Luận văn thạc sĩ khảo nghiệm một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối hại rừng trồng keo thuộc xã yên lạc huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu Khảo nghiệm thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối hại rừng trồng keo tại Yên Lạc, Phú Lương… 59 trang · Đại học Nông Lâm Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Trần Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Kim Tuyến
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Khảo nghiệm một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối hại rừng trồng keo thuộc xã Yên Lạc, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa trong thực tiễn và sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.3. Tình hình nghiên cứu khu hệ, đặc điểm sinh học, sinh thái học của mối
• 2.4. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.5. Tình hình nghiên cứu biện pháp phòng trừ mối hại cây trồng
• 2.6. Tổng quan về điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu
• 2.6.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 2.6.2. Đặc điểm dân sinh, kinh tế
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa có chọn lọc
• 3.4.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 3.4.3. Phương pháp điều tra quan sát ngoài thực địa
• 3.4.4. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm kết hợp điều tra quan sát trực tiếp
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng rừng trồng Keo thuộc xã Yên Lạc, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên và kết quả điều tra mối hại rừng Keo
• 4.1.1. Hiện trạng rừng trồng Keo
• 4.1.2. Kết quả điều tra phỏng vấn
• 4.1.3. Kết quả điều tra sơ bộ tình hình phân bố mối hại
• 4.1.4. Kết quả điều tra tỷ mỷ tình hình phân bố mối hại
• 4.1.5. Đặc điểm sinh học của quần thể loài mối
• 4.1.5.1. Thức ăn của mối
• 4.1.5.2. Thành phần trong tổ mối
• 4.1.5.3. Thời kỳ bay giao hoan phân đàn
• 4.1.6. Kết quả đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ mối tại rừng trồng
• 4.1.6.1. Kết quả kiểm tra hiệu lực của các vật liệu làm mồi nhử mối
• 4.1.6.2. Kết quả thí nghiệm biện pháp hóa học
• 4.1.7. Đề xuất một số biện pháp phòng trừ mối đất hại rừng trồng Keo tại khu vực nghiên cứu
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả điều tra sơ bộ hiện trạng rừng trồng keo và tình hình phân bố mối hại
• 5.2. Kết quả theo dõi hiệu lực nhử mối của các loại mồi nhử
• 5.3. Kết quả theo dõi hiệu lực tiêu diệt mối bằng biện pháp hóa học
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu Khảo nghiệm thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối hại rừng trồng keo tại Yên Lạc, Phú Lương, Thái Nguyên nhằm đánh giá mức độ gây hại của mối và hiệu quả của các biện pháp phòng trừ. Rừng trồng keo là một trong những loại rừng phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt là ở Thái Nguyên, nơi có điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp. Tuy nhiên, mối đã gây thiệt hại đáng kể, đặc biệt là đối với cây non, với tỷ lệ chết lên đến 20-30%. Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử để kiểm soát mối, nhằm bảo vệ rừng trồng keo và nâng cao năng suất.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá mức độ gây hại của mối tại rừng trồng keo ở Yên Lạc, Phú Lương, Thái Nguyên. Nghiên cứu cũng nhằm xác định hiệu quả của các loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử trong việc kiểm soát mối. Cuối cùng, nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trừ mối hiệu quả, giúp bảo vệ rừng trồng keo và nâng cao năng suất kinh tế.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ rừng và nâng cao hiệu quả kinh tế của rừng trồng keo. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng rộng rãi tại các địa phương có điều kiện tương tự, giúp giảm thiểu thiệt hại do mối gây ra. Ngoài ra, nghiên cứu cũng góp phần vào việc phát triển các phương pháp phòng trừ mối hiệu quả và bền vững.

II. Tổng quan tài liệu và cơ sở khoa học

Nghiên cứu về mối và các biện pháp phòng trừ mối đã được thực hiện rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam. Mối là loài côn trùng đa dạng, có khả năng gây hại nghiêm trọng đối với rừng trồng keo. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng mối thường tấn công cây non, đặc biệt là trong mùa khô, khi độ ẩm đất thấp. Các biện pháp phòng trừ mối bao gồm sử dụng hóa chất, biện pháp sinh học, và các thiết bị điện tử.

2.1. Nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới, các nghiên cứu về mối đã được thực hiện từ lâu, với các công trình nổi bật như của Hagen (1858) và Emerson (1952). Các nghiên cứu này tập trung vào việc phân loại, đặc điểm sinh học, và sinh thái học của mối. Các biện pháp phòng trừ mối như sử dụng hóa chất và biện pháp sinh học cũng đã được áp dụng rộng rãi, đặc biệt là tại các nước như Australia và Nam Mỹ.

2.2. Nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về mối đã được thực hiện từ đầu thế kỷ 20, với các công trình của Bathellier (1927) và Nguyễn Đức Khảm (1976). Các nghiên cứu này tập trung vào việc phân loại và đặc điểm sinh học của mối, cũng như các biện pháp phòng trừ mối hiệu quả. Nghiên cứu của Nguyễn Tân Vương (1997) đã chỉ ra sự phân bố của mối theo các nhóm sinh cảnh khác nhau, từ rừng tự nhiên đến các công trình xây dựng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra, quan sát thực địa, và thí nghiệm để đánh giá mức độ gây hại của mối và hiệu quả của các biện pháp phòng trừ mối. Các phương pháp bao gồm điều tra phỏng vấn, quan sát ngoài thực địa, và thí nghiệm sử dụng thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử. Các dữ liệu thu thập được phân tích để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ.

3.1. Điều tra và quan sát

Nghiên cứu tiến hành điều tra tình hình phân bố mối tại rừng trồng keo ở Yên Lạc, Phú Lương, Thái Nguyên. Các phương pháp điều tra bao gồm phỏng vấn người dân địa phương và quan sát thực địa để xác định mức độ gây hại của mối. Các dữ liệu thu thập được ghi chép và phân tích để đánh giá tình hình hiện tại.

