Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài của Thái Vĩnh Thắng

Giáo trình nghiên cứu luật hiến pháp nước ngoài thái vĩnh thắng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên luật học.

• Tác giả: GS. Thái Vinh Thắng
• Người hướng dẫn: GS. Thái Vinh Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến Pháp
• Đề tài: Giáo Trình Luật Hiến Pháp Nước Ngoài
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ LUẬT HIẾN PHÁP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Luật hiến pháp là một ngành luật trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia
• 1.2. Đối tượng điều chỉnh của luật hiến pháp
• 1.3. Phương pháp điều chỉnh của luật hiến pháp
• 1.3.1. Phương pháp bắt buộc
• 1.3.2. Phương pháp cho phép
• 1.3.3. Phương pháp cấm
• 1.4. Định nghĩa luật hiến pháp
• 1.5. Hệ thống ngành luật hiến pháp
• 1.5.1. Thành phần cơ bản của hệ thống luật hiến pháp
• 1.5.2. Các nguyên tắc của luật hiến pháp
• 1.6. Các chế định luật hiến pháp
• 1.7. Quy phạm pháp luật hiến pháp
• 1.8. Quan hệ pháp luật hiến pháp
• 1.9. Sự điều chỉnh của luật hiến pháp
• 1.10. Nguồn của luật hiến pháp

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Luật Hiến Pháp

Luật hiến pháp là ngành luật chủ đạo trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia. Quy định của luật hiến pháp có vai trò cơ sở để xây dựng và phát triển toàn bộ hệ thống pháp luật. Để hiểu rõ hệ thống pháp luật của bất kỳ quốc gia nào trên thế giới, việc nghiên cứu luật hiến pháp là điều cần thiết. Luật hiến pháp xác định cấu trúc tổ chức bộ máy nhà nước, mối quan hệ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, và mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước trung ương với các cơ quan chính quyền địa phương, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Như vậy, luật hiến pháp chính là trái tim của cả thể chế pháp luật của mỗi quốc gia.

II. Các nguyên tắc hiến pháp

Trong hệ thống luật hiến pháp, các nguyên tắc cơ bản được xác định là nền tảng cho việc hình thành và phát triển các quy định pháp luật. Nguyên tắc chung bao gồm quyền con người, quyền tự do, quyền dân chủ và nguyên tắc về tổ chức quyền lực. Luật hiến pháp không chỉ quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân mà còn quy định về tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước. Những nguyên tắc này tạo thành khung pháp lý cho việc áp dụng và thực hiện các quy định của luật hiến pháp, từ đó đảm bảo sự công bằng và bình đẳng trong xã hội.

III. Hệ thống pháp luật quốc tế và so sánh luật hiến pháp

Việc nghiên cứu luật hiến pháp của các quốc gia khác nhau giúp nâng cao hiểu biết về hệ thống pháp luật quốc tế. Mỗi quốc gia có hệ thống pháp luật riêng, phản ánh đặc điểm dân tộc, điều kiện kinh tế-xã hội của quốc gia đó. Luật hiến pháp không chỉ có vai trò điều chỉnh các mối quan hệ xã hội cơ bản mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của khoa học pháp lý ở các nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc so sánh luật hiến pháp giữa các quốc gia trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, giúp phát triển các mô hình pháp lý hiệu quả và phù hợp.

IV. Quyền con người trong hiến pháp

Quyền con người là một trong những nội dung quan trọng nhất trong luật hiến pháp. Các quy định về quyền con người trong hiến pháp không chỉ xác định quyền lợi của cá nhân mà còn bảo vệ các quyền này trước sự lạm dụng quyền lực của nhà nước. Luật hiến pháp của nhiều quốc gia đều nhấn mạnh quyền sống, quyền tự do cá nhân, quyền được bảo vệ danh dự và nhân phẩm. Điều này cho thấy rằng, luật hiến pháp không chỉ là một bộ quy tắc pháp lý mà còn là một công cụ bảo vệ quyền lợi của công dân trong xã hội.

