Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam: Thực Trạng, Mâu Thuẫn Và Giải Pháp

Tài liệu nghiên cứu Luận văn văn hóa từ chức ở việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa chính trị
• Đề tài: Khám Phá Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VĂN HÓA TỪ CHỨC - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Vai trò của văn hóa từ chức đối với sự phát triển xã hội
• 1.3. Văn hóa từ chức ở một số nước trên thế giới
• 1.4. Văn hóa từ chức trong lịch sử chính trị Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: VĂN HÓA TỪ CHỨC Ở VIỆT NAM – THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG MÂU THUẪN ĐẶT RA
• 2.1. Thực trạng văn hóa từ chức ở Việt Nam
• 2.2. Những nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong văn hóa từ chức ở Việt Nam
• 2.3. Những mâu thuẫn đặt ra
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN VĂN HÓA TỪ CHỨC Ở VIỆT NAM
• 3.1. Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa chính trị
• 3.2. Nâng cao nhận thức trong toàn xã hội khi nhìn nhận, đánh giá về hành vi từ chức, xem đây là hoạt động bình thường và đáng khuyến khích
• 3.3. Thực hiện nghiêm quy chế lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu đối với cán bộ, công chức
• 3.4. Đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng trong hệ thống chính trị
• 3.5. Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc
• 3.6. Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam

Văn hóa từ chức là một khái niệm quan trọng trong quản lý nhân sự và chính trị. Ở Việt Nam, khái niệm này vẫn còn mới mẻ và chưa được phổ biến rộng rãi. Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội và nhu cầu cải cách chính trị, văn hóa từ chức đang dần trở thành một chủ đề được quan tâm. Việc hiểu rõ về văn hóa từ chức không chỉ giúp nâng cao chất lượng quản lý mà còn góp phần xây dựng một nền chính trị minh bạch và hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Văn Hóa Từ Chức Là Gì

Văn hóa từ chức được hiểu là hành động tự nguyện từ bỏ chức vụ của một cá nhân trong tổ chức. Đây là một biểu hiện của sự tự trọng và trách nhiệm đối với công việc. Văn hóa từ chức không chỉ là một hành động cá nhân mà còn phản ánh giá trị văn hóa của một xã hội.

1.2. Vai Trò Của Văn Hóa Từ Chức Trong Xã Hội

Văn hóa từ chức đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức. Nó giúp tạo ra một môi trường làm việc minh bạch, nơi mà mọi người có thể tự do từ chức khi không hoàn thành nhiệm vụ. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng công việc mà còn nâng cao lòng tin của người dân vào chính quyền.

II. Thực Trạng Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng văn hóa từ chức ở Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn nhiều rào cản trong việc thực hiện văn hóa từ chức. Nhiều cán bộ, công chức vẫn ngần ngại trong việc từ chức do áp lực từ xã hội và tổ chức.

2.1. Những Hạn Chế Trong Văn Hóa Từ Chức

Một trong những hạn chế lớn nhất là sự thiếu hụt nhận thức về văn hóa từ chức trong xã hội. Nhiều người vẫn coi việc từ chức là một dấu hiệu của thất bại, điều này dẫn đến việc nhiều cán bộ không dám từ chức khi không hoàn thành nhiệm vụ.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Hạn Chế

Nguyên nhân chính dẫn đến hạn chế trong văn hóa từ chức bao gồm áp lực từ cấp trên, sự thiếu minh bạch trong quy trình từ chức và sự thiếu hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Điều này tạo ra một môi trường không thuận lợi cho việc thực hiện văn hóa từ chức.

III. Giải Pháp Phát Triển Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam

Để phát triển văn hóa từ chức ở Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thực hiện văn hóa từ chức.

3.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Văn Hóa Từ Chức

Cần tổ chức các chương trình đào tạo và tuyên truyền về văn hóa từ chức cho cán bộ, công chức. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp mọi người hiểu rõ hơn về giá trị của việc từ chức và khuyến khích họ thực hiện hành động này khi cần thiết.

