Khái Luận Về Triết Học: Các Khái Niệm và Chức Năng

Triết học là một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về bản chất của con người và thế giới xung quanh. 52 trang · Trường ĐH Kinh tế TP.HCM.

• Người hướng dẫn: TS. Bùi Văn Mưa
• Trường học: Trường ĐH Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Khái Luận Về Triết Học: Những Khái Niệm Cơ Bản
• Loại tài liệu: Bài giảng
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LUẬN VỀ TRIẾT HỌC
• 1.1. KHAI QUÁT VỀ TRIẾT HỌC, CÁC TRÀO LƯU, CHỨC NĂNG CỦA TRIẾT HỌC
• 1.1.1. Khái quát về triết học
• 1.1.2. Khái quát về các trào lưu, khuynh hướng cơ bản của triết học
• 1.1.3. Khái quát một số chức năng cơ bản của triết học
• 1.2. KHAI QUÁT VỀ SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRONG LỊCH SỬ
• 1.2.1. Những yếu tố chi phối sự hình thành, phát triển tư tưởng triết học trong lịch sử
• 1.2.2. Khái quát về triết học phương Đông
• 1.2.2.1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại
• 1.2.2.2. Triết học Ấn Độ
• 1.2.2.3. Triết học Trung Hoa
• 1.2.2.4. Tư tưởng triết học Việt Nam thời phong kiến
• 1.2.3. Khái quát về triết học phương Tây
• 2. CHƯƠNG 2: BẢN THỂ LUẬN
• 3. CHƯƠNG 3: PHÉP BIỆN CHỨNG
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN THỨC LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI
• 6. CHƯƠNG 6: TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ
• 7. CHƯƠNG 7: Ý THỨC XÃ HỘI
• 8. CHƯƠNG 8: TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Triết Học Khái Niệm Cơ Bản

Triết học là một lĩnh vực nghiên cứu sâu sắc về bản chất của con người và thế giới xung quanh. Nó không chỉ đơn thuần là một môn học mà còn là một phương pháp tư duy giúp con người hiểu rõ hơn về cuộc sống. Theo định nghĩa, triết học là môn học giúp con người nâng cao và sử dụng trí tuệ một cách hiệu quả để hiểu thấu bản chất của vạn vật và hành động đúng đắn trong thế giới. Triết học có vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy và nhận thức của con người.

1.1. Triết Học Là Gì Định Nghĩa Và Ý Nghĩa

Triết học được hiểu là một hệ thống tri thức lý luận chung nhất về con người và thế giới. Nó giúp con người nhận thức rõ hơn về vị trí, vai trò của mình trong cuộc sống. Triết học không chỉ là lý thuyết mà còn là thực tiễn, giúp con người có cái nhìn sâu sắc hơn về bản chất của sự vật.

1.2. Các Khái Niệm Cơ Bản Trong Triết Học

Các khái niệm cơ bản trong triết học bao gồm bản thể, ý thức, và mối quan hệ giữa vật chất và tinh thần. Những khái niệm này giúp con người hiểu rõ hơn về bản chất của sự tồn tại và vai trò của con người trong thế giới.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Triết Học Hiện Đại

Triết học hiện đại đối mặt với nhiều thách thức từ sự phát triển của khoa học và công nghệ. Những vấn đề như bản chất của ý thức, mối quan hệ giữa con người và máy móc, và các vấn đề đạo đức trong công nghệ đang trở thành tâm điểm của nhiều cuộc tranh luận. Triết học hiện đại không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn phải tìm ra giải pháp cho những vấn đề thực tiễn mà xã hội đang gặp phải.

2.1. Những Thách Thức Đạo Đức Trong Khoa Học

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã đặt ra nhiều câu hỏi về đạo đức. Các vấn đề như quyền riêng tư, trí tuệ nhân tạo và sinh học đều cần được xem xét từ góc độ triết học để đảm bảo rằng sự phát triển không đi ngược lại với giá trị nhân văn.

2.2. Mối Quan Hệ Giữa Triết Học Và Khoa Học

Triết học và khoa học có mối quan hệ chặt chẽ. Triết học cung cấp nền tảng lý luận cho khoa học, trong khi khoa học cung cấp dữ liệu và thông tin cho triết học. Sự tương tác này giúp cả hai lĩnh vực phát triển và hoàn thiện hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Trong Triết Học

Phương pháp nghiên cứu trong triết học rất đa dạng, từ phân tích logic đến biện chứng. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề triết học. Nguyên lý triết học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghiên cứu và phát triển tư duy.

