Luận văn thạc sĩ khảo sát thành ngữ chỉ bộ phần cơ thể người trong tiếng lào có so sánh với tiếng việt

Luận văn thạc sĩ khảo sát thành ngữ chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Lào so sánh với tiếng Việt, khám phá sự tương đồng và khác biệt.

• Tác giả: Mouksikham Khemdy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát thành ngữ có từ chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Lào (có so sánh với tiếng Việt)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THÀNH NGỮ TRONG TIẾNG LÀO
• 1.1. Quan niệm về thành ngữ trong tiếng Lào
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào và Việt

Khảo sát thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào và tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu thú vị, giúp hiểu rõ hơn về văn hóa và ngôn ngữ của hai dân tộc. Thành ngữ không chỉ là những cụm từ cố định mà còn phản ánh cách nhìn nhận và đánh giá của người dân về cuộc sống. Việc so sánh thành ngữ giữa hai ngôn ngữ này sẽ làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy và văn hóa của người Lào và người Việt.

1.1. Khái niệm thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào

Thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào thường sử dụng các bộ phận cơ thể để diễn đạt ý nghĩa sâu sắc. Những thành ngữ này không chỉ mang tính hình tượng mà còn chứa đựng triết lý sống của người Lào. Ví dụ, thành ngữ "mắt như hổ" thể hiện sự sắc bén và tinh tường.

1.2. Khái niệm thành ngữ cơ thể trong tiếng Việt

Tương tự, trong tiếng Việt, thành ngữ cơ thể cũng được sử dụng rộng rãi. Những thành ngữ như "đầu như trời" hay "tay không bắt giặc" không chỉ mang ý nghĩa cụ thể mà còn phản ánh những giá trị văn hóa và triết lý sống của người Việt.

II. Vấn đề và thách thức trong khảo sát thành ngữ cơ thể

Khảo sát thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào và tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khác biệt về ngữ nghĩa và cách sử dụng giữa hai ngôn ngữ. Điều này có thể dẫn đến những hiểu lầm trong quá trình dịch và so sánh.

2.1. Sự khác biệt trong ngữ nghĩa thành ngữ

Nhiều thành ngữ trong tiếng Lào và tiếng Việt có thể có nghĩa tương tự nhưng lại được sử dụng trong những ngữ cảnh khác nhau. Ví dụ, thành ngữ "mắt như hổ" trong tiếng Lào có thể không mang ý nghĩa tương tự trong tiếng Việt.

2.2. Khó khăn trong việc dịch và so sánh

Việc dịch thành ngữ từ tiếng Lào sang tiếng Việt và ngược lại không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ ngữ mà còn cần phải hiểu rõ ngữ cảnh văn hóa. Điều này đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về cả hai nền văn hóa.

III. Phương pháp khảo sát thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào và Việt

Để khảo sát thành ngữ cơ thể, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học và văn hóa học. Việc thu thập dữ liệu từ các nguồn tài liệu, phỏng vấn và khảo sát thực địa là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu có thể được thu thập từ sách, báo, tài liệu nghiên cứu và các cuộc phỏng vấn với người dân địa phương. Việc này giúp đảm bảo tính chính xác và phong phú của thông tin.

3.2. Phương pháp phân tích và so sánh

Sau khi thu thập dữ liệu, cần tiến hành phân tích và so sánh các thành ngữ giữa hai ngôn ngữ. Phân tích ngữ nghĩa, cấu trúc và cách sử dụng sẽ giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt.

IV. Ứng dụng thực tiễn của khảo sát thành ngữ cơ thể

Nghiên cứu thành ngữ cơ thể không chỉ có giá trị học thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa. Việc hiểu rõ thành ngữ sẽ giúp người học ngôn ngữ giao tiếp hiệu quả hơn.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy ngôn ngữ

Việc đưa thành ngữ vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học viên hiểu rõ hơn về văn hóa và cách sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hàng ngày.