3.2. Thí nghiệm hóa học và mồi nhử

Nghiên cứu tiến hành thí nghiệm sử dụng các loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử để kiểm soát mối. Các thí nghiệm được thực hiện trên các mẫu gỗ và bã mía, với mục đích đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ. Kết quả thí nghiệm được ghi nhận và phân tích để đề xuất các biện pháp hiệu quả nhất.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối gây hại nghiêm trọng đối với rừng trồng keo tại Yên Lạc, Phú Lương, Thái Nguyên, đặc biệt là đối với cây non. Các biện pháp sử dụng thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử đã cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát mối. Tuy nhiên, cần có sự kết hợp giữa các biện pháp để đạt được hiệu quả tối ưu.

4.1. Hiệu quả của thuốc hóa học

Các thí nghiệm sử dụng thuốc hóa học cho thấy hiệu quả cao trong việc tiêu diệt mối. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Kết quả thí nghiệm cho thấy tỷ lệ tiêu diệt mối đạt trên 80% khi sử dụng các loại thuốc hóa học phù hợp.

4.2. Hiệu quả của mồi nhử

Các vật liệu làm mồi nhử như gỗ thông và bã mía cũng cho thấy hiệu quả trong việc thu hút và tiêu diệt mối. Kết quả thí nghiệm cho thấy mối có xu hướng tập trung cao tại các mồi nhử, giúp dễ dàng kiểm soát và tiêu diệt. Tuy nhiên, hiệu quả của mồi nhử phụ thuộc vào loại vật liệu và điều kiện môi trường.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối gây hại nghiêm trọng đối với rừng trồng keo tại Yên Lạc, Phú Lương, Thái Nguyên. Các biện pháp sử dụng thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử đã cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát mối. Tuy nhiên, cần có sự kết hợp giữa các biện pháp để đạt được hiệu quả tối ưu. Nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp phòng trừ mối hiệu quả và bền vững, giúp bảo vệ rừng trồng keo và nâng cao năng suất kinh tế.

5.1. Kiến nghị

Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng các biện pháp phòng trừ mối kết hợp giữa thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử để đạt hiệu quả tối ưu. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan để triển khai các biện pháp này một cách rộng rãi. Ngoài ra, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp phòng trừ mối hiệu quả và bền vững hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Theo Chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006–2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, mục tiêu ngành đặt ra là thiết lập, quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững 16,24 triệu ha đất quy hoạch lâm nghiệp, nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 42–43% vào năm 2010 và 47% vào năm 2020. Để thực hiện định hướng này, các loài cây sinh trưởng nhanh như keo (Acacia spp.), bạch đàn, mỡ, lát đã được đưa vào gây trồng đại trà. Trong đó, keo tai tượng là loài cây ưu thế với năng suất bình quân 70–100 m³ gỗ/ha sau chu kỳ kinh doanh 15 năm (có thể khai thác từ năm thứ 7), mang lại nguồn thu ước tính 70 triệu đồng/ha, đồng thời hỗ trợ cải tạo đất và hạn chế nguy cơ cháy rừng. Tại tỉnh Thái Nguyên, thực hiện Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách phát triển rừng sản xuất giai đoạn 2007–2015, toàn tỉnh đã phát triển được 36.400 ha rừng keo tai tượng, tập trung tại các huyện Đại Từ (2.900 ha), Định Hóa (2.800 ha) và Phú Lương (2.500 ha).

Tuy nhiên, diện tích rừng keo tại địa phương đang đối mặt với sự phá hoại nghiêm trọng của các loài côn trùng, trong đó nhóm mối (Isoptera) gây thiệt hại nặng nề nhất. Mối xâm hại cắn phá hệ rễ của cây con dưới 1 tháng tuổi và đục rỗng vỏ, thân cây trưởng thành tạo thành các đường hầm kín, khiến cây héo rũ và chết khô hàng loạt. Tại tỉnh Thái Nguyên, tỷ lệ rừng keo nhiễm mối phổ biến từ 15% đến 20%. Tại địa bàn xã Yên Lạc, huyện Phú Lương, công tác phòng trừ sâu bệnh hại rừng keo chưa được quan tâm đúng mức; người dân chủ yếu áp dụng các biện pháp thủ công hoặc dùng thuốc bảo vệ thực vật sai kỹ thuật (như sử dụng thuốc trừ sâu cho lúa để phun rừng keo), dẫn đến hiệu quả diệt trừ thấp và mối nhanh chóng tái lập đàn.

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu là thông qua việc đánh giá mức độ gây hại của mối và thử nghiệm một số loại thuốc hóa học cùng vật liệu làm mồi nhử tại rừng keo xã Yên Lạc, đề xuất giải pháp kỹ thuật phù hợp nhằm bảo đảm sinh trưởng và chất lượng rừng trồng.

Mục tiêu cụ thể của đề tài gồm 3 nội dung:

1. Đánh giá mức độ gây hại của mối ở rừng keo tại khu vực nghiên cứu.
2. Đánh giá được hiệu quả của một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối.
3. Đề xuất được một số biện pháp phòng, trừ mối hại keo thuộc xã Yên Lạc, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

• Đối tượng nghiên cứu: Các loài mối (Isoptera) thuộc bộ Cánh bằng và lâm phần rừng trồng keo (chủ yếu là keo tai tượng) tại xã Yên Lạc.
• Phạm vi nghiên cứu: Đánh giá hiện trạng phân bố, mức độ gây hại; khảo nghiệm 4 loại vật liệu làm mồi nhử (gỗ thông chớm mục, gỗ thông khô, bã mía lên men, cành lá keo khô) và 3 loại chế phẩm thuốc hóa học (PMC 90, Lenfos 50EC, dầu trừ mối M-4).
• Địa điểm và thời gian: Rừng trồng keo thuộc xã Yên Lạc, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; thời gian theo dõi thực địa từ ngày 13/01/2014 đến ngày 15/05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận về sinh thái học côn trùng và đặc tính sinh học của côn trùng xã hội (dẫn theo các công trình của Chu Thị Thơm và cs., 2006; Phạm Bình Quyền, 2006; Lê Văn Triển và cs., 1998; Nguyễn Đức Khảm và cs., 1976, 1985, 2007). Nhóm mối hại rừng trồng chủ yếu là mối đất thuộc họ Termitidae, làm tổ ngầm trong đất hoặc nửa nổi nửa chìm gần hệ rễ cây. Tập đoàn mối có cấu trúc xã hội phân hóa chặt chẽ: đẳng cấp sinh sản gồm mối chúa, mối vua và mối giống (có cánh hoặc không cánh); đẳng cấp vô tính gồm mối lính (nhiệm vụ bảo vệ, tiết dịch nhũ tự vệ) và mối thợ (chiếm số lượng lớn nhất, đảm nhiệm tìm kiếm thức ăn, xây tổ, mớm thức ăn cho các đẳng cấp khác nhờ hệ vi sinh vật đường ruột phân giải cellulose). Nguyên lý diệt trừ mối tận gốc dựa trên cơ chế lây nhiễm: mối thợ tiếp xúc với hoạt chất độc liều thấp không chết ngay, mang mầm độc về tổ qua đường tiếp xúc và mớm thức ăn, làm ô nhiễm tập đoàn vi sinh vật, phát sinh nấm mốc và hủy hoại tổ mối.

