Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng Nhà nước. Chương 2: Thực trạng cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nướcđối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nướcChi nhánh tỉnh Nghệ An. iii CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC 1.
Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng nhà nƣớc và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nƣớc 1. Khái quát về thanh tra của Ngân hàng nhà nước và cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước 1. Những vấn đề cơ bản về Ngân hàng trung ương Ngân hàng Trung ương là định chế duy nhất trong nền kinh tế vừa thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vừa thực hiện chức năng kinh doanh. Ngân hàng Trung ương là ngân hàng duy nhất được phép phát hành tiền của mỗi quốc gia, là một định chế công cộng chịu trách nhiệm trong việc quản lý và điều tiết các vấn đề liên quan đến tiền tệ, nhằm phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng.
Ở Việt Nam, Ngân hàng nhà nước Việt Nam là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam (quy định trong Luật NHNN). Chức năng của Ngân hàng Trung ương: Phát hành tiền, Ngân hàng của các ngân hàng trung gian và Ngân hàng của Chính phủ. Những vấn đề cơ bản về thanh tra của Ngân hàng Nhà nước Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng là thanh tra Nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành hệ thống thuộc bộ máy NHNN. Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.
Cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh là toàn bộ những phương thức hoạt động, những quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, quy chế hoạt động của tổ chức Thanh tra ngân hàng tiến hành thanh tra, kiểm tra và những quy định về mối quan hệ giữa các cơ quan này với nhau trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Các yếu tố của cơ chế thanh tra Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Chủ thể tiến hành thanh tra, kiểm tra; mối quan hệ giữa các chủ thể tiến hành thanh tra và đối tượng của thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh iv Đối tượng của Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh là các tổ chức tín dụng; hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải TCTD được NHNN cấp giấy phép; các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế - xã hội và cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng. Các tổ chức cá nhân khác có hoạt động ngân hàng. Đặc điểm cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh: Thanh tra Ngân hàng nhà nước gắn liền với quản lý Nhà nước Thanh tra Ngân hàng nhà nước luôn mang tính quyền lực Nhà nước Thanh tra Ngân hàng nhà nước có tính độc lập tương đối 1.
Nội dung, các nhân tố ảnh hƣởng và sự cần thiết khách quan phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nƣớc chi nhánh tỉnh. Nội dung của việc hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh: Hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chuẩn mực về thanh tra trong hệ thống ngân hàng Hoàn thiện tổ chức bộ máy thanh tra của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh Hoàn thiện phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh và phối hợp thực hiện giữa các chủ thể tiến hành thanh tra - Phương thức thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Thanh tra Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh giám sát thường xuyên việc thực hiện quy chế an toàn trong hoạt động của các NHTM, được thực hiện bằng cách Thanh tra NHNN ở tại chi nhánh nhưng thường xuyên thu thập thông tin về hoạt động của các NHTM và các chi nhánh NHTM từ nhiều kênh thông tin khác nhau, thông qua đó phân tích đánh giá tình hình hoạt động của các tổ chức này để giám sát sự an toàn trong hoạt động của các TCTD, nội dung này gọi là giám sát từ xa. Thanh tra NHNN chi nhánh tỉnh thành lập các đoàn thanh tra tới trực tiếp tại các NHTM để tiến hành thanh tra, kiểm tra các hoạt động cụ thể tại NHTM, nội dung này gọi là thanh tra tại chỗ Thanh tra NHNN chi nhánh sử dụng quyền lực, chức năng của mình để xử lý các vi phạm của đối tượng thanh tra, thực hiện các biện pháp ngăn chặn và xử lý vi phạm theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm v quyền xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng. Xây dựng quy chế chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra và quy chế phối hợp giữa các chủ thể khi tiến hành thanh tra 1.
Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng nhà nước Chi nhánh tỉnh: 1. Các nhân tố khách quan: Môi trường vĩ mô về tình hình phát triển kinh tế xã hội của quốc gia nói chung và hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM nói riêng, ảnh hưởng gián tiếp đến công tác thanh tra giám sát ngân hàng. Môi trường pháp lý là một yếu tố khách quan tác động trực tiếp đến công tác thanh tra, giám sát của NHNN. Các quy định của pháp luật trong hoạt động ngân hàng thường xuyên thay đổi sẽ gây ra khó khăn cho công tác thanh tra giám sát ngân hàng.