3.1. Phương Pháp Biện Chứng Trong Triết Học

Phương pháp biện chứng là một trong những phương pháp quan trọng trong triết học, giúp con người hiểu rõ hơn về sự phát triển và biến đổi của sự vật. Nó nhấn mạnh mối quan hệ giữa các yếu tố và sự tương tác của chúng trong quá trình phát triển.

3.2. Phân Tích Logic Cách Tiếp Cận Triết Học

Phân tích logic là phương pháp giúp làm rõ các khái niệm và lập luận trong triết học. Nó giúp con người nhận diện và phân tích các lập luận một cách chính xác, từ đó đưa ra những kết luận hợp lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Triết Học Trong Cuộc Sống

Triết học không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, chính trị và xã hội. Việc áp dụng các nguyên lý triết học vào thực tiễn giúp con người có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống và đưa ra những quyết định đúng đắn. Triết học và cuộc sống là hai khía cạnh không thể tách rời.

4.1. Triết Học Trong Giáo Dục Hình Thành Tư Duy

Triết học đóng vai trò quan trọng trong giáo dục, giúp hình thành tư duy phản biện và khả năng phân tích cho học sinh. Việc áp dụng triết học vào giáo dục giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

4.2. Ảnh Hưởng Của Triết Học Đến Chính Trị

Triết học có ảnh hưởng sâu sắc đến chính trị, từ việc hình thành các lý thuyết chính trị đến việc định hình các chính sách. Các nguyên lý triết học giúp các nhà lãnh đạo đưa ra quyết định đúng đắn và công bằng.

V. Kết Luận Tương Lai Của Triết Học

Triết học sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi của xã hội. Những vấn đề mới sẽ xuất hiện, và triết học sẽ cần phải tìm ra những cách tiếp cận mới để giải quyết. Tương lai của triết học không chỉ nằm ở lý thuyết mà còn ở khả năng ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày.

5.1. Triết Học Trong Thế Kỷ 21 Những Xu Hướng Mới

Trong thế kỷ 21, triết học sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới từ công nghệ và xã hội. Những xu hướng mới như triết học môi trường và triết học công nghệ sẽ trở thành tâm điểm nghiên cứu.

5.2. Vai Trò Của Triết Học Trong Xã Hội Hiện Đại

Triết học sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tư duy và hành động của con người trong xã hội hiện đại. Nó sẽ giúp con người tìm ra những giá trị cốt lõi và hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Bài giảng Triết học (Trình độ Đào tạo Sau Đại học) do TS. Bùi Văn Mưa (Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM) biên soạn, là tài liệu giảng dạy và học tập dành cho bậc đào tạo cao học và nghiên cứu sinh. Trong chương trình đào tạo sau đại học, học phần đóng vai trò cung cấp cơ sở thế giới quan khoa học và phương pháp luận chung nhất nhằm định hướng cho hoạt động nghiên cứu chuyên sâu và giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc trang bị cho học viên hệ thống tri thức lý luận chung nhất về thế giới, vị trí và vai trò của con người trong thế giới; xác lập thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật; đồng thời nâng cao năng lực tư duy lý luận và khả năng phân tích logic các quy luật vận động của tự nhiên, xã hội và tư duy.

Cấu trúc giáo trình được tổ chức thành 8 chương lớn, triển khai theo logic kết hợp giữa tiến trình lịch sử tư tưởng và hệ thống các bộ phận cấu thành của triết học: từ các vấn đề khái luận lịch sử tư tưởng triết học Đông – Tây đến Bản thể luận, Phép biện chứng, Nhận thức luận và các lĩnh vực Triết học xã hội (Hình thái kinh tế – xã hội, Triết học chính trị, Ý thức xã hội, Triết học về con người).

Điểm đặc thù của giáo trình là sự hệ thống hóa các luồng tư tưởng dưới dạng các bảng phân loại, sơ đồ logic đối chiếu giữa các trường phái (duy vật và duy tâm, biện chứng và siêu hình, khả tri và bất khả tri), kết hợp việc luận giải lịch sử với các vấn đề đương đại như cách mạng khoa học – công nghệ, toàn cầu hóa và công cuộc Đổi mới tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình triển khai toàn diện nội dung học thuật qua 8 chương:

1. Chương 1. Khái luận về triết học: Trình bày khái niệm triết học theo các truyền thống Ấn Độ (Dar'sana), Trung Quốc (Triết), Hy Lạp (Philosophia) và quan niệm Mác – Lênin; nguồn gốc kinh tế – xã hội và nhận thức; đối tượng qua các thời kỳ; vấn đề cơ bản của triết học; hai chức năng thế giới quan và phương pháp luận; khái quát tiến trình lịch sử triết học phương Đông (Ấn Độ, Trung Hoa, Việt Nam thời phong kiến) và phương Tây (Hy Lạp cổ đại, Tây Âu trung đại, Phục hưng – Cận đại, Hiện đại ngoài mácxít, Triết học Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh).
2. Chương 2. Bản thể luận: Nghiên cứu bản chất vật chất và các dạng tồn tại của thế giới.
3. Chương 3. Phép biện chứng: Khảo sát các nguyên lý, quy luật và phạm trù chi phối sự vận động, phát triển của vạn vật.
4. Chương 4. Nhận thức luận: Phân tích nguồn gốc, bản chất, các cấp độ nhận thức và tiêu chuẩn chân lý.
5. Chương 5. Học thuyết hình thái kinh tế – xã hội: Luận giải quy luật vận động của lịch sử loài người thông qua các phương thức sản xuất.
6. Chương 6. Triết học chính trị: Phân tích bản chất quyền lực, nhà nước, giai cấp và các thiết chế chính trị.
7. Chương 7. Ý thức xã hội: Khảo sát cấu trúc, các hình thái ý thức xã hội và tính độc lập tương đối của ý thức xã hội.
8. Chương 8. Triết học về con người: Bản chất con người, mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, vấn đề giải phóng con người.

Tiến trình logic đi từ cơ sở lịch sử – lý luận (Chương 1) đến các nguyên lý bản thể, biện chứng, nhận thức nền tảng (Chương 2, 3, 4), sau đó vận dụng trực tiếp vào phân tích đời sống xã hội, chính trị, tinh thần và con người (Chương 5, 6, 7, 8).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Vấn đề cơ bản của triết học: Khảo sát mối quan hệ giữa vật chất và ý thức (tồn tại – tư duy, tự nhiên – tinh thần, hình – thần, vật – tâm, khí – lý, thiên – địa – nhân) qua hai mặt:
  • Mặt thứ nhất (Bản thể luận): Phân định Chủ nghĩa duy vật (Nhất nguyên luận duy vật, gồm duy vật chất phác, duy vật siêu hình, duy vật biện chứng) và Chủ nghĩa duy tâm (Chủ nghĩa duy tâm khách quan, Chủ nghĩa duy tâm chủ quan), cùng Nhị nguyên luận, Thực chứng luận, Siêu hình học.
  • Mặt thứ hai (Nhận thức luận): Phân định Chủ nghĩa khả tri và Chủ nghĩa bất khả tri.
• Bản tính của thế giới: Đối lập giữa Phép siêu hình (xem xét sự vật cô lập, tách biệt, đứng im) và Phép biện chứng (xem xét sự vật trong mối liên hệ, vận động, chuyển hóa qua 3 hình thức: chất phác, duy tâm, duy vật).
• Hệ thống phân loại trường phái lịch sử:
  • Triết học Ấn Độ: 6 trường phái chính thống (Vêđanta, Vaisêsika, Yôga, Nyaya, Samkhya, Mimamsa) và 3 trường phái không chính thống (Phật giáo, Lôkayatta, Jaina giáo) dựa trên thái độ đối với kinh Vêđa.
  • Triết học Trung Hoa: Hệ thống tư tưởng dựa trên kinh Dịch và 6 trường phái (Âm Dương gia, Danh gia, Nho gia, Pháp gia, Đạo gia, Mặc gia).
  • Triết học Hy Lạp cổ đại: Phái duy vật (Milê, Hêraclít, Đa nguyên, Nguyên tử luận) và phái duy tâm (Pitago, Êlê, Ngụy biện, Duy tâm khách quan, Nhị nguyên Arixtốt).
  • Triết học Tây Âu trung đại: Triết học kinh viện phân hóa thành Chủ nghĩa duy thực, Chủ nghĩa duy danh và Triết học Tôma.
  • Triết học Cận đại & Cổ điển Đức: Chủ nghĩa duy vật kinh nghiệm, Chủ nghĩa duy lý tư biện, Chủ nghĩa duy tâm chủ quan, Triết học khai sáng Pháp thế kỷ 18, Triết học cổ điển Đức.