Để triển khai các nội dung nghiên cứu, tác giả phối hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp kế thừa có chọn lọc: Thu thập, tổng hợp tài liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Yên Lạc từ UBND xã và các công trình nghiên cứu côn trùng học liên quan.
• Phương pháp điều tra phỏng vấn: Phỏng vấn trực tiếp cán bộ lâm nghiệp xã và các hộ dân trồng keo bằng phiếu điều tra chuẩn bị sẵn nhằm xác định tập quán canh tác, lịch sử xuất hiện mối và kinh nghiệm phòng trừ tại cơ sở.
• Phương pháp điều tra quan sát ngoài thực địa:
  • Điều tra sơ bộ: Thiết lập 6 tuyến song song cách nhau 100 m; trên mỗi tuyến đi 50 m dừng lại quan sát hai bên dải tuyến để ghi nhận tỷ lệ cây bị hại và xác định ranh giới phân bố.
  • Điều tra tỷ mỷ: Lập các ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 2.500 m² trên 3 đồi keo đại diện cho 3 cấp tuổi (3 tuổi, 5 tuổi và 8 tuổi) tại 3 vị trí địa hình (chân đồi, sườn đồi, đỉnh đồi). Trong mỗi OTC, điều tra 100 đến 110 cây (theo quy cách cách 1–3 hàng chọn 1 hàng, cách 1–3 cây chọn 1 cây).
  • Chỉ tiêu và thang phân cấp: Tính tỷ lệ cây bị nhiễm mối theo công thức $M% = (n/M) \times 100$ (với $n$ là số cây bị nhiễm, $M$ là tổng số cây điều tra). Thang đánh giá mức hại: $M \le 10%$ (hại nhẹ), $10% < M \le 15%$ (hại vừa), $15% \le M \le 25%$ (hại nặng), $M > 25%$ (hại rất nặng). Phân loại cấp hại thân cây: Hại nhẹ (chỉ bị ăn phần vỏ), Hại vừa (vỏ bị ăn hết), Hại nặng (mối ăn sâu vào phần gỗ bên trong); tính tỷ lệ từng cấp $R% = (n_i/M_{nhiem}) \times 100$.
• Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:
  • Thí nghiệm khảo nghiệm mồi nhử: Đào 12 hố nhử kích thước 30 × 25 × 20 cm, lót lưới thưa, đưa vào 4 loại thức ăn: gỗ thông chớm mục (1.000 g), gỗ thông khô (1.500 g), bã mía ủ lên men 3–4 ngày (800 g), cành lá keo và thực bì khô (600 g). Thí nghiệm lặp lại 3 lần. Sau 20 ngày, thu mồi, tách bỏ mối và cân lại để tính tỷ lệ hao hụt khối lượng $H% = (l/L) \times 100$. Đánh giá mức độ dẫn dụ thông qua việc đếm số lượng mối thợ có mặt và đo kích thước vết hại cây ở các ô thí nghiệm (OTN) so với ô đối chứng (OĐC) sau 10 và 20 ngày.
  • Thí nghiệm khảo nghiệm thuốc hóa học: Khảo nghiệm 3 loại thuốc: PMC 90 (dạng bột lây nhiễm gồm Natri Flosilicat 70%, Axit boric 30%, Đồng sunphat 10%, phụ gia 10%), Lenfos 50EC (Chlorpyrifos Ethyl 500 g/lít, pha nồng độ 15 ml/bình 8 lít nước), dầu trừ mối M-4 (Beta-Naphthol 1,2%, phụ gia vừa đủ 100%). Bố trí mỗi công thức 3 OTN và 1 OĐC; mỗi ô lập 5 ô dạng bản (ODB). Tiến hành đặt mồi nhử, sau 10 ngày khi mối tập trung mật độ cao thì phun/quét thuốc; định kỳ 10 ngày một lần kiểm tra số lượng mối thợ còn lại và đo chiều dài, chiều rộng vết hại trên thân cây.
• Phương pháp xử lý thống kê: Ứng dụng công cụ Single Factor ANOVA (phân tích phương sai một nhân tố) và kiểm định sai dị bảo đảm nhỏ nhất (LSD) ở mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ trên phần mềm Microsoft Excel để so sánh sự sai khác giữa các công thức thí nghiệm và ô đối chứng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò kinh tế - sinh thái của cây keo tai tượng trong các chương trình phát triển lâm nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên. Văn bản phân tích tình hình gây hại của côn trùng cánh bằng trên thế giới và tại Việt Nam, nêu bật thực trạng rừng keo xã Yên Lạc bị mối tấn công làm giảm chất lượng gỗ và gây chết cây non. Từ đó, xác định rõ mục đích, 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận trong việc hoàn thiện kỹ thuật bảo vệ rừng.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng hợp các tài liệu học thuật trong nước và quốc tế về khu hệ phân loại, sinh thái học của bộ Mối (Isoptera), cùng các biện pháp kiểm soát côn trùng hại rừng:

• Nghiên cứu quốc tế: Lược sử nghiên cứu từ công trình hệ thống học đầu tiên của Hagen (1858), Wasmann (1893) đến tổng kiểm kê 2.858 loài của Snyder và Emerson; các công trình định loại và đặc điểm hình thái của Youpaporn Sornnuwat (Thái Lan), Huang Fu Sheng (Trung Quốc), Fakhanda Manzoor; nghiên cứu sinh thái tổ của Petch (1906), Abe (1979); các hướng phòng trừ sinh học sử dụng nấm Metarhizium anisopliae tại Australia và Nam Thái Bình Dương.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Điểm lại các mốc nghiên cứu của Bathellier (1927), Nguyễn Đức Khảm (1976, 1985, 2007 trong Động vật chí Việt Nam), Nguyễn Tân Vương (1997, 2005 về giống Macrotermes và bả diệt mối), Lê Văn Triển (1998), Nguyễn Văn Quảng (2007 tại Vườn quốc gia Tam Đảo và Cát Bà); các biện pháp phòng trừ hóa học và sinh học thực nghiệm trên cây ăn quả và cây rừng.
• Tổng quan khu vực nghiên cứu: Trình bày chi tiết điều kiện tự nhiên của xã Yên Lạc (tổng diện tích 4.350 ha, đất lâm nghiệp chiếm 2.716,21 ha; địa hình đồi núi thấp xen kẽ thung lũng hẹp; khí hậu 2 mùa với lượng mưa trung bình 1.700 mm/năm, nhiệt độ 22,5°C) và đặc điểm kinh tế - xã hội (dân số 1.369 hộ, gồm 8 dân tộc với người Tày chiếm gần 80%; sản lượng lương thực năm 2013 đạt 2.584 tấn; toàn xã có 584 ha chè; công tác bảo vệ rừng do Ban Lâm nghiệp xã quản lý).

Phần 3: Đối tượng, nội dung, địa điểm và phương pháp nghiên cứu

Văn bản quy định rõ đối tượng khảo sát là quần thể mối hại và rừng trồng keo xã Yên Lạc từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014. Nội dung chương mô tả chi tiết phương pháp kế thừa số liệu, phương pháp điều tra xã hội học bằng phiếu phỏng vấn, phương pháp điều tra sơ bộ trên 6 tuyến thực địa, và quy trình lập 9 OTC điều tra tỷ mỷ đánh giá tỷ lệ, cấp hại của mối. Đồng thời, chương trình bày chi tiết quy cách bố trí thí nghiệm thực nghiệm đánh giá độ hao hụt của 4 loại thức ăn trong 12 hố nhử, quy trình thử nghiệm hiệu lực của 3 loại thuốc diệt mối (PMC 90, Lenfos 50EC, M-4), cùng các công thức toán học và quy trình xử lý dữ liệu bằng phân tích phương sai ANOVA trên phần mềm máy tính viễn thông.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ dữ liệu điều tra thực địa và kết quả thử nghiệm:

• Hiện trạng rừng keo: Toàn xã có hơn 2.000 ha rừng keo thuần loài (mật độ 2.000–2.200 cây/ha), độ che phủ rừng đạt 62%. Do người dân chăn thả gia súc tự do, đốn củi gây tổn thương cơ giới trên thân cây và khâu dọn thực bì chưa triệt để, tạo điều kiện thuận lợi cho mối xâm nhập.
• Kết quả điều tra mối hại: Điều tra sơ bộ xác nhận tỷ lệ nhiễm mối bình quân toàn xã là 17,52% (thuộc mức hại nặng). Điều tra tỷ mỷ cho thấy tỷ lệ nhiễm mối có mối tương quan nghịch với tuổi rừng: rừng keo 3 tuổi bị hại rất nặng (38,49%), rừng 5 tuổi bị hại vừa (12,86%) và rừng 8 tuổi bị hại nhẹ (9,63%). Xét theo vị trí lập địa, cây ở chân đồi có tỷ lệ và mức độ nhiễm mối cao hơn sườn đồi và đỉnh đồi do độ ẩm đất cao.
• Đặc điểm sinh học của quần thể mối: Ghi nhận tập tính sống kín đáo trong đất, phương thức truyền thức ăn qua miệng/hậu môn của mối thợ, cấu trúc đẳng cấp trong tổ và thời gian bay giao hoan phân đàn tập trung từ tháng 4 đến tháng 6 hàng năm.
• Hiệu lực của mồi nhử: Thí nghiệm xác định thức ăn ưa thích chứng minh gỗ thông chớm mục có tỷ lệ hao hụt khối lượng cao nhất (70,00%), thu hút lượng mối thợ lớn nhất (bình quân 203,67 con sau 20 ngày), vượt trội so với gỗ thông khô, bã mía và cành lá keo. Kiểm định ANOVA khẳng định cả 3 loại mồi nhử đều làm giảm đáng kể mức tăng vết hại so với đối chứng ($F_{tính} > F_{0,05}$).
• Hiệu lực của biện pháp hóa học: Khảo nghiệm 3 loại thuốc cho thấy thuốc PMC 90 mang lại hiệu quả ức chế vết hại tốt nhất (chiều dài vết hại chỉ tăng 0,5 cm sau 20 ngày so với mức tăng 1,1 cm ở đối chứng), tiếp đến là Lenfos 50EC và M-4. Số lượng mối thợ trên mồi nhử giảm mạnh sau 10 ngày do mối trúng độc rút về tổ, nhưng có xu hướng tăng nhẹ trở lại sau 20 ngày do thuốc bay hơi và ảnh hưởng của thời tiết mưa phùn kéo dài.
• Đề xuất biện pháp phòng trừ: Đưa ra quy trình phòng trừ tổng hợp bao gồm dọn sạch thực bì sau khai thác, hạn chế vết thương cơ giới và ứng dụng phương pháp bẫy bả lây nhiễm bằng hộp nhử gỗ thông chớm mục kết hợp phun chế phẩm PMC 90.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các phát hiện then chốt về tình hình phân bố mối hại tại xã Yên Lạc, hiệu lực hấp dẫn của các vật liệu mồi nhử và khả năng tiêu diệt mối của các loại thuốc hóa học. Tác giả kiến nghị chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật phòng trừ mối cho người dân trồng rừng, khuyến cáo áp dụng mồi nhử gỗ thông chớm mục kết hợp thuốc PMC 90 nhằm hạn chế thiệt hại và bảo vệ hệ sinh thái rừng.

