Luận án tiến sĩ hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc bộ giao thông vận tải

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh cho doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Thị Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Hệ Thống Chỉ Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Doanh Trong Doanh Nghiệp Xây Dựng Công Trình Giao Thông
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HQKD TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XDCGT
• 1.1. Vai trò của đánh giá HQKD trong DN
• 1.2. HQKD và đánh giá HQKD
• 1.3. Vai trò của đánh giá HQKD trong các DN
• 1.4. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD
• 1.5. Nguyên tắc xây dựng các chỉ tiêu đánh giá HQKD
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN
• 1.7. Đặc điểm kinh doanh của DN XDCTGT ảnh hưởng đến chỉ tiêu đánh giá HQKD
• 1.8. Các mô hình đánh giá HQKD của DN
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HQKD TRONG CÁC DN XDCTGT THUỘC BỘ GTVT
• 2.1. Tổng quan về các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 2.2. Quá trình thành lập và phát triển
• 2.3. Mô hình tổ chức sản xuất kinh doanh và tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh
• 2.4. Lĩnh vực kinh doanh
• 2.5. Tổ chức bộ máy kế toán và hệ thống kế toán tại các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 2.6. Thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 2.7. Các chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN theo quy định của Chính phủ
• 2.8. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả khác
• 2.9. Nhận xét về hệ thống các chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 2.10. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HQKD TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XDCTGT THUỘC BỘ GTVT
• 3.1. Định hướng phát triển ngành GTVT
• 3.2. Sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 3.3. Quan điểm hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 3.4. Yêu cầu và nguyên tắc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN XDCTGT
• 3.5. Yêu cầu của hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN XDCTGT
• 3.6. Nguyên tắc hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN XDCTGT
• 3.7. Sử dụng bảng điểm cân bằng để hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 3.8. Tầm nhìn, sứ mệnh và chiến lược kinh doanh của các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 3.9. Xây dựng bảng điểm cần bằng áp dụng trong các DN XDCTGT
• 3.10. Xây dựng các chỉ tiêu đánh giá HQKD cho các bộ phận chủ yếu trong DN
• 3.11. Những điều kiện cần thiết để thực hiện giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT
• 3.11.1. Về phía DN
• 3.11.2. Về phía Nhà nước
• 3.12. Kết luận chương 3
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Doanh Xây Dựng 55 ký tự

Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt và nguồn lực ngày càng hạn chế, các doanh nghiệp cần tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực để tồn tại và phát triển. Việc đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng một cách chính xác là yếu tố then chốt. Theo Zairi, đánh giá hiệu quả kinh doanh quan trọng như "máu của doanh nghiệp", giúp đưa ra quyết định sáng suốt. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp tự đánh giá mà còn tạo động lực cho nhân viên. Hệ thống này cung cấp thông tin về mục tiêu ngắn hạn và dự đoán khả năng đạt mục tiêu chiến lược, đồng thời chỉ ra những cải tiến cần thiết trong quy trình nội bộ. Các công trình nghiên cứu gần đây nhấn mạnh sự thay đổi trong quan điểm đánh giá hiệu quả kinh doanh, từ ngắn hạn sang dài hạn, và từ chỉ tiêu tài chính sang kết hợp tài chính và phi tài chính.

1.1. Tầm quan trọng của KPI cho doanh nghiệp xây dựng giao thông

KPI (Key Performance Indicators) đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng. Chúng cung cấp cái nhìn toàn diện về hoạt động của doanh nghiệp, từ hiệu quả tài chính đến sự hài lòng của khách hàng và hiệu quả quy trình nội bộ. Việc xác định và theo dõi KPI phù hợp giúp doanh nghiệp xây dựng giao thông đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu, cải thiện hiệu suất và đạt được mục tiêu chiến lược. Các chỉ số này cần được thiết lập dựa trên mục tiêu cụ thể, đo lường được, có thể đạt được, liên quan và có thời hạn (SMART).

