoặc bên thứ ba mà mình là đại diện (Khoản 3 Điều 141).
Cơ chế bảo vệ bên thứ ba ngay tình	Thiếu cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng khi người ủy quyền có lỗi.	Công nhận hiệu lực giao dịch vượt thẩm quyền nếu người ủy quyền có lỗi khiến bên thứ ba không biết (Điểm c Khoản 1 Điều 143).

Chương 3: Thực tiễn thực hiện việc đại diện theo ủy quyền và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Theo thiết kế kết cấu đề tài, Chương 3 tập trung đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định về đại diện theo ủy quyền tại Tòa án và các tổ chức hành nghề công chứng; chỉ ra những vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết tranh chấp hợp đồng ủy quyền, phân định lỗi và thiệt hại khi người đại diện vượt quá thẩm quyền, cùng các mâu thuẫn giữa BLDS 2015 với các luật chuyên ngành. Trên cơ sở đó, chương này đề xuất các kiến nghị lập pháp cụ thể nhằm hoàn thiện khung pháp lý về đại diện theo ủy quyền trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được những kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật cụ thể:

• Hệ thống hóa lý luận: Làm rõ bản chất pháp lý nhị nguyên của quan hệ đại diện theo ủy quyền (quan hệ ủy nhiệm nội bộ và quan hệ giao dịch bên ngoài), phân tích các nguyên lý tự định đoạt ý chí trong xác lập quyền đại diện.
• Làm rõ các điểm mới của BLDS năm 2015: Phân tích sâu sắc sự chuyển dịch từ đại diện mặc định theo pháp luật sang đại diện theo ủy quyền của hộ gia đình và tổ hợp tác; làm rõ ý nghĩa của việc sửa đổi cách tính thời hạn ủy quyền tại Điều 140 và bổ sung điều khoản cấm giao dịch với chính mình tại Khoản 3 Điều 141.
• Tiêu chí phân định hành vi pháp lý: Xây dựng hệ thống 4 dấu hiệu nhận diện bản chất của "thực hiện công việc không có ủy quyền" (Điều 574), giúp phân biệt rõ giữa hành vi tương trợ đạo đức tự nguyện với hành vi trục lợi dịch vụ chuyên nghiệp.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Tác giả tự xác định khóa luận đã khắc phục hạn chế của các công trình trước đây (vốn chỉ nghiên cứu đại diện chung chung hoặc giới hạn trong phạm vi BLDS 2005, Luật Thương mại, Luật Tố tụng dân sự) bằng việc đi sâu phân tích trực tiếp, toàn diện chế định đại diện theo ủy quyền theo chuẩn mực của BLDS năm 2015 kết hợp đối chiếu án lệ quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn nghiên cứu được xác định theo phạm vi đề tài:

• Trọng tâm nghiên cứu chủ yếu đặt vào các quy định pháp luật thực định trong BLDS năm 2015 và các văn bản dân sự liên quan; các khía cạnh đại diện ủy quyền chuyên sâu trong tố tụng tư pháp và cơ chế ủy quyền nội bộ đặc thù của doanh nghiệp chỉ được phân tích ở mức độ liên hệ mở rộng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể phát triển theo hướng đi sâu khảo sát số liệu án văn, thực tiễn tranh chấp hợp đồng ủy quyền tại hệ thống Tòa án nhân dân các cấp; nghiên cứu các rủi ro pháp lý phát sinh từ hình thức ủy quyền điện tử và giao dịch xuyên biên giới trong bối cảnh chuyển đổi số.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Luật: Đặc biệt là chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự, có thể sử dụng đề tài để nắm bắt hệ thống quy phạm về chế định đại diện, kỹ năng phân tích cấu trúc điều luật và phương pháp nghiên cứu luật so sánh.
• Cán bộ thực tiễn (Luật sư, Công chứng viên, Thẩm phán): Cung cấp các luận cứ pháp lý xác đáng để nhận diện ranh giới thẩm quyền đại diện, xử lý các tình huống giao dịch với chính mình, giải quyết hậu quả của hành vi vượt quá phạm vi ủy quyền và xem xét giá trị chứng cứ của các hình thức ủy quyền theo Điều 95 BLTTDS 2015.
• Phần nội dung đáng chú ý: Bảng tổng hợp đối chiếu trách nhiệm của người đại diện theo Thông luật Hoa Kỳ và phân tích 4 dấu hiệu pháp lý của chế định thực hiện công việc không có ủy quyền tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. BLDS năm 2015 có điểm gì mới nổi bật về chủ thể đại diện của hộ gia đình và tổ hợp tác so với BLDS năm 2005? Theo Điều 107 và 113 BLDS 2005, đại diện của hộ gia đình mặc định là chủ hộ và tổ hợp tác là tổ trưởng (đại diện theo pháp luật). Tuy nhiên, Khoản 2 Điều 138 BLDS 2015 quy định các thành viên hộ gia đình, tổ hợp tác, tổ chức khác không có tư cách pháp nhân được quyền thỏa thuận cử bất kỳ cá nhân hoặc pháp nhân nào khác làm người đại diện theo ủy quyền để xác lập, thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản chung.

2. Khi các bên không thỏa thuận và pháp luật không quy định cụ thể, thời hạn ủy quyền được xác định như thế nào? Căn cứ Điều 140 BLDS 2015, nếu không có thỏa thuận và pháp luật không có quy định khác, thời hạn đại diện được xác định theo 2 trường hợp: (1) Nếu quyền đại diện xác định theo giao dịch dân sự cụ thể thì tính đến thời điểm chấm dứt giao dịch đó; (2) Nếu quyền đại diện không xác định theo giao dịch dân sự cụ thể thì thời hạn mặc định là 01 năm kể từ thời điểm phát sinh quyền đại diện.

3. Trong trường hợp nào hành vi thực hiện vượt quá phạm vi ủy quyền vẫn ràng buộc trách nhiệm của người được đại diện? Căn cứ Khoản 1 Điều 143 BLDS 2015, giao dịch do người đại diện xác lập vượt quá thẩm quyền vẫn làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện nếu thuộc một trong ba trường hợp: người được đại diện đồng ý; người được đại diện biết mà không phản đối trong một thời hạn hợp lý; hoặc người được đại diện có lỗi dẫn đến việc người đã giao dịch không biết hoặc không thể biết về việc vượt quá phạm vi đại diện.

4. Khái niệm "giao dịch với chính mình" bị cấm tại Khoản 3 Điều 141 BLDS 2015 được hiểu và áp dụng như thế nào? Người đại diện không được nhân danh người được đại diện để xác lập giao dịch với chính bản thân mình hoặc xác lập giao dịch với bên thứ ba mà chính người đó cũng là người đại diện (trừ trường hợp luật định). Nếu vi phạm, giao dịch dân sự đó sẽ bị tuyên bố vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật theo Điều 123 BLDS 2015.

