Luận án: Hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam - NCS Đặng Thị Lan Phương

Hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. 254 trang · Trường Đại Học Thương Mại · 2021.

• Tác giả: Đặng Thị Lan Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hiệu Quả Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các nghiên cứu về tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng
• 1.3. Các nghiên cứu về hiệu quả tín dụng và tiêu chí đánh giá hiệu quả tín dụng
• 1.4. Các nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hiệu quả tín dụng
• 1.5. Các nghiên cứu về tác động của hiệu quả tín dụng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại
• 1.6. Các nghiên cứu về tác động của hiệu quả tín dụng đến tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 1.7. Kết luận rút ra qua tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.8. Giá trị khoa học và thực tiễn của các nghiên cứu đã công bố
• 1.9. Giới hạn của các nghiên cứu đã công bố
• 1.10. Phương pháp nghiên cứu đề tài luận án
• 1.10.1. Phương pháp luận nghiên cứu
• 1.10.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 1.10.2.1. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khái quát về hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại và cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.1.2. Phân loại cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Nguyên tắc và điều kiện cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.1.4. Quản lý hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2. Hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.1. Khái niệm hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.2. Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.3. Các yếu tố tác động và mô hình nghiên cứu các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.4. Các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.5. Mô hình nghiên cứu các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại
• 2.2.6. Kinh nghiệm của các ngân hàng thương mại nước ngoài về hoạt động tổ chức quản lý nhằm nâng cao hiệu quả cho vay và bài học rút ra cho các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.2.6.1. Kinh nghiệm của các ngân hàng Thái Lan
• 2.2.6.2. Kinh nghiệm của Ngân hàng phát triển Hàn Quốc (The Korea Development Bank - KDB)
• 2.2.6.3. Kinh nghiệm Quản trị rủi ro của Citibank
• 2.2.6.4. Bài học rút ra trong công tác quản lý nhằm nâng cao hiệu quả cho vay đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ CHO VAY VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Vài nét khái quát về các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát chung về hệ thống các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.1.2. Kết quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015-2020
• 3.2. Thực trạng hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.1. Tổng quan về hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.2. Phân tích thực trạng hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam qua chỉ tiêu đánh giá
• 3.3. PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.3.1. Phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.3.2. Thực trạng các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của NHTM Việt Nam
• 3.3.3. Kiểm định tác động của một số yếu tố đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam
• 3.3.4. Kết quả đạt được
• 3.3.5. Hạn chế, nguyên nhân
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ QUAN ĐIỂM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 4.1.1. Chiến lược chung của ngành ngân hàng Việt Nam
• 4.1.2. Bối cảnh, định hướng và quan điểm nâng cao hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.3. Khuyến nghị đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 4.1.3.1. Kiểm soát có hiệu quả quy mô và chất lượng tài sản
• 4.1.3.2. Giải quyết tốt bài toán thu nhập và chi phí
• 4.1.3.3. Cân đối qui mô vốn cho nhu cầu sử dụng vốn
• 4.1.3.4. Các khuyến nghị khác
• 4.1.4. Một số khuyến nghị với cơ quan quản lý nhà nước
• 4.1.4.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 4.1.4.2. Đối với Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC)
• 4.1.4.3. Đối với Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương
• 4.1.4.4. Đối với các Bộ, ngành địa phương
• 4.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC BÀI BÁO CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Hoạt động cho vay không chỉ là nguồn thu nhập chính mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc hiểu rõ về hiệu quả cho vay giúp các ngân hàng tối ưu hóa quy trình và nâng cao chất lượng dịch vụ. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay và đề xuất các giải pháp cải thiện.

1.1. Khái Niệm Về Hiệu Quả Cho Vay Của Ngân Hàng

Hiệu quả cho vay được định nghĩa là khả năng sinh lời từ các khoản cho vay. Các chỉ tiêu như tỷ lệ nợ xấu và lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hiệu Quả Cho Vay

Hiệu quả cho vay không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn tác động đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính. Một ngân hàng có hiệu quả cho vay cao sẽ có khả năng cạnh tranh tốt hơn trên thị trường.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Hoạt Động Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Các ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong hoạt động cho vay. Từ việc quản lý rủi ro tín dụng đến áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài, những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả cho vay.

2.1. Rủi Ro Trong Cho Vay

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề lớn nhất mà các ngân hàng phải đối mặt. Việc không kiểm soát tốt rủi ro có thể dẫn đến tỷ lệ nợ xấu cao, ảnh hưởng đến hiệu quả cho vay.

2.2. Áp Lực Cạnh Tranh Từ Ngân Hàng Nước Ngoài

Sự gia tăng số lượng ngân hàng nước ngoài với công nghệ hiện đại và sản phẩm đa dạng đã tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng thương mại trong nước. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải cải thiện chất lượng dịch vụ và hiệu quả cho vay.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Cho Vay Của Ngân Hàng Thương Mại

Để nâng cao hiệu quả cho vay, các ngân hàng cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Từ việc cải thiện quy trình cho vay đến việc ứng dụng công nghệ thông tin, những giải pháp này sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động cho vay.

3.1. Cải Thiện Quy Trình Cho Vay

Cải thiện quy trình cho vay giúp giảm thiểu thời gian xử lý và nâng cao trải nghiệm của khách hàng. Việc áp dụng các tiêu chuẩn rõ ràng trong quy trình cho vay cũng giúp giảm thiểu rủi ro.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả cho vay. Các ngân hàng có thể sử dụng phần mềm quản lý tín dụng để theo dõi và phân tích dữ liệu khách hàng một cách hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Cho Vay

Nghiên cứu thực tiễn về hiệu quả cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam cho thấy nhiều kết quả khả quan. Các ngân hàng đã áp dụng nhiều biện pháp để nâng cao hiệu quả cho vay, từ đó cải thiện tình hình tài chính.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Ngân Hàng

Nhiều ngân hàng đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong hiệu quả cho vay sau khi áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro và cải tiến quy trình cho vay.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Ngân Hàng Nước Ngoài

Các ngân hàng thương mại Việt Nam có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các ngân hàng nước ngoài trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa quy trình cho vay để nâng cao hiệu quả.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Hiệu Quả Cho Vay Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam có thể được cải thiện thông qua việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro và cải tiến quy trình cho vay. Tương lai của hiệu quả cho vay phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thay đổi của thị trường.