Kỹ năng phát triển

• Năng lực tư duy lý luận: Rèn luyện phương pháp tư duy trừu tượng và logic; hiện thực hóa luận điểm của Ph. Ăngghen: "Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận" và "Muốn nâng cao trình độ tư duy lý luận không có cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ lịch sử triết học thời trước".
• Kỹ năng phương pháp luận: Vận dụng phương pháp luận biện chứng duy vật để chỉ đạo hoạt động nghiên cứu khoa học chuyên ngành, giải quyết mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn theo quan điểm của C. Mác: "Các nhà triết học trước đây giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới".
• Kỹ năng phân tích học thuật: Khả năng phân loại, đối chiếu các hệ thống phạm trù triết học, nhận diện bản chất ý thức hệ và cơ sở lý luận của các học thuyết xã hội đương đại.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa logic lịch sử và phân tích hệ thống:

• Tiếp cận lịch sử – nhận thức: Mỗi học thuyết triết học được đặt trong bối cảnh điều kiện kinh tế – xã hội và trình độ phát triển của khoa học tự nhiên thời kỳ đó. Ví dụ, sự ra đời của Chủ nghĩa duy vật biện chứng được gắn liền với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, phong trào công nhân thế kỷ 19 và các phát minh khoa học tự nhiên.
• Phương pháp phân tích tình huống và so sánh đối chiếu: Triển khai các bài tập phân tích sự phân hóa tư tưởng, chẳng hạn như cuộc tranh luận giữa Chủ nghĩa duy thực và Chủ nghĩa duy danh ở Tây Âu trung đại, hoặc sự đối lập giữa quan điểm duy vật của phái Lôkayatta và tính duy tâm tôn giáo trong các trường phái Ấn Độ chính thống.
• Vận dụng thực tiễn: Học viên được yêu cầu phân tích các tình huống thực tiễn như: tác động của cuộc Cách mạng Khoa học – Công nghệ hiện đại đối với biến đổi lực lượng sản xuất; nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng, thoái trào của mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu; bài học xây dựng đường lối Đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Phương pháp đánh giá: Đánh giá năng lực của học viên cao học thông qua các bài luận chuyên đề yêu cầu vận dụng các nguyên tắc phương pháp luận triết học (toàn diện, phát triển, lịch sử – cụ thể) vào việc giải quyết đề tài nghiên cứu khoa học thuộc chuyên ngành kinh tế hoặc quản lý.
• Hướng dẫn tự học: Học viên cần nắm vững hệ thống khái niệm theo bảng phân loại, nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, Hồ Chí Minh được trích dẫn trong bài giảng, kết hợp theo dõi các vấn đề kinh tế – xã hội đương đại.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật hệ thống triết học phương Tây ngoài mácxít hiện đại: Giáo trình phân loại rõ ba nhánh triết học lớn đương đại gồm: Trường phái duy khoa học, Trường phái tôn giáo, và Trường phái nhân bản phi duy lý, chỉ ra xu hướng phân hóa và đặc điểm lý luận của các trào lưu này.
• Tích hợp các xu thế thời đại:
  • Cách mạng Khoa học – Công nghệ hiện đại: Phân tích bản chất của cuộc cách mạng là cải biến về chất lực lượng sản xuất trên cơ sở biến khoa học thành lực lượng sản xuất trực tiếp, làm cơ sở xây dựng chiến lược phát triển khoa học – công nghệ.
  • Toàn cầu hóa và kinh tế tri thức: Luận giải toàn cầu hóa dưới góc độ triết học như một quá trình gia tăng các mối liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, đòi hỏi xác lập sách lược hội nhập trong môi trường cạnh tranh hòa bình.
• Làm rõ tính quy luật của tiến trình lịch sử: Trình bày 3 phát minh của C. Mác (Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Học thuyết giá trị thặng dư, Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân), đồng thời phân tích cơ sở triết học của việc đổi mới mô hình chủ nghĩa xã hội.
• Lý giải Tư tưởng Triết học Hồ Chí Minh là Chủ nghĩa duy vật thực tiễn: Khảo sát sự kết hợp giữa truyền thống văn hóa dân tộc, chủ nghĩa yêu nước với triết học Mác – Lênin. Trích dẫn trực tiếp nhận định của Hồ Chí Minh về sự tiếp thu có chọn lọc các học thuyết: Khổng Tử (tu dưỡng đạo đức cá nhân), Giêsu (lòng nhân ái), C. Mác (phương pháp biện chứng), Tôn Dật Tiên (chính sách phù hợp thực tiễn) để hướng tới mục tiêu mưu cầu hạnh phúc cho xã hội.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên sau đại học (Học viên Cao học và Nghiên cứu sinh): Tài liệu học tập bắt buộc cho các chuyên ngành đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ thuộc khối ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Tài chính, Khoa học Xã hội và Nhân văn.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Học viên cần có kiến thức nền tảng về Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học ở bậc đại học, cùng kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới và lịch sử tư tưởng văn hóa.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo: Giảng viên sử dụng làm tài liệu giảng dạy, khung tham chiếu đề cương bài giảng và định hướng cấu trúc đề thi, bài tập đánh giá năng lực lý luận cho bậc sau đại học.
• Tự học và nghiên cứu tham khảo: Dành cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý cần tra cứu hệ thống phạm trù triết học, phương pháp luận nghiên cứu khoa học hoặc nghiên cứu lịch sử tư tưởng phương Đông và phương Tây.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho bậc đào tạo Sau đại học (học viên cao học, nghiên cứu sinh) thuộc các ngành khoa học xã hội, kinh tế và quản lý, cũng như giảng viên, nhà nghiên cứu lý luận.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học?