4.2. Ứng dụng trong nghiên cứu văn hóa

Nghiên cứu thành ngữ cơ thể cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa của hai dân tộc, từ đó thúc đẩy sự giao lưu văn hóa giữa Lào và Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu thành ngữ cơ thể

Khảo sát thành ngữ cơ thể trong tiếng Lào và tiếng Việt mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Việc hiểu rõ hơn về thành ngữ sẽ giúp củng cố mối quan hệ văn hóa giữa hai dân tộc.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt trong thành ngữ cơ thể giữa tiếng Lào và tiếng Việt, phản ánh những giá trị văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các thành ngữ khác trong tiếng Lào và tiếng Việt, từ đó phát triển các phương pháp giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và Lào ngày càng được củng cố và phát triển, việc nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa của hai dân tộc trở nên thiết yếu. Thành ngữ, một bộ phận quan trọng trong ngôn ngữ dân gian, phản ánh sâu sắc đời sống, tư duy và văn hóa của cộng đồng. Luận văn tập trung khảo sát thành ngữ có chứa từ chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Lào, đồng thời so sánh với tiếng Việt nhằm làm rõ những nét tương đồng và khác biệt trong văn hóa ngôn ngữ của hai dân tộc. Nghiên cứu sử dụng khoảng 249 câu thành ngữ Lào có yếu tố chỉ bộ phận cơ thể người, thu thập từ các nguồn tài liệu uy tín, trong đó có cuốn “Từ điển thành ngữ và tục ngữ Lào - Việt”. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đặc điểm cấu tạo, ngữ nghĩa và tính ẩn dụ của thành ngữ trong tiếng Lào, so sánh với tiếng Việt, nhằm góp phần làm phong phú thêm kho tàng nghiên cứu về ngôn ngữ và văn hóa Lào - Việt. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian mà còn hỗ trợ thắt chặt quan hệ văn hóa - giáo dục giữa hai quốc gia láng giềng. Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các tài liệu và thành ngữ được ghi nhận trong khoảng vài thập kỷ gần đây, với địa bàn nghiên cứu là cộng đồng người Lào và Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về thành ngữ và ẩn dụ, kết hợp với ngôn ngữ học nhân chủng để phân tích sâu sắc các biểu tượng văn hóa trong thành ngữ. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về thành ngữ: Thành ngữ được xem là cụm từ cố định, có nghĩa hàm súc, mang tính biểu trưng cao, phản ánh kinh nghiệm sống và triết lý nhân sinh của dân tộc. Thành ngữ Lào và Việt đều có cấu trúc ổn định, hàm chứa nghĩa đen và nghĩa bóng, trong đó nghĩa bóng thường được hình thành qua các biện pháp ẩn dụ, so sánh, hoán dụ.

• Lý thuyết ẩn dụ trong ngôn ngữ học tri nhận: Ẩn dụ được hiểu là phương thức tư duy và biểu hiện ngôn ngữ, trong đó một đối tượng được hiểu thông qua đối tượng khác dựa trên sự tương đồng hoặc liên tưởng. Luận văn áp dụng quan điểm của Lakoff và Johnson về ẩn dụ cơ sở, cũng như cách tiếp cận của Kövecses về mối quan hệ giữa ẩn dụ và văn hóa, nhằm phân tích ý niệm nguồn và ý niệm đích trong thành ngữ.

Ba khái niệm chính được tập trung nghiên cứu là: thành ngữ (idiom), từ chỉ bộ phận cơ thể người (body part terms), và tính ẩn dụ (metaphor) trong thành ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu chính được thu thập từ cuốn “Từ điển thành ngữ và tục ngữ Lào - Việt” với khoảng 1.500 câu xú pha xít, trong đó có 249 câu thành ngữ chứa từ chỉ bộ phận cơ thể người. Ngoài ra, các tài liệu tham khảo về ngôn ngữ học, văn hóa dân gian Lào và Việt Nam cũng được sử dụng.

• Phương pháp phân tích: Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê để phân loại thành ngữ theo số lượng từ chỉ bộ phận cơ thể, vị trí bộ phận (đầu, mình, tứ chi), và phân biệt bộ phận bên trong và bên ngoài cơ thể. Phân tích miêu tả được áp dụng để làm rõ cấu tạo và ngữ nghĩa của thành ngữ. Phương pháp so sánh - đối chiếu được sử dụng để tìm ra điểm tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ Lào và tiếng Việt.

• Timeline nghiên cứu: Quá trình nghiên cứu diễn ra trong năm 2016-2017, với việc thu thập dữ liệu, phân tích và viết luận văn hoàn thành vào đầu năm 2017.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 249 câu thành ngữ được chọn lọc từ tổng số 1.500 câu xú pha xít, tập trung vào các câu có chứa từ chỉ bộ phận cơ thể người, đảm bảo tính đại diện cho kho tàng thành ngữ Lào.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại thành ngữ theo số lượng từ chỉ bộ phận cơ thể: Trong 249 câu thành ngữ Lào, có 61,4% câu chứa 1 từ chỉ bộ phận cơ thể, 37,8% chứa 2 từ, và chỉ 0,8% chứa từ 3 từ trở lên. Điều này cho thấy thành ngữ Lào chủ yếu sử dụng một hoặc hai bộ phận cơ thể để biểu đạt ý nghĩa.

