Khóa luận tốt nghiệp Luật: hoàn thiện pháp luật về phòng chống tham nhũng

Khóa luận chuyên ngành luật học nghiên cứu Khóa luận hoàn thiện pháp luật về phòng chống tham nhũng ở việt nam hiện nay phân tích sâu sắc, đề xuất

• Tác giả: Lê Thị Thắm
• Người hướng dẫn: Ts. Mai Văn Thắng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Về Phòng, Chống Tham Nhũng Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và Vai trò của Pháp luật Phòng chống Tham nhũng

Pháp luật về phòng chống tham nhũng là hệ thống các quy định pháp lý nhằm ngăn chặn, phòng ngừa và xử lý các hành vi tham nhũng trong xã hội. Đây là một lĩnh vực pháp lý quan trọng có vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ nền tảng pháp pháp của đất nước. Vai trò của pháp luật phòng chống tham nhũng không chỉ dừng lại ở việc xử lý hành vi vi phạm, mà còn tạo ra môi trường pháp lý trong sạch, minh bạch. Nó giúp xây dựng lòng tin công chúng vào các cơ quan nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ quyền lợi của nhân dân. Hoàn thiện pháp luật phòng chống tham nhũng là yêu cầu cấp bách trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Khái niệm Pháp luật Phòng chống Tham nhũng

Pháp luật phòng chống tham nhũng bao gồm tất cả các quy chuẩn pháp luật có liên quan đến việc phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý các hành vi tham nhũng. Nó không chỉ là các quy định hình sự mà còn bao gồm các biện pháp hành chính, dân sự và các biện pháp phòng ngừa khác. Hệ thống này được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc pháp pháp, minh bạch và công bằng.

1.2. Vai trò Chiến lược của Pháp luật Phòng chống Tham nhũng

Vai trò chiến lược của pháp luật chống tham nhũng là bảo vệ tính liêm chính của bộ máy nhà nước và công chức. Nó tạo ra các cơ chế kiểm soát quyền lực, đảm bảo rằng các quyết định công khai dựa trên lợi ích chung chứ không phải lợi ích cá nhân. Điều này làm tăng hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế xã hội.

II. Hoàn thiện Pháp luật Khái niệm và Tiêu chí Đánh giá

Hoàn thiện pháp luật về phòng chống tham nhũng là quá trình cải thiện, bổ sung và sửa đổi các quy định pháp luật nhằm làm cho hệ thống pháp luật ngày càng toàn diện, hiệu quả và phù hợp với thực tiễn phát triển. Đây là một quá trình liên tục và luôn cần được cập nhật để đáp ứng những thách thức mới. Tiêu chí hoàn thiện pháp luật bao gồm: tính toàn diện trong phạm vi điều chỉnh, tính nhất quán với các quy định khác, tính khả thi trong thực thi, độ hiệu quả trong xử lý vi phạm và tính phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Việc đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật chống tham nhũng cần dựa vào các tiêu chí khoa học và thực tiễn.

2.1. Khái niệm Hoàn thiện Pháp luật Chống Tham nhũng

Hoàn thiện pháp luật là quá trình làm cho hệ thống pháp luật ngày càng đầy đủ, chặt chẽ và hiệu quả hơn. Trong lĩnh vực phòng chống tham nhũng, hoàn thiện có nghĩa là bổ sung những khoảng trống pháp lý, điều chỉnh những điểm bất hợp lý và tăng cường các biện pháp phòng ngừa. Quá trình này dựa trên việc tổng kết kinh nghiệm thực tế và tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.

2.2. Tiêu chí Đánh giá Mức độ Hoàn thiện

Các tiêu chí hoàn thiện pháp luật gồm: (1) Tính toàn diện - bao quát hết các lĩnh vực cần điều chỉnh; (2) Tính nhất quán - không mâu thuẫn với các quy định khác; (3) Tính khả thi - có thể thực thi được trong thực tiễn; (4) Tính hiệu quả - đạt được mục tiêu dự định; (5) Tính phù hợp - tuân thủ chuẩn mực quốc tế và điều ước quốc tế.

