Giáo trình mô đun Kỹ thuật an toàn cơ khí nghề Bảo hộ lao động - Trường Cao đẳng Dầu khí

Giáo trình nghiên cứu kỹ thuật an toàn cơ khí nghề bảo hộ lao động trình độ cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kỹ thuật.

• Tác giả: Nguyễn Đình Chung
• Trường học: Trường Cao Đẳng Dầu Khí
• Chuyên ngành: Bảo Hộ Lao Động
• Đề tài: Kỹ Thuật An Toàn Cơ Khí
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Bà Rịa – Vũng Tàu

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ
• 1.1. BÀI 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ SẢN XUẤT CƠ KHÍ
• 1.2. BÀI 2: CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT
• 1.3. BÀI 3: KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG CHẾ TẠO PHÔI
• 1.4. BÀI 4: KỸ THUẬT AN TOÀN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN CÁC MÁY CÔNG CỤ
• 1.5. BÀI 5: TIÊU CHUẨN VIỆT NAM, QUY CHUẨN VIỆT NAM VỀ AN TOÀN CƠ KHÍ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kỹ Thuật An Toàn Cơ Khí Nghề Bảo Hộ Lao Động

Giáo trình Kỹ thuật An toàn cơ khí nghề Bảo hộ lao động là tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức cơ bản về an toàn lao động trong ngành cơ khí. Tài liệu này được biên soạn nhằm phục vụ cho việc giảng dạy và học tập tại các cơ sở đào tạo. Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm cơ bản, các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất cơ khí và các biện pháp an toàn cần thiết.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Kỹ thuật An toàn cơ khí

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để đảm bảo an toàn trong quá trình sản xuất cơ khí. Nội dung bao gồm các nguyên tắc an toàn, quy định và tiêu chuẩn liên quan đến an toàn lao động.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho sinh viên ngành Bảo hộ lao động, giáo viên và những người làm việc trong lĩnh vực cơ khí. Tài liệu này cũng có thể được sử dụng cho các khóa đào tạo ngắn hạn về an toàn lao động.

II. Các vấn đề và thách thức trong Kỹ thuật An toàn cơ khí

Trong ngành cơ khí, việc đảm bảo an toàn lao động là một thách thức lớn. Các yếu tố nguy hiểm có thể gây ra tai nạn lao động nghiêm trọng. Việc nhận diện và kiểm soát các yếu tố này là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người lao động.

2.1. Các yếu tố nguy hiểm trong sản xuất cơ khí

Các yếu tố nguy hiểm bao gồm máy móc, thiết bị không an toàn, điều kiện làm việc không đảm bảo và thiếu trang bị bảo hộ lao động. Những yếu tố này có thể dẫn đến chấn thương và tai nạn lao động.

2.2. Hệ thống quản lý an toàn lao động

Hệ thống quản lý an toàn lao động cần được thiết lập để giám sát và kiểm soát các yếu tố nguy hiểm. Điều này bao gồm việc đào tạo nhân viên, thực hiện các biện pháp an toàn và kiểm tra định kỳ.

III. Phương pháp và giải pháp an toàn trong sản xuất cơ khí

Để đảm bảo an toàn trong sản xuất cơ khí, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc sử dụng trang thiết bị bảo hộ lao động và thực hiện các quy trình an toàn là rất cần thiết.

3.1. Biện pháp kỹ thuật an toàn trong sản xuất

Các biện pháp kỹ thuật bao gồm việc sử dụng máy móc an toàn, thiết kế khu vực làm việc hợp lý và lắp đặt các thiết bị bảo vệ. Những biện pháp này giúp giảm thiểu rủi ro tai nạn lao động.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức về an toàn lao động

Đào tạo nhân viên về an toàn lao động là một phần quan trọng trong việc giảm thiểu tai nạn. Các khóa đào tạo cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Kỹ thuật An toàn cơ khí

Kỹ thuật An toàn cơ khí không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong các nhà máy và xí nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp an toàn giúp giảm thiểu tai nạn và nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.1. Các trường hợp thực tế về an toàn lao động

Nhiều trường hợp thực tế đã chứng minh rằng việc áp dụng các biện pháp an toàn lao động đã giúp giảm thiểu tai nạn. Các công ty có hệ thống an toàn tốt thường có tỷ lệ tai nạn thấp hơn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về an toàn lao động trong ngành cơ khí

Nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào an toàn lao động không chỉ bảo vệ sức khỏe người lao động mà còn tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp. Các công ty chú trọng an toàn thường có năng suất cao hơn.

V. Kết luận và tương lai của Kỹ thuật An toàn cơ khí

Kỹ thuật An toàn cơ khí là một lĩnh vực quan trọng trong ngành sản xuất. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp an toàn là cần thiết để bảo vệ người lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.1. Tương lai của an toàn lao động trong ngành cơ khí

Tương lai của an toàn lao động trong ngành cơ khí sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và quy định pháp luật. Các công nghệ mới sẽ giúp cải thiện điều kiện làm việc và giảm thiểu rủi ro.