---

Kết quả và đóng góp

1. Số liệu thực nghiệm và điều tra thực tế

Khóa luận đã thu thập hệ thống số liệu định lượng chi tiết về mức độ xâm hại của mối và hiệu quả của các biện pháp xử lý thực nghiệm tại địa bàn xã Yên Lạc:

Bảng 1: Kết quả điều tra tình hình phân bố mối hại theo tuyến sơ bộ

Tuyến điều tra	Số cây bị hại (cây)	Tổng số cây điều tra (cây)	Tỷ lệ mối gây hại (%)	Đánh giá mức độ hại
Tuyến 1	21	76	27,63	Hại rất nặng
Tuyến 2	13	65	20,00	Hại nặng
Tuyến 3	11	78	14,10	Hại vừa
Tuyến 4	7	49	14,29	Hại vừa
Tuyến 5	8	45	17,78	Hại nặng
Tuyến 6	6	53	11,32	Hại vừa
Trung bình	11,00	61,00	17,52	Hại nặng

Bảng 2: Tỷ lệ nhiễm và phân cấp mức độ hại của mối theo tuổi rừng keo

Cấp tuổi rừng	Tỷ lệ nhiễm mối trung bình $M%$ (%)	Đánh giá chung	Tỷ lệ cấp hại nhẹ $R%$ (%)	Tỷ lệ cấp hại vừa $R%$ (%)	Tỷ lệ cấp hại nặng $R%$ (%)
Keo 3 tuổi	38,49	Hại rất nặng	15,02	14,69	8,91
Keo 5 tuổi	12,86	Hại vừa	14,69	7,67	3,19
Keo 8 tuổi	9,63	Hại nhẹ	7,03	3,19	0,32

Bảng 3: Khối lượng thức ăn hao hụt và khả năng dẫn dụ mối thợ của các vật liệu mồi nhử

Loại vật liệu mồi nhử	Khối lượng ban đầu (g)	Khối lượng sau 20 ngày (g)	Tỷ lệ hao hụt khối lượng (%)	Mối thợ ban đầu (con)	Mối thợ sau 10 ngày (con)	Mối thợ sau 20 ngày (con)
Gỗ thông chớm mục	1.000	300	70,00	16,67	93,33	203,67
Gỗ thông khô	1.500	700	50,00	15,33	77,33	139,67
Bã mía ủ lên men	800	525	34,38	19,00	97,67	91,00
Cành lá keo và thực bì	600	472	21,33	—	—	—

Bảng 4: Diễn biến kích thước vết hại trên thân cây keo ở thí nghiệm thuốc hóa học

Công thức thí nghiệm	Chiều dài trước phun (cm)	Chiều dài sau 10 ngày (cm)	Chiều dài sau 20 ngày (cm)	Mức tăng chiều dài sau 20 ngày (cm)	Chiều rộng trước phun (cm)	Chiều rộng sau 20 ngày (cm)	Mức tăng chiều rộng sau 20 ngày (cm)
Ô đối chứng (OĐC)	20,3	20,9	21,4	+1,1	6,5	7,3	+0,8
Thuốc PMC 90	22,5	22,8	23,0	+0,5	8,6	8,9	+0,3
Thuốc Lenfos 50EC	21,8	22,3	22,7	+0,9	7,2	7,7	+0,5
Dầu trừ mối M-4	25,8	26,3	26,7	+0,9	10,6	11,2	+0,6

Kết quả phân tích phương sai một nhân tố cho thấy hiệu lực hạn chế vết hại của các vật liệu mồi nhử đều có ý nghĩa thống kê so với đối chứng ở mức tin cậy 95%:

• Gỗ thông khô: $F_{tính} = 7,76 > F_{0,05} = 7,71$.
• Gỗ thông chớm mục: $F_{tính} = 11,69 > F_{0,05} = 7,71$.
• Bã mía: $F_{tính} = 7,85 > F_{0,05} = 7,71$.

2. Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Biện pháp lâm sinh: Thực hiện dọn sạch thực bì, cành nhánh khô và đào bỏ gốc cây mục sau khai thác nhằm triệt tiêu nguồn thức ăn dư thừa của mối; hạn chế thả rông gia súc và tránh gây trầy xước vỏ cây keo trong quá trình chăm sóc, tỉa thưa.
• Biện pháp bẫy bả hóa học: Sử dụng mồi nhử bằng gỗ thông chớm mục để tập trung mối thợ với mật độ cao, sau khoảng 10 ngày tiến hành phun bột lây nhiễm PMC 90 trực tiếp lên các cá thể mối rồi đặt trở lại hố nhử để chúng rút về lây nhiễm cho toàn bộ tổ. Không dùng các loại thuốc trừ sâu nông nghiệp phun tràn lan làm ô nhiễm đất.
• Công tác khuyến nông: Đề nghị chính quyền xã Yên Lạc và Hạt Kiểm lâm huyện Phú Lương tổ chức tập huấn, chuyển giao quy trình kỹ thuật phòng trừ mối cho các chủ rừng và hộ gia đình.

3. Đóng góp khoa học và thực tiễn tự nêu

• Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng đầu tiên về hiện trạng, quy luật phân bố và mức độ xâm hại của mối đất trên rừng keo theo tuổi và dạng địa hình tại xã Yên Lạc, huyện Phú Lương.
• Xác định được loại vật liệu dẫn dụ tối ưu (gỗ thông chớm mục) và chế phẩm hóa học hiệu quả nhất (PMC 90), đưa ra giải pháp kỹ thuật diệt mối có tính khả thi và phù hợp với điều kiện sản xuất lâm nghiệp tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận được thực hiện trong thời gian ngắn (từ 13/01/2014 đến 15/05/2014), trùng vào giai đoạn chuyển mùa và có những đợt mưa phùn kéo dài làm ẩm mồi nhử, khiến thuốc bị rửa trôi, bay hơi nhanh và ảnh hưởng đến hoạt tính diệt mối. Tác giả tự nhận định kinh nghiệm nghiên cứu thực địa còn thiếu nên các thí nghiệm mới dừng lại ở quy mô thăm dò trên một số lâm phần cụ thể. Khóa luận chưa tiến hành định danh cụ thể tên khoa học đến từng loài mối có mặt tại địa bàn mà chỉ khảo sát chung nhóm mối đất (Isoptera).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi hiệu lực tồn lưu của các chế phẩm hóa học trong thời gian dài hơn (qua các mùa khác nhau trong năm); mở rộng nghiên cứu phân loại thành phần loài mối gây hại trên rừng keo tại huyện Phú Lương; thử nghiệm bổ sung các biện pháp sinh học an toàn sinh thái như chế phẩm vi nấm (Metarhizium anisopliae) trên diện rộng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên, học viên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Bảo vệ thực vật: Tài liệu cung cấp quy trình bài bản về phương pháp điều tra côn trùng hại rừng (thiết kế tuyến sơ bộ, bố trí ô tiêu chuẩn theo cấp tuổi và địa hình), kỹ thuật thiết kế thí nghiệm mồi nhử thức ăn, cùng phương pháp ứng dụng công cụ ANOVA một nhân tố trên Excel để xử lý số liệu lâm sinh thực nghiệm.
• Đối với cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp, khuyến nông và kiểm lâm địa bàn: Cung cấp dẫn liệu tham khảo thực tế về quy luật phát sinh mối hại trên rừng keo (tập trung nặng ở rừng 1–3 tuổi và chân đồi ẩm ướt) để xây dựng kế hoạch dự tính, dự báo và hướng dẫn nông dân phòng trừ hiệu quả.
• Đối với chủ rừng và người trồng keo: Phần quy trình đặt mồi nhử bằng gỗ thông chớm mục/bã mía và kỹ thuật phun thuốc PMC 90 theo cơ chế lây nhiễm là hướng dẫn thực hành hữu ích, dễ áp dụng, giúp giảm chi phí mua thuốc hóa học và tránh gây độc hại cho môi trường đất.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận tỷ lệ nhiễm mối hại ở rừng keo xã Yên Lạc biến động như thế nào theo tuổi cây và vị trí địa hình?