5.1. Tương Lai Của Hiệu Quả Cho Vay

Tương lai của hiệu quả cho vay tại các ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng đổi mới và áp dụng công nghệ trong quản lý tín dụng.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Ngân Hàng

Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình cho vay và đầu tư vào công nghệ để nâng cao hiệu quả cho vay, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam", chuyên ngành Quản lý kinh tế (mã số: 934.10), được nghiên cứu sinh Đặng Thị Lan Phương thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Phương Liên và PGS. Nguyễn Thị Mùi tại Trường Đại học Thương mại (Hà Nội, năm 2021).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đối với hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM), cho vay là hoạt động mang lại nguồn thu nhập chủ yếu, chiếm trung bình trên 75% tổng thu nhập hoạt động tại Việt Nam (trong khi tỷ lệ này trên thế giới thường ở mức khoảng 60%). Tuy nhiên, đây cũng là hoạt động tiềm ẩn rủi ro mất vốn lớn nhất, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của từng ngân hàng và toàn hệ thống. Trong bối cảnh hệ thống NHTM Việt Nam còn đối mặt với nhiều bất cập về quy mô tài chính, trình độ quản lý, kiểm soát nội bộ và sự cạnh tranh gia tăng từ các ngân hàng nước ngoài, sự suy giảm chất lượng tín dụng cùng với các biến động kinh tế vĩ mô và dịch bệnh Covid-19 đã tạo ra sức ép lớn đối với hiệu quả cho vay.

Mặc dù dư nợ cho vay của các NHTM Việt Nam ở mức cao, các ngân hàng vẫn chưa thực hiện việc định giá khoản vay gắn với mức độ rủi ro của từng khách hàng để xác định biên độ rủi ro phù hợp. Bên cạnh đó, phần lớn các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong nước trước đây chỉ dừng lại ở phân tích định tính hoặc khảo sát phạm vi hẹp tại một ngân hàng, một chi nhánh hay một địa bàn tỉnh/thành phố; chưa có công trình nào đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động cho vay trên quy mô hệ thống thông qua mô hình kinh tế lượng kiểm định các yếu tố tác động và xác định mối quan hệ giữa hiệu quả cho vay với hiệu quả kinh doanh và rủi ro tín dụng trong giai đoạn 2015–2020.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu tổng quát của luận án là đề xuất các khuyến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả cho vay tại các NHTM Việt Nam. Để đạt được mục đích này, tác giả xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Khái quát hóa các vấn đề lý luận chung về NHTM và hoạt động cho vay; làm rõ quan điểm, tiêu chí và thước đo hiệu quả cho vay (xác lập chỉ tiêu tỷ lệ thu nhập lãi cận biên - NIM); phân tích mối quan hệ giữa hiệu quả cho vay với rủi ro tín dụng và hiệu quả kinh doanh; xác định các yếu tố tác động và mô hình đo lường; tổng hợp bài học kinh nghiệm từ các NHTM nước ngoài.
2. Phân tích thực trạng hiệu quả cho vay tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2015–2020, chỉ rõ kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân; kiểm định chiều hướng, mức độ tác động của các yếu tố đến hiệu quả cho vay; đánh giá thực nghiệm mối quan hệ giữa hiệu quả cho vay với rủi ro tín dụng và hiệu quả kinh doanh.
3. Đề xuất hệ thống khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cho vay tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2020–2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 5 câu hỏi nghiên cứu sau:

• Thứ nhất: Có những chỉ tiêu nào đo lường, đánh giá hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại, mối quan hệ giữa hiệu quả cho vay với hiệu quả kinh doanh và rủi ro tín dụng?
• Thứ hai: Sử dụng mô hình hồi quy như thế nào để đánh giá tác động của hiệu quả cho vay đến hiệu quả kinh doanh và đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam?
• Thứ ba: Sử dụng mô hình gồm những yếu tố nào để kiểm định chiều hướng và mức độ tác động đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam?
• Thứ tư: Kết quả đạt được và hạn chế trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam là gì?
• Thứ năm: Những khuyến nghị cần thiết nào giúp nâng cao hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả cho vay và các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của các NHTM nói chung và 15 NHTM đại diện tại Việt Nam nói riêng.
• Phạm vi nội dung: Hệ thống hóa cơ sở lý luận; phân tích thực trạng hiệu quả cho vay qua các chỉ tiêu tài chính; sử dụng mô hình hồi quy với biến phụ thuộc NIM để kiểm định các yếu tố tác động; sử dụng mô hình hồi quy với biến phụ thuộc ROA để đo lường tác động đến hiệu quả kinh doanh; sử dụng mô hình hồi quy với biến phụ thuộc tỷ lệ nợ xấu (TLNX) để đánh giá mối quan hệ với rủi ro tín dụng.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại 15 NHTM Việt Nam gồm ABBank, ACB, BIDV, VietinBank, Eximbank, MBBank, Techcombank, Vietcombank, VPBank, PGBank, Agribank, KienlongBank, NCBank, LienVietPostBank, NamABank. Mẫu nghiên cứu này đại diện khoảng 70% tổng tài sản của toàn hệ thống NHTM Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng và khảo sát được thu thập trong giai đoạn 6 năm từ 2015 đến 2020; dữ liệu chuỗi thời gian đưa vào mô hình định lượng được xử lý trong giai đoạn 2015/2016–2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án tiến hành tổng quan hệ thống y văn trong nước và quốc tế theo 4 nhóm chủ đề chính:

1. Nghiên cứu về tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng:

   • Về hành vi và chất lượng tín dụng: Jonas Ladime và cộng sự (2013) nghiên cứu các yếu tố quyết định hành vi cho vay tại 17 ngân hàng Ghana giai đoạn 1997–2006; Andrew Semanu Apawuza (2019) phân tích tác động của nhu cầu vốn đến khả năng sinh lời và hành vi cho vay tại Ghana; Laivi Laidroo và Kadri Mannasoo (2017) khảo sát 478 ngân hàng châu Âu về ảnh hưởng của cam kết tín dụng tới nợ xấu; Dimitris Gavalas và cộng sự (2014) phát triển mô hình xếp hạng tín dụng tích hợp cho tài trợ vận tải biển dựa trên khung Basel; Faiçal Belaid (2014) dùng mô hình hồi quy probit phân tích dữ liệu 10 ngân hàng Tunisia; Hasanul Banna và cộng sự (2016) khảo sát 581 ngân hàng Mỹ về tác động của quản lý chất lượng toàn diện (TQM); Hà Thị Mai Anh (2015) nghiên cứu chất lượng tín dụng xuất khẩu tại Agribank.
   • Về quản trị rủi ro tín dụng: Các nền tảng lý thuyết từ Bessis (1998), Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (2000), FDIC, GARP, Luhm và cộng sự (2002); các nghiên cứu thực nghiệm của Qaisar Ali Malik (2015) tại các ngân hàng vi mô Pakistan, Fredrick K Lagat và cộng sự (2013) tại các hợp tác xã tín dụng Kenya, Konovalova và Kudinska (2016) tại Latvia, và Trần Khánh Dương (2019) tại BIDV.

2. Nghiên cứu về hiệu quả tín dụng và tiêu chí đánh giá:

   • Ho và Saunders (1981) khởi xướng việc sử dụng tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) để đo lường hiệu quả tín dụng tại Mỹ; Angbazo (1997) mở rộng mô hình Ho-Saunders cho các ngân hàng trung tâm và địa phương; Samy Ben Naceur và Mohamed Goaied (2008) nghiên cứu tại Tunisia; Joaquin Maudos và Juan Fernandez de Guevara (2009) khảo sát tại 5 quốc gia Liên minh châu Âu (Đức, Pháp, Anh, Ý, Tây Ban Nha); Trần Thị Xuân Hương (2014) đánh giá qua 5 nhóm tiêu chí tại ACB; Vũ Anh Quân (2017) đánh giá hiệu quả tín dụng qua tỷ suất thu nhập thuần và ROA, ROE tại Hà Nội; Nguyễn Thị Như Thủy (2015) phân tích nhóm chỉ tiêu trung gian và chỉ tiêu cuối cùng tại Agribank Quảng Nam.

STT	Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng	Tác giả công trình tiêu biểu
1	Thị phần tín dụng của NHTM	Trần Thị Xuân Hương (2014)
2	Tốc độ tăng trưởng tín dụng năm	Nguyễn Thị Như Thủy (2015), Trần Thị Xuân Hương (2014)
3	Tỷ lệ dư nợ tín dụng có tài sản đảm bảo	Trần Thị Xuân Hương (2014)
4	Tỷ lệ nợ quá hạn	Trần Thị Xuân Hương (2014)
5	Tỷ lệ nợ xấu	Nguyễn Thị Như Thủy (2015), Trần Thị Xuân Hương (2014)
6	Tỷ lệ nợ khó đòi	Trần Thị Xuân Hương (2014)
7	Tỷ lệ cấp tín dụng so với tiền gửi	Trần Thị Xuân Hương (2014)
8	Tỷ lệ thu nhập từ hoạt động tín dụng	Vũ Anh Quân (2017), Nguyễn Thị Như Thủy (2015), Trần Thị Xuân Hương (2014)
9	Tỷ lệ tăng trưởng lợi nhuận tín dụng	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
10	ROA, ROE	Vũ Anh Quân (2017)
11	Quy mô tín dụng	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
12	Hiệu quả sử dụng vốn (EUC)	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
13	Hệ số rủi ro tín dụng (CRF)	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
14	Hệ số thu nợ (ROD)	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
15	Vòng quay vốn tín dụng (TOC)	Nguyễn Thị Như Thủy (2015)
16	Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM)	Ho & Saunders (1981), Angbazo (1997), Samy Ben Naceur & Mohamed Goaied (2008), Maudos & Guevara (2009), Phạm Minh Điển & cs (2017), Phạm Hoàng Ân (2013), Nguyễn Kim Thu & Đỗ Thị Thanh Huyền (2014), Hoàng Trung Khánh & Vũ Thị Đan Trà (2015), Đặng Thị Bích Ngọc (2016), Võ Phúc Trường Thành (2019)

3. Nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hiệu quả tín dụng (NIM):

   • Các yếu tố bên trong: Quy mô ngân hàng, vốn chủ sở hữu (CAP), chi phí hoạt động (OP), tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR), chi phí lãi ẩn (IP), rủi ro tín dụng, chất lượng quản lý.
   • Các yếu tố bên ngoài: Tăng trưởng kinh tế (GDP), lạm phát (INF), cấu trúc cạnh tranh và mức độ tập trung thị trường (chỉ số Lerner, chỉ số HHI).

4. Nghiên cứu về tác động của hiệu quả tín dụng đến tỷ lệ nợ xấu và hiệu quả kinh doanh:

   • Muhammad Khafid (2020) nghiên cứu tại Indonesia; Panta (2018) nghiên cứu tại Nepal; Laryea và cộng sự (2016) nghiên cứu tại Ghana; Kumar và cộng sự (2018) nghiên cứu ngành ngân hàng tại Fiji.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tổng quan y văn chỉ ra các hạn chế của các nghiên cứu trước:

• Các nghiên cứu cấp bộ, ngành và luận án tiến sĩ trước đây phần lớn chỉ tiếp cận khái niệm hiệu quả tín dụng nói chung, chưa đi sâu vào hiệu quả của hình thức tín dụng chủ yếu là hoạt động cho vay.
• Phạm vi nghiên cứu thực nghiệm thường bó hẹp tại một ngân hàng riêng lẻ, một chi nhánh hoặc trên một địa bàn hẹp, chưa có công trình nào đánh giá toàn diện hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn tái cơ cấu 2015–2020.
• Các mô hình định lượng trước đây tồn tại sự phân tán về biến số và dấu kỳ vọng; chưa kiểm định đồng thời các yếu tố tác động đến NIM kết hợp với việc kiểm định mối quan hệ của NIM đối với ROA và tỷ lệ nợ xấu trong cùng một khung phân tích thống nhất.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân tích

