Tài liệu Kinh tế: Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại trường cao đẳng

Tài liệu Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại trường cao đẳng kinh tế kỹ thu tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành kinh tế

• Tác giả: Phạm Ngọc Trường
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thúy Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Hoàn Thiện Cơ Chế Quản Lý Tài Chính Tại Trường Cao Đẳng Kinh Tế - Kỹ Thuật Công Thương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập

Quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập là một lĩnh vực quan trọng trong điều hành các tổ chức giáo dục. Các trường cao đẳng, đại học cần thiết lập những cơ chế quản lý tài chính hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch, hợp lý trong sử dụng nguồn lực. Cơ chế quản lý tài chính bao gồm quy trình lập dự toán, thực hiện chi tiêu, kiểm soát chi phí và báo cáo tài chính. Mục tiêu chính là tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao chất lượng dịch vụ công, đảm bảo tuân thủ pháp luật nhà nước về quản lý tài chính.

1.1. Đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập

Đơn vị sự nghiệp công lập là các cơ quan cung cấp dịch vụ công, bao gồm trường học, bệnh viện, viện nghiên cứu. Chúng hoạt động dựa trên nguồn ngân sách nhà nước kết hợp với thu nhập từ hoạt động sự nghiệp. Các đơn vị này có nhiệm vụ phục vụ lợi ích chung của xã hội, không hướng tới lợi nhuận. Điều này yêu cầu cơ chế quản lý tài chính phải đặc biệt chặt chẽ, minh bạch và tuân thủ quy định nhà nước.

1.2. Mục tiêu và yêu cầu quản lý tài chính

Mục tiêu quản lý tài chính là đảm bảo sử dụng hiệu quả các nguồn lực, cả từ ngân sách và thu nhập sự nghiệp. Các yêu cầu chính bao gồm: lập dự toán khoa học, thực hiện chi tiêu đúng tiến độ, kiểm soát chi phí, báo cáo tài chính kịp thời. Nhà trường cần hoàn thiện cơ chế quản lý để nâng cao tính accountability (trách nhiệm giải trình) và hiệu quả sử dụng kinh phí.

II. Thực trạng quản lý tài chính tại Trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Công Thương

Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Công Thương đã thực hiện quản lý tài chính theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ năm 2011-2013, nhà trường ghi nhận những kết quả tích cực trong việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, bao gồm tăng nguồn thu từ học phí, đa dạng hóa doanh thu sự nghiệp. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế như: chi phí hoạt động cao, năng lực quản lý còn hạn chế, quy chế chi tiêu nội bộ chưa phù hợp thực tế. Cơ chế quản lý tài chính cần tiếp tục được cải thiện.

2.1. Quá trình hình thành và phát triển của nhà trường

Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Công Thương là một đơn vị sự nghiệp công lập đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Nhà trường đảm nhận vai trò quản lý tài chính cho hàng trăm học sinh sinh viên với quy mô đào tạo đa ngành. Cơ cấu tổ chức bao gồm các phòng ban chuyên môn, các bộ môn giảng dạy. Sứ mệnh của nhà trường là đào tạo nhân lực chất lượng, góp phần phát triển kinh tế xã hội.

2.2. Nguồn thu và chi tiêu của nhà trường

Nguồn thu của Trường Cao đẳng bao gồm: kinh phí ngân sách nhà nước, học phí sinh viên, doanh thu từ các hoạt động đào tạo liên tục. Giai đoạn 2011-2013, nhà trường quản lý chi tiêu từ hai nguồn chính. Cơ chế quản lý tài chính theo dõi chi tiêu lương, chi hoạt động thường xuyên, chi đầu tư. Việc hoàn thiện cơ chế giúp tăng hiệu quả sử dụng kinh phí và nâng cao chất lượng dịch vụ.