III. Kinh nghiệm Quốc tế về Phòng chống Tham nhũng

Nhiều quốc gia trên thế giới đã phát triển hệ thống pháp luật phòng chống tham nhũng hiệu quả với những kinh nghiệm quý báu. Singapore, Hong Kong và các nước Bắc Âu là những mẫu điểm trong việc xây dựng cơ quan chống tham nhũng độc lập và đơn vị chuyên trách. Khuôn khổ pháp lý chống tham nhũng của các quốc gia này bao gồm: kê khai tài sản bắt buộc, công khai ngân sách, minh bạch quyết định và giám sát công chúng. Các quốc gia này cũng chú trọng đến xây dựng văn hóa chống tham nhũng thông qua giáo dục, truyền thông và kỷ luật nghiêm ngặt. Chính sách tiền lương cạnh tranh cũng là một yếu tố quan trọng giúp các công chức tập trung vào công vụ.

3.1. Mô hình Cơ quan Chống Tham nhũng Độc lập

Các quốc gia như Singapore, Hong Kong và Georgia đã thành lập các cơ quan chống tham nhũng độc lập hoạt động độc quyền. Những cơ quan này có quyền hạn mạnh mẽ trong điều tra, công tố và có tính độc lập cao. Sự độc lập này giúp đảm bảo tính công bằng, khách quan và hiệu quả trong công tác phòng chống tham nhũng. Các cơ quan này được hỗ trợ bởi nguồn tài chính ổn định và đội ngũ chuyên gia giỏi.

3.2. Cơ chế Kê khai và Công khai Tài sản

Kê khai tài sản là công cụ quan trọng trong phòng chống tham nhũng quốc tế. Các quốc gia phát triển yêu cầu các viên chức, công chức kê khai tài sản định kỳ và công khai tài sản trước công chúng. Điều này giúp phát hiện sự tăng tài sản bất thường và tạo ra sức ép xã hội. Công khai tài sản tạo ra minh bạch và là nền tảng cho việc xây dựng văn hóa chống tham nhũng hiệu quả.

IV. Thực trạng Pháp luật Phòng chống Tham nhũng ở Việt Nam

Pháp luật phòng chống tham nhũng ở Việt Nam đã được phát triển qua nhiều năm với các Luật, Pháp lệnh, Nghị định riêng về lĩnh vực này. Hệ thống pháp luật hiện hành bao gồm các quy định về phòng ngừa tham nhũng, xử lý hành vi tham nhũng, kê khai tài sản công chức và các biện pháp quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn những khoảng trống pháp lý cần được hoàn thiện. Những thành tựu đã đạt được bao gồm việc xử lý nhiều vụ án tham nhũng lớn, cải thiện chỉ số cảm nhận tham nhũng và tăng cường công tác phát hiện, điều tra các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, còn nhiều thách thức như sự thiếu nhất quán giữa các quy định, khó khăn trong thực thi pháp luật và sự tham nhũng vẫn còn phổ biến trong một số lĩnh vực.

4.1. Phạm vi và Nội dung Pháp luật Hiện hành

Pháp luật hiện hành về phòng chống tham nhũng ở Việt Nam có phạm vi rộng, điều chỉnh các hành vi tham nhũng của công chức, viên chức nhà nước. Nội dung chính bao gồm: định nghĩa hành vi tham nhũng, tiêu chuẩn trách nhiệm, hình phạt và các biện pháp xử lý. Các quy định này được thể hiện trong Bộ Luật Hình sự, các Luật riêng về chống tham nhũng và các Pháp lệnh kỹ thuật, nhưng vẫn cần hoàn thiện để toàn diện hơn.

4.2. Thành tựu và Tồn tại của Hệ thống Pháp luật

Thành tựu đạt được bao gồm việc phát hiện và xử lý nhiều vụ án tham nhũng nghiêm trọng, tăng cường công tác điều tra và cải thiện nhận thức xã hội. Chỉ số cảm nhận tham nhũng của Việt Nam đã có sự cải thiện. Tuy nhiên, những tồn tại như sự thiếu nhất quán pháp luật, công tác thực thi còn yếu, sự tham nhũng vẫn phổ biến cần được khắc phục thông qua hoàn thiện pháp luật toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Tham nhũng ngày nay không còn là vấn đề riêng của từng quốc gia mà trở thành vấn đề chung của toàn cầu. Ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng đã được nhiều quốc gia xác định thành mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Ở nước ta, tham nhũng đã và đang kìm hãm sự phát triển kinh tế của đất nước, làm xói mòn giá trị đạo đức, văn hóa, gia đình, xã hội.