• Lý thuyết nền tảng: Luận án kết hợp mô hình tự bảo hiểm (tránh rủi ro không cân xứng kỳ hạn tài sản Nợ - Có theo Dougall và Gaumnitz, 1975) và mô hình tối đa hóa độ thỏa dụng mong đợi từ lợi nhuận; kế thừa mô hình xác định biên lãi thuần của Ho và Saunders (1981) cùng các mở rộng của Angbazo (1997), Maudos và Guevara (2009).
• Mô hình quản lý rủi ro: Vận dụng mô hình "3 vòng kiểm soát" rủi ro tín dụng và các chuẩn mực quản trị an toàn vốn quốc tế (Basel II, Basel III).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với phương pháp hỗn hợp (định tính kết hợp định lượng):

1. Phương pháp nghiên cứu định tính

• Phỏng vấn sâu chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp từ 60 đến 90 phút/cuộc với các chuyên gia, lãnh đạo tại các NHTM (LienVietPostBank, Agribank, NamABank, Eximbank, BIDV...) và cán bộ Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Nội dung phỏng vấn gồm 6 chủ đề chính nhằm sàng lọc biến số và làm rõ nguyên nhân thực tiễn.
• Khảo sát qua bảng hỏi: Thiết kế phiếu khảo sát gồm 16 câu hỏi trên nền tảng Google Docs/Google Form, thu thập dữ liệu từ 51 cán bộ quản lý (Giám đốc, Phó giám đốc, Trưởng/Phó phòng, Trưởng nhóm) và chuyên viên tại 10 NHTM đại diện cho các nhóm quy mô khác nhau.
• Phương pháp phân tích tài liệu và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế: Tổng hợp và đối chiếu thực tiễn quản lý cho vay của các ngân hàng thương mại Thái Lan, Ngân hàng Phát triển Hàn Quốc (KDB) và kinh nghiệm quản trị rủi ro của Citibank.

2. Phương pháp nghiên cứu định lượng

• Công cụ phân tích: Sử dụng phần mềm STATA 15 để thống kê mô tả, ma trận tương quan và ước lượng mô hình dữ liệu bảng (sử dụng các phương pháp hồi quy OLS, FEM, REM, PCSE).
• Hệ thống mô hình kinh tế lượng:
  1. Mô hình 1 (Biến phụ thuộc NIM): Đo lường tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô đến tỷ lệ thu nhập lãi cận biên.
  2. Mô hình 2 (Biến phụ thuộc TLNX): Đánh giá tác động của NIM và các yếu tố kiểm soát đến tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng.
  3. Mô hình 3 (Biến phụ thuộc ROA): Đánh giá tác động của NIM đến tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản của ngân hàng.

Tên biến	Ký hiệu	Cách đo lường	Dấu kỳ vọng	Nguồn dữ liệu
Biến phụ thuộc
Thu nhập lãi cận biên	NIM	Thu nhập lãi thuần / Tổng tài sản sinh lời		BCTC 15 NHTM
Tỷ lệ nợ xấu	TTNX / TLNX	Dư nợ xấu / Tổng dư nợ cho vay		BCTC 15 NHTM
Biến độc lập (Mô hình NIM)
Tỷ lệ nợ xấu	TTNX	Dư nợ xấu / Tổng dư nợ	(-)	BCTC 15 NHTM
Chi phí hoạt động	OP	Chi phí hoạt động / Tổng tài sản	(+)	BCTC 15 NHTM
Chi phí lãi ngầm	IP	(Thu ngoài lãi - Chi ngoài lãi) / Tổng tài sản	(+)	BCTC 15 NHTM
Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi	LDR	Quy mô cho vay / Vốn huy động	(-)	BCTC 15 NHTM
Quy mô vốn chủ sở hữu	CAP	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	(+)	BCTC 15 NHTM
Dự trữ bắt buộc tại NHNN	GWMTTS	Dự trữ bắt buộc tại NHNN / Tổng tài sản	(-)	BCTC 15 NHTM
Tăng trưởng kinh tế	GDP	Tốc độ gia tăng GDP năm $t$ so với $t-1$	(+)	Ngân hàng Thế giới
Tỷ lệ lạm phát	INF	Tốc độ gia tăng CPI năm $t$ so với $t-1$	(-)	Ngân hàng Thế giới
Biến độc lập (Mô hình TLNX)
Thu nhập lãi cận biên	NIM	Thu nhập lãi thuần / Tổng tài sản sinh lời	(+)	BCTC 15 NHTM
Quy mô ngân hàng	Size	Logarit tự nhiên của tổng tài sản	(-)	BCTC 15 NHTM
Tỷ lệ an toàn vốn	CAR	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản có rủi ro	(-)	BCTC 15 NHTM
Tỷ lệ cho vay trên tiền gửi	LDR	Quy mô cho vay / Vốn huy động	(-)	BCTC 15 NHTM
Rủi ro tín dụng	CREDITRISK	Dự phòng rủi ro cho vay / Tổng dư nợ	(+)	BCTC 15 NHTM
Tăng trưởng dư nợ	Loangrowth	(Dư nợ năm $t$ - Dư nợ năm $t-1$) / Dư nợ năm $t-1$	(+)	BCTC 15 NHTM
Đa dạng hóa thu nhập	incomediver	Thu nhập ngoài lãi / Tổng tài sản	(+)	BCTC 15 NHTM
Tăng trưởng GDP	GDP	Tốc độ gia tăng GDP năm $t$ so với $t-1$	(-)	Ngân hàng Thế giới
Tỷ lệ lạm phát	INF	Tốc độ gia tăng CPI năm $t$ so với $t-1$	(-)	Ngân hàng Thế giới

• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm và báo cáo thường niên của 15 NHTM Việt Nam; Báo cáo thường niên của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; số liệu của Tổng cục Thống kê; cơ sở dữ liệu Bankscope và chỉ số kinh tế vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới (WB) giai đoạn 2015–2020.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng, hiệu quả tín dụng và các yếu tố tác động đến NIM, ROA, tỷ lệ nợ xấu. Trên cơ sở chỉ ra các khoảng trống khoa học, chương này thiết kế phương pháp luận nghiên cứu kết hợp định tính (phỏng vấn sâu chuyên gia, khảo sát 51 phiếu hỏi qua Google Form tại 10 ngân hàng) và định lượng (hồi quy dữ liệu bảng trên phần mềm STATA 15 đối với 15 NHTM giai đoạn 2015–2020), đồng thời công bố hệ thống biến số và bảng câu hỏi phục vụ các chương thực nghiệm.