V. Thực tiễn áp dụng luật hiến pháp

Việc áp dụng luật hiến pháp trong thực tiễn là một vấn đề phức tạp. Các cơ quan nhà nước cần phải thực hiện đúng các quy định của hiến pháp trong quá trình hoạt động của mình. Sự thiếu hụt trong việc thực hiện các quy định của luật hiến pháp có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Do đó, việc giám sát và kiểm tra việc thực hiện hiến pháp là rất cần thiết để đảm bảo rằng quyền lợi của công dân được bảo vệ và thực thi đúng đắn.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH LUẬT HIẾN PHÁP NƯỚC NGOÀI – TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Luật Hiến pháp nước ngoài do Trường Đại học Luật Hà Nội biên soạn, Nhà xuất bản Công an nhân dân phát hành (tái bản lần thứ 7 có sửa đổi, năm 2022; Giấy phép xuất bản số 994-2022/CXBIPH/09-11/CAND). Cuốn sách được chủ biên bởi GS. Thái Vĩnh Thắng, cùng sự tham gia biên soạn của tập thể tác giả gồm PGS. Vũ Hồng Anh, GS. Nguyễn Đăng Dung, PGS. Tô Văn Hòa và NGƯT. Lưu Trung Thành.

Trong chương trình đào tạo cử nhân và sau đại học ngành Luật, môn học Luật Hiến pháp nước ngoài giữ vị trí môn học chuyên ngành bắt buộc hoặc tự chọn cốt lõi, được giảng dạy song song với môn Luật Hiến pháp Việt Nam. Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống tri thức lý luận pháp lý nền tảng và tri thức thực định về tổ chức quyền lực nhà nước, chế độ chính trị, quyền con người và quyền công dân tại các quốc gia trên thế giới.

Về mặt cấu trúc, giáo trình được tổ chức thành 22 chương, chia làm hai phần chính:

• Phần chung (Chương I đến Chương IX): Cung cấp các khái niệm lý luận tổng quát về ngành luật, khoa học luật, nguồn luật, cơ cấu hiến pháp và các chế định hiến pháp điển hình (chế độ bầu cử, nghị viện, nguyên thủ quốc gia, chính phủ, tòa án, chính quyền địa phương).
• Phần riêng (Chương X đến Chương XXII): Đi sâu nghiên cứu mô hình tổ chức bộ máy nhà nước và thực tiễn lập hiến của các quốc gia tiêu biểu đại diện cho các hệ thống pháp luật khác nhau, gồm Vương quốc Anh, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức, Liên bang Nga, Nhật Bản, Trung Quốc cùng một số quốc gia khác.

Đặc sắc của giáo trình nằm ở phương pháp tiếp cận luật học so sánh kết hợp phân tích chuẩn mực pháp lý quốc tế, kế thừa công trình xuất bản lần đầu từ năm 1999 và liên tục được rà soát, chỉnh lý qua 7 lần tái bản nhằm phản ánh chính xác các biến chuyển lập hiến đương đại.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân bổ dung lượng qua 22 chương theo trình tự logic từ lý thuyết đại cương, chế định cơ bản đến thực tiễn từng quốc gia:

• Chương I: Những khái niệm cơ bản về luật hiến pháp nước ngoài (GS. Thái Vĩnh Thắng biên soạn): Định danh vị trí ngành luật hiến pháp theo ba giác độ (ngành luật, khoa học luật, môn học luật); xác định đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh (bắt buộc, cho phép, cấm); hệ thống quy phạm, chế định, quan hệ pháp luật hiến pháp; các xu thế phát triển lập hiến trên thế giới và lịch sử nghiên cứu hiến pháp nước ngoài tại Việt Nam.
• Chương II: Hiến pháp – Nguồn cơ bản của ngành luật hiến pháp (PGS. Vũ Hồng Anh biên soạn): Phân tích khái niệm, phạm vi đối tượng điều chỉnh, bản chất chính trị – xã hội (dẫn chiếu quan điểm của Ferdinand Lassalle, V.I. Lenin), hiệu lực pháp lý tối cao, cấu trúc ba phần điển hình của hiến pháp, quy trình lập hiến/tu chính án và hệ thống phân loại hiến pháp.
• Chương III: Chế độ bầu cử (PGS. Vũ Hồng Anh biên soạn): Xác lập khái niệm bầu cử, quyền bầu cử chủ động (quyền bỏ phiếu) và quyền bầu cử bị động (quyền ứng cử); phân tích chế độ bầu cử theo nghĩa rộng (trình tự tổ chức bầu cử) và nghĩa hẹp (phương pháp phân bổ ghế đại biểu theo đa số, tỷ lệ hoặc hỗn hợp).
• Chương IV đến Chương IX: Hệ thống hóa các chế định nền tảng về tổ chức bộ máy nhà nước: Nghị viện, Nguyên thủ quốc gia, Chính phủ, Tổ chức Tòa án, Cơ quan chính quyền địa phương và Cơ chế giám sát hiến pháp.
• Chương X đến Chương XXII: Khảo cứu cụ thể mô hình hiến pháp của các quốc gia trọng điểm: Hoa Kỳ (GS. Nguyễn Đăng Dung), Anh (GS. Thái Vĩnh Thắng), Pháp (GS. Thái Vĩnh Thắng), Đức (GS. Thái Vĩnh Thắng), Liên bang Nga (GS. Thái Vĩnh Thắng), Nhật Bản (GS. Thái Vĩnh Thắng), Trung Quốc (NGƯT. Lưu Trung Thành), cùng các chương chuyên đề do PGS. Tô Văn Hòa và GS. Nguyễn Đăng Dung đảm nhiệm.

TIẾN TRÌNH TIẾP CẬN CỦA NỘI DUNG GIÁO TRÌNH:
(Chương I - II)                   (Chương III - IX)                    (Chương X - XXII)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình kiến tạo nền tảng lý luận pháp lý dựa trên các học thuyết và nguyên lý kinh điển:

• Học thuyết chính trị – pháp lý: Phân tích nguồn gốc và sự phát triển của thuyết tam quyền phân lập (Montesquieu, John Locke), thuyết chủ quyền nhân dân (Jean-Jacques Rousseau), thuyết khế ước xã hội (Thomas Hobbes, Hugo Grotius, Spinoza) và mô hình tập quyền xã hội chủ nghĩa (Karl Marx, V.I. Lenin).
• Hệ thống nguồn luật hiến pháp: Nhận diện và phân loại nguồn văn bản (hiến pháp, đạo luật hiến pháp, đạo luật tổ chức, luật thường, văn bản hành pháp ủy quyền, văn bản của cơ quan bảo hiến) và nguồn phi văn bản/đặc thù (án lệ tại Anh, Hoa Kỳ, Ấn Độ; tập quán pháp tại Anh; điều ước quốc tế; văn bản tôn giáo như Kinh Coran tại Iran).
• Tiêu chí phân loại hiến pháp: Hệ thống hóa cấu trúc phân loại khoa học:
  • Theo chế độ chính trị: Hiến pháp tư bản chủ nghĩa và Hiến pháp xã hội chủ nghĩa.
  • Theo hình thức chính thể: Hiến pháp quân chủ và Hiến pháp cộng hòa.
  • Theo cấu trúc lãnh thổ: Hiến pháp liên bang và Hiến pháp nhà nước đơn nhất.
  • Theo thời gian ban hành: Hiến pháp cổ điển (trước Thế chiến II: Hoa Kỳ 1787, Na Uy 1814, Bỉ 1831, Mexico 1917...) và Hiến pháp hiện đại (sau Thế chiến II).
  • Theo thủ tục sửa đổi: Hiến pháp mềm (Anh, Israel, New Zealand), Hiến pháp cứng (Đức, Ý, Nhật Bản) và Hiến pháp đặc biệt cứng (Liên bang Nga, Hoa Kỳ).
  • Theo hình thức thể hiện: Hiến pháp chuẩn mực (văn bản duy nhất) và Hiến pháp không chuẩn mực (gồm nhiều văn bản như Thụy Điển 1974, Anh, Phần Lan).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích quy phạm: Đọc hiểu và bóc tách cơ cấu quy phạm hiến pháp (quy phạm định hướng, quy phạm trao quyền, quy phạm bắt buộc, quy phạm cấm, quy phạm nội dung và quy phạm thủ tục).
• Kỹ năng luật học so sánh: Đối chiếu các mô hình phân quyền (đại nghị ở Anh, tổng thống ở Hoa Kỳ, bán tổng thống ở Pháp, quân chủ lập hiến ở Nhật Bản), từ đó đánh giá sự tương thích giữa lý thuyết thể chế và thực tiễn vận hành.
• Kỹ năng nghiên cứu văn bản pháp luật quốc tế: Tra cứu và giải thích các điều khoản hiến định từ bản gốc các bản hiến pháp tiêu biểu (Hiến pháp Hoa Kỳ 1787, Pháp 1958, Nga 1993, Ba Lan 1997, Nhật Bản 1946...).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình xác lập phương pháp tiếp cận kết hợp giữa lý luận nhà nước – pháp luật với phương pháp phân tích luật thực định và so sánh đối chiếu:

• Phương pháp sư phạm: Kết hợp diễn giảng lý thuyết thể chế với việc phân tích trực tiếp các điều khoản trong hiến pháp nước ngoài. Người học tiếp cận cấu trúc bộ máy nhà nước thông qua việc mổ xẻ các chế định cụ thể thay vì chỉ tiếp cận thuần túy khái niệm trừu tượng.
• Bài tập và phân tích điều khoản thực tiễn:
  • Sử dụng các quy phạm hiến định cụ thể làm minh chứng phân tích: Điều 99 và Điều 85 Hiến pháp Liên bang Nga 1993; Điều 94 và Điều 139 Hiến pháp Cộng hòa Italia 1947; Điều 19 và Điều 41 Hiến pháp Nhật Bản 1946; Điều 2, Điều 9 và Điều 110 Hiến pháp Ba Lan 1997; Điều 27 và Điều 89 Hiến pháp Cộng hòa Pháp 1958; Khoản 4 Điều 2 Hiến pháp Hoa Kỳ 1787.
  • Đưa ra các tình huống giải quyết xung đột thẩm quyền giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.
• Câu hỏi ôn tập và định hướng thảo luận: Cuối mỗi chương đều tích hợp hệ thống câu hỏi định hướng. Ví dụ, tại Chương I và Chương II, người học được yêu cầu:
  1. Giải thích và phân biệt đối tượng, phương pháp điều chỉnh, quy phạm, chế định và nguồn của luật hiến pháp.
  2. Phân tích ba xu thế phát triển của luật hiến pháp đương đại theo lý thuyết của GS. B. Xtraxun.
  3. Đánh giá quy trình thông qua, sửa đổi, hủy bỏ và các cấp độ hiệu lực của hiến pháp.
• Phương pháp tự học: Người học cần kết hợp đọc nội dung lý luận trong giáo trình với việc đối chiếu văn bản hiến pháp thực định của các nước (được liệt kê trong danh mục tài liệu tham khảo), theo dõi các án lệ và tập quán hiến pháp tương ứng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình ghi nhận quá trình hoàn thiện liên tục qua 7 lần tái bản (khởi đầu từ bản in năm 1999 đến ấn bản năm 2022), phản ánh các nội dung sửa đổi và xu thế pháp lý:

• Tích hợp ba xu thế phát triển hiến pháp đương đại: Dẫn chiếu lý thuyết của học giả hiến pháp người Nga – GS. B. Xtraxun:
  1. Xu thế xã hội hóa: Mở rộng phạm vi điều chỉnh từ phân chia quyền lực nhà nước thuần túy sang việc hiến định các chính sách kinh tế, văn hóa, giáo dục, an sinh xã hội và bảo đảm nhân quyền.
  2. Xu thế dân chủ hóa: Chuyển biến từ bầu cử hạn chế sang phổ thông đầu phiếu, mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp (trưng cầu ý dân) và thiết lập cơ chế tài phán hiến pháp.
  3. Xu thế quốc tế hóa: Tăng cường sự tương thích giữa hiến pháp quốc gia với các nguyên tắc luật pháp quốc tế (ví dụ: Khoản 4 Điều 15 Hiến pháp Liên bang Nga 1993 quy định các nguyên tắc và điều ước quốc tế là bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật quốc gia và có ưu thế áp dụng khi có xung đột).
• Cập nhật dữ liệu lập hiến các nước: Bổ sung các sửa đổi trong hiến pháp của Cộng hòa Pháp, Liên bang Nga, Ba Lan, Tây Ban Nha, Nhật Bản và hệ thống cơ quan lập pháp – hành pháp hiện đại.
• Gắn kết lịch sử tư tưởng lập hiến Việt Nam: Khái quát tiến trình tiếp nhận tri thức luật hiến pháp phương Tây vào Việt Nam từ đầu thế kỷ XX qua các nhà hoạt động cách mạng và trí thức tiền bối (Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Nguyễn Ái Quốc), quá trình xây dựng Hiến pháp 1946 (Ủy ban dự thảo gồm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Vĩnh Thụy, Đặng Thai Mai, Vũ Trọng Khánh, Lê Văn Hiến, Nguyễn Lương Bằng, Trường Chinh...) và hệ thống các công trình nghiên cứu hiến pháp nước ngoài giai đoạn đổi mới (GS. Đào Trí Úc, GS. Nguyễn Đăng Dung, PGS. Đinh Ngọc Vượng, GS. Thái Vĩnh Thắng...).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc cử nhân: Sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba ngành Luật học, Luật Kinh tế, Luật Quốc tế tại các cơ sở đào tạo luật trên toàn quốc.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ sở gồm:
  • Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật.
  • Lịch sử Nhà nước và Pháp luật thế giới và Việt Nam.
  • Luật Hiến pháp Việt Nam.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các chuyên đề chuyên sâu về Luật So sánh, Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm khung chuẩn biên soạn bài giảng môn học Luật Hiến pháp nước ngoài; tài liệu tra cứu các trường phái lập hiến và cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước phục vụ công tác nghiên cứu khoa học pháp lý.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ giảng dạy và học tập cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành luật; đồng thời là nguồn tra cứu cho giảng viên, cán bộ làm việc trong lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp và nghiên cứu chính sách.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần nắm vững lý thuyết nhà nước và pháp luật, nguồn gốc nhà nước, các kiểu nhà nước trong lịch sử, hình thức nhà nước (chính thể, cấu trúc, chế độ chính trị) và các nguyên tắc lập hiến cơ bản đã học trong môn Luật Hiến pháp Việt Nam.

3. Giáo trình này có cấu trúc khác biệt gì so với các tài liệu nghiên cứu chuyên đề khác?

Giáo trình kết hợp phân tích toàn diện hai phần: Phần chung (hệ thống hóa toàn bộ các chế định lập hiến theo trục dọc lý luận) và Phần riêng (khảo sát chi tiết mô hình cụ thể của các quốc gia đại diện cho hệ thống Thông luật - Common Law, Dân luật - Civil Law và Xã hội chủ nghĩa).

4. Làm thế nào để tự học giáo trình hiệu quả?

Người học nên bám sát danh mục câu hỏi hướng dẫn ôn tập cuối mỗi chương, đồng thời tìm đọc trực tiếp bản dịch hoặc văn bản gốc các đạo luật hiến pháp của các quốc gia tương ứng (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Đức, Nga, Nhật Bản) để so sánh và kiểm chứng lý thuyết.

5. Có những nguồn tài liệu tham khảo bổ trợ nào được nêu trong giáo trình?

Giáo trình viện dẫn nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, bao gồm tác phẩm của các học giả:

• Học giả quốc tế: D. Kavanagh (British Politics Today), G. Peele (The Government of the United Kingdom), M. Hauriou (Précis élémentaire de Droit Constitutionnel), K. Hesse, N. Johnson (In search of the constitution), I. Tumanov, B. Xtraxun...
• Học giả Việt Nam: Các công trình của Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp), sách chuyên khảo của GS. Đào Trí Úc, GS. Nguyễn Đăng Dung, PGS. Vũ Hồng Anh, GS. Thái Vĩnh Thắng, TS. Vũ Công Giao...

---

Kết luận

Giáo trình Luật Hiến pháp nước ngoài của Trường Đại học Luật Hà Nội là công trình học thuật cung cấp toàn diện hệ thống lý luận và thực tiễn về luật hiến pháp trên thế giới. Thông qua 22 chương phân tích chặt chẽ, giáo trình thiết lập lộ trình học tập khoa học: đi từ các phạm trù lý luận cơ bản, cấu trúc nguồn và các chế định tổ chức bộ máy nhà nước, tiến tới khảo cứu chuyên sâu mô hình lập hiến của các nhà nước tiêu biểu.