Điều đáng lo ngại là tham nhũng vẫn diễn ra nghiêm trọng ở nhiều ngành, nhiều cấp, nhiều lĩnh vực với phạm vi rộng, tính chất phức tạp, gây hậu quả xấu về nhiều mặt. Đặc biệt, tham nhũng làm giảm sút niềm tin của nhân dân, làm sai lệch các chủ trương, chính sách của Đảng, dẫn đến nguy cơ chệch định hướng, “là một trong những nguy cơ lớn đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ ta”. Mặt khác, tham nhũng đã làm cản trở quá trình hội nhập sâu vào thế giới. Trong nhiều nghị quyết, Đảng ta đã xác định rõ nhiệm vụ là phải thực hiện có hiệu quả cuộc đấu tranh PCTN và yêu cầu các cấp ủy đảng, chính quyền, các ngành, các cấp tập trung lãnh đạo, chỉ đạo đẩy mạnh, nâng cao hiệu quả cuộc đấu tranh PCTN để nhanh chóng ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn này.

Ngày 29 tháng 11 năm 2005, Quốc hội đã thông qua Luật PCTN. Luật này đã lần lượt được sửa đổi, bổ sung vào năm 2007 và năm 2012. Ngày 20 tháng 11 năm 2018, Quốc hội đã thông qua Luật PCTN mới, thay thế cho Luật PCTN 2005. Trên thực tế, pháp luật về PCTN vẫn còn hạn chế, trong đó, còn một số quan hệ chưa được pháp luật quy định, điều chỉnh hoặc nhiều quy định của Luật PCTN chưa được hướng dẫn thực hiện cụ thể.

Đặc biệt, một số quy định được ban hành nhưng khi triển khai cho thấy không phù hợp hoặc có mâu thuẫn, chồng chéo. Vì vậy, hoàn thiện pháp luật về PCTN là một niệm vụ cấp thiết. Để hoàn thiện pháp luật về PCTN, cần nghiên cứu cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về PCTN; đánh giá thực trạng pháp luật về PCTN; đề 1 xuất quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về PCTN. Việc nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần thực hiện nhiệm vụ trên.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn - Kết quả nghiên cứu đề tài được trình bày trong khóa luận có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình xây dựng, hoàn thiện các quy định của pháp luật về PCTN ở nước ta hiện nay. - Khóa luận là tài liệu tham khảo trong công tác PCTN. - Khóa luận là tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập, giảng dạy, tuyên truyền pháp luật về PCTN ở Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3.

Mục đích nghiên cứu Mục đích của khóa luận là xác định cơ sở hoàn thiện pháp luật về PCTN ở Việt Nam; đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật về PCTN hiện hành ở nước ta, chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế của pháp luật trong lĩnh vực đó; từ đó đề xuất các quan điểm, giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về PCTN ở nước ta hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu - Làm sáng tỏ khái niệm tham nhũng, PCTN, pháp luật về PCTN, hoàn thiện pháp luật về PCTN; vai trò của pháp luật đối với PCTN; các tiêu chí để hoàn thiện pháp luật về PCTN; sự cần thiết và các yếu tố ảnh hưởng đến hoàn thiện pháp luật về PCTN. - Hệ thống hóa các quy định của pháp luật về PCTN hiện hành, xác định các ưu điểm và chỉ ra những hạn chế của pháp luật về PCTN. - Đề xuất các quan điểm, yêu cầu và giải pháp hoàn thiện pháp luật về PCTN nhằm tạo thuận lợi cho công tác đấu tranh PCTN có hiệu quả trong giai đoạn hiện nay.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Khóa luận chỉ nghiên cứu các nội dung cơ bản của pháp luật về PCTN thể hiện trong Luật PCTN và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật này, xác định ưu điểm, hạn chế của pháp luật về PCTN, từ đó đưa ra các giải pháp hoàn thiện các quy định về phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng; tổ chức, hoạt động của cơ quan PCTN; phát huy vai trò, trách nhiệm của công dân, tổ chức trong PCTN; hợp tác quốc tế về PCTN; tổ chức, bộ máy các cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức, viên chức có hiệu quả; đánh giá thực trạng tham nhũng, hiệu quả công tác PCTN và hoàn thiện pháp luật trên một số lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu 5. Phương pháp luận Khóa luận được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng của Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Đồng thời, dựa trên cơ sở quan điểm, chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ của Đảng về PCTN hiên nay, nhất là Nghị quyết Trung ương 3 (Khóa X) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác PCTN, lãng phí… 5.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể Các phương pháp cụ thể được sử dụng trong quá trình nghiên cứu đề tài cơ bản là các phương pháp truyền thống như: phân tích, so sánh, chứng minh, hệ thống hóa, thống kê, tổng hợp… 3 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 1. Khái niệm, vai trò của pháp luật về phòng, chống tham nhũng 1. Khái niệm pháp luật về phòng, chống tham nhũng 1. Khái niệm tham nhũng Tham nhũng là hiện tượng xã hội quen thuộc có mối quan hệ mật thiết với sự tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nước.