Người học cần nắm vững tri thức triết học đại cương bậc đại học, các khái niệm cơ bản về logic học, lịch sử xã hội và tiến trình phát triển của khoa học tự nhiên.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với giáo trình triết học bậc đại học?

Giáo trình bậc sau đại học đào sâu tiến trình lịch sử triết học Đông – Tây (với hệ thống trường phái cụ thể), bổ sung các trào lưu triết học phương Tây ngoài mácxít hiện đại, phân tích sâu các chức năng phương pháp luận và gắn kết trực tiếp với các vấn đề toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và thực tiễn Đổi mới tại Việt Nam.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Học viên nên học theo sơ đồ phân loại trường phái, đối chiếu các cặp phạm trù đối lập (duy vật/duy tâm, biện chứng/siêu hình), nghiên cứu trực tiếp các đoạn trích kinh điển và vận dụng các nguyên tắc phương pháp luận vào đề tài nghiên cứu chuyên ngành.

5. Tài liệu bổ trợ đi kèm gồm những gì?

Tài liệu bổ trợ gồm các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, V.I. Lênin, các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Văn kiện Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam về đường lối Đổi mới và hệ thống bài giảng chuyên đề của Bộ môn/Khoa Lý luận Chính trị.

---

Kết luận

Giáo trình Bài giảng Triết học (Trình độ Đào tạo Sau Đại học) của TS. Bùi Văn Mưa cung cấp một hệ thống tri thức lý luận hoàn chỉnh, từ cội nguồn lịch sử tư tưởng triết học nhân loại đến các nguyên lý duy vật biện chứng và triết học xã hội Mác – Lênin. Giáo trình giúp chuẩn hóa thế giới quan khoa học, nâng cao năng lực tư duy lý luận và phương pháp luận nghiên cứu cho học viên sau đại học.

Lộ trình học tập được kiến nghị triển khai tuần tự từ việc nghiên cứu Khái luận và Lịch sử triết học (Chương 1), tiếp cận các phạm trù Bản thể luận, Phép biện chứng, Nhận thức luận (Chương 2, 3, 4), đến việc vận dụng vào Triết học xã hội và con người (Chương 5, 6, 7, 8). Để nắm vững nội dung, học viên cần kết hợp nghiên cứu các văn bản kinh điển và hệ thống tài liệu chuyên khảo của Khoa Lý luận Chính trị, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. KHÁI LUẬN VỀ T RIẾT HỌC Chương 2. BẢN T HỂ LUẬN Chương 3. PHÉP BIỆN CHỨNG Chương 4.

N HẬN T HỨC LUẬN Chương 5. HỌC THUYẾT HÌNH THÁI KINH TẾ- XÃ HỘI Chương 6. TRIẾT HỌC CHÍNH TRỊ Chương 7. Ý THỨC XÃ HỘI Chương 8.

TRIẾT HỌC VỀ CON NGƯỜI Giảng viên: TS. BÙI VĂN MƯA, Khoa LLCT, Trường ĐH Kinh tế TP.HCM ([e-mail]) Chöông 1 I. KHAÙI QUAÙT VEÀ TRIEÁT HOÏC, CAÙC TRAØO LÖU, CHÖÙC NAÊNG CUÛA TRIEÁT HOÏC II. KHAÙI QUAÙT VEÀ SÖÏ HÌNH THAØNH, PHAÙT TRIEÅN TÖ TÖÔÛNG TRIEÁT HOÏC TRONG LÒCH SÖÛ Chöông 1 I.

KHAÙI QUAÙT VEÀ TRIEÁT HOÏC, CAÙC TRAØO LÖU, CHÖÙC NAÊNG CUÛA TRIEÁT HOÏC 1. Khaùi quaùt veà trieát hoïc 2. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc 3. Khaùi quaùt moät soá chöùc naêng cô baûn cuûa trieát hoïc 1.