2. Tần suất xuất hiện các bộ phận cơ thể: Có 36 thành tố chỉ bộ phận cơ thể người được thống kê với tổng 314 lượt xuất hiện. Các bộ phận phổ biến nhất là mặt (35 lần), mắt (31 lần), đầu (29 lần), lòng (24 lần), lông (20 lần), chân (19 lần), miệng (17 lần), bụng (15 lần). Tỷ lệ xuất hiện các bộ phận này phản ánh sự ưu tiên sử dụng các bộ phận dễ nhận biết và có ý nghĩa biểu tượng cao trong văn hóa.

3. Phân loại theo vị trí cơ thể: Thành ngữ Lào chủ yếu sử dụng các bộ phận thuộc phần đầu (134 lần), tiếp theo là phần thân (122 lần), và phần tứ chi ít hơn (40 lần). Điều này tương đồng với thực tế rằng phần đầu thường mang nhiều biểu tượng văn hóa và cảm xúc hơn.

4. Phân loại bộ phận bên trong và bên ngoài cơ thể: Trong số các thành ngữ, 240 lượt gọi tên bộ phận bên ngoài cơ thể và 74 lượt bộ phận bên trong. Bộ phận bên ngoài như mặt, mắt, đầu, lông, chân, miệng chiếm ưu thế, cho thấy sự tập trung vào các biểu tượng dễ quan sát và liên quan trực tiếp đến giao tiếp xã hội.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy thành ngữ Lào có cấu trúc đơn giản hơn so với tiếng Việt, với tỷ lệ lớn thành ngữ chứa một hoặc hai từ chỉ bộ phận cơ thể. Điều này phản ánh đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa Lào, nơi sự cô đọng và hàm súc được ưu tiên. Việc tập trung vào các bộ phận đầu và bên ngoài cơ thể phù hợp với quan điểm rằng các bộ phận này mang nhiều ý nghĩa biểu tượng và dễ dàng liên tưởng trong giao tiếp.

So sánh với tiếng Việt, thành ngữ Lào và Việt đều sử dụng các bộ phận cơ thể làm hình ảnh biểu trưng cho các trạng thái tâm lý, tính cách, và quan hệ xã hội. Tuy nhiên, tiếng Việt có sự đa dạng hơn về cấu trúc và số lượng thành ngữ chứa từ chỉ bộ phận cơ thể. Ví dụ, tiếng Việt thường có thành ngữ phức tạp hơn về mặt cấu trúc và phong phú về sắc thái nghĩa.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tần suất xuất hiện các bộ phận cơ thể trong thành ngữ Lào, hoặc bảng so sánh tỷ lệ thành ngữ chứa 1, 2, 3 từ chỉ bộ phận cơ thể giữa tiếng Lào và tiếng Việt để minh họa sự khác biệt về cấu trúc.

Ý nghĩa của những phát hiện này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc trưng ngôn ngữ và văn hóa Lào mà còn góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ văn hóa giữa hai dân tộc, qua đó hỗ trợ công tác giáo dục và giao lưu văn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về thành ngữ Lào: Khuyến nghị các nhà nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa tiếp tục mở rộng khảo sát thành ngữ Lào, đặc biệt là các thành ngữ chứa yếu tố văn hóa đặc trưng, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, do các viện nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa phối hợp thực hiện.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy song ngữ Lào - Việt: Xây dựng các giáo trình, từ điển thành ngữ song ngữ có chú giải chi tiết về nghĩa và văn hóa, giúp học sinh, sinh viên và người học ngôn ngữ hiểu sâu sắc hơn về đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa hai nước. Chủ thể thực hiện là các trường đại học và trung tâm đào tạo ngôn ngữ trong vòng 2 năm.

