Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vẽ điện do Tổng cục Dạy nghề thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành theo Quyết định số 120/QĐ-TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013, do TS. Lê Văn Hiền chủ biên. Tài liệu được biên soạn phục vụ đào tạo nghề Điện tử công nghiệp ở trình độ Trung cấp, đồng thời có giá trị sử dụng cho nhóm nghề Điện - Điện tử dân dụng và công nghiệp. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, môn học được xếp vào khối môn học kỹ thuật cơ sở bắt buộc, bố trí giảng dạy ở học kỳ đầu tiên sau khi người học đã hoàn thành môn Vẽ kỹ thuật, đồng thời học song song với các môn An toàn lao động, Điện kỹ thuật và Điện tử cơ bản. Thời lượng đào tạo của môn học được xác định là 45 giờ, phân bổ cụ thể thành 15 giờ lý thuyết, 28 giờ thực hành/thảo luận/bài tập và 02 giờ kiểm tra đánh giá.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc hình thành năng lực nhận dạng, đọc, phân tích và thực hiện các dạng bản vẽ, sơ đồ điện chuyên ngành theo các quy chuẩn hiện hành. Sau khi hoàn thành chương trình, người học có khả năng vận dụng các nguyên tắc, tiêu chuẩn quy ước để biểu diễn và xử lý các sơ đồ trong bốn lĩnh vực: chiếu sáng, cung cấp điện, trang bị điện và điện tử. Giáo trình tiếp cận nội dung theo cấu trúc logic từ các quy định biểu diễn hình học cơ sở, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia (TCVN) và quốc tế (IEC), danh mục ký hiệu quy ước thành phần cho đến kỹ thuật thiết lập các sơ đồ hoàn chỉnh, bóc tách khối lượng vật tư và lập phương án thi công kỹ thuật. Điểm đặc thù của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết quy chuẩn và kỹ năng ứng dụng thực hành thi công, cung cấp bảng phân loại ký hiệu chuyên biệt cho từng phân ngành điện và hướng dẫn phương pháp chuyển đổi tương đương giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua các đơn vị bài học và chương mục chính, xây dựng theo lộ trình phát triển kiến thức từ nền tảng quy chuẩn đến thực hành thiết kế, đọc hiểu và triển khai sơ đồ kỹ thuật:

  • Bài mở đầu: Khái quát về vẽ điện: Cung cấp kiến thức về chức năng, cách sử dụng các loại dụng cụ vẽ chuyên dụng như bút chì (độ cứng H, HB, 9B), thước dẹp (30–50 cm), thước chữ T, thước rập tròn, eke, compa; quy cách các khổ giấy vẽ kỹ thuật từ A0 (841 x 1189 mm), A1 (594 x 841 mm), A2 (420 x 594 mm), A3 (297 x 420 mm) đến A4 (210 x 297 mm); vị trí, thành phần và kích thước khung tên theo từng khổ giấy; quy ước chữ viết hoa/thường với chiều cao chuẩn $h \in {3.5; 7; 10; 14}$ mm (viết đứng hoặc nghiêng $75^\circ$); tỷ lệ bản vẽ (thu nhỏ, nguyên hình 1/1, phóng lớn); hệ thống đường nét gồm nét cơ bản (liền đậm bề dày $b = 0.2 \div 0.5$ mm), nét liền mảnh ($b/3$), nét đứt ($b/2$), nét chấm gạch mảnh, nét chấm gạch đậm, nét lượn sóng; các nguyên tắc ghi kích thước hình học và phương pháp gấp bản vẽ đưa khung tên ra ngoài phục vụ lưu trữ hồ sơ.
  • Chương 1: Các tiêu chuẩn bản vẽ điện: Phân tích hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng trong vẽ điện. Trọng tâm là Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) với hệ thống ký hiệu điện quy định từ TCVN 1613-75 đến TCVN 1639-75 và ký hiệu mặt bằng xây dựng theo TCVN 185-74, đặc trưng bởi cách trình bày sơ đồ theo hàng ngang cùng các ký tự viết tắt bằng tiếng Việt (CD: Cầu dao, CC: Cầu chì, K: Công tắc, Đ: Đèn, OC: Ổ cắm). Đồng thời, chương này đối chiếu với Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) với sơ đồ thể hiện theo cột dọc và ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Anh (SW: Source switch/Công tắc nguồn, F: Fuse/Cầu chì, S: Switch/Công tắc, L: Lamp/Load/Đèn).
  • Chương 2: Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện: Hệ thống hóa toàn bộ ký hiệu quy ước đồ họa và ký tự đi kèm, chia thành 5 nhóm chuyên biệt:
    • Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng: Thể hiện theo TCVN 185-74 gồm tường nhà, các loại cửa ra vào (1 cánh, 2 cánh, cửa gấp, cửa lùa), cửa sổ (đơn, kép, mở ra ngoài, mở vào trong, cửa quay), cầu thang (1 cánh, 2 cánh, 3 cánh với quy ước hình chiếu bằng và hướng đi lên), thiết bị bếp (bếp than củi, bếp hơi) và thiết bị vệ sinh (phòng tắm, bồn tắm, sàn nước, chậu rửa, hố xí).
    • Ký hiệu trong sơ đồ điện chiếu sáng: Thể hiện các dạng nguồn điện (DC, AC, dây trung tính N/O, mạng 3 pha 4 dây, các kiểu đấu nối dây quấn sao/tam giác) theo TCVN 1613-75; các loại đèn và thiết bị tiêu thụ điện (lò điện trở, lò hồ quang, chuông điện, quạt trần, đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang, đèn chống nổ, đèn tín hiệu); các thiết bị đóng cắt và bảo vệ gia dụng (cầu dao, công tắc 2 cực/3 cực/4 cực, ổ cắm thường/kín/có cực nối đất, Aptomat 1 pha/3 pha, cầu chì, nút bấm) theo TCVN 1615-75 và TCVN 1623-75; các thiết bị đo lường (Ampe kế, Volt kế, Ohm kế, Cos$\varphi$ kế, Pha kế, Tần số kế, Watt kế, VAr kế, Điện kế).
    • Ký hiệu trong sơ đồ điện công nghiệp: Quy ước máy điện quay và máy biến áp theo TCVN 1614-75 và TCVN 1619-75 (biến áp cách ly, biến áp tự ngẫu, biến áp 3 pha tổ hợp/1 vỏ Y/Y, $\Delta$/Y, cuộn kháng lõi không khí/sắt từ/ferit, động cơ không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc/dây quấn, máy điện đồng bộ, máy điện một chiều các dạng kích từ độc lập/song song/nối tiếp/hỗn hợp, động cơ 1 pha); các thiết bị đóng cắt và điều khiển công nghiệp (cuộn dây rơle, contactor, khởi động từ, rơle dòng/áp/nhiệt/so lệch/thời gian trễ, nút ấn tự giữ/liên động, công tắc hành trình, tiếp điểm lực, tiếp điểm dập hồ quang, phanh hãm điện từ, bàn điện từ, bộ khống chế tay gạt cơ khí KC, điện trở khởi động) theo TCVN 1615-75 và TCVN 1623-75.
    • Ký hiệu trong sơ đồ cung cấp điện: Khí cụ đóng cắt, bảo vệ lưới điện cao/hạ áp (dao cách ly DCL, dao ngắn mạch, dao cắt phụ tải, máy cắt 3 cực/nhiều cực MC, cầu chì tự rơi FCO, máy cắt hạ áp Aptomat với các ngưỡng cắt quá dòng $I>$, kém dòng $I<$, quá áp $U>$, kém áp $U<$, dòng ngược $I\leftarrow$, trạm biến áp, chống sét ống/van CS, tụ bù, máy biến dòng BI); quy cách biểu diễn đường dây và phụ kiện theo TCVN 1618-75 (đường dây trên không, đường dây động lực AC $\le 1000$V và $> 1000$V, thanh cái, phân nhánh, mối nối, nối đất, hệ thống trụ điện bê tông ly tâm/vuông/neo chằng, sứ crắc hạ thế, hộp đấu dây).
    • Ký hiệu trong sơ đồ điện tử: Linh kiện thụ động (điện trở cố định/công suất/biến trở/chiết áp theo TCVN 1616-75; tụ điện gốm/hóa/tinh chỉnh/varicon theo TCVN 1614-75; cuộn cảm lõi không khí/sắt từ/ferit); linh kiện bán dẫn tích cực theo TCVN 1626-75 (Diode bán dẫn, Diode Zener, Diode biến dung varicap, Diode đường hầm, Thyristor/SCR, LED, Transistor lưỡng cực BJT, Transistor trường FET, vi mạch khuếch đại thuật toán Op-amp); phần tử logic số theo TCVN 1633-75 (cổng OR, AND, NOT, NOR, XOR, XNOR, Flip-Flop RS-FF, bộ tạo hàm TH, tạo xung TX, mạch tích hợp IC và quy luật chân cắm).
    • Ký hiệu bằng chữ: Bảng tổng hợp các mã ký hiệu viết tắt in hoa tiêu chuẩn dùng để thuyết minh thiết bị trên bản vẽ (như RN: Rơle nhiệt, RTh: Rơle thời gian, DCL: Dao cách ly, FCO: Cầu chì tự rơi, CS: Chống sét, CL: Chỉnh lưu, Op-amp, IC và tên các cực linh kiện A, K, B, C, E, G, D, S).
  • Chương 3 (Bài 3): Vẽ sơ đồ điện: Triển khai phương pháp vẽ và xử lý các loại sơ đồ kỹ thuật: vẽ sơ đồ mặt bằng và sơ đồ vị trí lắp đặt; vẽ sơ đồ nguyên lý mạch điện; vẽ sơ đồ nối dây; phương pháp chuyển đổi hai chiều giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây; cách đọc và phân tích sơ đồ đơn tuyến để tính toán bóc tách khối lượng vật tư, thiết bị cần thiết và vạch phương án thi công kỹ thuật cho các công trình điện dân dụng và công nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên các trụ cột khoa học và kỹ thuật:

  • Lý thuyết tiêu chuẩn hóa kỹ thuật: Cung cấp cơ sở lý thuyết về các quy chuẩn biểu diễn đồ họa trong kỹ thuật điện, đối chiếu giữa khung tiêu chuẩn TCVN (1613-75 đến 1639-75, 185-74) và khung tiêu chuẩn IEC, giúp người học hiểu rõ nguồn gốc quy chuẩn của các đường nét, tỷ lệ hình học và phương thức định danh thiết bị.
  • Nguyên lý biểu diễn quan hệ mạch điện: Xây dựng nguyên lý mô hình hóa các phần tử mạch điện thực tế thành các ký hiệu hình học trừu tượng, phân định rõ chức năng logic (thể hiện trên sơ đồ nguyên lý) và cấu trúc liên kết vật lý (thể hiện trên sơ đồ đi dây, sơ đồ vị trí và sơ đồ mặt bằng).
  • Khung lý thuyết chuyển đổi và tính toán định mức: Cung cấp nguyên tắc logic trong việc chuyển đổi tương đương giữa sơ đồ vận hành và sơ đồ lắp đặt, cùng phương pháp phân tích sơ đồ đơn tuyến phục vụ định lượng vật tư kỹ thuật.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng thành thạo các dụng cụ vẽ kỹ thuật (bút chì các độ cứng, eke, thước chữ T, thước rập tròn); trình bày bản vẽ đúng quy chuẩn về khung tên, khổ giấy (A0–A4), đường nét, tỷ lệ và ghi kích thước; vẽ chính xác các ký hiệu thiết bị điện - điện tử và mặt bằng xây dựng theo TCVN và IEC.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và đọc hiểu các dạng sơ đồ nguyên lý mạch điện chiếu sáng, mạch điều khiển - trang bị điện công nghiệp, mạch điện tử tương tự/số và sơ đồ cung cấp điện cao/hạ áp; nhận diện chính xác vai trò của từng khí cụ điện trong sơ đồ; chuyển đổi chính xác giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây thực tế.
  • Năng lực thực tiễn (Practical competencies): Khảo sát sơ đồ đơn tuyến để bóc tách khối lượng, dự trù chủng loại và số lượng vật tư, thiết bị phục vụ lắp đặt; đề xuất và vạch phương án thi công kỹ thuật phù hợp với yêu cầu của bản vẽ thiết kế; rèn luyện tác phong làm việc cẩn thận, chính xác và có khả năng làm việc độc lập hoặc giám sát công việc chuyên môn.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được cấu trúc với thời lượng 45 giờ, trong đó phần thực hành, thí nghiệm, thảo luận và bài tập chiếm 28 giờ (tương đương 62.2% tổng thời lượng), phần lý thuyết chiếm 15 giờ và kiểm tra chiếm 02 giờ. Cơ cấu này định hình phương pháp sư phạm lấy rèn luyện kỹ năng thực hành kỹ thuật làm trọng tâm, tích hợp kiến thức tiêu chuẩn vào từng bài vẽ cụ thể.