Khaùi quaùt veà trieát hoïc a) Khaùi nieäm ‘trieát hoïc’ Theo QN • Trieát hoïc laø moân hoïc giuùp con ngöôøi naâng cao & söû truyeàn duïng lyù trí moät caùch hieäu quaû, ñeå hieåu thaáu baûn chaát thoáng cuûa vaïn vaät vaø haønh ñoäng ñuùng ñaén trong theá giôùi. (Dar’sana) Con ñöôøng suy ngaãm daãn ñeán leõ phaûi, ñeán chaân lyù sieâu nhieân ‘Trieát Söï truy tìm baûn chaát, söï thaáu hieåu caên nguyeân cuûa söï vaät, söï vieäc hoïc’ (Triết) (Philosophia) Söï ham hieåu bieát, yeâu thích söï thoâng thaùi; ‘Meï’cuûa khoa hoïc Theo QN • Trieát hoïc laø heä thoáng tri thöùc lyù luaän chung nhaát cuûa Maùc - con ngöôøi veà theá giôùi, veà vò trí, vai troø cuûa con ngöôøi Leânin trong theá giôùi ñoù. Khaùi quaùt veà trieát hoïc b) Nguoàn goác, ñoái töôïng vaø ñaëc ñieåm cuûa trieát hoïc • Ra ñôøi & phaùt trieån cheá ñoä tö höõu  Xuaát hieän caùc giai caáp, Kinh teá taàng lôùp coù lôïi ích ñoái laäp (thoáng trò/bò trò, trí thöùc/tay chaân)  - xaõ hoäi Xung ñoät xaõ hoäi & caàn heä moät heä tö töôûng chæ ñaïo xung ñoät ñoù. Nguoàn  Trieát hoïc gaén vôùi goác taàng lôùp trí thöùc & giai caáp thoáng trò • Xuaát hieän & phaùt trieån ngoân ngöõ vieát  Môû roäng & ñaøo saâu Nhaän hieåu bieát  Hình thaønh, hoaøn thieän daàn tö duy lyù luaän, & thöùc vaän duïng tö duy lyù luaän vaøo xaây döïng caùc heä thoáng lyù luaän.

 Trieát hoïc theå hieän döôùi daïng moät heä thoáng caùc phaïm truø, do caùc nhaø trieát hoïc xaây döïng neân, nhaèm giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà do thôøi ñaïi ñaët ra, döïa treân lôïi ích cuûa moät giai caáp hay taàng lôùp naøo ñoù nhaát ñònh. Khaùi quaùt veà trieát hoïc b) Nguoàn goác, ñoái töôïng vaø ñaëc ñieåm cuûa trieát hoïc • Thôøi coå ñaïi: TH laø moân hoïc veà lyù trí, giuùp con ngöôøi naâng cao vaø söû duïng lyù trí moät caùch hieäu quaû ñeå hieåu thaáu baûn chaát cuûa vaïn vaät vaø haønh ñoäng ñuùng ñaén trong theá giôùi. • Thôøi trung coå: Trieát lyù cuûa caùc cha coá nhaø thôø veà thöôïng ñeá vaø nieàm tin toân giaùo  TH kinh vieän phuïc vuï cho thaàn hoïc. Ñoái • Thôøi Phuïc höng - caän ñaïi: TH – ‘Ngöôøi meï’ cuûa caùc khoa hoïc  töôïng TH - ‘khoa hoïc cuûa caùc khoa hoïc’ (sieâu hình hoïc).

• Thôøi hieän ñaïi: ‘TH cuûa khoa hoïc’ & caùc doøng TH khaùc [TH tö saûn]; TH laø heä thoáng tri thöùc lyù luaän chung nhaát cuûa con ngöôøi veà theá giôùi, veà vò trí, vai troø cuûa con ngöôøi trong theá giôùi ñoù (TH laø moät hình thaùi yù thöùc xaõ hoäi ñaëc bieät, laø moät hoïc thuyeát chung nhaát veà theá giôùi nhö moät chænh theå) [TH Maùc]. • Tính hôïp lyù (heä thoáng loâgích), Ñaëc • Tính tröøu töôïng – khaùi quaùt, ñieåm • Tính ñaûng (tính giai caáp, tính duy vaät/duy taâm,…) 2. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc a) Vaán ñeà cô baûn cuûa trieát hoïc – CNDV & CNDT; CNKT & CNBKT Thöïc • Vaán ñeà veà moái quan heä giöõa vaät chaát - yù thöùc (toàn taïi - tö duy; töï chaát nhieân - tinh thaàn; hình - thaàn; vaät - taâm; khí - lyù; thieân - ñòa - nhaân) CNDV Nhaát nguyeân luaän Baûn VC hay YT caùi naøo CNDT theå coù tröôùc/quyeát ñònh? Nhò nguyeân luaän Noäi Thöïc chöùng luaän Sieâu hình hoïc dung Nhaän CN coù theå nhaän thöùc Chuû nghóa khaû tri thöùc TG ñöôïc hay khoâng? Chuû nghóa baát khaû tri 2. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc a) Vaán ñeà cô baûn cuûa trieát hoïc – CNDV & CNDT; CNKT & CNBKT Thöïc • Traøo löu tö töôûng trieát hoïc cho raèng nguoàn goác, baûn chaát chaát cuûa vaïn vaät trong theá giôùi laø tinh thaàn • Xem xeùt phieán dieän, tuyeät ñoái hoùa, thaàn thaùnh hoùa Chuû moät maët hay moät ñaëc tính naøo ñoù cuûa quaù trình nhaän nghóa Nguoàn thöùc bieän chöùng; duy goác taâm • Cô sôû lyù luaän cho giai caáp thoáng trò phaûn ñoäng; • Lieân heä maät thieát vôùi toân giaùo.