5. Để một hành vi được công nhận là "thực hiện công việc không có ủy quyền" theo Điều 574 BLDS 2015 cần đáp ứng những dấu hiệu nào? Hành vi phải thỏa mãn 4 dấu hiệu: (1) Người thực hiện hoàn toàn tự nguyện, không có nghĩa vụ pháp lý bắt buộc; (2) Hoạt động mang tính tức thì nhằm tương trợ, không mang tính chất làm nghề chuyên nghiệp thường xuyên để thu thù lao; (3) Người có công việc không biết hoặc biết mà không phản đối; (4) Việc thực hiện công việc phải thực sự cần thiết nhằm ngăn chặn thiệt hại thực tế cho người có công việc.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Bích đã phân tích một cách có hệ thống những vấn đề lý luận và thực trạng pháp lý điều chỉnh chế định đại diện theo ủy quyền theo BLDS năm 2015. Thông qua phương pháp so sánh luật học với pháp luật Hoa Kỳ và Pháp cùng các quy định của BLDS năm 2005, công trình đã làm nổi bật các bước tiến lập pháp của Việt Nam về chủ thể, phạm vi và thời hạn đại diện. Các phân tích và kết luận trong khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị khoa học cho việc nghiên cứu chuyên sâu và áp dụng pháp luật dân sự trên thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE ĐẠI DIỆN THEO UY QUYEN 1.1 Đại điện Trong đời sông dan sự, khi tham gia vao một quan hé pháp luật, các chủ thé thường tự minh xác lập, thực hiên quyền và nghĩa vu dé đạt được các lợi ich nhất định. Tuy nhiên, có những trường hợp vi một số lí do khách quan hoặc chủ quan ma một cá nhân hoặc pháp nhân không thé hoặc không muốn tự mình xác lập, thực hiện các quyên và nghĩa vụ nhất định, chẳng hạn như do chưa đũ tuổi, do bị bệnh, do đi công tác xa, do không co đủ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ,. Trong những trưởng hợp nay, dé đảm bảo quyên lợi cũng như tao sự thuận lợi cho việc tham gia vảo các quan hệ dan sự, chủ thé sẽ thông qua cá nhân, pháp nhân khác đề xac lập, thực hiện các quyên vả nghĩa vụ.

Việc một chủ thể nhân danh người khác xác lập, thực hiện các quyên và nghĩa vụ lam phát sinh hau quả pháp li của người được nhân danh gọi là đại diện Theo Từ điển tiếng Việt, đại dién được định nghia như sau: “Dai điện: thay mặt cho cá nhân hoặc tập thé. Vi du: Đại điên cho lớp tré, cơ quan dai điện ngoai giao; Cứ đại điện, người đại điện)". Theo định nghĩa trên, dai diện có thể hiểu theo nghĩa là một danh từ hoặc một đông từ. Với ý nghĩa la động từ, có thể hiểu đại dién là việc thay mặt cho chủ thé khác thực hiện công viéc, hành động nhân danh chủ thé đó.

Ví du: đai diện ký kếthợp đông, đại điện thương mại. Với ý nghĩa là danh từ chỉ người đại diện, người được đại diện la người ủy quyền cho người khác thay mặt mình dé thực hiện các công việc nao đó, người đại điện là người được người khác ủy quyên thay mặt cho ho dé thực hiện một công việc, hành động xác định. Việc thay mặt cho chủ thể khác hay việc đại diện được pháp luật quy ' Boing Phê (Chit biền) (2013), Tir điển néug Mới, NXB. Đà Nẵng Đà Nẵng tr 279.

T định cụ thể, chat chế vi nó liên quan va anh hưởng tới nhiêu hoạt đông đời song x4 hội, ảnh hưởng trực tiếp tới quyền, lợi ich của các bên đương su’. Hay BLDS năm 2015 có đưa ra khái niệm về đại dién như sau: “Dai điện ia việc cả nhân, pháp nhân (sau day got chung là người đái điện) nhân danh và vì loi ích của ca nhân hoặc pháp nhân khác (sau đậy goi chung là người duoc dai điên) xác lập, thực hiên giao dich dân sự?". Pháp luật dân sự của các nước trên thể giới có những định nghĩa và cách hiểu về đại diện khác nhau. Trên thê giới tôn tai 2 hệ thong pháp luật chính 1a hệ thống Civil Law và hệ thông Common Law.