III. Những hạn chế và nguyên nhân trong quản lý tài chính hiện nay

Mặc dù Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Công Thương đã thực hiện quản lý tài chính theo quy định, nhưng vẫn tồn tại những khó khăn. Chi phí hoạt động thường xuyên tăng cao, trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ quản lý tài chính thiếu đào tạo bài bản về cơ chế quản lý hiện đại. Quy chế chi tiêu nội bộ chưa rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong thực thi. Sự phối hợp giữa các phòng ban trong hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính còn chưa đồng bộ.

3.1. Những khó khăn chính trong quản lý tài chính

Nhà trường đối mặt với thách thức: chi phí nhân sự tăng nhanh, chi phí duy trì cơ sở vật chất lớn, nguồn thu không ổn định. Quản lý tài chính đòi hỏi phải cân bằng giữa chi tiêu bắt buộc và đầu tư phát triển. Nhiều cán bộ quản lý chưa nắm vững các quy định mới về cơ chế quản lý. Hệ thống thông tin tài chính chưa được ứng dụng công nghệ hiện đại.

3.2. Nguyên nhân hạn chế hiệu quả thực hiện

Nguyên nhân chủ yếu bao gồm: năng lực đội ngũ quản lý tài chính còn yếu, quy chế nội bộ chưa phù hợp thực tế, thiếu sự phối hợp giữa các bộ phận. Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đòi hỏi cần đầu tư đào tạo, cập nhật quy định, ứng dụng công nghệ. Việc thiếu liên kết giữa dự toán và thực tế dẫn đến chênh lệch chi tiêu lớn.

IV. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính

Để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Công Thương cần thực hiện nhiều giải pháp toàn diện. Thứ nhất, đa dạng hóa nguồn thu thông qua phát triển các chương trình đào tạo, dịch vụ tư vấn. Thứ hai, nâng cao chất lượng đào tạo để thu hút sinh viên và tăng doanh thu. Thứ ba, cải thiện năng lực cán bộ quản lý thông qua đào tạo chuyên môn. Thứ tư, hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ phù hợp với tình hình thực tế, tăng cường hỗ trợ đội ngũ giảng viên.

4.1. Đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao chất lượng đào tạo

Nhà trường cần hoàn thiện cơ chế quản lý bằng cách khai thác tối đa các nguồn thu từ: đào tạo chính quy, đào tạo thêm, dịch vụ kỹ thuật. Tăng cường liên kết với doanh nghiệp để tạo thêm cơ hội đào tạo, gắn kết với nhu cầu thị trường. Quản lý tài chính hiệu quả sẽ giúp nhà trường đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giảng dạy.

4.2. Nâng cao năng lực đội ngũ và hoàn thiện quy chế chi tiêu

Cần tổ chức đào tạo bài bản cho cán bộ quản lý tài chính về cơ chế quản lý mới, kế toán hiện đại, phần mềm quản lý tài chính. Hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ để rõ ràng, công khai, tăng cường hỗ trợ giảng viên. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý tài chính, xây dựng hệ thống báo cáo kịp thời, chính xác để hỗ trợ quyết định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Tổng quan về quản lý tài chính các đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm và đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập Khái niệm của đơn vị sự nghiệp công lập: Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nước thành lập hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thường của các ngành kinh tế quốc dân. Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực: y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trường, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm.

Đơn vị SNCL được xác định dựa vào các tiêu chuẩn sau: - Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương hoặc địa phương. - Được Nhà nước cung cấp kinh phí và tài sản để hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị, chuyên môn và được phép thực hiện một số khoản thu theo chế độ nhà nước quy định. - Có tổ chức bộ máy, biên chế và bộ máy quản lý tài chính kế toán theo chế độ nhà nước quy định. - Có mở tài khoản tại kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng để ký gửi các khoản thu, chi tài chính.