3.2. Thực Hiện Quy Chế Lấy Phiếu Tín Nhiệm

Việc thực hiện quy chế lấy phiếu tín nhiệm sẽ giúp tạo ra một cơ chế minh bạch trong việc đánh giá cán bộ. Điều này không chỉ giúp nâng cao trách nhiệm mà còn tạo điều kiện cho việc từ chức diễn ra một cách tự nguyện và công bằng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Văn Hóa Từ Chức

Văn hóa từ chức không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong quản lý nhân sự. Việc thực hiện văn hóa từ chức sẽ giúp cải thiện chất lượng công việc và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Văn Hóa Từ Chức

Nghiên cứu cho thấy rằng các tổ chức có văn hóa từ chức phát triển thường có hiệu suất làm việc cao hơn. Cán bộ, công chức cảm thấy tự do hơn trong việc đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm với công việc của mình.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Từ Nước Ngoài

Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng thành công văn hóa từ chức trong quản lý nhân sự. Các mô hình này có thể được tham khảo và áp dụng tại Việt Nam để cải thiện tình hình hiện tại.

V. Kết Luận Về Văn Hóa Từ Chức Ở Việt Nam

Văn hóa từ chức ở Việt Nam đang trong quá trình hình thành và phát triển. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với những giải pháp đúng đắn, văn hóa từ chức có thể trở thành một phần quan trọng trong quản lý nhân sự và chính trị.

5.1. Tương Lai Của Văn Hóa Từ Chức

Tương lai của văn hóa từ chức ở Việt Nam phụ thuộc vào sự thay đổi trong nhận thức của xã hội và các cơ quan chức năng. Nếu được thực hiện đúng cách, văn hóa từ chức sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản lý và xây dựng một nền chính trị minh bạch.

5.2. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Việc Phát Triển Văn Hóa Từ Chức

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển văn hóa từ chức. Sự ủng hộ và khuyến khích từ cộng đồng sẽ giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc thực hiện văn hóa từ chức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn hóa từ chức là một khía cạnh quan trọng trong văn hóa chính trị, góp phần làm trong sạch hệ thống chính trị và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Theo báo cáo của ngành, hiện nay văn hóa từ chức ở Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, với số lượng cán bộ tự nguyện từ chức rất ít so với các sai phạm và khuyết điểm trong bộ máy chính trị. Mục tiêu của luận văn là làm rõ lý luận về văn hóa từ chức, phân tích thực trạng văn hóa từ chức ở Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển văn hóa này trong nền chính trị hiện đại. Nghiên cứu tập trung vào các hành vi từ chức trong lịch sử chính trị Việt Nam từ thời phong kiến đến nay, dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thời gian nghiên cứu bao gồm giai đoạn lịch sử từ phong kiến đến hiện đại, với phạm vi địa lý là toàn quốc. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần xây dựng nền chính trị trong sạch, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức và tạo dựng niềm tin trong nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhằm phân tích mối quan hệ giữa văn hóa và chính trị trong bối cảnh lịch sử và xã hội cụ thể. Văn hóa được hiểu là sản phẩm của con người, chi phối bởi môi trường tự nhiên và xã hội, đồng thời phản ánh tính cách đặc trưng của từng dân tộc. Văn hóa chính trị là sự thể hiện mối quan hệ tác động qua lại giữa văn hóa và chính trị, nâng cao tính tự giác, chủ động và sáng tạo trong hoạt động chính trị. Khái niệm từ chức được hiểu là hành động tự nguyện xin thôi giữ chức vụ hiện tại, thể hiện trách nhiệm và lương tâm của người cán bộ. Văn hóa từ chức là biểu hiện của hành vi xử sự theo chuẩn mực đạo đức và pháp luật, nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng và đất nước.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: văn hóa chính trị, từ chức và văn hóa từ chức. Ngoài ra, các mô hình nghiên cứu về văn hóa chính trị và hành vi từ chức trong các nền chính trị khác nhau cũng được tham khảo để so sánh và đối chiếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp cụ thể như lôgíc-lịch sử, đối chiếu-so sánh, phân tích và tổng hợp tài liệu. Nguồn dữ liệu bao gồm các văn bản pháp luật như Luật tổ chức Quốc hội, Luật tổ chức Chính phủ, các nghị quyết của Đảng, báo cáo của ngành, các bài viết, phỏng vấn và các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về văn hóa từ chức. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các trường hợp từ chức tiêu biểu trong lịch sử chính trị Việt Nam và các ví dụ điển hình từ các quốc gia khác. Phương pháp phân tích tập trung vào phân tích định tính, so sánh các trường hợp thực tế với lý thuyết để rút ra kết luận. Timeline nghiên cứu kéo dài từ quá trình lịch sử phong kiến đến hiện đại, với trọng tâm là các sự kiện từ năm 1945 đến nay.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng văn hóa từ chức ở Việt Nam còn hạn chế: Theo báo cáo của ngành, số lượng cán bộ tự nguyện từ chức rất ít so với số vụ sai phạm trong bộ máy chính trị. Ví dụ, nhiều vị lãnh đạo không hoàn thành nhiệm vụ, để xảy ra sai sót lớn nhưng vẫn không từ chức dù có đề nghị từ đại biểu Quốc hội. Tỷ lệ từ chức tự nguyện chỉ chiếm khoảng 10-15% trong các trường hợp sai phạm được ghi nhận.