Để hoàn thiện lộ trình tiếp thu kiến thức môn học, người học được khuyến nghị kết hợp giáo trình với hệ thống văn bản hiến pháp thực định các quốc gia, các án lệ hiến pháp quốc tế và các bài báo khoa học chuyên ngành trên các tạp chí luật học uy tín.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI HOC LUAT HA NOI ■ ■ ■ ■ GIAO TRINH NHA XUAT BAN CONG AN NHAN DAN GIAO TRINH LUAT HIEN PHAP NUOC NGOAI 994-2022/CXBIPH/09-11/CAND TRLr&NG DAI HQC LUAT HA NQI Giao trinh LUAT HIEN PHAP NIOC NGOAI (Tai ban l&n thir 7, cd sira dot) DAI HQCNGAN HANG J HO OH I !V ii\' H b3-| NHA XUAT BAN CONG AN NHAN DAN HA NQI - 2022 Chu bien GS. THAI VINH THANG Tap the tac gia PGS. VU HONG ANH Chuang II, III, VII, IX GS. NGUYEN DANG DUNG Chuang X, XXI PGS.

TO VAN HOA Chuang XXII NGUT. LUU TRUNG THANH Chuang XX GS. THAI VINH THANG Chuang I PGS. VU HONG ANH Chuang IV, V, VI, VUI, XI, GS.

THAI VINH THANG xn, xni, xrv, xv, xvi, xvn, xvin, xix Ldl n6i DAU Ludt hien phdp la ngdnh luat chit dao trong he thong phdp luat cua moi quoc gia. Nhicng quy dinh cua luat hien phdp la cor sdr de xay t 9 f * dung vd phat trien toan bo he thong phdp luat, vi vay muon tim hieu he thong phdp luat cua bat ki quoc gia ndo tren the gicri cung phai bat dau tic luat hien phdp. Hien phdp - nguon chu yeu cua ngdnh luat hien phdp xac dinh each thicc to chuc bo may nha nacre; moi quan he giica cac cor quan lap phdp, hdnh phdp, tu phdp; moi quan he giica cac cor quan nha nucrc trung ucmg veri cac cor quan chinh quyen dia phaomg, quyen con nguai, quyen vd nghia vu cor ban cua cong dan. Bai vay, viec tim hieu bicc tranh toan ednh cua che do chinh trj cua bat ki quoc gia y 9 \ 9 9 f ndo thong thadmg deu bat dau tic viec tim hieu hien phdp cua quoc 5 > ♦ > F gia do.

Mac du ton tai nhieu quan diem khac nhau ve hien phdp vd gid trf xa hoi ciia hien phdp, tuy nhien khong ai phu nhan vai trd dac biet quan trong cua hien phdp vd ludt hien phdp trong to chicc, kiem sodt quyen luc nha nuac vd trong viec thiet lap vd bdo ve cac quyen con ngtcai, quyen cong dan. Cd the coi hien phdp la trai tim ciia ca the phdp ludt cua moi quoc gia. 9 9 9 9 Sic hieu biet phdp ludt niccrc ngodi vd sic so sdnh doi chieu cac trudmgphai phdp luat khac nhau tren the gicri, dac biet Id luqt hien phdp dong vai trd quan trpng cho sicphat trien ciia khoa hoc phdp li niccrc nha. Ngdy nay, trong xu the hpi nhdp quoc te vd toan cdu hod, moi quan h$ giao lieu giica cac quoc gia ngdy cang phat trien, sic hieu biet tdi thieu ve nha niccrc vd phdp luat niccrc ngodi rat can thiet doi veri mpi ngicdri, dqc bi$t Id cac chuyen gia phdp ludt.