Đơn vị sự nghiệp có các đặc điểm sau: 4 Thứ nhất, đơn vị SNCL là một tổ chức hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục đích kiếm lời. Trong nền kinh tế thị trường, các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra đều có thể trở thành hàng hóa cung ứng cho mọi thành phần trong xã hội. Việc cung ứng các hàng hóa này cho thị trường chủ yếu không vì mục đích lợi nhuận như hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhà nước tổ chức, duy trì và tài trợ cho các hoạt động sự nghiệp để cung cấp những sản phẩm, dịch vụ cho thị trường trước hết nhằm thực hiện vai trò của Nhà nước trong việc phân phối lại thu nhập và thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng khi can thiệp vào thị trường.

Nhờ đó sẽ hỗ trợ cho các ngành, các lãnh vực kinh tế hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đảm bảo nguồn nhân lực, thúc đẩy hoạt động kinh tế phát triển và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn, đảm bảo và không ngừng nâng cao đời sống, sức khỏe, văn hóa, tinh thần của nhân dân. Thứ hai, sản phẩm của các đơn vị SNCL là sản phẩm mang lại lợi ích chung có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo đức, các giá trị về xã hội. Đây là những sản phẩm vô hình và có thể dùng chung cho nhiều người, cho nhiều đối tượng trên phạm vi rộng.

Nhìn chung, đại bộ phận các sản phẩm của đơn vị sự nghiệp là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành hoặc một lãnh vực nhất định mà những sản phẩm đó khi tiêu dùng thường có tác dụng lan tỏa, truyền tiếp. Mặt khác sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp chủ yếu tạo ra các "hàng hóa công cộng" ở dạng vật chất và phi vật chất, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp quá trình tái sản xuất xã hội. Cũng như các hàng hóa khác sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp có giá trị và giá trị sử dụng nhưng có điểm khác biệt là nó có giá trị xã hội cao, điều đó đồng nghĩa là người cùng sử dụng, dùng rồi có thể dùng lại được trên phạm vi rộng. Vì vậy, sản phẩm của hoạt động sự nghiệp chủ yếu là các "hàng hóa công cộng".

Hàng hóa công cộng có hai đặc điểm là "không loại trừ" và "không tranh giành". Nói cách khác, đó là những hàng hóa mà không ai có thể loại trừ những người tiêu dùng khác ra khỏi việc sử dụng nó, và tiêu dùng của người này không loại trừ việc tiêu dùng của người khác. 5 Việc sử dụng những "hàng hóa công cộng" do hoạt động sự nghiệp tạo ra làm cho quá trình sản xuất của cải vật chất được thuận lợi và ngày càng đạt hiệu quả cao. Hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, thể dục thể thao đem lại tri thức và đảm bảo sức khỏe cho lực lượng lao động, tạo điều kiện cho lao động có chất lượng ngày càng tốt hơn.

Hoạt động sự nghiệp khoa học, văn học, văn hóa thông tin mang lại hiểu biết cho con người về tự nhiên, xã hội tạo ra những công việc mới phục vụ sản xuất và đời sống. Vì vậy, hoạt động sự nghiệp luôn gắn bó hữu cơ và tác động tích cực đến quá trình tái sản xuất xã hội. Thứ ba, hoạt động sự nghiệp trong các đơn vị SNCL luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế, xã hội của Nhà nước. Với chức năng của mình, Chính phủ luôn tổ chức, duy trì và đảm bảo hoạt động sự nghiệp để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội.

Để thực hiện những mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định, Chính phủ tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia như: Chương trình xóa mù chữ, Chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Chương trình dân số - kế hoạch hóa gia đình, chương trình phòng chống AIDS, Chương trình xóa đói giảm nghèo, Chương trình phủ sóng phát thanh truyền hình. Những chương trình mục tiêu quốc gia này chỉ có Nhà nước, với vai trò của mình mới có thể thực hiện một cách triệt để và có hiệu quả, nếu để tư nhân thực hiện, mục tiêu lợi nhuận sẽ lấn chiếm mục tiêu xã hội và dẫn đến hạn chế việc tiêu dùng sản phẩm hoạt động sự nghiệp, từ đó kìm hãm sự phát triển của xã hội. Phân loại các loại hình đơn vị sự nghiệp công lập Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, đơn vị SNCL bao gồm: Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật: Các đoàn nghệ thuật: ca múa nhạc kịch, cải lương, chèo, tuồng, múa rối, xiếc. Trung tâm chiếu phim quốc gia.