3. Ứng dụng thành ngữ trong giao tiếp và truyền thông văn hóa: Khuyến khích sử dụng thành ngữ trong các hoạt động giao lưu văn hóa, truyền thông, và nghệ thuật nhằm tăng cường sự hiểu biết và gắn kết giữa cộng đồng người Lào và Việt Nam. Các tổ chức văn hóa, truyền thông nên triển khai trong 1-2 năm tới.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm về ngôn ngữ và văn hóa Lào - Việt: Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và cộng đồng nhằm chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và phương pháp bảo tồn ngôn ngữ dân gian. Chủ thể là các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức văn hóa, thực hiện định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và văn hóa dân gian: Luận văn cung cấp dữ liệu phong phú và phân tích sâu sắc về thành ngữ Lào, giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về cấu trúc, ngữ nghĩa và tính ẩn dụ trong thành ngữ, đồng thời so sánh với tiếng Việt để phát triển các nghiên cứu liên ngành.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Văn hóa học: Tài liệu này là nguồn tham khảo quý giá cho việc giảng dạy và học tập về ngôn ngữ dân gian, thành ngữ, cũng như các phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh hợp tác Việt - Lào.

3. Nhà biên soạn từ điển và giáo trình song ngữ: Luận văn cung cấp hệ thống thành ngữ có chứa từ chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Lào và so sánh với tiếng Việt, hỗ trợ việc biên soạn từ điển, giáo trình song ngữ, giúp người học tiếp cận ngôn ngữ một cách sinh động và có chiều sâu văn hóa.

4. Cộng đồng người Lào và Việt Nam quan tâm đến văn hóa truyền thống: Những ai yêu thích và muốn tìm hiểu về văn hóa dân gian, đặc biệt là thành ngữ và tục ngữ, sẽ tìm thấy trong luận văn những kiến thức bổ ích để hiểu và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của hai dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Thành ngữ là gì và tại sao lại quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ?
   Thành ngữ là cụm từ cố định, mang nghĩa hàm súc, biểu trưng cho kinh nghiệm và triết lý dân gian. Chúng quan trọng vì phản ánh văn hóa, tư duy và cách ứng xử của cộng đồng, giúp hiểu sâu sắc hơn về ngôn ngữ và xã hội.

2. Tại sao nghiên cứu thành ngữ có từ chỉ bộ phận cơ thể người lại được chú trọng?
   Bởi từ chỉ bộ phận cơ thể là lớp từ cơ bản, dễ nhận biết và mang nhiều ý nghĩa biểu tượng trong văn hóa. Thành ngữ chứa các từ này thường phản ánh các trạng thái tâm lý, xã hội và giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phân tích thành ngữ trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp thống kê, phân loại, phân tích miêu tả và so sánh - đối chiếu. Cỡ mẫu gồm 249 câu thành ngữ Lào có từ chỉ bộ phận cơ thể, được phân tích về cấu trúc, ngữ nghĩa và tính ẩn dụ.

4. Có điểm gì khác biệt nổi bật giữa thành ngữ Lào và tiếng Việt?
   Thành ngữ Lào có cấu trúc đơn giản hơn, chủ yếu chứa một hoặc hai từ chỉ bộ phận cơ thể, trong khi tiếng Việt đa dạng hơn về cấu trúc và sắc thái nghĩa. Ngoài ra, thành ngữ Lào chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo, thể hiện qua các biểu tượng đặc trưng.

5. Làm thế nào để ứng dụng kết quả nghiên cứu này trong giáo dục và giao lưu văn hóa?
   Kết quả nghiên cứu có thể được dùng để xây dựng giáo trình song ngữ, tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, hội thảo chuyên đề, giúp tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa cộng đồng người Lào và Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ đặc điểm cấu tạo, ngữ nghĩa và tính ẩn dụ của thành ngữ có từ chỉ bộ phận cơ thể người trong tiếng Lào, đồng thời so sánh với tiếng Việt để làm rõ nét tương đồng và khác biệt văn hóa.
• Thành ngữ Lào chủ yếu sử dụng các bộ phận đầu và bên ngoài cơ thể, với cấu trúc đơn giản, phản ánh đặc trưng văn hóa và tư duy dân tộc.
• Nghiên cứu góp phần làm phong phú kho tàng tài liệu về ngôn ngữ và văn hóa Lào - Việt, hỗ trợ công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian.
• Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển nghiên cứu, giáo dục và giao lưu văn hóa dựa trên kết quả khảo sát thành ngữ.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu thành ngữ trong các lĩnh vực khác, phát triển tài liệu giảng dạy song ngữ và tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa nhằm tăng cường sự hiểu biết giữa hai dân tộc.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà nghiên cứu, giảng viên và cộng đồng văn hóa hãy cùng nhau khai thác và phát huy giá trị thành ngữ dân gian để giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa Lào - Việt trong thời đại hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Thành ngữ trong tiếng Lào 1. Quan niệm về thành ngữ trong tiếng Lào Trong hệ thống ngôn ngữ của mỗi dân tộc, cùng với tục ngữ, thành ngữ là một bộ phận quan trọng. Chúng là những đơn vị có sẵn, xuất hiện từ nhiều nguồn vào nhiều thời điểm khác nhau và đƣợc sử dụng rộng rãi trong đời sống hàng ngày.