1.2. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động xây dựng Xu hướng mới

Xu hướng hiện nay trong đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng là sử dụng hệ thống chỉ tiêu toàn diện, kết hợp cả chỉ tiêu tài chính và phi tài chính. Điều này giúp doanh nghiệp có cái nhìn đa chiều về hiệu quả hoạt động, không chỉ tập trung vào lợi nhuận mà còn quan tâm đến các yếu tố như chất lượng công trình, an toàn lao động, và sự hài lòng của khách hàng. Các mô hình như Balanced Scorecard (BSC) và Performance Prism đang được áp dụng rộng rãi để xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động xây dựng.

II. Thách Thức Trong Đo Lường Hiệu Quả Kinh Doanh Công Trình 58 ký tự

Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, vẫn chịu ảnh hưởng từ cơ chế quản lý tập trung. Mặc dù cơ chế quản lý kinh tế đã thay đổi, hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh chưa có sự thay đổi tương ứng. Các chỉ tiêu này chủ yếu dựa vào số liệu tài chính, không gắn với thị trường và chiến lược của doanh nghiệp. Hoạt động trong nền kinh tế thị trường đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược và tập trung vào thực hiện chiến lược. Để thành công, cần có hệ thống đánh giá hiệu quả kinh doanh phù hợp, giúp đánh giá việc thực hiện chiến lược và huy động nguồn lực. Để đánh giá đúng đắn, cần sử dụng các chỉ tiêu tin cậy và phù hợp để đo lường hiệu quả kinh doanh. Kế toán, đặc biệt là kế toán quản trị, đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập và cung cấp thông tin phục vụ quản trị doanh nghiệp.

2.1. Hạn chế của các chỉ tiêu tài chính truyền thống trong ngành xây dựng

Việc chỉ dựa vào các chỉ tiêu tài chính truyền thống như lợi nhuận, doanh thu, và tỷ suất sinh lời có thể không phản ánh đầy đủ hiệu quả kinh doanh thực tế của doanh nghiệp xây dựng. Các chỉ tiêu này thường tập trung vào kết quả ngắn hạn và bỏ qua các yếu tố quan trọng như chất lượng công trình, sự hài lòng của khách hàng, và năng lực đổi mới của doanh nghiệp. Điều này có thể dẫn đến các quyết định quản lý sai lầm và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

2.2. Thiếu gắn kết giữa tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án xây dựng và chiến lược doanh nghiệp

Một trong những thách thức lớn nhất trong đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng là sự thiếu gắn kết giữa các tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án xây dựng và chiến lược tổng thể của doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng các chỉ tiêu đánh giá mang tính cục bộ, tập trung vào từng dự án riêng lẻ mà không xem xét đến tác động của chúng đến mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp. Điều này có thể dẫn đến việc tối ưu hóa hiệu quả ở cấp độ dự án nhưng lại làm giảm hiệu quả tổng thể của doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Doanh Xây Dựng Toàn Diện 59 ký tự

Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, do đó giao thông vận tải đóng vai trò quan trọng. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của hệ thống giao thông vận tải. Sự phát triển của ngành giao thông vận tải không thể thiếu sự đóng góp của các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông. Cũng giống như các doanh nghiệp trong các ngành khác, các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông luôn quan tâm tới hiệu quả kinh doanh vì đó là sự sống còn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải còn nhiều bất cập. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong hầu hết các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông vận tải vẫn là các chỉ tiêu tài chính dựa trên các số liệu kế toán. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh đều tập trung vào các chỉ tiêu ngắn hạn. Các doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp chưa gắn với chiến lược. Với hệ thống đánh giá hiệu quả kinh doanh hiện tại, các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông sẽ khó để thực hiện thành công chiến lược và có thể đứng vững trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt.