Chương 2: Lý luận về hiệu quả cho vay và các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

Chương 2 trình bày bản chất kinh tế của hoạt động cho vay, phân loại cho vay, nguyên tắc và điều kiện cấp tín dụng; phân tích khái niệm hiệu quả cho vay và xác lập chỉ tiêu NIM là thước đo trung tâm phản ánh năng lực tạo thu nhập từ hoạt động cấp tín dụng. Chương này xây dựng khung lý thuyết phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay (gồm yếu tố nội tại ngân hàng và yếu tố kinh tế vĩ mô), mô tả mô hình quản lý rủi ro "3 vòng kiểm soát", đồng thời phân tích kinh nghiệm quản lý hoạt động cho vay từ Thái Lan, Hàn Quốc (KDB) và mô hình quản trị rủi ro của Citibank, qua đó rút ra 05 bài học kinh nghiệm áp dụng cho các NHTM Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng hiệu quả cho vay và các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2015–2020 dựa trên số liệu của 15 NHTM mẫu:

• Đánh giá quy mô tài sản, vốn điều lệ, vốn tự có, cơ cấu dư nợ cho vay theo thời gian và kết quả kinh doanh năm 2020.
• Phân tích diễn biến các chỉ tiêu tài chính: Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM), cơ cấu thu nhập lãi cho vay trong tổng thu nhập, tỷ lệ chi phí hoạt động (OP), chi phí nhân viên, tỷ lệ nợ xấu, quy mô nợ xấu và trích lập dự phòng xử lý nợ gốc giai đoạn 2015–2020.
• Trình bày kết quả thống kê mô tả, ma trận tương quan và kết quả ước lượng hồi quy:
  • Kiểm định các yếu tố tác động đến biến phụ thuộc NIM.
  • Kiểm định tác động của NIM đến tỷ lệ nợ xấu (TLNX).
  • Kiểm định tác động của NIM đến tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA).
• Tổng hợp kết quả đạt được, chỉ ra các hạn chế (chênh lệch lãi suất còn thấp, áp lực nợ xấu tiềm ẩn, quản trị rủi ro chưa đồng đều) và phân tích nguyên nhân chủ quan, khách quan.

Chương 4: Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 4 bám sát chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 để đề xuất hệ thống giải pháp:

• Đối với các NHTM Việt Nam: Kiểm soát có hiệu quả quy mô và chất lượng tài sản; giải quyết bài toán cân đối giữa thu nhập và chi phí; cân đối quy mô nguồn vốn huy động phù hợp với nhu cầu sử dụng vốn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tín dụng.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Các kiến nghị cụ thể gửi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (hoàn thiện cơ chế thanh tra, giám sát và trần tín dụng), Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam - VAMC (đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu và phát triển thị trường mua bán nợ), Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương (hoàn thiện hành lang pháp lý, minh bạch môi trường kinh doanh và hỗ trợ xử lý tài sản bảo đảm).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về học thuật và lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ quan niệm về hiệu quả cho vay của NHTM; phân tích bản chất mối quan hệ tương tác giữa hiệu quả cho vay với hiệu quả kinh doanh và rủi ro tín dụng.
• Xác lập cơ sở khoa học cho việc sử dụng chỉ tiêu tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) làm thước đo đánh giá hiệu quả cho vay của NHTM trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam.
• Thiết lập khung mô hình kinh tế lượng tích hợp để đánh giá đồng thời các yếu tố tác động đến NIM, tác động của NIM đến tỷ lệ nợ xấu và tác động của NIM đến ROA.
• Đúc rút 05 bài học kinh nghiệm về tổ chức, quản lý và kiểm soát rủi ro cho vay từ thực tiễn hoạt động của các định chế tài chính quốc tế (Thái Lan, KDB Hàn Quốc, Citibank).

Kết luận mới về đánh giá thực tiễn

Từ kết quả kiểm định mô hình định lượng giai đoạn 2015–2020 và tổng hợp kết quả phỏng vấn sâu chuyên gia, khảo sát 51 cán bộ tại các NHTM, luận án đưa ra các kết luận:

1. Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) có tác động cùng chiều đối với khả năng sinh lời trên tổng tài sản (ROA), đồng thời việc theo đuổi khả năng sinh lời tín dụng cao cũng làm gia tăng rủi ro tín dụng (tỷ lệ nợ xấu).
2. Việc đầu tư vào công nghệ thông tin, nâng cấp cơ sở vật chất và kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng hợp lý có tác động tích cực đến việc nâng cao hiệu quả cho vay.
3. Công tác quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ theo đúng quy trình và việc gia tăng chi phí nhân sự (lương, thưởng, đào tạo) xét trong dài hạn là hướng đi phù hợp, góp phần trực tiếp cải thiện chất lượng thẩm định và nâng cao hiệu quả cho vay.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