Số liệu điều tra tỷ mỷ cho thấy tuổi rừng càng nhỏ thì tỷ lệ nhiễm mối và mức độ bị hại càng cao: rừng keo 3 tuổi có tỷ lệ nhiễm trung bình 38,49% (mức hại rất nặng, trong đó tỷ lệ hại nặng ăn vào gỗ là 8,91%); rừng 5 tuổi giảm xuống 12,86% (hại vừa); rừng 8 tuổi chỉ còn 9,63% (hại nhẹ). Nguyên nhân do cây non có mô rễ, thân mềm xốp nên mối dễ xâm nhập. Về vị trí địa hình, ở cùng cấp tuổi, các ô tiêu chuẩn ở chân đồi luôn có tỷ lệ và mức độ nhiễm mối cao hơn so với sườn đồi và đỉnh đồi do khu vực chân đồi có độ ẩm đất cao hơn, phù hợp với tập tính sinh thái ưa ẩm của mối đất.

2. Trong các vật liệu làm mồi nhử được thử nghiệm, loại vật liệu nào cho hiệu quả thu hút mối thợ cao nhất?

Gỗ thông chớm mục là vật liệu có sức dẫn dụ mối mạnh nhất. Sau 20 ngày đặt mồi, tỷ lệ hao hụt khối lượng của gỗ thông chớm mục đạt 70,00% (từ 1.000 g ban đầu còn 300 g), cao hơn hẳn gỗ thông khô (50,00%), bã mía (34,38%) và cành lá keo khô (21,33%). Số lượng mối thợ tập trung trên mồi gỗ thông chớm mục tăng nhanh từ 16,67 con lúc ban đầu lên 93,33 con sau 10 ngày và đạt 203,67 con sau 20 ngày.

3. Thành phần hoạt chất và nguyên lý tác động của thuốc PMC 90 trong khóa luận được mô tả ra sao?

Thuốc PMC 90 là chế phẩm diệt mối dạng bột có thành phần gồm: Natri Flosilicat (70%), Axit boric (30%), Đồng sunphat (10%) và chất phụ gia (10%). Thuốc hoạt động theo nguyên lý lây nhiễm tiếp xúc: thuốc được phun trực tiếp lên mối thợ khi chúng đang tập trung đông trên mồi nhử; với liều lượng vừa đủ, mối không chết ngay tại chỗ mà mang thuốc ngấm dần qua da bò về tổ. Tại đây, chúng làm lây lan mầm thuốc sang mối chúa và các cá thể khác qua tiếp xúc cơ thể và đường mớm thức ăn, gây mất cân bằng sinh thái tổ, tạo điều kiện cho vi sinh vật và nấm mốc phát triển tiêu diệt hoàn toàn tập đoàn mối.

4. Vì sao sau khi phun các loại thuốc hóa học, kích thước vết hại do mối trên thân cây vẫn tiếp tục tăng nhẹ sau 10 và 20 ngày?

Sau khi phun thuốc (PMC 90, Lenfos 50EC, M-4), chiều dài vết hại ở các ô thí nghiệm sau 20 ngày vẫn tăng từ 0,5 cm đến 0,9 cm (ở ô đối chứng tăng 1,1 cm). Hiện tượng này xảy ra do thuốc sử dụng theo cơ chế lây nhiễm chậm, mối thợ dính thuốc chưa chết ngay mà vẫn tiếp tục hoạt động cắn phá trong một khoảng thời gian ngắn trước khi mất phản xạ và chết. Ngoài ra, sau 20 ngày, nồng độ hoạt chất bị giảm dần do bay hơi và ảnh hưởng của thời tiết mưa ẩm tại thực địa.