Hình • CNDT khaùch quan thöùc • CNDT chuû quan 2. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc a) Vaán ñeà cô baûn cuûa trieát hoïc – CNDV & CNDT; CNKT & CNBKT Thöïc • Traøo löu tö töôûng trieát hoïc cho raèng nguoàn goác, baûn chaát chaát cuûa vaïn vaät trong theá giôùi laø vaät chaát. Chuû • Xuaát phaùt töø thöïc tieãn, xem xeùt theá giôùi töø chính baûn nghóa Nguoàn thaân cuûa noù; duy goác • Cô sôû lyù luaän cho giai caáp tieán boä caùch maïng; vaät • Lieân heä maät thieát vôùi khoa hoïc. • CNDV chaát phaùc Hình • CNDV sieâu hình thöùc • CNDV bieän chöùng 2.

Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc b) Vaán ñeà baûn tính cuûa theá giôùi – PSH & PBC Thöïc • Vaán ñeà veà moái quan heä giöõa söï lieân heä & taùch bieät, giöõa söï vaän chaát ñoäng & ñöùng im cuûa moïi söï vaät, hieän töôïng trong theá giôùi. • Moïi söï vaät, hieän töôïng • Moïi söï vaät, hieän töôïng Ñoàng trong theá giôùi coâ laäp, Pheùp trong theá giôùi coâ laäp, ñaïi sieâu taùch bieät hay coù lieân heä taùch bieät, ñöùng im, baát hình chuyeån hoùa laãn nhau? ñoäng. Noäi dung • Moïi söï vaät, hieän töôïng • Moïi söï vaät, hieän töôïng Lòch Pheùp trong theá giôùi ñöùng im, trong theá giôùi lieân heä, ñaïi bieän baát ñoäng hay vaän ñoäng, chuyeån hoùa laãn nhau, chöùng phaùt trieån? vận ñoäng, phaùt trieån. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc b) Vaán ñeà baûn tính cuûa theá giôùi – PSH & PBC • Phöông phaùp trieát hoïc ñoøi hoûi phaûi xem xeùt söï vaät, hieän töôïng trong söï coâ laäp, taùch bieät, ñöùng im, baát ñoäng (neáu coù söï lieân heä, vaän ñoäng, thay ñoåi thì ñoù Thöïc chæ laø söï lieân heä beân ngoaøi; söï vaän ñoäng, thay ñoåi veà chaát löôïng…).

• Lyù luaän trieát hoïc baøn veà nhöõng caùi baûn chaát coâ laäp, Pheùp baát bieán cuûa vaïn vaät trong theá giôùi (Sieâu hình hoïc). sieâu hình • Xem xeùt phieán dieän, tuyeät ñoái hoùa moät maët hay moät ñaëc tính naøo ñoù cuûa söï vaät, Nguoàn • Taùch rôøi, tuyeät ñoái hoùa tính oån ñònh cuûa söï vaät…. goác • Tuyeät ñoái hoùa phöông phaùp phaân tích, tröøu töôïng hoùa… boû qua phöông phaùp toång hôïp, cuï theå hoùa… 2. Khaùi quaùt veà caùc traøo löu, khuynh höôùng cô baûn cuûa trieát hoïc b) Vaán ñeà baûn tính cuûa theá giôùi – PSH & PBC • Phöông phaùp trieát hoïc ñoøi hoûi phaûi xem xeùt söï vaät, hieän töôïng trong söï lieân heä, raøng buoäc nhau vaø luoân Thöïc vaän ñoäng, phaùt trieån.