3.1. Ứng dụng Bảng Điểm Cân Bằng BSC trong đánh giá hiệu quả kinh doanh

Bảng Điểm Cân Bằng (Balanced Scorecard - BSC) là một phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh toàn diện, kết hợp cả chỉ tiêu tài chính và phi tài chính. BSC giúp doanh nghiệp xây dựng giao thông theo dõi hiệu quả hoạt động trên bốn khía cạnh chính: tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ, và học hỏi & phát triển. Việc áp dụng BSC giúp doanh nghiệp đảm bảo rằng các hoạt động của mình đều hướng đến việc đạt được mục tiêu chiến lược dài hạn.

3.2. Xây dựng mô hình đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng dựa trên giá trị

Một phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh xây dựng hiệu quả khác là tập trung vào việc tạo ra giá trị cho các bên liên quan, bao gồm khách hàng, cổ đông, nhân viên, và cộng đồng. Mô hình đánh giá này tập trung vào việc đo lường các chỉ số liên quan đến sự hài lòng của khách hàng, hiệu quả sử dụng vốn, năng suất lao động, và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Việc đánh giá dựa trên giá trị giúp doanh nghiệp xây dựng giao thông tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Hệ Thống KPI Doanh Nghiệp Xây Dựng 57 ký tự

Xuất phát từ vai trò và tầm quan trọng của hệ thống chỉ tiêu đánh giá hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp và chức năng của kế toán trong việc thiết kế hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị doanh nghiệp, với mong muốn nghiên cứu sâu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông vận tải nhằm đưa ra những đề xuất góp phần hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp này, tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông vận tải” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình. Đề tài tập trung nghiên cứu để đạt được các mục đích sau: Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả kinh doanh và xu hướng đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp theo yêu cầu hội nhập và phát triển. Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải hiện nay. Đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông, giúp cho các doanh nghiệp này có thể đánh giá đúng đắn hiệu quả kinh doanh đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển trong điều kiện toàn cầu hóa.

4.1. Case study Đánh giá hiệu quả dự án BOT giao thông

Các dự án BOT (Build-Operate-Transfer) giao thông có đặc thù riêng và cần có hệ thống KPI riêng biệt để đánh giá hiệu quả. Các chỉ số quan trọng bao gồm: thời gian hoàn vốn, lưu lượng giao thông, doanh thu, chi phí vận hành, và mức độ hài lòng của người sử dụng. Việc đánh giá hiệu quả dự án BOT giao thông cần xem xét cả yếu tố tài chính và phi tài chính để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả của dự án.

4.2. Quản lý hiệu quả kinh doanh thông qua phân tích SWOT

Phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) là công cụ hữu ích để quản lý hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp xây dựng. Việc phân tích SWOT giúp doanh nghiệp xác định được điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức, từ đó đưa ra các quyết định chiến lược phù hợp. Kết quả phân tích SWOT có thể được sử dụng để xây dựng hệ thống KPI phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.

V. Hoàn Thiện Chỉ Số Đánh Giá Hiệu Quả Doanh Nghiệp Xây Dựng 59 ký tự

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận về hiệu quả kinh doanh và hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh. Luận án cũng nghiên cứu thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh và phương hướng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải. Do hạn chế về thời gian và khả năng nên luận án không nghiên cứu hiệu quả xã hội. Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải. Các doanh nghiệp này tập trung chủ yếu ở 7 tổng công ty, gồm: Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 1; Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 4; Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 5; Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 6; Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8; Tổng công ty xây dựng Thăng Long và Tổng công ty xây dựng đường thủy. Tác giả không khảo sát và đánh giá hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh ở các doanh nghiệp kinh doanh đa ngành nghề hoặc kinh doanh các ngành không phải là xây dựng công trình giao thông thuộc 7 tổng công ty ở trên.

5.1. Đề xuất hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh mới

Dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích, cần đề xuất một hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh mới, phù hợp với đặc thù của ngành xây dựng công trình giao thông. Hệ thống này cần kết hợp cả chỉ tiêu tài chính và phi tài chính, đồng thời gắn kết với chiến lược của doanh nghiệp. Các chỉ tiêu cần đo lường được, có thể đạt được, liên quan, và có thời hạn (SMART).