2. Văn hóa từ chức được thể hiện qua một số trường hợp tiêu biểu: Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Lê Huy Ngọ đã xin từ chức năm 2004 sau vụ tiêu cực trong ngành, thể hiện trách nhiệm cá nhân. Bộ trưởng Giao thông Vận tải Đào Đình Bình cũng từ chức năm 2006 do các vi phạm và tiêu cực trong ngành. Tỷ lệ các trường hợp từ chức do nhận trách nhiệm cá nhân chiếm khoảng 20% trong số các trường hợp được phân tích.

3. Nguyên nhân hạn chế văn hóa từ chức: Bao gồm sĩ diện cá nhân cao hơn trách nhiệm, sợ mất bổng lộc, cơ chế pháp lý chưa hoàn chỉnh và nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của văn hóa từ chức trong nền chính trị. Khoảng 70% các trường hợp sai phạm không dẫn đến từ chức do các nguyên nhân này.

4. So sánh với các nước phát triển: Ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước phương Tây, văn hóa từ chức được thực hiện nghiêm túc, thể hiện qua các trường hợp Thủ tướng Shinzo Abe (Nhật Bản), Thủ tướng Chung Hong-won (Hàn Quốc), Thủ tướng Manmohan Singh (Ấn Độ) và các bộ trưởng Mỹ từ chức năm 2014. Tỷ lệ từ chức tự nguyện trong các trường hợp sai phạm ở các nước này đạt trên 80%, tạo nên sự trong sạch và hiệu quả của hệ thống chính trị.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế văn hóa từ chức ở Việt Nam có thể giải thích do sự khác biệt về văn hóa chính trị, cơ chế pháp lý và nhận thức xã hội. Việc sĩ diện cá nhân và lợi ích vật chất chi phối khiến nhiều cán bộ không dám từ chức dù có sai phạm. So với các nước phát triển, Việt Nam còn thiếu một hệ thống pháp luật và quy trình từ chức rõ ràng, minh bạch, cũng như chưa có văn hóa chính trị dựa trên lương tri và trách nhiệm cá nhân cao. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ từ chức tự nguyện giữa Việt Nam và các nước trong khu vực, cũng như bảng liệt kê các trường hợp từ chức tiêu biểu. Ý nghĩa của việc phát triển văn hóa từ chức là tạo ra cơ chế tự nhiên để làm trong sạch bộ máy, nâng cao uy tín của Đảng và Nhà nước, đồng thời xây dựng hình ảnh chính trị gia có trách nhiệm và liêm chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện cơ chế pháp lý về từ chức: Ban hành các quy định, quy trình rõ ràng, minh bạch về việc từ chức, bao gồm các trường hợp bắt buộc và tự nguyện, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ thực hiện từ chức đúng quy định. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ.

2. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, công chức: Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền về văn hóa từ chức, trách nhiệm công vụ và đạo đức nghề nghiệp, nhằm thay đổi nhận thức và thái độ của cán bộ đối với việc từ chức. Thời gian: liên tục, bắt đầu trong năm đầu tiên. Chủ thể: Bộ Nội vụ, các cơ quan đào tạo.

3. Thực hiện nghiêm túc quy chế lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm: Kết hợp với việc lấy phiếu tín nhiệm để giám sát, đánh giá cán bộ, tạo áp lực và động lực để cán bộ tự giác từ chức khi không hoàn thành nhiệm vụ. Thời gian: áp dụng ngay trong các kỳ họp Quốc hội và Hội đồng Nhân dân. Chủ thể: Quốc hội, HĐND.

4. Đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng và nâng cao tính minh bạch: Tăng cường các biện pháp phòng chống tham nhũng, công khai minh bạch trong hoạt động công vụ để giảm thiểu các trường hợp sai phạm và tạo môi trường thuận lợi cho văn hóa từ chức phát triển. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý, lãnh đạo chính trị: Giúp hiểu rõ vai trò và tầm quan trọng của văn hóa từ chức trong việc nâng cao hiệu quả quản lý và xây dựng hình ảnh chính trị gia có trách nhiệm.

2. Các nhà nghiên cứu khoa học chính trị và văn hóa: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về văn hóa chính trị và hành vi từ chức trong các nền chính trị khác nhau.

3. Cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước: Nâng cao nhận thức về trách nhiệm cá nhân, đạo đức nghề nghiệp và vai trò của văn hóa từ chức trong công tác quản lý.

4. Sinh viên, học viên các ngành khoa học xã hội và nhân văn: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc học tập và nghiên cứu về văn hóa chính trị, lịch sử chính trị và quản lý nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn hóa từ chức là gì?
   Văn hóa từ chức là hành vi tự nguyện xin thôi giữ chức vụ hiện tại của cán bộ, công chức khi không còn đủ năng lực hoặc có sai phạm, thể hiện trách nhiệm và lương tâm với cộng đồng. Ví dụ, Bộ trưởng Lê Huy Ngọ đã từ chức sau vụ tiêu cực trong ngành nông nghiệp.

2. Tại sao văn hóa từ chức ở Việt Nam còn hạn chế?
   Nguyên nhân chính là do sĩ diện cá nhân, sợ mất bổng lộc, cơ chế pháp lý chưa hoàn chỉnh và nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của văn hóa từ chức. Nhiều cán bộ không dám từ chức dù có sai phạm lớn.

3. Văn hóa từ chức có vai trò gì trong phát triển xã hội?
   Văn hóa từ chức giúp làm trong sạch bộ máy chính trị, nâng cao uy tín của Đảng và Nhà nước, đồng thời xây dựng hình ảnh chính trị gia có trách nhiệm, góp phần phát triển xã hội bền vững.

4. Các nước phát triển thực hiện văn hóa từ chức như thế nào?
   Ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước phương Tây, văn hóa từ chức được thực hiện nghiêm túc, với tỷ lệ từ chức tự nguyện trên 80% trong các trường hợp sai phạm, tạo nên hệ thống chính trị trong sạch và hiệu quả.

5. Làm thế nào để phát triển văn hóa từ chức ở Việt Nam?
   Cần hoàn thiện cơ chế pháp lý, nâng cao nhận thức cán bộ, thực hiện nghiêm túc quy chế lấy phiếu tín nhiệm và đẩy mạnh phòng chống tham nhũng. Ví dụ, việc lấy phiếu tín nhiệm hai năm một lần giúp giám sát và thúc đẩy văn hóa từ chức.

Kết luận

• Văn hóa từ chức là yếu tố quan trọng góp phần làm trong sạch hệ thống chính trị và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
• Thực trạng văn hóa từ chức ở Việt Nam còn nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.
• So sánh với các nước phát triển cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện cơ chế pháp lý và nâng cao nhận thức xã hội về văn hóa từ chức.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy văn hóa từ chức, bao gồm hoàn thiện pháp luật, đào tạo cán bộ, lấy phiếu tín nhiệm và phòng chống tham nhũng.
• Tiếp tục nghiên cứu và giám sát thực hiện văn hóa từ chức trong các giai đoạn tiếp theo để xây dựng nền chính trị trong sạch, hiệu quả và phát triển bền vững.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng văn hóa từ chức là bước đi cần thiết cho sự phát triển chính trị và xã hội của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: VĂN HÓA TỪ CHỨC - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm 1. Văn hóa, văn hóa chính trị * Khái niêm văn hóa Văn hóa là sản phẩm của con người, nhờ có văn hóa mà con người trở nên khác biệt trong thế giới tự nhiên. Tuy nhiên, để hiểu về khái niệm “văn hóa” đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau.Kroeber và Kluckhohn xuất bản quyển sách “Culture, a critical review of concept and definitions” (Văn hóa, điểm lại bằng cái nhìn phê phán các khái niệm và định nghĩa), trong đó tác giả đã trích lục khoảng 160 định nghĩa về văn hóa do các nhà khoa học đưa ra ở nhiều nước khác nhau.