Phương pháp giảng dạy (Pedagogical approach)

  • Phương pháp trực quan kết hợp phân tích quy chuẩn: Giảng viên giới thiệu các tiêu chuẩn TCVN và IEC thông qua các bảng ký hiệu mẫu, hướng dẫn kỹ thuật cầm bút, sử dụng thước và cách bố trí bản vẽ trên các khổ giấy tiêu chuẩn.
  • Phương pháp giảng dạy dựa trên bài toán mẫu (Case studies): Phân tích trực tiếp các sơ đồ mặt bằng căn hộ, sơ đồ trạm biến áp, sơ đồ mạch khởi động động cơ hoặc mạch logic số để minh họa nguyên tắc liên kết giữa các ký hiệu thành phần.
  • Phương pháp thực hành lặp lại và hoàn thiện: Học viên thực hiện các bài vẽ từ mức độ cơ bản (vẽ từng ký hiệu đơn lẻ, vẽ mặt bằng phòng ốc) đến mức độ phức tạp (vẽ sơ đồ nguyên lý, sơ đồ nối dây, lập bảng dự trù vật tư cho một công trình cụ thể).

Phương pháp học tập và tự học (Self-study guidelines)

  • Luyện tập vẽ tay và chuẩn hóa nét vẽ: Người học cần rèn luyện kỹ năng sử dụng bút chì H, HB, 9B và các loại thước chuyên dụng trên giấy kẻ ôli và giấy vẽ tinh để đảm bảo độ sắc nét, phân biệt rõ nét liền đậm ($b$), nét mảnh ($b/3$) và nét đứt ($b/2$).
  • Hệ thống hóa bảng ký hiệu: Tự lập bảng đối chiếu ký hiệu đồ họa và ký hiệu chữ viết tắt giữa hai hệ thống TCVN và IEC nhằm phục vụ tra cứu nhanh.
  • Thực hành phân tích và chuyển đổi sơ đồ: Làm đầy đủ các câu hỏi củng cố và bài tập ở cuối mỗi chương, đặc biệt là các bài tập chuyển đổi từ sơ đồ nguyên lý sang sơ đồ nối dây và bài toán bóc tách khối lượng vật tư từ sơ đồ đơn tuyến.