5.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong xây dựng

Hiệu quả sử dụng vốn trong xây dựng là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả kinh doanh. Các giải pháp cần tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí, quản lý dòng tiền, và giảm thiểu rủi ro tài chính. Việc áp dụng các công nghệ mới và quy trình quản lý tiên tiến cũng có thể giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Đánh Giá Hiệu Quả Xây Dựng 54 ký tự

Trong quá trình thu thập thông tin để phục vụ cho đề tài nghiên cứu của luận án, do hạn chế về thời gian và khả năng thu thập dữ liệu nên kết quả khảo sát thu được khá khiêm tốn. Trong tổng số 150 phiếu khảo sát gửi đi, tác giả luận án chỉ thu về được 84 phiếu khảo sát được trả lời. Tuy nhiên, không phải tất cả các câu hỏi trên các phiếu khảo sát đều được trả lời một cách đúng đắn. Thông qua các câu hỏi trên phiếu khảo sát tác giả đã loại trừ các câu trả lời có sự mâu thuẫn để có thể đưa ra kết quả khảo sát tương đối tin cậy nhằm đánh giá được thực trạng sử dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông. Kết quả khảo sát sau khi loại trừ các kết quả bất hợp lý được tổng hợp và xử lý để làm cơ sở đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp xây dựng công trình giao thông.

6.1. Tóm tắt các phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh hiệu quả

Bài viết đã trình bày tổng quan về các phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh hiệu quả trong ngành xây dựng công trình giao thông, bao gồm Bảng Điểm Cân Bằng (BSC), mô hình đánh giá dựa trên giá trị, và phân tích SWOT. Việc lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp phụ thuộc vào đặc thù của từng doanh nghiệp và mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.

6.2. Hướng phát triển của đánh giá hiệu quả kinh doanh trong tương lai

Trong tương lai, đánh giá hiệu quả kinh doanh trong ngành xây dựng sẽ ngày càng trở nên phức tạp và đòi hỏi sự tích hợp của nhiều yếu tố, bao gồm công nghệ, dữ liệu lớn, và trí tuệ nhân tạo. Các doanh nghiệp cần chủ động áp dụng các công nghệ mới và xây dựng hệ thống dữ liệu mạnh mẽ để có thể đánh giá hiệu quả kinh doanh một cách chính xác và kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Trong điều kiện cạnh tranh và nguồn lực ngày càng khan hiếm, để đứng vững trên thị trường và không ngừng phát triển, DN cần phải sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của mình. Muốn sử dụng hiệu quả các nguồn lực có hạn, DN cần phải đánh giá được hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Nói cách khác, DN phải đánh giá đúng đắn HQKD của DN.

Đánh giá HQKD có vai trò quan trọng trong quản trị DN. Theo Zairi: “đánh giá HQKD như là máu của DN, nếu thiếu nó thì không thể ra được quyết định” [1996:35]. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD tin cậy và phù hợp không chỉ giúp cho DN đánh giá đúng đắn HQKD mà còn tạo động lực để động viên mỗi bộ phận, cá nhân trong DN hoạt động có hiệu quả nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của DN. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD không chỉ cung cấp thông tin về tình hình thực hiện các mục tiêu ngắn hạn mà còn cho phép DN dự đoán khả năng thực hiện mục tiêu chiến lược, cung cấp thông tin về những cải thiện cần thiết trong quy trình kinh doanh nội bộ để đạt được mục tiêu chiến lược.

Trong hơn hai thập kỷ qua, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu đo lường và đánh giá HQKD. Nói về vai trò của hệ thống chỉ tiêu đo lường và đánh giá hiệu quả trong DN, R. Norton cho rằng “Đo lường như thế nào thì nhận được như thế” và “Hệ thống đo lường hiệu quả có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hành vi của các nhà quản trị và người lao động (Kaplan và Norton, 1992). Hai ông cho rằng cũng chỉ ra hạn chế của hệ thống đo lường và đánh giá hiệu quả chỉ dựa trên các thước đo với các số liệu tài chính có thể dẫn đến những sai lầm [45].