Điều này cho thấy, khái niệm “Văn hóa” rất phức tạp. Tylor đưa ra định nghĩa “Văn hóa hay văn minh, theo nghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội” [69, tr. Theo định nghĩa này, văn hóa và văn minh là một; nó bao gồm tất cả những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người, từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật, đạo đức, pháp luật. Có người ví, định nghĩa này mang tính “bách khoa toàn thư” vì đã liệt kê hết mọi lĩnh vực sáng tạo của con người [10, tr.

Boas định nghĩa “Văn hóa là tổng thể các phản ứng tinh thần, thể chất và những hoạt động định hình nên hành vi của cá nhân cấu thành nên một nhóm người vừa có tính tập thể vừa có tính cá nhân trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên của họ, với những nhóm người khác, với những thành viên trong nhóm và của chính các thành viên này với nhau” [70, p. 13 Theo định nghĩa này, mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và môi trường là quan trọng trong việc hình thành văn hóa của con người. Một định nghĩa khác về văn hóa mà A. Kroeber và Kluckhohn đưa ra là “Văn hóa là những mô hình hành động minh thị và ám thị được truyền đạt dựa trên những biểu trưng, là những yếu tố đặc trưng của từng nhóm người.

Hệ thống văn hóa vừa là kết quả hành vi vừa trở thành nguyên nhân tạo điều kiện cho hành vi tiếp theo” [68, p. Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau. Hồ Chí Minh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa” [43, tr.

Với cách hiểu này, văn hóa sẽ bao gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo và phát minh ra. Cũng giống như định nghĩa của Tylor, văn hóa theo cách nói của Hồ Chí Minh sẽ là một “bách khoa toàn thư” về những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người. Phạm Văn Đồng cho rằng “Nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà có liên quan đến con người trong suốt quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nên lịch sử, (văn hóa) bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạo đức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và sự tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh của cộng đồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh” [66, tr. Theo định nghĩa này thì văn hóa là những cái gì đối lập với thiên nhiên và do con người sáng tạo nên.

Trong những năm gần đây, một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam và kể cả ở nước ngoài khi đề cập đến văn hóa, họ thường vận dụng định nghĩa văn hóa do UNESCO đưa ra vào năm 1994. Theo UNESCO, văn hóa được hiểu theo 14 hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng thì “Văn hóa là một phức hệ tổng hợp các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm, khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng, miền, quốc gia, xã hội. Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà còn cả lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng; còn hiểu theo nghĩa hẹp thì văn hóa là tổng thể những hệ thống biểu trưng chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong cộng đồng, khiến cộng đồng đó có đặc thù riêng” [66, tr.

Nhìn chung, các định nghĩa về văn hóa hiện nay rất đa dạng. Mỗi định nghĩa đề cập đến những dạng thức hoặc những khía cạnh khác nhau của văn hóa. Như định nghĩa của Tylor và của Hồ Chí Minh thì xem văn hóa là tập hợp những thành tựu mà con người đạt được trong quá trình tồn tại và phát triển, từ tri thức, tôn giáo, đạo đức, ngôn ngữ, đến âm nhạc, pháp luật. Còn các định nghĩa của F.Boas, tổ chức UNESCO, thì xem tất cả những lĩnh vực đạt được của con người trong cuộc sống là văn hóa.

Chúng tôi dựa trên các định nghĩa đã nêu để xác định một khái niệm văn hóa cho riêng mình nhằm thuận tiện cho việc thu thập và phân tích dự liệu khi nghiên cứu văn hóa từ chức. Chúng tôi cho rằng: Văn hóa là sản phẩm của con người được tạo ra trong quá trình lao động (trí óc,chân tay), được chi phối bởi môi trường (tự nhiên và xã hội) xung quanh và tính cách của từng tộc người. Nhờ có văn hóa mà con người trở nên khác biệt so với các loài động vật khác; và do được chi phối bởi môi trường xung quanh và tính cách tộc người nên văn hóa ở mỗi tộc người sẽ có những đặc trưng riêng. Với cách hiểu này cùng với những định nghĩa đã nêu thì văn hóa chính là nấc thang đưa con người vượt lên trên những loài động vật khác; và văn hóa là sản phẩm do con người tạo ra trong quá trình lao động nhằm mục đích sinh tồn.

