THAC Sĩ ĐỒNG THỊ VÂN HỒNG KHOA KINH TỂ - TRƯÒNG CĐ NGHỂ c ơ ĐIỆN HÀ NỘI (Chủ biên) (DÙNG CHO TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG NGHỂ) Nhóm tác giả: ThS. Đ ồng Thị Vân H ồng CN. N guyễn Thị Á nh CN. L ê Ngọc T ru n g LÒI NỐI ĐẨU Tài chính doanh nghiệp là môn học chuyên môn chính trong chương trình đào tạo nghề kế toán doanh nghiệp, là công cụ quan trọng để quản lý hoạt động sảin xuất kinh doanh một cách có hiệu quả.
Thông qua môn học, người học biết lập kế hoạch tài chính, xử lý, tính toán các số liệu tài chính, kiểm tra giám sát, ph-ân tích, đánh giá việc sử dụng vốn, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tài chính phù hợp với điều kiện thực tế tại doanh nghiệp. Nhằm đáp ứng yêu cầu về giáo trình giảng dạy học tập, nghiên cứu của học sinih, sinh viên học nghề kế toán và đáp ứng kịp thời quá trình chuyển đổi của nền kinh tế với những thay đổi trong hệ thống quản lý tài chính doanh nghiệp Việt Nam, đổng thời đáp ífrig chương trình khung của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Khoa Kinh tế trường Cao đẳng nghề Cơ điện Hà Nội biên soạn bộ Giáo trình Tài chính doanh nghiệp. Bộ Giáo trình gồm 02 cuốn; • Giáo trình Tài chính doanh nghiệp (Dùng cho trình độ cao đẳng nghậ ‘ Giáo trình Tài chính doanh nghiệp (Dùng cho ừình độ úvng cấp nghểị Nội dung biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Trong quả trình biên soạn, nhóm tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu liên quan của các trường Đại học, Cao đằng, Trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề và cập nhật những kiến thức, quy định pháp lý mối nhất về tài chính doanh nghiệp.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Nhóm tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn học; sinh, sinh viên cùng đông đảo bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! NHÓM TÁC GIẢ ChưangI TỔNG QUAN VÊ TÀI CHÌNH DOANH NBHIỆP 1. Tài chính doanh nghiệp 1.
Hoạt động của doanh nghiệp và tài chính Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế thực hiện các hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hoá cho người tiêu dùng qua thị trưòng nhằm mục đích sinh lòi. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình kết hỢp các yếu tô" đầu vào như nhà xưỏng, thiết bị, nguyên, vật liệu. và sức lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hoá và tiêu thụ hàng hoá đó để thu lợi nhuận. Trong nền kinh tế thị trưòng để có các yếu tô' đầu vào đòi hỏi doanh nghiệp phải có lượng vốh tiền tệ nhất định.
Với từng loại hình pháp lý tổ chức, doanh nghiệp có phưdng thức thích hđp tạo lập sô" vốn tiền tệ ban đầu, từ sô' vốh tiền tệ đó doanh nghiệp mua sắm máy móc, thiết bị, nguyên, vật liệu. Sau khi sản xuất xong, doanh nghiệp thực hiện bán hàng hoá và thu được tiền bán hàng. Với số tiền bán hàng, doanh nghiệp sử dụng để bù đắp các khoản chi phí vật chất đã tiêu hao, trả tiền công cho ngưòi lao động, các khoản chi phí khác, nộp thuế cho Nhà nước và phần còn lại là lợi nhuận sau thuế, doanh nghiệp tiếp tục phân phối số lợi nhuận này. Như vậy, quá trình hoạt động của doanh nghiệp cũng là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ hđp thành hoạt động tài chính doanh nghiệp.
Trong quá trình đó, làm phát sinh, tạo ra sự vận động của các dòng tiền bao hàm dòng tiền vào, dòng tiền ra gắn liền vối hoạt động đầu tư và hoạt động kinh doanh thưòng xuyên hàng ngày của doanh nghiệp. Bên trong quá trình tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ của doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị hỢp thành các quan hệ tài chính của doanh nghiệp và bao hàm các quan hệ tài chính chủ yếu sau: - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp vối Nhà nước: quan hệ này được thể hiện chủ yếu ỏ chỗ doanh nghiệp thực hiện các nghĩa vụ tài chính với Nhà nước như nộp các khoản thuế, lệ phí vào ngân sách,. - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế và các tổ chức xã hội khác. Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế khác là mốỉ quan hệ rất đa dạng và phong phú được thể hiện trong việc thanh toán, thưồng phạt vật chất khi doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế khác cung cấp hàng hoá, dịch vụ cho nhau (bao hàm cả các loại dịch vụ tài chính).
Ngoài quan hệ tài chính vói các chủ thể kinh tế khác, doanh nghiệp có thể còn có mốì quan hệ tài chính với các tổ chức xã hội khác như doanh nghiệp thực hiện tài trỢ cho các tổ chức xã hội, V. phải tổ chức huy động các nguồn vốh đáp ứng kịp thòi, đầy đủ và có lợi cho các hoạt động của doanh nghiệp. Để đi đến quyết định lựa chọn hình thức và phương pháp huy động vốn thích hỢp, cần xem xét cân nhắc trên nhiều mặt như: kết cấu nguồn vốn, những điểm lợi của từng hình thức huy động vốn, chi phí cho việc sử dụng mỗi nguồn vốn. S ử dụng có hiệu quả số vốn hiện có, quản lý chặt chẽ các khoản thu, chi và đảm bảo khả năng thanh toán của doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp phải tìm mọi biện pháp huy động tôi đa sô' vốh hiện có của doanh nghiệp vào hoạt động kinh doanh, giải phóng kịp thời sô" vốh ứ đọng, theo dõi chặt chẽ và thực hiện tốt việc thanh toán, thu hồi tiền bán hàng và các khoản thu khác, đồng thòi quản lý chặt chẽ mọi khoản chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp.