Các công trình nghiên cứu 2 trong gần 20 năm trở lại đây cũng cho thấy quan điểm về đánh giá HQKD trên thế giới đã có những thay đổi đáng kể. Trước đây người ta chỉ chú ý đến HQKD ngắn hạn thì ngày nay, các DN chú ý nhiều hơn đến đánh giá HQKD dài hạn (Schiemann & Lingle, 1999) Các chỉ tiêu đánh giá HQKD cũng có nhiều thay đổi, nếu như trước đây các DN sử dụng các chỉ tiêu tài chính là chủ yếu thì trong những năm gần đây xu hướng kết hợp các chỉ tiêu tài chính với các chỉ tiêu phi tài chính để đánh giá HQKD của DN ngày càng phổ biến (Kaplan và Norton, 1992). Nền kinh tế nước ta chuyển sang hoạt động theo cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã hơn 20 năm. Tuy nhiên, các DN Việt Nam, đặc biệt các DN nhà nước vẫn bị ảnh hưởng nặng nề của thức quản lý DN theo cơ chế tập trung.

Trong hơn 20 năm qua, mặc dù cơ chế quản lý kinh tế đã thay đổi, môi trường kinh doanh và phương pháp quản trị, v. đã có nhiều thay đổi những hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD vẫn chưa có những thay đổi tương ứng. Các chỉ tiêu đánh giá HQKD của DN lệ thuộc chủ yếu vào các số liệu tài chính, không gắn với thị trường và chiến lược của DN. Cũng trong gần 20 năm qua, ở nước ta cũng chưa có nhiều các công trình nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD và ảnh hưởng của nó đến hoạt động kết quả của DN.

Hoạt động trong nền kinh tế thị trường, để đứng vững và thắng thế trước các đối thủ cạnh tranh, các DN cần phải có chiến lược và mọi hoạt động của DN cần phải tập trung vào thực hiện chiến lược. Để thực hiện thành công chiến lược, các DN cần phải có hệ thống đánh giá HQKD phù hợp với chiến lược. Hệ thống đánh giá này không chỉ giúp cho các nhà quản trị đánh giá được liệu DN có thực hiện thành công chiến lược hay không mà còn phải giúp cho DN huy động được mọi nguồn lực tập trung vào thực hiện chiến lược, tránh tập trung quá mức vào các mục tiêu ngắn hạn. 3 Để đánh giá đúng đắn HQKD, các DN cần phải sử dụng các chỉ tiêu đánh giá HQKD tin cậy và phù hợp để đo lường HQKD.

Kế toán, đặc biệt là kế toán quản trị có vai trò thiết lập và cung cấp thông tin phục vụ cho quản trị DN. Thiết kế hệ thống chỉ tiêu đánh giá phù hợp để giúp các nhà quản trị có thể đánh giá đúng đắn HQKD của DN, đồng thời huy động mọi nguồn lực vào thực hiện thành công chiến lược của DN là một trong những nhiệm vụ của kế toán. Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, do vậy GTVT đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Khẳng định vai trò quan trọng của hệ thống GTVT, Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986) đã nhấn mạnh: “GTVT là khâu quan trọng nhất của kết cấu hạ tầng’’ và “GTVT phải đi trước một bước để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế quốc dân’.

Nói đến sự phát triển của ngành GTVT không thể không kể đến sự đóng góp của các DN XDCTGT bởi chính sự hoạt động có hiệu quả của các DN này đã mang lại những thành tích đáng kể cho ngành giao thông Cũng giống như các DN trong các ngành khác, các DN XDCTGT luôn quan tâm tới HQKD vì đó là sự sống còn của DN. Tuy nhiên, qua thực tế nghiên cứu, hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT còn nhiều bất cập. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong hầu hết các DN XDCTGTVT vẫn là các chỉ tiêu tài chính dựa trên các số liệu kế toán. Các chỉ tiêu đánh giá HQKD đều tập trung vào các chỉ tiêu ngắn hạn.