Thành ngữ là lời ăn, tiếng nói hàng ngày của nhân dân, nó rất gần gũi với tục ngữ, ca dao, dân ca. Về khái niệm thành ngữ, có rất nhiều nhà nghiên cứu đã đƣa ra nhiều quan điểm từ các góc độ khác nhau. Theo đó, thành ngữ là một cụm từ cố định mà trong đó, các từ đã mất đi tính độc lập, kết hợp lại với nhau thành một khối vững chắc, hoàn chỉnh, khó có thể thay đổi; thành ngữ biểu hiện một khái niệm tƣơng tự nhƣ đơn vị từ, dùng để tạo thành phần câu nhƣ từ, hay nói cách khác, nó có chức năng nhƣ từ, ngƣời ta có thể thay thế nó bằng một từ tƣơng ứng với nó trong câu,. Trong tiếng Lào, theo truyền thống nghiên cứu, các nhà folklore Lào hầu nhƣ không chú ý phân chia thành ngữ, tục ngữ riêng biệt mà gọi chung là xú pha xít - lời dạy có tính chất giáo huấn.

Khái niệm xú pha xít của ngƣời Lào đồng nghĩa với khái niệm tục ngữ và khái niệm thành ngữ của ngƣời Việt, tức là trong xú pha xít có hai bộ phận, một bộ phận là thành ngữ, bộ phận còn lại là tục ngữ. Trong luận văn này ngƣời viết thực hiện so sánh đối chiếu giữa xú pha xít trong tiếng Lào và thành ngữ tiếng Việt. Tuy nhiên để thuận tiện về cách dùng từ cũng nhƣ tƣơng ứng với cách gọi thành ngữ trong tiếng Việt, luận văn sẽ sử dụng từ “thành ngữ” đối với cả tiếng Lào và tiếng Việt thay vì dùng xú pha xít. “Xú pha xít” của Lào là những lời có ý nghĩa nhƣng ngắn, nó xuất phát từ tác phẩm điêu khắc cổ xƣa của Bruce Hahn.

Trong đó thành ngữ tiếng Lào là đơn vị tiêu biểu của ngữ cố định trong tiếng Lào, do ngƣời Lào sáng tạo và lƣu truyền. Cũng nhƣ thành ngữ của các dân tộc khác, thành ngữ Lào có kết cấu ổn định, ý nghĩa hoàn chỉnh, hình thức giản tiện, nhƣng khả năng biểu đạt cô đọng, 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] súc tích, hàm ẩn, hình tƣợng, sinh động và đọc đáo. Nó góp phần nói lên văn hóa ngôn ngữ, giao tiếp đậm đà bản sắc dân tộc của ngƣời Lào, cùng đó là cách nhìn, đánh giá về mọi việc trong tự nhiên và xã hội của họ. Trong giáo trình “Tiếng Lào và văn học lớp 6” (Bộ giáo dục và thể thao) cho rằng: thành ngữ là những lời nói có ý nghĩa sâu sắc nhƣng ngắn do ngƣời dân sáng tạo từ thời xƣa.

Thành ngữ là một thể loại văn học cổ truyền của Lào mà tác giả thƣờng sử dụng các từ ngắn có liên hệ với nhau để ngƣời nghe dễ hiểu và dễ nhớ lâu. Nội dung của thành ngữ là lời khuyên để con ngƣời nhìn nhận lại bản thân mình đúng hay sai, hay nói cách khác câu thành ngữ là một bài học kinh nghiệm phản ánh đúng cuộc sống của ngƣời lao động [52]. Giáo trình “Văn học lớp 9” (Bộ giáo dục và thể thao, Viện nghiên cứu giáo dục học) cho rằng: thành ngữ là những lời nói tốt đẹp và đúng đắn, là những lời có ý nghĩa sâu sắc nhƣng ngắn, do ngƣời lao động sang tạo để làm lời khuyên và lời nhắc nhở để ngƣời lao động thực hiện đúng và hợp với cuộc sống trong xã hội [59]. Giáo trình “Văn học cổ truyền Lào II” (Khoa Tiếng Lào – Văn học, Đại học sƣ phạm Luangprabang) cho rằng: thành ngữ là những lời tốt đẹp và đúng, là những lời có ý nghĩa sâu sắc nhƣng ngắn, do ngƣời lao động của các dân tộc sáng tạo từ thời xƣa, để phản ánh nội dung và văn nghệ, có thể nói thành ngữ là những lời nói rất phong phú, có nội dung đầy đủ.