5. Thực trạng người dân xã Yên Lạc tự xử lý mối hại rừng keo trước thời điểm nghiên cứu diễn ra như thế nào?

Theo kết quả phỏng vấn, do chưa từng được tập huấn kỹ thuật chuyên trách, người dân chủ yếu tự xử lý theo thói quen truyền thống như phát dọn thực bì trước khi trồng hoặc chặt bỏ các cây bị mối cắn chết. Khi rừng bị hại nặng, một số hộ đã tự mua thuốc hóa học về phun nhưng không đúng phương pháp chuyên môn; cá biệt có trường hợp dùng cả thuốc trừ sâu cho lúa để phun lên rừng keo (hộ anh Hoàng Gia Khánh tại xóm Phân Bơi) hoặc mua thuốc diệt mối nhưng chưa nắm vững kỹ thuật (hộ ông La Thành Khương tại xóm Hang Neo, ông Hoàng Văn Dẫn tại xóm Ó), dẫn đến hiệu quả kém và mối tái phá hoại chỉ sau thời gian ngắn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Thị Trang đã phản ánh toàn diện thực trạng xâm hại của mối đất đối với rừng trồng keo tai tượng tại xã Yên Lạc, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, xác nhận tỷ lệ nhiễm mối bình quân đạt 17,52% và tập trung gây hại nghiêm trọng nhất ở rừng keo 3 tuổi. Bằng phương pháp thực nghiệm lâm sinh kết hợp xử lý thống kê phương sai ANOVA, nghiên cứu đã chứng minh gỗ thông chớm mục là vật liệu làm mồi nhử hấp dẫn nhất (hao hụt 70% khối lượng sau 20 ngày) và thuốc bột PMC 90 là chế phẩm kiểm soát vết hại hiệu quả nhất theo cơ chế lây nhiễm tiếp xúc. Các dẫn liệu điều tra và giải pháp kỹ thuật phòng trừ tổng hợp được đề xuất trong công trình mang giá trị thực tiễn rõ rệt, đóng góp thiết thực cho công tác quản lý và bảo vệ rừng trồng tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam có tổng diện tích tự nhiên là 33,12 triệu ha, trong đó diện tích có rừng là 12,61 ha và 6,16 triệu ha đất trống đồi núi trọc là đối tượng của sản xuất nông- lâm nghiệp. Như vậy, nghành Lâm nghiệp đã và đang thực hiện hoạt động quản lý và sản xuất trên diện tích đất lớn nhất trong các ngành kinh tế quốc dân. Theo chiến lược phát triển Lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2006- 2010 cần phải thiết lập, quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng bền vững 16,24 triệu ha đất được quy hoạch cho lâm nghiệp; nâng tỷ lệ đất có rừng lên 42 - 43% vào năm 2010 và 47% vào năm 2020 (Bộ NN và PTNT) [1]. Để đạt được những mục tiêu kể trên cần nâng cao diện tích rừng trồng hiện có, công tác chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và mục đích kinh doanh là rất cần thiết.

Hiện nay, nước ta đã và đang đưa vào một số loại cây trồng Lâm Nghiệp như Bạch đàn, Keo, Mỡ, Lát… trong đó phổ biến là loài Keo. Keo (Acasia spp) là loài cây ưa sáng sinh trưởng nhanh, có tác dụng phủ xanh đất trống đồi núi trọc rất tốt, cho sản phẩm là gỗ. Trong các loài Keo gây trồng thì keo tai tượng là tỏ ra vượt trội. Trung bình 1ha diện tích keo tai tượng cho thu hoạch từ 70 - 100m3 gỗ, thu nhập khoảng 70 triệu đồng/ha.

Quá trình trồng thử nghiệm cũng cho thấy, keo tai tượng có khả năng cải tạo đất rất tốt, đồng thời sinh trưởng, phát triển nhanh, dễ chăm sóc, chu kỳ kinh doanh ngắn (chu kỳ 15 năm, 7 năm sau khi trồng có thể thu hoạch). Sản phẩm gỗ từ keo tai tượng được dùng chủ yếu cho công nghiệp giấy, ván dăm, đồ gỗ xây dựng và đồ gỗ mỹ nghệ. Một ưu điểm nữa rất đáng chú ý, rừng keo tai tượng khó bị cháy hơn các loại rừng cây khác, điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ rừng. Tuy nhiên, trong quá trình sinh trưởng rất dễ bị các loài côn trùng gây hại.Trong số đó mối là có sức tàn phá lớn nhất, có thể gây chết hàng loạt cây con và cây trưởng thành khỏe mạnh.

Mối thuộc họ cánh bằng (Isoptera) lớp côn trùng (Isecta), là nhóm côn trùng đa hình thái, sống dạng tập đoàn và có tổ chức cao. Do mối hết sức đa n 2 dạng về thành phần loài, nên tại mỗi vùng địa lý, chủng loại mối gây hại keo rất khác nhau dẫn đến các đặc điểm gây hại của chúng cũng có nhiều khác biệt. Ở Nam Mỹ, các loài mối gây hại chủ yếu thuộc các giống Syntermes, Procormes, Cornitermes, Heterotermes. Loài mối gây hại mạnh nhất là Syntermes, với khả năng gây chết tới 70% bạch đàn non tại một số vùng.

Ở Australia, hầu hết các diện tích rừng trồng keo phải áp dụng các giải pháp kỹ thuật để phòng các loài mối thuốc giống Mastotermes tấn công. Tại khu vực Đông Nam Á, loài mối Coptotermes curvignathus gây hại nặng là bạch đàn, keo, thông và cao su.Tại Việt Nam, theo thông tin từ hội nông dân Bắc Giang (2010) mối hại rừng trồng bạch đàn, keo lai dưới 12 tháng tuổi, tỷ lệ cây chết trung bình 20-30%, có nơi tới 60-80% [17]. Toàn tỉnh Thái Nguyên sau 3 năm thực hiện Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách phát triển rừng sản xuất giai đoạn 2007 - 2015 đã trồng được 36.400 ha rừng keo tai tượng. Được đánh giá là loại cây phù hợp với thổ nhưỡng khí hậu, lại có giá trị kinh tế cao, trồng keo tai tượng đã trở thành phong trào rộng lớn của đồng bào có đất rừng nơi đây.

Được triển khai từ đầu năm 2008, đến nay, cả tỉnh đã trồng được 36.400ha rừng keo tai tượng, tập trung ở các huyện Định Hóa với 2.800ha, Đại Từ 2.900 ha, Phú Lương 2.500ha… Keo tai tượng được Sở NN và PTNT tỉnh Thái Nguyên đánh giá là loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu và đưa vào trồng đại trà trên toàn tỉnh (http://www. Tuy nhiên, các rừng Keo ở đây đã không thể tránh khỏi sự phá hoại của các loài mối. Nhiều khu rừng tỷ lệ nhiễm mối đã lên đến 15- 20%, một số cây Keo mới trồng bị chết khô do mối ăn hết phần hệ rễ. Xuất phát từ thực tế nói trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:“Khảo nghiệm một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối hại rừng trồng keo thuộc xã Yên Lạc, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên”.