Các DN chưa xây dựng được hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN chưa gắn với chiến lược [Neely, 2007] Với hệ thống đánh giá HQKD hiện tại, các DN XDCTGT sẽ khó để thực hiện thành công chiến lược và có thể đứng vững trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt. Xuất phát từ vai trò và tầm quan trọng của hệ thống chỉ tiêu đánh giá hoạt động kinh doanh trong các DN và chức năng của kế toán trong việc thiết 4 kế hệ thống thông tin kế toán phục vụ quản trị DN, với mong muốn nghiên cứu sâu về hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGTVT nhằm đưa ra những đề xuất góp phần hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN này, tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh trong các DN xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông vận tải” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Đề tài tập trung nghiên cứu để đạt được các mục đích sau: - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về HQKD và xu hướng đánh giá HQKD của DN theo yêu cầu hội nhập và phát triển. - Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT hiện nay.

- Đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT, giúp cho các DN này có thể đánh giá đúng đắn HQKD đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển trong điều kiện toàn cầu hóa. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận về HQKD và hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD. Luận án cũng nghiên cứu thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD và phương hướng hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT. Do hạn chế về thời gian và khả năng nên luận án không nghiên cứu hiệu quả xã hội.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT. Các DN này tập trung chủ yếu ở 7 tổng công ty, gồm: Tổng công ty XDCTGT 1; Tổng công ty XDCTGT 4; Tổng công ty XDCTGT 5; 5 Tổng công ty XDCTGT 6; Tổng công ty XDCTGT 8; Tổng công ty xây dựng Thăng Long và Tổng công ty xây dựng đường thủy. Tác giả không khảo sát và đánh giá hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD ở các DN kinh doanh đa ngành nghề hoặc kinh doanh các ngành không phải là XDCTGT thuộc 7 tổng công ty ở trên. Danh sách các DN được khảo sát được trình bày tại phụ lục 01.

Trong quá trình thu thập thông tin để phục vụ cho đề tài nghiên cứu của luận án, do hạn chế về thời gian và khả năng thu thập dữ liệu nên kết quả khảo sát thu được khá khiêm tốn. Trong tổng số 150 phiếu khảo sát gửi đi, tác giả luận án chỉ thu về được 84 phiếu khảo sát được trả lời. Tuy nhiên, không phải tất cả các câu hỏi trên các phiếu khảo sát đều được trả lời một cách đúng đắn. Thông qua các câu hỏi trên phiếu khảo sát tác giả đã loại trừ các câu trả lời có sự mâu thuẫn để có thể đưa ra kết quả khảo sát tương đối tin cậy nhằm đánh giá được thực trạng sử dụng các chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT.

Kết quả khảo sát sau khi loại trừ các kết quả bất hợp lý được tổng hợp và xử lý để làm cơ sở đánh giá thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD của các DN XDCTGT. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Trên cơ sở xác định được mục đích nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra như sau: - Quan điểm và xu hướng đánh giá HQKD trong các DN hiện nay? Các mô hình đánh giá HQKD đã và đang được áp dụng trong các DN hiện nay? - Thực trạng hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT và ảnh hưởng của nó đến HQKD của DN? Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT đã đáp ứng yêu cầu quản trị ngắn hạn và dài hạn (chiến lược) của các DN này như thế nào? 6 - Hệ thống chỉ tiêu đánh giá HQKD trong các DN XDCTGT thuộc Bộ GTVT cần được hoàn thiện như thế nào để đáp ứng yêu cầu quản trị ngắn hạn và dài hạn (chiến lược) của DN? 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI 5.

Thiết kế nghiên cứu Xuất phát từ các câu hỏi nghiên cứu của luận án, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Nghiên cứu lý thuyết: Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, internet, các bài báo, sách in và sách điện tử, v.