Câu thành ngữ là những lời nói cổ truyền của dân tộc Lào, là một thể loại bài thơ, các từ có liên hệ với nhau, dùng từ và hình ảnh dễ hiểu nhƣng cũng có một số câu thành ngữ là lời nói bình thƣờng [55]. Thành ngữ là một thể loại văn học, trong đó tác giả dân gian thƣờng sử dụng các từ ngắn có liên hệ với nhau để cung cấp những nội dung dễ hiểu và dễ nhớ lâu. Trong câu thành ngữ đã đƣa ra những lời khuyên cho con ngƣời để nhìn nhận lại bản thân mình đúng hai sai, hay nói cách khác, câu thành ngữ là một bài học kinh nghiệm phản ảnh đúng cuộc sống của ngƣời lao động. Thành ngữ Lào cũng nhƣ thành ngữ Việt Nam ra đời trong lao động và giao tiếp giữa con ngƣời 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] với con ngƣời.

Mọi hành vi ứng xử của con ngƣời bắt nguồn từ cái gốc văn hoá của họ. Nó lại đƣợc khơi nguồn từ truyền thống văn hoá của cộng đồng, dân tộc mà ngƣời Lào đang sống. Có nhiều thành ngữ biểu hiện thái độ ứng xử và nhân dân đối với những vấn đề về cuộc sống. Nhiều nét đẹp ứng xử trong các mối quan hệ gia đình và xã hội đƣợc lƣu truyền qua các thế hệ, trở thành đạo lý, thành lối sống đã đƣợc phản ánh trong thành ngữ cổ truyền của Lào.

Một số đặc điểm về thành ngữ trong tiếng Lào 1. Đặc điểm cấu tạo: Đặc trƣng của thành ngữ Lào (xú pha xít) có nhiều nét tƣơng đồng với thành ngữ Việt. - Về mặt cấu tạo: Thành ngữ Lào thƣờng là một ngữ, một cụm từ cố định, làm thành phần cấu tạo câu. Kết cấu thành ngữ Lào đơn giản hơn của Việt, nó có thể tối giản chỉ còn 1 vế, nhƣng thƣờng là có 2 vế có thể đối nhau song song, có thể lệch nhau.

Ví dụ: + “Tà nhày quà thoọng” (Mắt to hơn bụng). Câu thành ngữ đƣợc cấu tạo với một vế đơn giản gồm có: Chủ ngữ (mắt) + Cụm vị ngữ (to hơn bụng). + “Chếp khư tắt xịn” (Đau nhƣ cắt thịt). Câu thành ngữ đã đƣợc tối giản ngắn gọn, lƣợc bớt chủ ngữ, với cấu tạo gồm: Vị ngữ (đau) + Bổ ngữ (nhƣ cắt thịt).

+ “Nhín cắp hủ, đu cắp tà” (Nghe với tai, nhìn với mắt”. Câu thành ngữ gồm 2 vế đã đƣợc lƣợc giảm chủ ngữ ở mỗi vế. Trong đó: Cụm vị ngữ 1 (Nghe + với tai), Cụm vị ngữ 2 (Nhìn + với mắt). - Về mặt chức năng: Thành ngữ Lào thƣờng miêu tả một hành động, sự vật, sự việc, tính chất, trạng thái,… của ngƣời hay vật, sự vật.

