MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài. Những đóng góp mới của luận văn.
Kết cấu của luận văn. 10 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI CÁC Ngân hàng thƣơng mại. Ngân hàng thƣơng mại. Đặc điểm hoạt động của ngân hàng thƣơng mại.
Vai trò của ngân hàng thƣơng mại. Hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng thƣơng mại. Kiểm soát nội bộ theo Báo cáo COSO. Kiểm soát nội bộ theo Báo cáo BASEL.
Vai trò của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với ngân hàng. Kinh nghiệm kiểm soát nội bộ tại một số chi nhánh khác thuộc BIDV và bài học đối với BIDV Chi nhánh Phú Tài. Kinh nghiệm kiểm soát nội bộ tại một số chi nhánh khác thuộc BIDV. Bài học đối với BIDV Chi nhánh Phú Tài.
32 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI ngân hàng thƣơng mại cổ phần đầu tƣ và phát triển việt nam, Chi nhánh Phú Tài. Khái quát về ngân hàng thƣơng mại cổ phần đầu tƣ và phát triển việt nam, Chi nhánh Phú Tài. Quá trình hình thành và phát triển. Tổ chức bộ máy quản lý.
Kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Phú Tài. Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài43 2. Sự giám sát của nhà quản lý và văn hóa kiểm soát. Ghi nhận và đánh giá rủi ro.
Các hoạt động kiểm soát và phân chia trách nhiệm. Thông tin và truyền thông. Giám sát và điều chỉnh sai sót. Đánh giá thực trạng kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài.
Thành tựu đạt đƣợc. Hạn chế và nguyên nhân. 90 CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI BIDV Chi nhánh Phú Tài. Định hƣớng phát triển và phƣơng hƣớng hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài.
Định hƣớng phát triển của BIDV Chi nhánh Phú Tài. Phƣơng hƣớng hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài. Hoàn thiện sự giám sát của nhà quản lý và văn hóa kiểm soát.
Hoàn thiện ghi nhận và đánh giá rủi ro. Hoàn thiện các hoạt động kiểm soát và phân chia trách nhiệm. Hoàn thiện thông tin và truyền thông. Hoàn thiện giám sát và điều chỉnh sai sót.
Các giải pháp khác. Điều kiện thực hiện giải pháp. Phân định rõ ràng chức năng của bộ phận Kiểm soát nội bộ và Kiểm tra nội bộ. Hoàn thiện tiêu chuẩn đối với các chức danh trong hệ thống kiểm soát nội bộ.
131 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC QUYÉT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Chữ viết đầy đủ BASEL Hiệp ƣớc Basel BIDV Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam BIDV – Chi nhánh Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam Phú Tài - Chi nhánh Phú Tài COSO Committee of sponsoring Orgnizations Hiệp hội các tổ chức bảo trợ HĐQT Hội đồng quản trị HTKSNB Hệ thống kiểm soát nội bộ KSNB Kiểm soát nội bộ NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Kết quả hoạt động kinh doanh của BIDV Phú Tài giai đoạn 2020 – 2022 .2: Kết quả huy động vốn của BIDV Phú Tài giai đoạn 2020-2022 .3: Dƣ nợ cho vay của BIDV Phú Tài giai đoạn 2020-2022 .4: Kết quả khảo sát môi trƣờng kiểm soát .5: Kết quả khảo sát quy trình đánh giá rủi ro .6: Kết quả khảo sát hoạt động kiểm soát .7: Kết quả khảo sát hệ thống thông tin và truyền thông .8: Thống kê số cuộc kiểm tra và số lƣợng sai phạm giai đoạn 2019-2022.9: Thống kê số lƣợng sai phạm trong hoạt động cấp tín dụng tại BIDV Chi nhánh Phú Tài giai đoạn 2019-2022 .10: Thống kê số lƣợng sai phạm trong hoạt động kế toán tại BIDV Chi nhánh Phú Tài giai đoạn 2019 - 2022 .11: Kết quả khảo sát giám sát. 88 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Sơ đồ tổ chức bộ máy BIDV Chi nhánh Phú Tài .2: Bộ máy kiểm tra nội bộ BIDV Chi nhánh Phú Tài giai đoạn 2008-2021.3: Quy trình kiểm soát nội bộ tại BIDV Chi nhánh Phú Tài. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu “Ngân hàng thƣơng mại (NHTM) là loại hình trung gian tài chính đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế. Sức khỏe của hệ thống ngân hàng có ảnh hƣởng lớn tới sự vững mạnh của hệ thống tài chính quốc gia cũng nhƣ nền kinh tế nói chung.
Sau hơn 20 năm đổi mới, hệ thống các NHTM Việt Nam đã có những bƣớc phát triển vƣợt bậc đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế, xã hội đất nƣớc. Đặc biệt trong những năm qua, ngành ngân hàng còn là công cụ đắc lực hỗ trợ Nhà nƣớc trong việc kiềm chế, đẩy lùi lạm phát, ổn định đồng tiền, giá cả hàng hoá. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, hệ thống ngân hàng Việt Nam bộc lộ những yếu kém trong điều hành và hoạt động nghiệp vụ. Hoạt động kinh doanh ngân hàng là loại hình kinh doanh có rất nhiều rủi ro, dễ bị tổn thƣơng khi có gian lận và sai sót,.