• Nhóm khuyến nghị đối với NHTM:
  • Kiểm soát quy mô và chất lượng tài sản: Cơ cấu lại danh mục cho vay, định giá khoản vay theo mức độ rủi ro khách hàng, kiểm soát chặt chẽ các tỷ lệ an toàn vốn.
  • Giải quyết bài toán thu nhập và chi phí: Tối ưu hóa chi phí hoạt động (OP), quản trị tốt chi phí lãi ẩn (IP), đa dạng hóa nguồn thu ngoài lãi để giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống.
  • Cân đối quy mô vốn: Duy trì tỷ lệ LDR ở mức an toàn, đảm bảo thanh khoản và cân đối kỳ hạn nguồn vốn huy động với nhu cầu cấp tín dụng.
  • Nâng cao năng lực quản trị: Áp dụng mô hình 3 vòng kiểm soát rủi ro, hiện đại hóa CNTT trong chấm điểm tín dụng nội bộ và đào tạo cán bộ tín dụng.
• Nhóm khuyến nghị đối với cơ quan quản lý:
  • Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an toàn hoạt động ngân hàng, điều hành linh hoạt công cụ dự trữ bắt buộc và lãi suất, tăng cường công tác thanh tra, giám sát dựa trên rủi ro.
  • VAMC: Nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu mua bằng trái phiếu đặc biệt, phát triển thị trường mua bán nợ tập trung.
  • Chính phủ và các Bộ, ngành: Tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến đăng ký và xử lý tài sản bảo đảm.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về mẫu nghiên cứu: Luận án giới hạn mẫu khảo sát định lượng ở 15 NHTM Việt Nam. Các ngân hàng còn lại trong hệ thống không được đưa vào mô hình do số liệu công bố trên báo cáo tài chính kiểm toán chưa đầy đủ hoặc không đồng nhất về tiêu chí thuyết minh.
• Hạn chế về chuỗi dữ liệu: Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được thu thập trong khung thời gian 6 năm (2015–2020), phản ánh đặc thù của giai đoạn tái cơ cấu và giai đoạn đầu của dịch bệnh Covid-19, do đó chưa bao quát được các biến động vĩ mô trong giai đoạn phục hồi kinh tế sau năm 2020.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu cho toàn bộ các NHTM cổ phần và ngân hàng liên doanh tại Việt Nam khi dữ liệu tài chính được minh bạch hóa đầy đủ; kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu để đánh giá tác động dài hạn của các cú sốc kinh tế và việc áp dụng toàn diện chuẩn mực Basel II, Basel III đến hiệu quả cho vay.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết hệ thống về đo lường hiệu quả cho vay thông qua chỉ tiêu NIM; phương pháp xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng xử lý các biến số đặc trưng ngân hàng và vĩ mô trên phần mềm STATA; tài liệu tổng quan y văn đa dạng về tín dụng và rủi ro tín dụng.
• Đối với các nhà quản trị ngân hàng thương mại: Cung cấp các bằng chứng thực nghiệm về tác động của chi phí hoạt động, chi phí lãi ẩn, tỷ lệ LDR và nợ xấu tới NIM; bài học thực tiễn về thiết lập mô hình 3 vòng kiểm soát và định giá khoản vay theo rủi ro từ kinh nghiệm quốc tế (Thái Lan, KDB Hàn Quốc, Citibank).
• Đối với các nhà hoạch định chính sách (NHNN, VAMC, cơ quan quản lý nhà nước): Đưa ra các căn cứ khoa học phục vụ việc hoàn thiện cơ chế điều hành tín dụng, quy định tỷ lệ dự trữ bắt buộc, chính sách an toàn vốn và các giải pháp thúc đẩy thị trường xử lý nợ xấu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn chỉ tiêu nào làm đại diện chính để đánh giá hiệu quả cho vay của các NHTM và vì sao?

Luận án xác lập chỉ tiêu tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM - Net Interest Margin, tính bằng Thu nhập lãi thuần chia cho Tổng tài sản sinh lời) làm thước đo trung tâm để đánh giá hiệu quả cho vay. Lý do là vì hoạt động cho vay đóng góp trên 75% thu nhập hoạt động của các NHTM Việt Nam, và NIM phản ánh trực tiếp khả năng tạo ra thu nhập từ lãi sau khi đã bù đắp chi phí huy động vốn, chi phí lãi ẩn và phần bù rủi ro tín dụng.

2. Mẫu nghiên cứu định lượng của luận án gồm những ngân hàng nào và chiếm tỷ trọng bao nhiêu trong hệ thống?

Mẫu nghiên cứu định lượng gồm 15 NHTM Việt Nam: ABBank, ACB, BIDV, VietinBank, Eximbank, MBBank, Techcombank, Vietcombank, VPBank, PGBank, Agribank, KienlongBank, NCBank, LienVietPostBank và NamABank. Mẫu này có quy mô từ nhỏ đến lớn, số liệu báo cáo tài chính rõ ràng và chiếm khoảng 70% tổng tài sản của toàn hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2015–2020.

3. Luận án rút ra những bài học kinh nghiệm quốc tế nào cho các NHTM Việt Nam?

Luận án tổng kết 05 bài học kinh nghiệm từ thực tiễn quản trị của các ngân hàng thương mại Thái Lan, Ngân hàng Phát triển Hàn Quốc (KDB) và Citibank. Các bài học tập trung vào việc áp dụng mô hình "3 vòng kiểm soát" rủi ro tín dụng, xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ tiên tiến, thực hiện định giá khoản vay dựa trên mức độ rủi ro của từng khách hàng và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ cho vay trên tiền gửi.

4. Những yếu tố nào được đưa vào mô hình hồi quy để kiểm định tác động đến biến phụ thuộc NIM?

Mô hình hồi quy biến phụ thuộc NIM bao gồm 8 biến độc lập:

• Yếu tố nội tại: Tỷ lệ nợ xấu (TTNX), Chi phí hoạt động (OP), Chi phí lãi ngầm (IP), Quy mô cho vay trên tiền gửi (LDR), Quy mô vốn chủ sở hữu (CAP), Tỷ lệ dự trữ bắt buộc tại NHNN (GWMTTS).
• Yếu tố vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) và Tỷ lệ lạm phát (INF).