Đôi với hệ thông Civil Law, pháp luật Nhật Bản quy định vé đại diện như sau: “Ste biếu lộ ý chí bởi người đại điên thé hiện rằng sự biễu lô ÿ chi 46 được lập ra nhân danh người dai điện trong phạm vi thẩm quyền của người dai điện ràng buộc người được đại điện. các quy ainh này được áp dung với những sửa đối thích hop đối với bat Rỳ sự biếu lộ ý chí nào bởi người tint ba tới người dai điên'. Quy định cho thây. Thứ nhật, về hình thức, việc trao quyền đại dién không nhất thiết la một hợp đồng ma có thể bởi các nguồn gốc hay căn cứ khác; Thứ hai, vê chủ thé, người đại diện không bắt buộc phải hoạt động trong lĩnh vực được xác lập hoặc 1a thực hiện giao dich dan sự, Thứ ba, về yêu câu người đại diện, phải thể hiện nhân danh người được đại diện.

Pháp luật dân sự Pháp cũng có quy định tương tự về đại diện như sau: “Mgưởi đại điện theo quy đinh của pháp luật. theo quyết dinh của tòa đn hoặc theo thöa thuận chi được hành động trong phạm vi quyền han được trao cho mình.” Đó là quan niệm về đại điện đôi với các nước theo hệ thông Civil Law, còn đôi với hệ thông Common Law thi pháp luật về đại điện dựa trên một câu châm ngôn La tinh: “Qui facit per alium, facit per ce” nghĩa là hành động của môt người 2 Nguễn Vin Hi (1010) Dek đu gta vợ vũ chống theo Ludt FBin nhân và gin nh năm 2004 vie thực tiễn Bực Mãn *Xam: Điều 99 BLDS Nhật Bãmnăn 2005. * Xam: Điều 1153 BLDS Đưp rửa 2018. thông qua một chủ thé khác được pháp luật coi là hành đông của chính người đó Hệ thông Luật đai điện của Common Law được xem là sự kết hop giữa Luật Hop đông và Luật Tòa ánŠ.

Pháp luật Anh giải thích thuật ngữ đại điện “agency” là “a business or organization established to provide a particular service, typically one that invoives organizing transactions between two other parties” được sử dung dé chi mdi quan hệ tổn tại khi một người giữ vai tro lả người đại điện va nó được giải thích thêm là quan hệ đại diện xuất hiện bat kỷ khi nao một người, được gọi là người đại diện “agent — a person who acts on behaifof another person or group” có thấm quyên hành động nhân danh người khác, được goi là người được dai diện “principal — a person for whom another acts as an agent or representative” và chap nhân hanh động như vậy. Luận thuyết về đại điện (lân thứ hai) của Hoa Kỷ định nghĩa “fiduciary relation which resuits from the manifestation ofconsent by one person to another that the other shali act on his behalf and subject to his control, and consent by the other so to act”. Nghia là đại điện là quan hệ ủy thác phat sinh tử việc biểu lộ sự ưng thuận bởi một người với một người khác ma sau nay hành đông nhân danh va phụ thuộc vào sự kiểm soát của người trước và sự ung thuận bởi người sau hảnh động như vây. Như vậy có thé thay quy định về đại diện của Việt Nam đã tiếp cận có nhiêu điểm tương đồng với các quan điểm của hệ thông Common Law.

Từ những phân tích bên trên, có thể đưa ra định nghĩa đại điện như sau: “Dai điện là một quan hệ pháp luật bao gôm hai bên là người đại điện và người được đại điện, theo do người đại điện sẽ nhân danh và vì lot ich của người được đại điện đề xác lập, thực hiên các quyền và nghia vụ của người được đai điện trongphạm vi đại điện làm phát sinh các hân qua pháp li với người được đại điện”. Chứeseman (2007), Agency Fommation and Tem2ution Bussiness Law, Chỉ 29, Sixth edition. * The Restatement af Agency (Secanei). ` Ngi Hy Cuong (2009), Chế duh đạt điện theo guy nh của pháp luật Việt Nem — Min từ gic độ Tuất so sah, Tạp dai Nhà rước và phíp bait, số 4/2009, tr.2 Đại điện theo ty quyên Trên thực tế, có nhiêu trường hợp cá nhân hoặc pháp nhân co đủ điều kiện để trực tiếp xác lập và tham gia vào các quan hệ pháp luật nhưng do điều kiện hoản cảnh hoặc nguyện vọng ma muon được người khác nhân danh mình xác lập vài/hoặc thực hiện các quyền, nghĩa vu đó.