Mục đích nghiên cứu Thông qua việc đánh giá mức độ mối gây hại và thử nghiệm một số loại thuốc hóa học, vật liệu làm mồi nhử mối ở rừng trồng keo xã Yên Lạc, huyện n 3 Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên nhằm giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất, chất lượng tốt đáp ứng mục tiêu kinh doanh của con người.3 Mục tiêu của đề tài - Đánh giá mức độ gây hại của mối ở rừng keo tại khu vực nghiên cứu. - Đánh giá được hiệu quả của một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối. - Đề xuất được một số biện pháp phòng, trừ mối hại keo thuộc Xã Yên Lạc, Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, củng cố thêm những kiến thức kỹ năng đã được trang bị đồng thời có cơ hội vận dụng chúng vào thực tế. - Nắm vững được các phương pháp điều tra mối hại ở rừng trồng.2 Ý nghĩa trong thực tiễn và sản xuất - Nắm vững cách sử dụng một số loại thuốc hóa học và vật liệu làm mồi nhử mối ở rừng trồng.

- Học tập, hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kĩ thuật được áp dụng tại địa phương. - Rèn luyện kĩ năng làm việc, kĩ năng tiếp xúc với người dân và kĩ năng nghiên cứu đề tài khoa học. - Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho địa phương trong quá trình phòng trừ mối hại rừng trồng. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Côn trùng là lớp động vật phong phú nhất trong giới động vật, nếu so sánh thì các loài côn trùng đã chiếm tới hơn một phần ba tổng số loài sinh vật trên hành tinh.

Tuy nhiên loài côn trùng chúng ta chưa biết hãy còn nhiều. Trong số những tài liệu nghiên cứu về động vật học hằng năm trên thế giới thì tài liệu về côn trùng học đã chiếm hơn một nửa (Chu Thị Thơm và cs, 2006) [10]. Sinh thái học côn trùng là môn khoa học nghien cứu đặc tính sinh học, sinh thái học của các loại côn trùng nhằm nắm được đặc điểm hình thái, tập tính sống của mỗi loài côn trùng. Trên cơ sở đó ứng dụng thực tiễn vào sản xuất, trồng rừng phát huy được những lợi ích và hạn chế được những tác hại của các loại côn trùng, đồng thời nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trừ hợp lý đối với từng loại côn trùng có hại như: Biện pháp sinh học, biện pháp cơ giới vật lý, biện pháp phòng trừ tổng hợp…nhằm ngăn chặn những thiệt hại do côn trùng gây ra ( Phạm Bình Quyền, 2006) [9].

Mối (Isoptera) thuộc nhóm côn trùng xã hội, có sự phân hóa cao về hình thái và chức năng.Trong mỗi tổ mối, tùy theo từng loài, có từ vài trăm con đến vài chục triệu con, bao gồm loại mối sinh sản (Mối Chúa, Mối Vua và mối giống), loại mối không sinh sản (Mối lính, Mối thợ). Là loại côn trùng ưa nhiệt, chỉ xuất hiện ở các vùng nhiệt đới cho nên Việt Nam hoàn toàn nằm trong vùng phân bố của mối (Lê Văn Triển và cs,1998) [11]. Trong Lâm nghiệp, mối là mắt xích quan trọng trong việc chuyển hóa tàn dư thực vật, làm tăng độ mùn cho đất, đồng thời cũng là thức ăn cho nhiều loài động vật khác sống trong rừng. Bên cạnh mặt tích cực đó mối là dịch hại lớn đối với rừng trồng đặc biệt là đối với cây con.

Mối thường hại nặng cây con trong mùa khô, mối tập trung hại ở những nơi có độ ẩm đất 50-60%, có nhiều sản phẩm thực vật bán hoai mục như thân, lá cây khô, rễ cây mục nát… (là thức ăn ưa thích của mối) vì thế những nơi có rừng gỗ già không khai thác, rừng bị đốt nương làm rẫy là điều kiện thuận lợi cho mối tập trung với mật độ cao. n 5 Ở rừng cây mới trồng dưới 1 tháng tuổi, mối cắn gốc thân và rễ. Ở rừng cây lớn, mối cắn rễ và vỏ thân tạo những đường hầm xung quanh thân làm cây héo, chết. Mối thường gây hại trên rừng mới trồng thay thế rừng nghèo kiệt.

Mối chủ yếu gây hại trên rừng trồng bằng cây con gieo ở vườn ươm. Chúng ít gây hại trên rừng trồng tái sinh hạt. Tỷ lệ gây hại trung bình khoảng 20-30%, có nơi lên đến 70%. Trong vườn ươm, Mối chủ yếu tấn công hạt hoặc hom giống, làm ảnh hưởng không nhỏ tới sinh trường của cây con, giảm chất lượng của cây giống.Theo tài liệu của tổ chức UNEP/FAO mối hại rừng trồng bạch đàn và Keo ở Canada, Nam Mỹ, Australian, Đài Loan, Philippines… với tỷ lệ mối hại cây non khoảng 34- 50%, có nơi tới 100% [21].

Qua kiểm tra thực tế tại xã Krong Nô, Daklak có 568 cây chết/2600 cây, chiếm tỷ lệ 22% (Báo DakLak điện tử ngày 4/11/2009) [16]. Trong một nghiên cứu mới đây, Tiến sĩ Scotter Terner, Đại học Pullic Syracuse, New York đã đưa ra giả thuyết cho rằng trong quá trình ăn, cơ thể của loài Mối chuyển đổi thức ăn được hấp thụ thành Cacbonic và khí mêtan. Đây là hai loại khí chính gây ra hiệu ứng nhà kính ngày nay. Những nghiên cứu trên thế giới 2.

Tình hình nghiên cứu khu hệ, đặc điểm sinh học, sinh thái học của mối.Tình hình nghiên cứu khu hệ mối Công trình nghiên cứu của Hagen (1858) được coi là công trình đầu tiên có tính hệ thống học về Mối trên thế giới (dẫn theo Nguyễn Đức Khảm (1976) [3]. Kể từ đó các công trình nghiên cứu về các loài Mối bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Wasmann (1893) đã phân loại và tìm hiểu sinh học cá thể của các loại Demani, Termes azarelli, Termes feaea và Termes xennotera ở India và Ceylon trong khu hệ mối Đông Phương. Theo tài liệu của Emerson (1952) trên thế giới đã phát hiện được 1855 loài mối trong đó 1762 loài mối hiện nay đang tồn tại và ước có 93 loài hóa thạch.

Giai đoạn nửa sau thế kỉ XX đến nay, các nghiên cứu về mối phát triển mạnh mẽ dựa trên công trình của Emerson.