Phương pháp đánh giá (Assessment methods)

  • Đánh giá quá trình: Thông qua chất lượng các bài tập vẽ kỹ thuật tại lớp, mức độ tuân thủ tiêu chuẩn về đường nét, khung tên, chữ viết kỹ thuật và độ chính xác của các ký hiệu quy ước.
  • Kiểm tra định kỳ và kết thúc môn học: Dành 02 giờ kiểm tra chính thức để đánh giá tổng hợp năng lực đọc hiểu sơ đồ, khả năng vẽ hoàn chỉnh một bản vẽ điện chuyên ngành, kỹ năng chuyển đổi sơ đồ và đề xuất phương án thi công kỹ thuật.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Chuẩn hóa toàn diện theo hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): Giáo trình trích xuất và áp dụng đầy đủ các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia chuyên ngành điện, bao gồm:
    • TCVN 185-74: Ký hiệu quy ước mặt bằng xây dựng và công trình kiến trúc.
    • TCVN 1613-75: Ký hiệu quy ước về nguồn điện và thiết bị điện chiếu sáng.
    • TCVN 1614-75 và TCVN 1619-75: Ký hiệu quy ước về máy điện quay, máy biến áp và cuộn cảm.
    • TCVN 1615-75 và TCVN 1623-75: Ký hiệu khí cụ điện đóng cắt, điều khiển và bảo vệ trong mạng hạ áp, cao áp và công nghiệp.
    • TCVN 1616-75: Ký hiệu linh kiện thụ động (điện trở).
    • TCVN 1618-75: Ký hiệu đường dây tải điện và phụ kiện lưới điện.
    • TCVN 1626-75: Ký hiệu linh kiện tích cực và bán dẫn (Diode, Transistor, Thyristor, Op-amp).
    • TCVN 1633-75: Ký hiệu các phần tử logic số và mạch tích hợp.
  • Tích hợp đối chiếu Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC): Bên cạnh hệ thống TCVN, giáo trình đưa vào nội dung so sánh quy cách trình bày bản vẽ theo chuẩn IEC. Điểm khác biệt cơ bản giữa cách bố trí sơ đồ theo hàng ngang (TCVN) và theo cột dọc (IEC), cùng sự chuyển dịch từ ký tự viết tắt tiếng Việt (CD, CC, K, Đ) sang ký tự tiếng Anh (SW, F, S, L) được làm rõ, giúp người học tiếp cận được với các tài liệu kỹ thuật quốc tế.
  • Liên kết trực tiếp với thực tiễn thi công công nghiệp: Giáo trình không dừng lại ở lý thuyết vẽ hình họa mà mở rộng sang nghiệp vụ kỹ thuật thực tế: phân tích sơ đồ đơn tuyến, lập bảng dự trù chủng loại và số lượng vật tư thiết bị, phân tích mặt bằng kiến trúc để đề ra phương án thi công đường dây, lắp đặt thiết bị đúng với thiết kế kỹ thuật.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên ngành Điện - Điện tử: Tài liệu được biên soạn chính thức cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề chuyên ngành Điện tử công nghiệp, Điện công nghiệp, Điện dân dụng và Kỹ thuật điện.
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites):
    • Đã học qua môn học Vẽ kỹ thuật (nắm được các nguyên tắc hình chiếu, quy ước kích thước cơ bản).
    • Học song song với các môn học: Điện kỹ thuật, Điện tử cơ bản, An toàn lao động.
    • Kiến thức môn học là điều kiện tiên quyết bắt buộc trước khi học các mô đun/môn học chuyên môn tiếp theo như: Máy điện, Trang bị điện, Điện cơ bản.
  • Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa theo khung chương trình của Tổng cục Dạy nghề, làm cơ sở xây dựng giáo án bài giảng lý thuyết, thiết kế bài tập thực hành vẽ kỹ thuật, bài kiểm tra đánh giá kỹ năng nghề.
  • Kỹ thuật viên và thợ điện thực hành: Sử dụng làm tài liệu tra cứu các quy chuẩn ký hiệu bản vẽ điện, phục vụ công tác đọc bản vẽ thiết kế, bóc tách khối lượng vật tư và lập biện pháp thi công tại các công trình dân dụng và công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế cho người học trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề chuyên ngành Điện tử công nghiệp, Điện công nghiệp và Điện dân dụng. Ngoài ra, giáo trình là tài liệu tra cứu cho kỹ thuật viên và thợ điện cần nắm vững các tiêu chuẩn bản vẽ kỹ thuật.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần hoàn thành môn học Vẽ kỹ thuật cơ sở để nắm được các khái niệm về hình chiếu, đường nét và cách bố trí bản vẽ. Đồng thời, người học cần tiếp thu song song kiến thức của các môn Điện kỹ thuật, Điện tử cơ bản và An toàn lao động để hiểu rõ nguyên lý hoạt động của các thiết bị có trong sơ đồ.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa ký hiệu điện theo TCVN và IEC trong giáo trình là gì?