Nội dung những miêu tả đó thƣờng mang tính chất ngẫu nhiên và riêng lẻ; Thành ngữ thƣờng mang chức năng gọi tên (định danh) sự vật, hiện tƣợng. Nhƣ vậy thành ngữ Lào có kết cấu của một cú/ngữ , khi đọc hoặc nghe có thể hiểu nghĩa và có thể rút ra bài học kinh nghiệm, vì nghĩa của câu thành ngữ đều là những bài học kinh nghiệm đƣợc rút ra qua quá trình lao động, cuộc chiến đấu để cải thiện tự nhiên và xã hội, hơn nữa nó còn là việc nâng cao trình độ hiểu 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] biết của con ngƣời. Vì vậy, có thể nói là câu thành ngữ trong văn học dân gian của Lào là những lời nói tốt đẹp nhƣng ngắn, là những lời khuyên trong cuộc sống. Đặc điểm ngữ nghĩa: Khi đề cập đến nghĩa của thành ngữ Lào, các nhà nghiên cứu đều cho rằng nghĩa của thành ngữ còn có thêm nghĩa bóng.

Nghĩa bóng là nghĩa đƣợc hình thành trên cơ sở nghĩa gốc (nghĩa do các đơn vị cấu tạo nên thành ngữ tạo nên), chúng đƣợc nhận ra từ nghĩa gốc của từ và thƣờng có lý do. Có nhà nghiên cứu khác thì lại gọi là đơn nghĩa hoặc đa nghĩa. Tuy nhiên, tựu trung lại đều là sự xuất hiện của nghĩa bóng, hay còn gọi là nghĩa biểu trưng. Nghĩa của thành ngữ thƣờng là nghĩa hàm ẩn, mang tính chất bóng bẩy, biểu trƣng ngầm nói lên đặc điểm tƣ duy, văn hoá của một dân tộc, mang tính biểu tƣợng cao.

Biểu trƣng (tiếng Pháp: symboyle, tiếng Anh: symbol) là một khái niệm rất quen thuộc và đƣợc dùng trong nhiều ngành khoa học. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ tiếng Latin (symbolus) có nghĩa là dấu hiệu. Biểu trƣng có hai mặt, gồm cái biểu trƣng và cái đƣợc biểu trƣng. Trong đó, cái biểu trƣng đƣợc biểu hiện ra bằng hình ảnh, âm thanh, hình khối, màu sắc,.

còn cái đƣợc biểu trƣng gợi lên một cái gì đó, nội dung ý nghĩa thông qua sự liên tƣởng. Saussure trong Ngôn ngữ học đại cương viết: “Người ta dùng từ “biểu trưng” (symbole) để chỉ tín hiệu ngôn ngữ, hay nói đúng hơn, để chỉ cái mà chúng ta gọi là cái biểu hiện. Nếu chấp nhận danh từ này thì có những chỗ bất tiện, mà như vậy, chính là nguyên lý thứ nhất (tính võ đoán của tín hiệu) đã nói. Biểu trưng có một đặc tính là không bao giờ hoàn toàn võ đoán, nó không phải là trống rỗng, ở đây có một yếu tố tương quan thô sơ nào đấy giữa cái biểu hiện và cái được biểu hiện” [35].

Là một hệ thống ký hiệu nên ngôn ngữ cũng là những biểu trƣng. Có rất nhiều quan niệm khác nhau về biểu trƣng. Chafe trong Ý nghĩa và cấu trúc ngôn ngữ cho rằng: “Biểu trưng là khi một cái gì đó trong thế giới tư tưởng và khái niệm biến thành một cái gì đó có khả năng trở thành cái cầu bắc qua cái vực ngăn cách vật phát và vật thu” [49]. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tác giả Hà Công Tài trong Từ kí hiệu học đến thi pháp học quan niệm: “Biểu trưng là một sự vật mang tính chất thông điệp được dùng để chỉ ra một cái ở bên ngoài, theo một quan hệ ước lệ, tức võ đoán (không tất yếu) giữa sự vật trong thông điệp và bên ngoài” [45].

Nói đến khía cạnh sâu hơn về biểu trƣng, ở bình diện biểu trƣng nghệ thuật, tác giả Đỗ Hữu Châu nói: “Nguồn gốc của ngôn ngữ không có gì khác chính là sự sử dụng những yếu tố, những chi tiết của đời sống hiện thực vào mục đích thẩm mỹ. Khi đi vào tác phẩm (câu nói) dưới dạng ngôn từ những yếu tố, những chi tiết ấy sẽ không còn là bản thân nó như trong thực tại, mà trở thành hình thức do một nội dung ý nghĩa mang tính khái quát, vượt ra ngoài phạm vi ngữ nghĩa thông dụng của những yếu tố ngôn từ được sử dụng. Ta gọi đó là ý nghĩa biểu trưng nghệ thuật” [2].