Hệ thống pháp luật thiếu đồng bộ, các điều luật quy định khác nhau hoặc chồng chéo, không phù hợp trong thực tế sẽ khiến công tác thanh tra trở nên bất cập, khó thực hiện và giảm hiệu quả. Các nhân tố chủ quan: Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của công tác thanh tra giám sát của NHNN. Tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng cán bộ thanh tra gồm có: kiến thức tổng hợp và chuyên môn, trình độ phân tích đánh giá thông tin, khả năng dự báo, kinh nghiệm thực tế, thái độ với công việc. Công nghệ thanh tra và trình độ ứng dụng công nghệ quyết định sự phát triển của hệ thống thanh tra giám sát ngân hàng.
Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh: Rủi ro sụp đổ ngân hàng có tính dây chuyền, khi một ngân hàng thương mại bị vỡ nợ thì sẽ dễ dàng kéo theo sự đổ vỡ của các NHTM khác. Một khi Ngân hàng mất tính ổn định sẽ ảnh hưởng đến các khâu khác và làm cho toàn bộ hệ thống tài chính bị ảnh hưởng theo. Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, đảm bảo việc tuân thủ pháp luật của các NHTM, hoạt động thanh tra của NHNN Chi nhánh tỉnh đối với các NHTM là hết sức cần thiết. Để các góp phần trong việc cải cách hành chính Nhà nước, thì việc hoàn vi thiện cơ chế thanh tra là một ấn đề không thể thiếu, nhằm đạt được các mục tiêu Thứ nhất: góp phần tăng tính công khai, minh bạch trong hoạch định chinh sách, xây dựng và thực hiện pháp luật Thứ hai: góp phần thành công trong công tác cải cách hành chính Nhà nước.
Thứ ba: Hoàn thiện cơ chế thanh tra chính là hoàn thiện chế độ công vụ, công chức, nâng cao chất lượng thực thi công vụ Thứ tư: Hoàn thiện cơ chế thanh tra là phải xây dựng đào tạo và quản lý đội ngũ công chức thanh tra 1. Kinh nghiệm thanh tra giám sát ở một số nƣớc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 1. Kinh nghiệm của một số nước 1. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Tham khảo mô hình tổ chức và hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng các nước cho thấy: Thứ nhất: Phân tách chức năng giữa thực thi chính sách tiền tệ và thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng; mô hình chức năng tập trung 2 khối tách biệt; tách cơ quan giám sát ngân hàng, tài chính ra khỏi NHTW Thứ hai: Tính độc lập của cơ quan thanh tra, giám sát, thực hiện cả 4 chức năng: cấp phép, ban hành quy chế, giám sát tại chỗ và từ xa; xử lý vi phạm.
Thứ ba: Khung pháp lý: Một khung pháp lý riêng hoặc thể hiện trong các luật khác nhau xác định rõ tổ chức, thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ, mục tiêu, phương pháp của thanh tra, giám sát. Thư tư: Mối quan hệ giám sát với các định chế tài chính và kiểm toán độc lập. vii Chƣơng 2 THỰC TRẠNG CƠ CHẾ THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 2. Khái quát về hệ thống Ngân hàng và các tổ chức có hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Nghệ An 2.
Giới thiệu bộ máy tổ chức Ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh Nghệ An: Cơ cấu tổ chức bộ máy của NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An thực hiện theo quy định của Thống đốc NHNN. Theo đó, NHNN Chi nhánh tỉnh Nghệ An là đơn vị phụ thuộc của NHNN Việt Nam, chịu sự lãnh đạo và điều hành tập trung, thống nhất của Thống đốc NHNN, có chức năng tham mưu, giúp Thống đốc quản lý Nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn và thực hiện một số nghiệp vụ Ngân hàng Trung ương theo uỷ quyền của Thống đốc. Bộ máy điều hành gồm: Giám đốc Chi nhánh, 3 Phó Giám đốc giúp việc phụ trách 4 phòng nghiệp vụ và Thanh tra chi nhánh, với tổng số cán bộ định biên là 63 người. Giám đốc Chi nhánh trực tiếp chỉ đạo các bộ phận chức năng của NHNN Chi nhánh để thực hiện chức năng nhiệm vụ của NHNN Chi nhánh theo uỷ quyền của Thống đốc.
Nhiệm vụ của các Phó Giám đốc và chức năng nhiệm vụ của các Phòng và Thanh tra chi nhánh do Giám đốc Chi nhánh quy định. Khái quát về mạng lưới và hoạt động của các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Nghệ An: 2.