Trường hợp nảy, dé tao thuận lợi cho các chủ thé xác lập, thực hiện quyên va nghĩa vụ của minh một cách nhanh chong, hiệu quả, tôn trong quyền tư định đoạt của các bên khi tham gia vào quan hệ dân sự, pháp luật quy định về việc đại diện theo ủy quyên Quan hệ đại điện theo ủy quyên được hình thành trên cơ sở thỏa thuận giữa người được dai diện (bên ủy quyên) và người đại diện (người được ủy quyên) thông qua hợp đông ủy quyên Người được ủy quyên có quyên và nghĩa vụ thực hiên giao dich dan sự trong phạm vi, thời hạn ủy quyên. Trường hợp không thöa thuận phạm vi cụ thể thi phạm vi đại điện là tat cả mọi giao dịch dân sự vì lợi ich của người được đại điên, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Thông thưởng trong giao lưu dân sự thì quan hệ đại diện theo ủy quyên được hình thành dựa trên hop dong ủy quyên giữa người được đại diện va người đại điện Một sô luật gia đã viện dẫn nguyên tắc tự do ý chí lam căn bản đổi với phân loại đại diện theo ủy quyên. Căn cứ để xác lập moi quan hệ đại diện đó là một sư thỏa thuận giữa người được đại điện va người đại điện Thöa thuận đa dang và phong phú không chỉ giới hạn ở hop đông ủy quyên, đại điên ủy quyền có thé được xác lập thông qua hop đồng khoán, hợp đông hợp tác, hợp đông lao động.° Theo quan điểm của nha lập pháp Việt Nam thì quan hệ đại diện theo ủy quyên có thể là hành vi pháp lý đơn phương của người ủy quyên đôi với người được ủy quyên và được thé hiện bằng việc cá nhân thé hiện ÿ chí ủy quyên cho cá "$.

Kayrai, Tuất dan sự I Phin chưng — Vat quyến, Tế bản lần thất 3, Nido. 10 nhân, pháp nhân khác thông qua giây ủy quyên hoặc bằng hình thức khác vả việc ủy quyền có hiệu lực khi người được ủy quyên chấp nhân bằng hành vi đại điện 10 Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu tại Trường Đại học Luật Thành phô Hồ Chí Minh thì: “Dai điện theo iy quyền là việc dai điện được thực hiện trên cơ sở ty quyền theoý chi của các pháp nhân hay cá nhân"! Vì một lý do nào đó mà các pháp nhân, cá nhân không thể tự mình tham gia các giao dịch dân sự hoặc những cá nhân, tô chức nay không muốn tự mình tham gia xác lập, thực hiện các giao dich dân sự. Trong những trường hợp đó, cá nhân, pháp nhân co thé ủy quyền cho các cá nhân, pháp nhân khác, nhân danh và vi lợi ích của mình tham gia xac lập, thực hiện các giao dịch dân sự. Nói cách khác, đại điện theo ủy quyền là đại diện được xác lập trên cơ sở sự ủy quyên giữa người đại điện và người được đại điện theo ý chí của những người nay.

Ngoài ra, có những cách hiểu về đại điện theo ủy quyên như sau: “Dai điện theo ty quyền là đai điện được thiết lập dựa trên ý chi tự định đoạt của người được Gai điên khi lua chon cho minh người dai điện thay mặt minh xác lap và thực hiện hành vì pháp I} với người thứ ba và hậu qua pháp iy minh sẽ tiếp nhận "19 Hay là “Dai điện theo ty quyền là việc một người trở thành người đại điện theo yêu cau cña người duoc đại điện.