Theo TCVN (từ TCVN 1613-75 đến 1639-75), bản vẽ thường được thể hiện dạng sơ đồ theo hàng ngang và sử dụng ký tự viết tắt bằng tiếng Việt (ví dụ: Cầu dao là CD, Cầu chì là CC, Đèn là Đ). Theo IEC, bản vẽ thường được thể hiện theo cột dọc và sử dụng ký tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Anh (ví dụ: Cầu dao là SW, Cầu chì là F, Đèn là L).

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp việc ghi nhớ các bảng tra cứu ký hiệu quy ước với việc luyện tập vẽ tay thực tế bằng các dụng cụ vẽ chuyên dụng (bút chì các độ cứng, eke, thước rập). Sau khi nắm vững ký hiệu thành phần, cần thực hành vẽ các sơ đồ hoàn chỉnh, giải quyết các bài tập chuyển đổi giữa sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây, đồng thời tự bóc tách khối lượng vật tư từ các bản vẽ mặt bằng mẫu.

5. Giáo trình này hỗ trợ cho các môn học chuyên môn nào tiếp theo?

Kiến thức và kỹ năng từ giáo trình Vẽ điện là nền tảng bắt buộc để người học tiếp thu các mô đun chuyên môn nâng cao trong chương trình đào tạo, bao gồm: môn học Máy điện, môn học Trang bị điện và mô đun Điện cơ bản.

Kết luận

Giáo trình Vẽ điện do TS. Lê Văn Hiền chủ biên là tài liệu đào tạo kỹ thuật cơ sở chuẩn hóa, cung cấp hệ thống quy chuẩn hoàn chỉnh về biểu diễn đồ họa ngành điện theo các bộ Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và đối chiếu với Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC). Giá trị cốt lõi của giáo trình thể hiện ở việc trang bị đồng thời năng lực nhận dạng ký hiệu, kỹ năng vẽ kỹ thuật, khả năng phân tích sơ đồ chuyên ngành và năng lực triển khai bóc tách vật tư phục vụ thi công thực tế.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho môn học bao gồm:

  1. Giai đoạn 1: Nắm vững quy chuẩn hình họa, dụng cụ vẽ, khung tên, tỷ lệ, chữ viết và các tiêu chuẩn TCVN/IEC (Bài mở đầu và Chương 1).
  2. Giai đoạn 2: Học tập, tra cứu và luyện vẽ hệ thống ký hiệu quy ước thuộc 5 nhóm: mặt bằng kiến trúc, chiếu sáng, công nghiệp, cung cấp điện và mạch điện tử (Chương 2).
  3. Giai đoạn 3: Thực hành tổng hợp vẽ sơ đồ mặt bằng, sơ đồ nguyên lý, sơ đồ nối dây, thực hiện chuyển đổi sơ đồ, bóc tách khối lượng vật tư và đề xuất phương án thi công hoàn chỉnh (Chương 3).

Người học và giảng viên có thể kết hợp nghiên cứu giáo trình này cùng các văn bản tiêu chuẩn gốc TCVN 1613-75 đến 1639-75, TCVN 185-74, tài liệu tiêu chuẩn IEC và các giáo trình môn học liên quan (Vẽ kỹ thuật, Điện kỹ thuật, Trang bị điện) để tối ưu hóa hiệu quả đào tạo.