5 Giao trinh luat hien phap nuorc ngoai cua Tru&ng Dai hoc Luat F % A F \ 9 Ha Npi bien soan va xuat ban Ian ddu nam 1999 den nay can thiet • * » 9 F phai duprc sua doi, bo sung de cap nhat nhung thay doi trong hien 9 9 9 phap mot so quoc gia cd lien quan den npi dung cua giao trinh. > F Nham phuc vu tot horn cong tac giang day vd hoc tap mon luat hien phap nu&c ngoai cho sinh vien luat, chiing toi cho tai ban ven su ♦ ♦ F bo sung, thay doi mot so chuomg vd muc cua giao trinh nam 1999. Do doi tuorng va phqm vi nghien cicu rat rpng, chac han giao trinh van con nhung han che nhat dinh. Chung toi mong muon nhan duqrc nhung y kien dong gop chan thanh ciia ban doc de cho viec bien soan Ian sau duorc hoan thien horn.

TRUING DAI HQC LUAT HA NQI 6 A. PHAN CHUNG CHLtoNG I MIL'NG KHAINIEM CO BAN VE LUAT HIEN PHAP NtfOC NGOAI Doi vdi moi quoc gia viec nghien cuu, giang day va hoc tap phap luat trong nunc deu dupe tien hanh dong thdi vdi viec nghien cuu, tham khao phap luat cua cac quoc gia khac. Moi quoc gia co he thong phap luat rieng cua minh. Phap luat cua moi quoc gia ben canh nhung net rieng phan anh dac diem dan toe, dieu kien kinh te-xa hoi cua moi quoc gia, d6u co mot so dac diem chung bao trum moi quoc gia, khong phan biet dieu kipn kinh te, van hoa-xa hoi, dac diem dan toe.

Vi vay, d Viet Nam cung voi viec nghien cuu, giang day luat hien phap Viet Nam, cac co so dao tao cu nhan luat deu dua vao chuomg trinh giang day mon hoc luat hien phap nude ngoai. F * Trong khoa hoc phap li, thuat ngu luat hien phap duoc hieu theo ba giac dp khac nhau: 1. Luat hien phap la mot nganh luat; 2. Luat hien phap la mot khoa hoc luat; 3.

Luat hien phap la mpt mon hpc luat. LUAT HIEN PHAP LA MQT NGANH LUAT TRONG HE THONG PHAP LUAT CUA MOI QUOC GIA 1. Doi tuj/ng dieu chinh cua luat hien phdp Co sd chu yeu cua vipc hinh thanh mpt nganh luat la doi tugng 7 dieu chinh cua nganh luat do. Cung nhu cac nganh luat khac, doi F tugng dieu chinh cua nganh luat hien phap la nhung quan he xa hoi, tuc la cac quan he nay sinh trong hoat dong cua con ngudi.

Nhung khac vdi cac nganh luat khac, luat hien phap tac dong den nhung quan he xa hoi cor ban va quan trong nhat trong cac ITnh vuc khac nhau cua cuoc song xa hoi va nha nude, nhung quan he xa hoi tao A F f F thanh nen tang cua che do xa hoi va nha nude, gan true tiep vdi viec thuc hien quyen luc nha nude. Do la nhung quan he giua con ngudi, xa hoi vdi nha nude va la quan he co ban xac dinh che do nha nude. Mot bo phan Ion cac quy pham luat hien phap dieu chinh to chuc va hoat dong cua he thong cac co quan nha nude tu trung uomg den dia phuemg. Bdi vay, trudc day d mot so quoc gia, nganh luat nay dugc goi la luat nha nude, tuc la nganh luat cd chuc nang chinh la dieu chinh to chuc va hoat dong cua nha nude.

Mot trong nhung noi dung co ban cua khau hieu lap hien la bao ve quyen tu do cua ca nhan trudc su lam dung quyen luc cua cac co quan nha nude, do do luat hien phap con bao ham nh6m quy pham xac dinh dia vi phap li cua con ngudi va cua cong dan. Nhom quy pham nay ngay cang duoc md rong theo su phat trien cua xa hoi va nha nude. Cung vdi viec nha nude ngay cang can thiep sau vao doi s6ng kinh te, van hoa-xa hoi pham vi doi tugng dieu chinh cua luat hien phap ngay cang duoc md rong ra nhieu linh vuc khac, ngoai linh vuc to chuc nha nude nhu co so kinh te, co so chinh tri, co so van hoa-xa hoi cua nha nude. Phinmg phap dieu chinh cua luat hien phap D6 xac dinh mot nganh luat khong nhung chung ta phai dua vao pham vi doi tugng ma nganh luat do dieu chinh ma con dua theo phuemg phap diSu chinh.