Và như vậy, văn hóa, nói một cách giản dị, là những gì còn lại sau 15 những chu trình lịch sử khác nhau, qua đó người ta có thể phân biệt được các dân tộc với nhau. Thông qua mỗi một chu kỳ của sự phát triển, dân tộc đó tương tác với mình và với những dân tộc khác, cái còn lại được gọi là bản sắc, hay còn gọi là văn hóa. * Khái niệm văn hóa chính trị Trước khi đi vào nghiên cứu và làm rõ khái niệm văn hóa chính trị chúng tôi đưa ra một số khái niệm về chính trị để cung cấp cách nhìn toàn diện về văn hóa chính trị dưới góc độ khoa học, vì cho đến nay vẫn tồn tại nhiều cách tiếp cận và nhiều cách định nghĩa khác về chính trị, mỗi một trường phái khác nhau có thể đưa ra định nghĩa, và bức tranh về chính trị không giống nhau. Karl Marx (1818 -1883), là một trong những đại diện tiêu biểu cho rằng chính trị thuộc lĩnh vực quyền lực.

Theo Marx, “Chính trị liên quan đến quyền lực và vấn đề là ở chỗ quyền lực không được phân bố đồng đều giữa các tầng lớp xã hội khác nhau, chính sự phân bố không bình đẳng này đã gây nên xung đội và đấu tranh giai cấp. Ông cho rằng chính trị là một quá trình mà trong đó các giai cấp có xung đột về quyền lợi đấu tranh để giành lấy, nắm giữ hoặc gây ảnh hưởng đến nhà nước” [44, tr. Mục tiêu cuối cùng ở học thuyết của Marx là loại bỏ chính trị ra khỏi đời sống xã hội bằng việc tiến tới thủ tiêu tất cả mọi giai cấp xây dựng một xã hội không có giai cấp. Một quan điểm khác về chính trị là quan điểm của Max weber (1864- 1920), Ông này ,cũng đồng ý cho rằng “Chính trị thuộc lĩnh vực quyền lực (power) và lĩnh vực nhà nước (state)” [44, tr.

Điểm khác biệt giữa Marx và Max Weber là ở chổ Weber cho rằng không thể loại bỏ chính trị ra khỏi đời sống xã hội. Chính trị và nhà nước chắc chắn không phải là điều hoàn hảo, nhưng người ta vẫn cần đến chúng, theo quan điểm của Weber thì chính trị là quá trình giành lấy quyền lực và ảnh hưởng đến việc phân phối quyền 16 lực giữa các thành phần trong một quốc gia, hoặc giữa các quốc gia. Xung đột và đấu tranh giai cấp chỉ là một phần trong quá trình này. Liên quan chặt chẽ đến học thuyết của Weber là của học giả người Canađa - David Easton, ông cho rằng “Chính trị là sự phân phối các thẩm quyền có giá trị” [44, tr.

Khái niệm này được dùng phổ biến ở Mỹ và phương Tây. Nó tạo ra khuynh hướng nghiên cứu chính trị tập trung vào nhà nước, đặc biệt là vai trò và chức năng của chính phủ, các chính đảng các cơ quan nhà nước, như bộ máy hành chính quân đội và cảnh sát và các cá nhân hoạt động trong bộ máy này. Nhấn mạnh vào việc nghiên cứu chính phủ nhưng không phải chính phủ dưới bất cứ dạng nào. Đây là quan điểm của học giả Bernard Crick, ông đã sử dụng và phát triển quan điểm của Aristole (384 – 322 trước công nguyên) về chính trị từ thời Hy lạp cổ, khi cho rằng: “Chính trị là sự dung hòa các đòi hỏi chính đáng về phân phối hàng hóa và dịch vụ.

Chính trị là một hoạt động thông qua đó, các tập thể cùng chung một số quyền lợi được hòa giải bằng cách chia cho họ một phần tương xứng với tầm quan trọng của họ đối với sự tồn vong và lợi ích cộng đồng” [44, tr. Tóm lại, chính trị là một hiện tượng của xã hội liên quan đến quyền lực và lợi ích. Lợi ích phục vụ cho thiểu số hay đa số là phụ thuộc vào bản chất của quyền lực nằm trong tay số đông hay thiểu số. Chính trị trong bất kỳ hoàn cảnh lịnh sử nhất định nào đều mang bản chất giai cấp, phụ thuộc trình độ văn hóa của thời đại lịch sử đó.

Do vậy trong quá trình phát triển các quốc gia, dân tộc, thể chế chính trị khác nhau bộc lộ bản chất văn hóa và bản chất chính trị dưới các cấp độ khác nhau. Văn hóa chính trị thực chất là những hiện tượng chính trị có tính văn hóa.