Thị trƣờng càng phát triển thì càng xuất hiện nhiều rủi ro và điều đáng lo ngại nữa là các loại rủi ro trong NHTM lại có mối quan hệ nguyên nhân - kết quả. Rủi ro này có thể là nguyên nhân dẫn đến rủi ro khác. Chính vì vậy, nếu không quản lý và kiểm soát tốt các hoạt động ngân hàng thì nguy cơ rủi ro và tổn thất cho ngân hàng là rất cao. Một trong những công cụ giúp ngân hàng phòng ngừa và kiểm soát rủi ro đó chính là kiểm soát nội bộ (KSNB).
Mục tiêu của KSNB là đảm bảo độ tin cậy thông tin trên báo cáo. Hoạt động KSNB tốt sẽ đảm bảo cho ngân hàng luôn tuân thủ đúng luật pháp, quy định, chính sách, kế hoạch, thủ tục, chế độ trong và ngoài ngành. KSNB mạnh (hữu hiệu) giúp giảm thiểu đƣợc rủi ro trong hoạt động; ngăn chặn, phát hiện và sửa chữa kịp thời các sai phạm trọng yếu (gian lận hoặc sai sót) trong ngành ngân hàng. Qua đó giúp ngân hàng đạt đƣợc mục tiêu đặt ra và phát triển theo kỳ vọng của ngành ngân hàng.
Kiểm soát nội bộ đƣợc xem là một phƣơng thức hữu hiệu của quản lý. 2 Kiểm soát nội bộ đƣợc thiết kế và vận hành nhằm trợ giúp cho nhà quản lý đạt đƣợc các mục tiêu trong quá trình hoạt động của mỗi tổ chức. Kiểm soát nội bộ tốt có thể trợ giúp cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc ngăn chặn gian lận và sai sót. KSNB bộ tốt còn trợ giúp cho kiểm toán độc lập có đƣợc những bằng chứng tin cậy trong việc đánh giá tính trung thực và hợp lý tình hình tài chính của ngân hàng.
Với sự thay đổi của môi trƣờng kinh doanh, những phƣơng thức quản lý đƣợc nhà quản trị sử dụng đa dạng và có thể khác nhau nhƣng vai trò quan trọng của kiểm soát nội bộ vẫn không thay đổi. Những lợi ích của kiểm soát nội bộ mang lại trong quản trị các doanh nghiệp nói chung và trong các ngân hàng thƣơng mại nói riêng cũng là nguyên nhân thúc đẩy những nghiên cứu thực tiễn về kiểm soát nội bộ. Đối với các NHTM ở Việt Nam, đặc biệt là một số ngân hàng vẫn đang trong quá trình mở rộng quy mô hoạt động, thì HTKSNB càng trở nên quan trọng. Bởi khi tầm vóc ngân hàng đƣợc nâng lên, thì quyền hạn và trách nhiệm càng phải phân chia cho nhiều cấp, nhiều bộ phận, nên mối quan hệ giữa các bộ phận chức năng và nhân viên càng trở nên phức tạp, quá trình trao đổi thông tin càng chậm, tài sản khó quản lý do phân tán ở nhiều nơi trong nhiều hoạt động khác nhau, do đó phải có HTKSNB hữu hiệu nhằm duy trì sự hoạt động an toàn, bền vững phát triển của ngân hàng.
Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BIDV) Chi nhánh Phú Tài là một trong những chi nhánh cấp I của BIDV. Trong những năm qua, dƣới sự chỉ đạo của BIDV Trụ sở chính, BIDV Chi nhánh Phú Tài đã không ngừng chú trọng đến hoạt động KSNB, giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro do sai sót, gian lận và bảo toàn đƣợc tài sản, số liệu, sổ sách, báo cáo cung cấp cho các đơn vị liên quan luôn tin cậy, đầy đủ, kịp thời và thiết thực nhất về tình hình kinh doanh của ngân hàng. Tuy nhiên, hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB) của chi nhánh vẫn bộc lộ những điểm chƣa thực sự hoàn thiện: 3 Việc phối hợp công việc giữa các bộ phận, cá nhân chƣa đƣợc khoa học và chƣa mang tính chất hợp tác; Chi nhánh đã quan tâm tới thực hiện chính sách cho cán bộ song chƣa thực sự hiệu quả, việc khen thƣởng chỉ dừng lại ở mức động viên chứ chƣa làm phát huy sự nỗ lực hết mình của cán bộ; Phòng kiểm tra KSNB còn bất cập, cán bộ làm kiểm tra mới vào công tác một, hai phòng chuyên môn, chƣa đƣợc công tác thực tế trên tất cả các mảng nghiệp vụ nên chƣa đủ tiêu chuẩn về trình độ; …. Những bất cập trên sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến sự phát triển của BIDV Chi nhánh Phú Tài nói riêng và BIDV nói chung, đồng thời gia tăng rủi ro cho ngân hàng.” Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề trên, tôi lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Phú Tài” làm đề tài luận văn thạc s.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đã có rất nhiều công trình khoa học đi sâu nghiên cứu các vấn đề về hoàn thiện hoạt động kiểm soát nội bộ. Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu nhƣ sau: Nghiên cứu của nhóm tác giả Lakis, Vaclovas, Giriunas, Lukas (2012) “The concept of internal control system: theoretical aspect”, EKoNoMIKA 2012 Vol. 91, đã khám phá các khái niệm của hệ thống KSNB, trong đó các giá trị cơ bản cần thiết cho hệ thống KSNB bao gồm tính trung thực, tin tƣởng, tôn trọng, cởi mở, kỹ năng, kinh tế, chủ động….