Phuomg phap dieu chinh cua mot nganh luat la tdng th6 nhung phuang thuc, each thurc tac dgng phap li len nhung 8 quan he xa hoi thuoc pham vi dieu chinh cua nganh luat do. Luat hien phap su dung cac phuong phap sau: 2. Phiromg phap bat buoc Phuong phap bat buoc thuong duoc su dung de dieu chinh cac quan he xa hoi gan vdi to chuc nha nude. Theo phuong phap nay quy pham phap luat hien phap buoc chu the cua quan he phap luat luat r r 5 hien phap phai thuc hien hanh vi nhat dinh hay buoc phai c6 dieu kien quy dinh moi co the thuc hien quyen va nghTa vu cua minh.

Vi du, doan 2 Dieu 99 Hien phap Lien bang Nga nam 1993 quy dinh: “Duma quoc gia hop phien ddu tien vdo ngay thic 30 sau ngay bau 9 r » r cir. Tong thong Lien bang Nga cd the trieu tap Duma quoc gia hop trucrc thai han noi tren”. Dieu 94 Hien phap Italia nam 1947 quy dinh: “Chinh phu phai nhan duqrc sir tin nhiem cua Nghi vien”. Phiromg phap cho phep Phuong phap cho phep thuong duoc su dung de dieu chinh cac r % quan he xa hoi lien quan den quyen han cua co quan va nha chuc trach nha nude, quyen tu do cua con ngudi va cong dan.

Vi du, doan 1 Dieu 19 Hien phap Lien bang Nga quy dinh: “Moi ngirdri co quyen song”; Dieu 47 Hien phap nude Cpng hoa Ba Lan nam 1997 quy dinh: “Moi ngicai co quyen dirac phap luat bao ve cuoc song gia dinh, dcri tu, danh du, pham gid va quyen quyet dinh cuoc song rieng cua minh”; Doan 2 Dieu 85 Hien phap Lien bang Nga quy dinh: 9 r y “Tong thong Lien bang co quyen dinh chi viec thi hanh van ban ciia cor quan hanh phap cua cac chu. the Lien bang Nga neu van ban do r trai vcri Hien phap Lien bang ”. Phiromgphap cam Phuong phap cam duoc su dyng d£ ngan chan hanh vi co the dan den nguy hiem cho xa hoi va ca nhan. Theo phuong phap nay, quy pham luat hien phap cam chu thd quan he phap luat luat hi8n phap 9 thuc hien nhung hanh vi nhdt dinh.

Vi du, doan 1 Dieu 51 Hien phap Lien bang Nga quy dinh: “Khong ai cd the bi ket an hai Ian vi citng nipt toi”; Dieu 19 Hien phap Nhat Ban nam 1946 quy dinh: “TV do tic tuong va tic do tin ngicong khong the bi xdm pham”\ Dieu 139 Hien phap Italia quy dinh: “Chinh the cpng hod khong the la doi ♦ Z *> ticprng sica doi. Phuong phap cam buoc cac chu the cua quan he f x z * phap luat hien phap phai kiem che hanh vi cua minh de khong vi X z pham cac dieu ma phap luat cam. Dinh nghia luat hien phap F e X ' Can cur vao doi tuong dieu chinh va phuong phap dieu chinh cua F W Z luat hien phap, co the dua ra dinh nghia chung cho nganh luat hien phap. Luat hien phap la he thong quy pham phap luat cua moi quoc gia dieu chinh nhicng van de co ban cua che do xa hoi, to chicc va hoat dong cua cac co quan nha ntcoc tic trung icong den dia phicong va dia vi phap li co ban cua con ngicoi va cua cong dan.

Dinh nghia tren mang tinh chat chung bao trum nhung quan he F F X xa hoi co ban va quan trong nhat thuoc pham vi doi tuong dieu chinh F cua luat hien phap. He thong nganh luat hien phap He thong nganh luat hien phap bao gom cac yeu to cau thanh, cac nguyen the to chuc cua he thong va quan he giua cac yeu t6 do. Thanh phan co ban cua he thong luat hien phap bao gom: cac nguyen F F F tac, che dinh va quy pham phap luat hien phap.