CHƯƠNG 1 CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC 1. Một số khái niệm cơ bản Trong bối cảnh hiện nay, nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng với bất kỳ doanh nghiệp nào, quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp không thể thiếu nguồn nhân lực, đó là những lực lượng trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào hoạt động tạo ra của cải vật chất. Do vậy, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp muốn đạt hiệu quả thì nguồn nhân lực cũng phải phát huy được hết vai trò của mình.
Để công tác quản trị nguồn nhân lực được nâng cao và trở thành động lực cho sự phát triển của doanh nghiệp thì các nhà quản trị cũng phải quan tâm, chú ý đến công tác tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp [29]. Trước hết, cần tìm hiểu một số khái niệm liên quan đến công tác tuyển dung trong nghiệp: Nhân lực là nguồn lực của con người, bao gồm thể lực và trí lực. Thể lực của một con người bao gồm các yếu tố về sức khỏe, chế độ ăn uống, tầm vóc, tuổi tác, giới tính, chế độ làm việc và nghỉ ngơi. Trí lực thể hiện ở tri thức, sự hiểu biết, sự tiếp thu, kỹ năng, năng khiếu hay quan điểm, nhân cách của mỗi con người [4; 21].
Quản trị nguồn nhân lực là hoạt động của tổ chức nhằm thu hút, duy trì, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực để tổ chức luôn đáp ứng đủ số lượng và chất lượng nhân lực nhằm đáp ứng nhu cầu công việc và thực hiện mục tiêu chung của tổ chức, doanh nghiệp” [21]. Trong đó, tuyển dụng là một trong những chức năng cơ bản và quan trọng nhất trong quản trị nguồn nhân lực. Tuyển dụng là hoạt động trong nhóm chức năng thu hút nguồn nhân lực 8 trong các chức năng của quản trị nguồn nhân lực. “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, thu hút, sàng lọc đánh giá các ứng viên từ thị trường lao động theo các tiêu chỉ khác nhau để lựa chọn những người phù hợp nhất cho vị trí công việc.
Trong đó, công tác tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp là một quy trình bao gồm nhiều công đoạn, đó là quy trình để thu hút, sàng lọc và tuyển chọn những ứng viên đáp ứng đủ các yêu cầu công việc. Tuyển dụng nhân sự bao gồm hai hoạt động chính là tuyển mộ và tuyển chọn. Đây là hai hoạt động không thể thiếu trong hoạt động tuyển dụng, quan hệ mật thiết, tác động qua lại tới nhau để tạo nên hoạt động tuyển dụng Tuyển mộ là quá trình thu hút các ứng viên tiềm năng từ thị trường lao động ứng tuyển vào các vị trí có nhu cầu cần tuyến trong doanh nghiệp [4; 21]. Bất kỳ doanh nghiệp nào cũng phải có khả năng tuyển mộ ứng viên vào các vị trí còn trống.
Tuyến mộ là một khâu rất quan trọng vì số lượng ứng viên tham gia ứng tuyển càng lớn thì cơ hội tìm được người phù hợp với công việc càng nhiều. Kết quả của tuyển mộ là tạo ra một nguồn ứng viên tiềm năng sẵn sàng cho nhu cầu công việc. Đây cũng là cơ sở cho các đợt tuyển dụng tiếp theo khi có thế sử dụng những nguồn ứng viên này vào các vị trí khác nhau. Chất lượng của tuyển mộ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động tuyển chọn.
Tuyển chọn là công việc tiếp theo sau hoạt động tuyển mộ. Đó là quá trình sàng lọc, lựa chọn ứng viên phù hợp nhất với yêu cầu công việc đặt ra. Mục đích của tuyển chọn là tuyển được người có đầy đủ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm phù hợp với yêu cầu công việc, có khả năng thích nghi với văn hóa công ty và có thể thực hiện tốt các nhiệm vụ công việc để ra [4; 21]. Tầm quan trọng của tuyển dụng Mục tiêu cơ bản của mỗi doanh nghiệp là sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực nhằm phục vụ cho các mục tiêu chung của doanh nghiệp.
Trong những năm trở lại đây khi thị trường cạnh tranh gay gắt, nhân tố con người được xem 9 là một yếu tố cạnh tranh bền vững, giúp doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển. Quản trị nguồn nhân lực được xem là một trong những hoạt động chủ chốt trong doanh nghiệp, thông qua hoạt động quản trị nguồn nhân lực, các nhà quản lý có thể xây dựng những mô hình, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sư dụng nhân lực, phát triển và duy trì nguồn nhân lực. Bởi vậy, công tác tuyển dụng trong doanh nghiệp đóng vai trò quan trong trong hoạt động quản trị nguồn nhân lực nói chung và sự phát triển bên vững của tô chức nói riêng. Đối với doanh nghiệp Tuyển dụng giúp cho doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu số lượng nhân sự cả về số lượng và chất lượng vào các vị trí công việc còn trống.
Tuyển dụng là một hoạt động quan trọng trong quản trị nguồn nhân lực, nó tác động tới các hoạt động khác như: kế hoạch hóa nguồn nhân lực, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Tuyển dụng còn giúp doanh nghiệp có thể thực hiện tốt mục tiêu kinh doanh. Tuyển dụng tốt sẽ giúp doanh nghiệp tìm được những người có phẩm chất tốt, năng lực tốt để hoàn thành các cộng việc được giao, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuyển dụng còn giúp cho doanh nghiệp tạo dụng lợi thế cạnh tranh.
Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt như hiện nay thì yếu tố con người là đặc biệt quan trong tạo nên lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp nếu có những người tài giỏi, phẩm chất tốt, gắn bó với doanh nghiệp sẽ là những thành phần chủ chốt trong hoạt động vận hành doanh nghiệp. Tuyển dụng cũng nâng cao hình ảnh, uy tin của công ty. Thông qua hoạt động tuyển dụng, sẽ có nhiều người được biết đến hình ảnh công ty hon.
Hoạt động tuyển dụng diễn ra chuyên nghiệp sẽ giúp tạo hình ảnh tốt đến các ứng viên từ thị trường lao động từ đó nâng cao uy tín của doanh nghiệp. Đối với người lao động Tuyển dụng giúp cho ngưòi lao động có năng lực tìm được cơ hội việc làm phù hợp với khả năng. Khi có được một công việc phù họp, người lao động sẽ cảm thấy thoải mái, phát huy hết hiệu quả trong công việc, yên tâm hơn trong công việc, gắn bó với tổ chức hơn từ đó giảm tỷ lệ nghỉ việc. Hoạt động tuyển dụng sẽ tạo nên sự công bằng cho người lao động, cạnh tranh lành mạnh từ đó tạo động lực phấn đấu cho người lao động.
Bên cạnh đó, tuyển dụng nội bộ sẽ tạo nên một không khi cạnh tranh bình đẳng, lành mạnh cho những người lao động có như cầu ứng tuyển, kích thich ho làm việc hăng say và sáng tạo hơn. Công tác tuyển dụng chuyên nghiệp, họp lý ở các khâu sẽ tạo tâm lý thoải mái cho các cán bộ nhân viên mới khi được tiếp nhận vào doanh nghiệp. Các hoạt động từ việc chuận bị hồ sơ, đón tiếp, trang bị cơ sở vật chất, hướng dẫn hội nhập sẽ giúp cho các nhân viên mới có tinh thần tốt nhất, cảm thấy yên tâm làm việc. Đối với xã hội Hoạt động tuyển dụng sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng xã hội khi tạo ra cơ hội nghề nghiệp cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là tạo cơ hội việc làm cho lực lượng lao động chua có kinh nghiệm như sinh viên mới tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo.
Công tác tuyển dụng tác động vào hoạt động quản trị nguồn nhân lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp có được nguồn lao động dồi dào cả về số lượng và chất lượng sẽ giúp cho hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra trơn tru, giảm thiểu chi phi và tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp. Sự phát triển lớn mạnh của doanh nghiệp sẽ góp phần chung vào sự phát triển của xã hội và đất nước. Nguồn và phương pháp tuyển dụng Khi có nhu cầu tuyển dụng, phòng nhân sự phải thực hiện hoạt động tuyển mộ ứng viên từ các nguồn khác nhau.
Đó là hoạt động xác định sử dụng nguồn bên trong hay bên ngoài doanh nghiệp để thu hút người lao động. Thông thường, mỗi vị trí cần tuyến sẽ có những phương pháp và nguồn được sử dụng khác nhau. Mỗi nguồn lại có những ưu, nhược điểm nhất định, vì vậy các nhà quản trị nhân sự phải vận dụng linh hoạt các nguồn và phương pháp để hoạt động tuyển dụng đạt hiếu quả cao. Nguồn bên trong và phương pháp tuyển dụng nguồn bên trong Đây là những người đang làm việc trong doanh nghiệp mà bộ phận tuyển dụng có thể dễ dàng tiếp cận.
Đối với nguồn bên trong tổ chức, ta có thể sử dụng các phương pháp sau: - Sử dụng bảng thông báo tuyển dụng đến người lao động đang làm việc trong tổ chức. Đây là một bảng mô tả công việc cần tuyển và các yêu cầu thực hiện công việc. Thông báo này sẽ được gửi đến tất cả cán bộ nhân viên trong doanh nghiệp thông qua bảng quảng cáo, mạng nội bộ, email nội bộ. - Phương pháp tuyển dụng thông qua sự để xuất của cán bộ nhân viên đang làm việc trong doanh nghiệp.
Phưong pháp này có thể giúp tìm được ứng viên phù hợp mộtcách nhanh chóng. - Tuyển dụng thông qua các thông tin nhân sự. Doanh nghiệp sẽ xây dựng danh mục các kỹ năng cho từng người lao động trong tổ chức và luôn theo dõi thường xuyên những danh mục này để sửa đổi, bổ sụng. Khi có nhu cầu cần tuyển nhân sự, bộ phận tuyển dụng sẽ căn cứ vào danh mục đó để thu hút những ứng viên phù hợp với yêu cầu công việc cần tuyển.
Trong bảng danh mục này thường có các nội dung như: trình độ đào tạo, các kỹ năng hiện có, quá trình công tác, kinh nghiệm công tác và các thông tin liên quan đến hoạt động làm việc của người lao động. Ưu điểm của nguồn bên trong Đây là nguồn ứng viên dễ dàng tiếp cận đối với hoạt động tuyển dụng từ đó giảm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả tuyển dụng. Đây là những người đã quen với các công việc trong tổ chức. Họ đã có thời gian làm việc và hiểu biết về các bộ phận phòng ban và cũng đã quen với môi trường, văn hóa công ty.