5. Phương pháp nghiên cứu định tính của luận án được triển khai như thế nào?

Phương pháp nghiên cứu định tính được triển khai qua hai kênh chính: (1) Phỏng vấn sâu (thời lượng 60–90 phút) đối với lãnh đạo các NHTM (LienVietPostBank, Agribank, NamABank, Eximbank, BIDV...) và cán bộ Cơ quan Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước; (2) Khảo sát bằng bảng hỏi qua Google Form gồm 16 câu hỏi, thu được 51 phiếu trả lời từ các cấp lãnh đạo, quản lý và chuyên viên tại 10 NHTM.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đặng Thị Lan Phương đã giải quyết một cách có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn vấn đề hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2015–2020. Thông qua việc kết hợp phương pháp phỏng vấn chuyên gia, khảo sát thực tế và phân tích hồi quy dữ liệu bảng trên phần mềm STATA 15 cho 15 NHTM đại diện, công trình đã làm rõ các yếu tố chi phối tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) cũng như mối quan hệ giữa hiệu quả cho vay với tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và rủi ro tín dụng. Các phát hiện thực nghiệm và hệ thống khuyến nghị được đề xuất cung cấp căn cứ khoa học hữu ích cho công tác quản trị tại các ngân hàng thương mại và hoạch định chính sách của Ngân hàng Nhà nước đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu về tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng Hoạt động tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng là hướng nghiên cứu được rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm và khai thác. Về khía cạnh tín dụng, hướng nghiên cứu chủ yếu gồm có: các yếu tố tác động đến hoạt động cho vay, quyết định cho vay và chất lượng tín dụng của các NHTM.

Bên cạnh đó, quản trị rủi ro tín dụng là một trong những tiêu chí quan trọng quyết định đến hiệu quả tín dụng cũng cũng là lĩnh vực được đặc biệt quan tâm. Những nghiên cứu này đã tập trung làm rõ bản chất hoạt động tín dụng, các đặc thù của hoạt động tín dụng, rủi ro tín dụng, các nguyên nhân, việc đo lường rủi ro tín dụng và các nội dung quản trị, điều hành nhằm hạn chế rủi ro tín dụng NHTM. Dưới đây là tóm tắt một số nghiên cứu điển hình trong lĩnh vực này: * Các nghiên cứu về tín dụng: Jonas Ladime và cộng sự trong nghiên cứu “Determinants of Bank Lending Behaviour in Ghana” (Nghiên cứu các yếu tố quyết định hành vi cho vay của ngân hàng ở Ghana), (2013) đã sử dụng dữ liệu bảng, bao gồm tổng hợp mười bảy (17) ngân hàng trong giai đoạn 1997 – 2006 và áp dụng mô hình được sử dụng bởi Alfaro và cộng sự (2003). Theo đó, tác giả xây dựng mô hình với các biến sau: Biến phụ thuộc tính theo tổng danh mục cho vay của ngân hàng i tại một thời kỳ nhất định, biến độc lập bao gồm quy mô, mức chênh lệch lãi suất huy động và cho vay của ngân hàng và cấu trúc vốn, HHI đại diện cho đặc tính của ngành là chỉ số cạnh tranh và MAC là các biến số kinh tế vĩ mô bao gồm tỷ giá cơ bản, tốc độ tăng tổng sản phẩm quốc nội thực tế và tỷ giá hối đoái.

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng quy mô ngân hàng và cấu trúc vốn có mối quan hệ thuận chiều và có ý nghĩa thống kê với hoạt động cho vay của ngân hàng. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng tìm thấy bằng chứng về tác động ngược chiều và đáng kể của một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô (tỷ giá cho vay của ngân hàng trung ương và tỷ giá hối đoái) đến hành vi cho vay của ngân hàng. Cạnh tranh trong ngành được nhận thấy có tác động tích cực và đáng kể đến hành vi cho vay của ngân hàng. Nghiên cứu của tác giả Andrew Semanu Apawuza (2019) “Effect of capital requirement on profitability and lending behavior of banks in Ghana” (Tác động của 6 nhu cầu vốn đến khả năng sinh lợi và hành vi cho vay của các ngân hàng tại Ghana) đã đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ dự trữ bắt buộc đến khả năng sinh lời và hoạt động cho vay của các ngân hàng ở Ghana.

Nghiên cứu sử dụng phân tích dữ liệu bảng tổng hợp với cách tiếp cận nghiên cứu định lượng, cũng như phương pháp lấy mẫu có chủ đích để lấy mẫu 12 ngân hàng ở Ghana trong giai đoạn 2011-2017. Để kiểm định các giả thuyết đặt ra trong nghiên cứu, tác giả đã xây dựng mô hình nghiên cứu gồm biến phụ thuộc ROE và tỷ lệ vốn vay trên tiền gửi. Các biến độc lập gồm có: Nhu cầu vốn của ngân hàng, quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng của ngân hàng, đòn bẩy tài chính. Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp hơn so với mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) trong việc xác định sự thay đổi trong của khả năng sinh lời và hoạt động cho vay của các ngân hàng ở Ghana.

Nghiên cứu đã phát hiện ra ảnh hưởng thuận chiều của nhu cầu vốn đối với khả năng sinh lời của các ngân hàng ở Ghana. Ngoài ra, nghiên cứu đã phát hiện ra tác động ngược chiều của tỷ lệ dự trữ bắt buộc với hoạt động cho vay của các ngân hàng ở Ghana. Nghiên cứu khuyến nghị rằng các nhà quản lý ngân hàng nên tăng cường nỗ lực nâng cao lợi nhuận của các ngân hàng bằng cách đảm bảo rằng có đủ vốn đồng thời họ nên đưa ra một số chính sách và hệ thống để quản lý các hoạt động cho vay của họ. Laivi Laidroo, Kadri Mannasoo (2017) trong nghiên cứu “Do credit commitments compromise credit quality?” (Các cam kết tín dụng có ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng hay không?) đã phân tích rủi ro của các ngân hàng phát sinh từ sự tăng trưởng tín dụng.