Xét về mặt lý luận, không thể tách dời được nạn tham nhũng ra khỏi bộ máy nhà nước, bộ máy cai trị, quản lý. Tham nhũng được coi là căn bệnh đặc trưng của mọi nhà nước, là “khuyết tật bẩm sinh” của quyền lực, là căn bệnh khó có thể tranh khỏi hay chữa trị tận gốc của các chế độ. Hình thức, tính chất, mức độ và phương thức tham nhũng khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội. Tham nhũng là hiện tượng mà không ai có thể phủ nhận về sự tồn tại cũng như tác hại của nó đối với nhà nước, đối với xã hội.

Tuy nhiên khi nghiên cứu về vấn đề tham nhũng vẫn chưa có một định nghĩa chung về tham nhũng nào được thừa nhận chính thức và áp dụng rộng rãi trên phạm vi toàn cầu. Ở góc độ chung nhất, thuật ngữ “tham nhũng” (corruption) có gốc là một động từ tiếng La-tinh “corruptus” – nghĩa là lạm dụng (abuse), phá hoại (destroy) hay vi phạm (break). Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International – TI) – một tổ chức phi chính phủ quốc tế đi đầu trong công cuộc phòng chống tham nhũng định nghĩa “Tham nhũng là bao gồm hành vi vi phạm của công chức trong khu vực công, dù là chính trị gia hay công chức dân sự, trong đó họ làm giàu một cách không đúng đắn hoặc bất hợp pháp cho bản thân hay cho người thân của mình bằng cách lạm dụng quyền lực công đã giao cho họ”. Ngân hàng thế giới (World Bank –WB) đưa ra định nghĩa khá giản dị, 4 ngắn gọn về tham nhũng như sau: “Tham nhũng là hành vi lạm dụng quyền lực công để thu lợi ích riêng”.1 Hai định nghĩa của WB và TI có tính hấp dẫn bởi sự rõ ràng, cô đọng, súc tích, và đều có điểm chung là nhìn nhận về tham nhũng được giới hạn trong khu vực công.

Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (Asian Development Bank – ADB), nhược điểm của những định nghĩa này là chưa chú trọng đúng mức đến tham nhũng ở khu vực tư và tác động của việc chống tham nhũng ở khu vực này với cuộc chiến chống tham nhũng ở khu vực công. Vì vậy, ADB đã đưa ra hai định nghĩa dựa trên sự sửa đổi, bổ sung những định nghĩa kể trên của WB và TI. Định nghĩa thứ nhất có nội dung ngắn gọn, xác định tham nhũng là: “sự lạm dụng quyền lực công hoặc tư để thu lợi riêng”. Định nghĩa thứ hai có nội dung toàn diện hơn, xác định tham nhũng là: “hành động lạm dụng chức vụ để làm giàu bất chính hoặc bất hợp pháp cho bản thân hoặc cho những người thân cận của một bộ phận nhân viên ở cả khu vực công và khu vực tư, hoặc để tạo cơ hội cho những kẻ khác làm như vậy”.2 Ở Việt Nam, Luật PCTN năm 2018 định nghĩa: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.

Nhằm cụ thể hóa quy định ở Khoản 1, Khoản 2 Điều 3 xác định khái niệm “Người có chức vụ, quyền hạn” là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do tuyển dụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó, bao gồm: a) Cán bộ, công chức, viên chức; b) Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; 1 World Bank 1997, Helping Countries Combat Corruption: The Role of the World Bank, Washington DC, tr. 2 Nguyễn Đăng Dung – Phạm Hồng Thái – Chu Hồng Thanh – Vũ Công Giao (2013), Giáo trình Lý luận và pháp luật về phòng, chống tham nhũng, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr. 5 sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật, công nhân công an trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; c) Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; d) Người giữ chức danh, chức vụ quản lý trong doanh nghiệp, tổ chức; đ) Những người khác được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ và có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó.

Có thể thấy, Luật PCTN 2018 đã mở rộng phạm vi điều chỉnh tham nhũng sang khu vực tư khi quy định về người có chức vụ, quyền hạn bao gồm cả người giữ chức danh, chức vụ quản lý trong doanh nghiệp, tổ chức. Đây là một trong những điểm mới của Luật PCTN 2018 so với Luật PCTN 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều vào các năm 2007 và 2012).