ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐÀ NẴNG GIÁO TRÌNH MÁY ĐIỆN Nghề: KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ Trình độ: CAO ĐẲNG VÀ TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số /QĐ-CĐN ngày tháng năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng) Đà Nẵng, năm 2021 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Máy điện là giáo trình được biên soạn ở dạng cơ bản và tổng quát cho học sinh, sinh viên nghề Kỹ thuật Máy lạnh và Điều hòa không khí; nghề Điện tử công nghiệp từ kiến thức nền cho đến kiến thức chuyên sâu. Giáo trình giúp học sinh, sinh viên có được kiến thức chung về máy biến áp 1 pha, động cơ không động bộ 3 pha, 1 pha.
Đồng thời, giáo trình cũng đã đưa vào các nội dung mang tính thực tế giúp học sinh, sinh viên gần gũi, dễ nắm bắt vấn đề khi va chạm trong thực tế. Trong quá trình biên soạn giáo trình, tác giả đã tham khảo rất nhiều các tài liệu của các tác giả khác nhau cả trong và ngoài nước. Tác giả cũng xin chân thành gởi lời cảm ơn đến lãnh đạo trường Trường Cao đẳng nghề Đà Nẵng đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả hoàn thành giáo trình này. Đặc biệt là sự giúp đỡ hỗ trợ nhiệt tình của tập thể giáo viên bộ môn Điện lạnh, khoa Điện – Điện tử của trường cũng như các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình đóng góp ý kiến trong quá trình biên soạn.
Đà Nẵng, tháng 05/2021 Tham gia biên soạn Chủ biên: KS. Huỳnh Văn Minh 2 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 2 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN. 6 BÀI 1: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ MÁY ĐIỆN.
ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI. TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA MÁY ĐIỆN .1 Đối với máy điện tĩnh .2 Đối với máy điện quay. PHÁT NÓNG VÀ LÀM MÁT MÁY ĐIỆN. Phát nóng của máy điện.
Làm mát của máy điện. 12 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP:. 12 BÀI 2: MÁY BIẾN ÁP 1 PHA. CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC.
Cấu tạo, nguyên lý làm việc MBA độc lập 1 pha. Cấu tạo, nguyên lý làm việc máy biến áp tự ngẫu. Các thông số kỹ thuật. VẬN HÀNH, BẢO DƯỠNG, SỮA CHỮA MÁY BIẾN ÁP.
Kiểm tra, vận hành máy biến áp. Bảo dưỡng, sửa chữa máy biến áp. 24 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP. 27 BÀI 3: ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA.
CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG. Nguyên lý làm việc. Các thông số định mức. MỞ MÁY ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA.
Yêu cầu khi khởi động động cơ. Mở máy động cơ lồng sóc. Mở máy động cơ rôto dây quấn. ĐIỀU CHỈNH TỐC ĐỘ ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA.
Điều chỉnh tốc độ bằng cách thay đổi tần số. Điều chỉnh tốc độ bằng thay đổi số đôi cực. Điều chỉnh tốc độ bằng thay đổi điện áp cung cấp cho stato. Điều chỉnh tốc độ bằng thay đổi điện trở mạch rôto của động cơ rôto dây quấn.
DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA. Các thông số dây quấn. Phương pháp vẽ sơ đồ dây quấn. Dây quấn đồng tâm.
Dây quấn đồng khuôn. Vẽ sơ đồ dây quấn. VẬN HÀNH, BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 3 PHA. Vận hành động cơ không đồng bộ 3 pha.
Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ không đồng bộ 3 pha. 70 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP. 80 BÀI 4: ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA. CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ LÀM VIỆC.
Nguyên lý làm việc. Thông số định mức:. DÂY QUẤN ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA. Phương pháp lấy mẫu bộ dây quấn stato động cơ một pha.
Phương pháp vẽ sơ đồ bộ dây quấn stato động cơ một pha. VẬN HÀNH, BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ 1 PHA. Vận hành động cơ không đồng bộ 1 pha. Bảo dưỡng, sửa chữa động cơ không đồng bộ 1 pha.
104 CẤU HỎI VÀ BÀI TẬP. 109 BÀI 5: ĐỘNG CƠ VẠN NĂNG. CẤU TẠO VÀ NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG. Nguyên lý làm việc:.
Thông số định mức. BẢO DƯỠNG ĐỘNG CƠ VẠN NĂNG. Những hư hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục. Kiểm tra, thay thế chỗi than.
115 CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP. 116 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 117 5 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên Mô đun: MÁY ĐIỆN Mã Mô đun: Đ05 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: + Mô đun được sắp xếp sau khi học xong các môn học cơ sở. + Được bố trí sau khi học xong các môn học: Cơ sở kỹ thuật điện, An toàn lao động và VSCN, Đo lường điện lạnh.
- Tính chất: + Là mô đun quan trọng và không thể thiếu trong nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hoà không khí và điện tử công nghiệp vì trong quá trình lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa chúng ta thường xuyên phải làm việc với các đối tượng động lực chính của thiết bị là MBA, động cơ điện 1 pha, 3 pha. Ngoài ra còn sử dụng các công cụ thi công là máy cắt, máy khoan, máy mài. Mục tiêu của mô đun: - Kiến thức: + Trinh bày được khái niệm, ứng dụng, chức năng, cách phân loại, cấu tạo, nguyên lý làm việc và thông số kỹ thuật của các loại máy điện. + Nêu được phương pháp kiểm tra, bảo trì bảo dưỡng, sửa chữa các loại máy điện.