Chất lượng tín dụng được điều tra tại 28 quốc gia châu Âu trong giai đoạn 2004-2014 và bảng điều tra của 478 ngân hàng châu Âu trong giai đoạn 2004-2013. Kết quả ước lượng dữ liệu bảng xác nhận rằng sự gia tăng tỷ số cam kết tín dụng đối với tổng tài sản là một cảnh báo trước cho sự tăng trưởng trong tỷ lệ nợ xấu và dự phòng rủi ro. Phương pháp dự báo đồng thời minh họa rằng tác động bất lợi của các cam kết tín dụng đối với chất lượng tín dụng bắt nguồn từ bối cảnh bùng nổ tín dụng. Từ đó chứng minh được rằng tác động kinh tế của các cam kết tín dụng đối với chất lượng tín dụng là đáng kể so với các yếu tố quyết định chất lượng tín dụng truyền thống (tăng trưởng GDP thực và tăng trưởng tín dụng thực tế).

Tác giả Dimitris Gavalas và cộng sự trong nghiên cứu “An integrated credit rating and loan quality model: application to bank shipping finance” (2014) (Mô hình chất lượng cho vay và xếp hạng tín dụng: áp dụng vào các ngân hàng vận tải đường 7 biển) đã nghiên cứu xây dựng một mô hình xếp hạng tín dụng tích hợp để xếp hạng tín dụng người vay nhằm hỗ trợ các quyết định cấp tín dụng của ngân hàng. Dựa trên cuộc khảo sát của ngân hàng toàn cầu, một bộ tiêu chí cốt lõi gồm cả tiêu chí định lượng và định tính được xác định ban đầu, sau đó được xác định trọng số và xếp hạng, kết hợp với phương pháp tối ưu hóa đa tiêu chí năng động được thiết kế trên nền tảng khuôn khổ quy định ngân hàng chặt chẽ nhất quán, như Basel I, II và gần đây là Basel III. Ngoài ra, tác động của sự thay đổi rủi ro tín dụng đối với danh mục cho vay ngân hàng cũng được nghiên cứu. Những vấn đề này đã được kiểm tra thực nghiệm trên một mẫu danh mục cho vay của ngân hàng vận tải biển như một nghiên cứu điển hình.

Phương pháp UTADIS được thực hiện nhằm mục đích đánh giá tác động tương đối của các yếu tố rủi ro đã chọn đối với việc chấm điểm xếp hạng tín dụng hiệu quả và đánh giá chất lượng khoản vay. Trên cơ sở đó, mô hình xếp hạng tín dụng và chấm điểm chất lượng khoản vay sau đó đã được phát triển, có tính đến các mức độ rủi ro được ưu tiên và đánh giá mức độ đóng góp của chúng vào một khuôn khổ phân tích tín dụng tích hợp, năng động và linh hoạt. Faiçal Belaid trong nghiên cứu “Loan quality determinants: evaluating the contribution of bank-specific variables, macroeconomic factors and firm level information” (2014) (Các yếu tố của chất lượng cho vay: đánh giá sự đóng góp của các biến thuộc về ngân hàng, yếu tố vĩ mô và mức độ thông tin của doanh nghiệp) đã sử dụng mô hình hồi quy probit để xem xét tác động của các chính sách của ngân hàng về hiệu quả chi phí, vốn hóa, đa dạng hóa hoạt động, tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận đến chất lượng cho vay trong lĩnh vực ngân hàng Tunisia sau khi kiểm soát các tác động của từng công ty cụ thể đặc điểm và điều kiện kinh tế vĩ mô. Tác giả đã sử dụng tập dữ liệu với thông tin chi tiết của hơn 9000 công ty bao gồm danh mục đầu tư của mười ngân hàng lớn nhất Tunisia cũng như các biến số kinh tế vĩ mô.

Để xem xét tác động của thông tin cụ thể của từng ngân hàng đối với sự phát triển của chất lượng khoản vay, mô hình hồi quy đã được xây dựng với các biến khả năng sinh lời, hiệu quả chi phí, vốn hóa, đa dạng hóa hoạt động, tăng trưởng và quy mô tín dụng của ngân hàng. Bên cạnh đó, tác giả cũng sử dụng một tập hợp các biến kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ lạm phát và lãi suất cho vay áp dụng cho các khoản vay đối với các công ty. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có chi phí kém hiệu quả, vốn hóa thấp, mức độ đa dạng và nhỏ, có nhiều khả năng có chất 8 lượng danh mục cho vay thấp. Tuy nhiên, lợi nhuận của ngân hàng dường như không đóng góp quan trọng trong việc giải thích sự phát triển của chất lượng khoản vay.

Hasanul Banna và cộng sự trong nghiên cứu “How does total quality management influence the loan quality of the bank?” (2016) (Quản lý chất lượng tổng thể ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng cho vay của ngân hàng?) đã điều tra xem liệu quản lý chất lượng toàn diện (TQM) có ảnh hưởng đến chất lượng khoản vay của ngân hàng hay không và ở mức độ nào. Nhóm nghiên cứu đã đề xuất một cách tiếp cận để đo lường TQM để đánh giá mối quan hệ này. Số đo được đề xuất là phần còn lại từ hồi quy Fama – MacBeth dựa trên hiệu quả ngân hàng được tính theo tỷ lệ thu nhập trên chi phí. Để thực hiện nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thu thập dữ liệu của 581 ngân hàng thương mại Hoa Kỳ từ cơ sở dữ liệu SNL Financial cho giai đoạn 1991–2013 với tổng số 13.303 quan sát theo năm ngân hàng.

Kết quả cho thấy TQM có quan hệ tỷ lệ thuận với chất lượng cho vay của ngân hàng. Điều này cho thấy rằng việc thực hiện TQM tốt hơn có thể giúp ban lãnh đạo giám sát khách hàng vay, nâng cao tính cạnh tranh và hiệu quả, quản lý danh mục cho vay chất lượng tốt, giảm thiểu chi phí và tạo ra nhiều doanh thu hơn. Luận án “Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng xuất khẩu tại ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam” của tác giả Hà Thị Mai Anh (2015) đã giải quyết các vấn đề sau:  Hệ thống các lý luận về chất lượng tín dụng xuất khẩu, trình bày một cách logic và có phương pháp khoa học về đánh giá chất lượng tín dụng xuất khẩu, các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng xuất khẩu.