Thưòng xuyên tìm biện pháp thiết lập sự cân bằng giữa thu và chi tiền, đảm bảo cho doanh nghiệp luôn có khả năng thanh toán các khoản nỢ đến hạn. Thực hiện phân phối lợi nhuận, trừh lập và sử dụng các quỹ của doanh nghiệp Thực hiện phân phối hỢp lý lợi nhuận sau thuế cũng như trích lập và sử dụng tốt các quỹ của doanh nghiệp sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển doanh nghiệp và cải thiện đời sốhg vật chất và tinh thần của người lao động trong doanh nghiệp. Kiểm soát thường xuyên tinh hình hoạt động của doanh nghiệp Thông qua tình hình thu, chi tiền tệ hàng ngày, các báo cáo tài chính, tình hình thực hiện các chỉ tiêu tài chính cho phép kiểm soát được tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Mặt khác, cần định kỳ tiến hành phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Qua phân tích, cần đánh giá được hiệu quả sử dụng vốh, những điểm mạnh và điểm yếu trong quản lý và dự báo trước tình hình tài chính của doanh nghiệp, từ đó giúp cho các nhà lãnh đạo, quản lý doanh nghiệp kịp thòi đưa ra các quyết định thích hỢp điều chỉnh hoạt động kinh doanh và tài chính. Thực hiện kếhoạch hoá tài chính Các hoạt động tài chính của doanh nghiệp cần đưỢc dự kiến trước thông qua việc lập kế hoạch tài chính. Có kế hoạch tài chính tốt thì doanh nghiệp mổi có thể đưa ra các quyết định tài chính thích hỢp nhằm đạt tổi các mục tiêu của doanh nghiệp. Quá trình thực hiện kế hoạch tài chính cũng là quá trình chủ động đưa ra các giải pháp hữu hiệu khi thị trưòng biến động.
Vai trồ của tàỉ chinh doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng đốỉ với hoạt động của doanh nghiệp và được thể hiện ỏ những điểm chủ yếu sau: 1. Tài chính doanh nghiệp huy động vốn. đảm bảo cho cấc hoạt động của doanh nghiệp diễn ra hình thường và liên tục Vốn tiền tệ là tiền đề cho các hoạt động của doanh nghiệp. Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thưồng nảy sinh các nhu cấu vôn ngắn hạn và dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên cũng như cho đầu tư phát triển của doanh nghiệp.
Việc thiếu vôn sẽ khiến cho các hoạt động của doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc không triển khai được. Do vậy, việc đảm bảo cho các hoạt động của doanh nghiệp được tiến hành bình thường, liên tục phụ thuộc rất lổn vào việc tổ chức huy động vốn của tài chính doanh nghiệp. Sự thành công hay thất bại trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp một phần lốn được quyết định bỏi chính sách tài trỢ hay huy động vôn của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Vai trò này của tài chính doanh nghiệp được thể hiện ỏ chỗ; - Việc đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn phụ thuộc rất lốn vào việc đánh giá, lựa chọn đầu tư từ góc độ tài chính.
- Việc huy động vốh kịp thời, đầy đủ giúp cho doanh nghiệp chớp được cớ hội kinh doanh. - Lựa chọn các hình thức và phướng pháp huy động vốn thích hợp có thể giảm bớt được chi phí sử dụng vôn góp phần rất lớn tăng lợi nhuận của doanh nghiệp. Sử dụng đòn bẩy kinh doanh và đặc biệt là sử dụng đòn bẩy tài chính hỢp lý là yếu tô' gia tăng đáng kể tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sỏ hữu. Huy động tốỉ đa s6 vốh hiện có vào hoạt động kinh doanh có thể tránh được thiệt hại do ứ đọng vốn, tàng vòng quay tài sản, giảm được số vốn vay từ đó giảm được tiền trả lãi vay góp phần rất lớn tăng lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp.
Tài chính doanh nghiệp là công cụ rất hữu ích để kiểm soát tinh hình kinh doanh của doanh nghiệp Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng là quá trình vận động, chuyển hoá hình thái của vốh tiền tệ. Thông qua tình hình thu, chi tiền tệ hàng ngày, tình hình thực hiện các chỉ tiêu tài chính và đặc biệt là các báo cáo tài chính có thể kiểm soát kịp thòi, tổng qxịật các mặt hoạt động của doanh nghiệp, từ đó phát hiện nhanh chóng những tồn tại và những tiềm năng chưa được khai thác để đưa ra các quyết định thích hợp điều chỉnh các hoạt động nhằm đạt tới mục tiêu đề ra của doanh nghiệp. 8 Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của tài chính doanh nghiệp ngày càng trỏ nên quan trọng hđn đối với hoạt động của doanh nghiệp. Bôi những lẽ sau: - Hoạt động tài chính của doanh nghiệp liên quan và ảnh hưỏng tới tất cả các hoạt động của doanh nghiệp.