Thư viện, bảo tồn, bảo tàng. Đài phát thanh truyền hình. Trung tâm báo chí xuất bản. Đơn vị SNCL hoạt động trong lãnh vực giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở 6 giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân: Trường phổ thông: mầm non, tiểu học, phổ thông cơ sở, phổ thông trung học.

Các học viện, trường, trung tâm đào tạo. Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Viện nghiên cứu khoa học. Trung tâm ứng dụng, chuyển giao công nghệ.

Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao: Trung tâm huấn luyện thể dục thể thao. Liên đoàn, đội thể thao Câu lạc bộ thể dục thể thao. Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực y tế. Cơ sở khám chữa bệnh: bệnh viện, phòng khám.

Trung tâm điều dưỡng, phục hồi chức năng. 7 Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực xã hội Trung tâm chỉnh hình Trung tâm dịch vụ việc làm Đơn vị SNCL hoạt động trong lĩnh vực kinh tế. Các Viện Thiết kế, quy hoạch đô thị, nông thôn. Các trung tâm bảo vệ rừng, Cục bảo vệ thực vật, Trung tâm nước sạch vệ sinh môi trường, Trung tâm dâu tằm tơ.

Trung tâm đăng kiểm, Trung tâm định kiểm an toàn lao động. Các đơn vị sự nghiệp giao thông đường bộ, đường sông. Các Vụ đường biển, đường sông, đường hàng không. Trung tâm khí tượng thủy văn.

Ngoài các đơn vị SNCL ở các lĩnh vực nêu trên còn các đơn vị SNCL trực thuộc các tổng công ty, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội. Căn cứ vào mức độ tự chủ về tài chính của các đơn vị cả về chi thường xuyên và chi đầu tư, các đơn vị SNCL được chia thành bốn loại: - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên - Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chưa tính đủ chi phí) - Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp) Đối với đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư phải thành lập Hội đồng quản lý để quyết định những vấn đề quan trọng trong quá trình hoạt động của đơn vị. 8 Theo quy định mới, loại hình đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chi thường xuyên bị khống chế không quá 3 lần quỹ tiền lương ngạch, bậc, chức vụ và các khoản phụ cấp lương do nhà nước quy định; đơn vị tự đảm bảo một phần chi thường xuyên bị khống chế không quá 2 lần, đơn vị do nhà nước bảo đảm chi thường xuyên bị khống chế không quá 1 lần. Chỉ có đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, được tự quyết định mức trích quỹ bổ sung thu nhập mà không bị không chế mức trích Quỹ bổ sung thu nhập như các loại hình đơn vị sự nghiệp khác Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư được vận dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp (Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ) khi đáp ứng đủ điều kiện cụ thể theo quy định.

Với việc vận dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp, đơn vị: được xác định vốn điều lệ và bảo toàn vốn; được vay vốn, huy động vốn, đầu tư vốn ra ngoài đơn vị; quản lý, sử dụng, trích khấu hao tài sản cố định áp dụng cho doanh nghiệp; quản lý thu, chi phí và phân phối lợi nhuận; thực hiện chế độ kế toán, thống kê áp dụng như doanh nghiệp. Mục tiêu, yêu cầu và nội dung quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập 1. Mục tiêu quản lý tài chính Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính ở các ĐVSN liên quan trực tiếp đến hiệu quả kinh tế - xã hội của các hoạt động sự nghiệp, đến hiệu quả sử dụng các khoản đóng góp của nhân dân.