- Kỹ năng: + Nhận biết được các loại máy điện, đọc được các thông số trên máy điện + Vẽ được các sơ đồ dây quấn động cơ 1 pha, 3 pha + Vận hành, kiểm tra, bảo dưỡng, xác định cực tính, sửa chữa một số hư hỏng thông thường động của máy biến áp 1 pha, các loại động cơ xoay chiều 1 pha, 3 pha trong hệ thống lạnh theo đúng quy trình và yêu cầu kỹ thuật. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Cẩn thận, kiên trì. + Thu xếp nơi làm việc gọn gàng ngăn nắp + Đảm bảo an toàn cho người và thiết bị 6 Nội dung của mô đun: Thời gian (giờ) Thực Số hành, thí Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Kiểm TT nghiệm, số thuyết tra thảo luận, bài tập Bài 1: Khái niệm chung về máy 1 5 4 1 0 điện. 2 Bài 2: Máy biến áp 1 pha 10 3 6 1 Bài 2: Động cơ không đồng bộ 3 3 30 12 16 2 pha Bài 4: Động cơ không đồng bộ 1 4 25 7 16 2 pha 5 Bài 5: Động cơ vạn năng 5 2 3 0 Cộng 75 28 42 5 7 BÀI 1: KHÁI NIỆM CHUNG VỀ MÁY ĐIỆN Mục tiêu: - Phân tích được nguyên lý hoạt động của máy phát và động cơ điện - Giải thích được quá trình phát nóng và làm mát của máy - Phát huy tính tích cực, chủ động, cẩn thận trong công việc Nội dung chính 1.
Định nghĩa và phân loại 2. Tính thuận nghịch của máy điện 3. Phát nóng và làm mát của máy điện 1. ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI 1.
Định nghĩa Máy điện là thiết bị điện từ, làm việc dựa vào nguyên lý của hiện tượng cảm ứng điện từ và định luật lực điện từ. Về cấu tạo máy điện gồm mạch từ (lõi thép) và mạch điện (các dây quấn), dùng để biến đổi năng lượng như cơ năng thành điện năng (máy phát điện), biến đổi điện năng thành cơ năng (động cơ điện), hoặc dùng để biến đổi thông số điện như biến đổi điện áp, dòng điện, tần số, số pha,… Máy điện được sử dụng nhiều trong đời sống sinh hoạt cũng như trong sản xuất, công nghiệp như: Quạt điện, máy bơm nước, động cơ 3 pha, máy phát điện…. Phân loại Máy điện có nhiều loại được phân loại theo nhiều cách khác nhau: phân loại theo công suất, theo cấu tạo, theo chức năng, theo dòng điện, theo nguyên lý làm việc… ở đây ta phân loại theo nguyên lý biến đổi năng lượng. Máy điện tĩnh làm việc dựa vào hiện tượng cảm ứng điện từ, do sự biến đổi từ thông trong các cuộn dây không có sự chuyển động tương đối với nhau.
Thường dùng để biến đổi các thông số điện năng như máy biến áp biến đổi điện áp xoay chiều thành điện áp xoay chiều có giá trị khác,… và được phân loại như sau: 1. Theo công dụng + Máy biến áp điện lực: Dùng trong truyền tải phân phối điện năng. + Máy biến áp đo lường: Dùng trong kĩ thuật đo lường. + Máy biến áp hàn: Dùng trong kĩ thuật hàn.
+ Máy biến áp lò: Dùng trong các lò luyện kim. Theo số pha + Máy biến áp một pha. Máy điện quay Nguyên lý làm việc dựa vào hiện tượng cảm ứng điện từ, lực điện từ do từ trường và dòng điện của các cuộn dây có chuyển động tương đối với nhau gây ra. Loại máy điện này thường dùng để biến đổi dạng năng lượng, ví dụ biến đổi cơ năng thành điện năng (máy phát điện) hoặc biến đổi điện năng thành cơ năng (động cơ điện).
Quá trình biến đổi có tính chất thuận nghịch. Máy điện quay được phân loại như sau: 1. Máy điện xoay chiều: + Máy điện không đồng bộ (MKĐB): - Động cơ không đồng bộ (ĐKĐB). - Máy phát không đồng bộ (MFKĐB).
+ Máy điện đồng bộ (MĐB): - Động cơ đồng bộ (ĐĐB). - Máy phát đồng bộ (MFĐB). Máy điện một chiều: - Động cơ một chiều (ĐMC). - Máy phát một chiều (MFMC).1: Sơ đồ phân loại máy điện thông dụng thông thường 9 2.
TÍNH THUẬN NGHỊCH CỦA MÁY ĐIỆN 2.1 Đối với máy điện tĩnh Máy điện tĩnh thường gặp là các loại máy biến áp. Máy điện tĩnh làm việc dựa trên hiện tượng cảm ứng điện từ do sự biến thiện từ thông giữa các cuộn dây không có sự chuyển động tương đối với nhau. Máy điện tĩnh thường dùng để biến đổi thông số điện năng. Do tính chất thuận nghịch của các quy luật cảm ứng điện từ, quá trình biến đổi có tính chất thuận nghịch.
Ví dụ: máy biến áp có thể biến đổi điện năng có các thông số U1, I1, F1 thành điện năng có các thông số U2, I2, F2 và ngược lại. Tính thuận nghịch của máy điện tĩnh 2.