chaát • Lyù luaän trieát hoïc baøn veà moái lieân heä & söï vaän ñoäng, phaùt trieån cuûa vaïn vaät xaûy ra trong theá giôùi. Pheùp Nguoàn • Xem xeùt söï vaät nhö chính noù, töùc trong söï lieân heä, bieän goác raøng buoäc laãn nhau vaø luoân vaän ñoäng, phaùt trieån chöùng • PBC chaát phaùc Hình • PBC duy taâm thöùc • PBC duy vaät. Khaùi quaùt moät soá chöùc naêng cô baûn cuûa trieát hoïc a) Chöùc naêng theá giôùi quan • Laø toaøn boä nhöõng quan ñieåm, quan niệm veà theá giôùi, veà vò trí, vai troø cuûa con ngöôøi trong theá giôùi ñoù. Theá giôùi • Laø‘thaáu kính’, qua ñoù con ngöôøi nhìn nhaän theá giôùi, xem xeùt quan baûn thaân, xaùc ñònh muïc tieâu, xaùc laäp yù nghóa cuoäc soáng, löïa choïn phöông thöùc haønh ñoäng (TGQ quy ñònh nhaân sinh quan, yù thöùc heä, töï nhaän thöùc… cuûa caù nhaân hay coäng ñoàng).

• Bao goàm: TGQ thaàn thoaïi, TGQ toân giaùo, TGQ trieát hoïc,… • Trieát hoïc ra ñôøi, TGQ phaùt trieån moät caùch töï giaùc treân bình dieän lyù luaän hình thaønh TGQ trieát hoïc; Trieát hoïc xaâm nhaäp Trieát hoïc vaøo TGQ trôû thaønh haït nhaân lyù luaän cuûa caùc hình thöùc TGQ. laø cô sôû lyù luaän • Caùc heä thoáng trieát hoïc khaùc nhau taïo neân cô sôû cho caùc TGQ cuûa TGQ khaùc nhau: CNDV & CNDT laø hai cô sôû TGQ ñoái laäp nhau. • TGQ duy vaät bieän chöùng coù vai troø ñaëc bieät quan troïng trong nhaän thöùc vaø haønh ñoäng trong theá giôùi ñöông ñaïi. Khaùi quaùt moät soá chöùc naêng cô baûn cuûa trieát hoïc b) Chöùc naêng phöông phaùp luaän • Lyù luaän veà phöông phaùp (vaïch ra caùch thöùc xaây döïng & ngheä thuaät vaän duïng phöông phaùp); Phöông • Heä thoáng caùc quan ñieåm, nguyeân taéc xuaát phaùt, nhöõng caùch phaùp thöùc chung ñeå thöïc hieän hoaït ñoäng nhaän thöùc & thöïc tieãn luaän thuoäc moät lónh vöïc hoaït ñoäng cuûa CN.

PPL vaø theá giôùi quan lieân heä maät thieát vôùi nhau. • Bao goàm: PPL boä moân, PPL chung, PPL phoå bieán. • Trieát hoïc laø phöông phaùp luaän phoå bieán, töùc lyù luaän vaïch ra caùch thöùc xaây döïng caùc nguyeân taéc (quan ñieåm) höôùng daãn Trieát hoïc haønh vi con ngöôøi trong thöïc tieãn & nhaän thöùc. laø cô sôû • Caùc heä thoáng trieát hoïc khaùc nhau mang laïi nhöõng cô sôû PPL cuûa PPL khaùc nhau (PBC & PSH laø cô sôû cuûa hai PPL ñoái laäp nhau).

phoå bieán • PPL bieän chöùng duy vaät coù vai troø ñaëc bieät quan troïng trong nhaän thöùc vaø haønh ñoäng trong theá giôùi ñöông ñaïi. Khaùi quaùt moät soá chöùc naêng cô baûn cuûa trieát hoïc b) Chöùc naêng phöông phaùp luaän  Laø cô sôû TGQ vaø PPL phoå bieán, trieát hoïc coù vai troø to lôùn ñoái vôùi reøn luyeän naêng löïc tö duy lyù luaän cuûa con ngöôøi: • “Moät daân toäc muoán ñöùng vöõng treân ñænh cao cuûa khoa hoïc thì khoâng theå khoâng coù tö duy lyù luaän”.AÊêngghen] • “Muoán naâng cao trình ñoä tö duy lyù luaän khoâng coù caùch naøo khaùc hôn laø nghieân cöùu toøan boä lòch söû trieát hoïc thôøi tröôùc”.AÊngghen] • “Tö duy bieän chöùng (.) chæ coù theå coù ñöôïc ôû con ngöôøi, vaø chæ ôû con ngöôøi ñaõ ôû moät trình ñoä phaùt trieån töông ñoái cao, vaø chæ ñaït ñeán söï phaùt trieån ñaày ñuû cuûa noù maõi veà sau naøy trong trieát hoïc hieän ñaïi”.