5.2. Vai trò của giáo dục trong an toàn lao động

Giáo dục và đào tạo về an toàn lao động sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người lao động. Điều này sẽ góp phần tạo ra một môi trường làm việc an toàn hơn.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kỹ thuật an toàn cơ khí (Mã mô đun: ATMT19MĐ16) là tài liệu đào tạo chuyên môn bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Bảo hộ lao động ở trình độ Cao đẳng, được ban hành kèm theo Quyết định số 659/QĐ-CĐDK ngày 10 tháng 06 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dầu khí (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam). Trong cấu trúc tổng thể 135 tín chỉ của toàn khóa học, mô đun này được xếp vào nhóm các môn học/mô đun chuyên môn ngành (Khối II), giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung như Giáo dục chính trị, Pháp luật, Tin học và Tiếng Anh.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định theo ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Kiến thức (A1): Trình bày đặc điểm, nguyên lý hoạt động của các loại máy và thiết bị cơ khí thông dụng; phân tích nguyên tắc an toàn trong vận hành; nhận diện, liệt kê đầy đủ các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại gây chấn thương trong môi trường sản xuất cơ khí.
• Kỹ năng (B1): Lựa chọn và sử dụng đúng các phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE); thực hiện các thao tác vận hành an toàn trên máy công cụ và thiết bị gia công.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm (C1, C2): Xây dựng tác phong công nghiệp, chấp hành nghiêm ngặt nội quy xưởng và tuân thủ các quy định pháp luật về an toàn lao động.

Giáo trình có tổng thời lượng 120 giờ (tương đương 6 tín chỉ), phân bổ thành 56 giờ lý thuyết, 58 giờ thực hành/thảo luận và 6 giờ kiểm tra. Nội dung được biên soạn bởi nhóm tác giả thuộc Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường (Chủ biên: Nguyễn Đình Chung, tham gia biên soạn: Phạm Lê Ngọc Tú), tiếp cận theo hướng tích hợp song song giữa lý thuyết công nghệ chế tạo cơ khí và các giải pháp kỹ thuật phòng ngừa sự cố trong thực tiễn công nghiệp.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình gồm 5 bài học chính với tiến trình từ công nghệ cơ bản đến kỹ thuật chuyên sâu và khung pháp lý:

• Bài 1: Khái niệm cơ bản về sản xuất cơ khí (12 giờ): Cung cấp các định nghĩa về quá trình thiết kế, quá trình sản xuất, công nghệ, nguyên công, bước, phôi, chi tiết và phân loại dạng sản xuất (đơn chiếc, hàng loạt, hàng khối). Phân tích các phương pháp tạo phôi (đúc khuôn cát, khuôn kim loại, đúc ly tâm, cán, rèn tự do, dập thể tích, dập tấm, phôi hàn); quy trình xử lý nhiệt 3 giai đoạn (nung, giữ nhiệt, làm nguội); cơ chế tôi thép trong dầu (sôi màng, sôi bọt, truyền nhiệt đối lưu); các phương pháp ủ kim loại (ủ hoàn toàn, ủ đẳng nhiệt, ủ hình cầu hóa, ủ khuếch tán, ủ khử ứng suất, ủ tái kết tinh); công nghệ thấm Nitơ bằng khí $NH_3$ ở nhiệt độ 500–600°C đạt độ cứng bề mặt $>420\text{ HV}$ ($>80\text{ HRA}$) với chiều sâu lớp thấm tối đa $0{,}1\text{ mm}$, thấm Carbon ở 150–200°C; các chuyển động gia công cắt gọt cơ bản (tiện, phay, khoan, mài cà, bào, sọc, chuốt).
• Bài 2: Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong sản xuất cơ khí và biện pháp kiểm soát (16 giờ): Phân loại các tác nhân gây tai nạn (bộ phận máy chuyển động quay/tịnh tiến, mảnh văng phôi và đá mài, điện giật, bức xạ nhiệt, chất lỏng hoạt tính axit/kiềm, bụi công nghiệp); phân tích 3 nhóm nguyên nhân (kỹ thuật, tổ chức – kỹ thuật, vệ sinh môi trường); mô hình hóa hệ thống kiểm soát mối nguy theo cấp bậc: loại trừ/thay thế, cách ly vùng nguy hiểm, giải pháp kỹ thuật công nghệ, quản lý tổ chức và trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân (PPE).
• Bài 3: Kỹ thuật an toàn trong chế tạo phôi (32 giờ): Kỹ thuật an toàn trong gia công nóng; an toàn trong sản xuất đúc; kỹ thuật an toàn máy rèn, máy dập, máy cán (sử dụng cơ cấu bảo vệ, cơ cấu gạt tay); an toàn trong xử lý nhiệt và hóa nhiệt luyện; kỹ thuật làm sạch phôi; an toàn công nghệ mạ và sơn; an toàn phòng chống cháy nổ khi hàn cắt kim loại bằng khí cháy (hàn hơi) và an toàn điện trong hàn hồ quang điện.
• Bài 4: Kỹ thuật an toàn khi gia công cắt gọt kim loại trên các máy công cụ (48 giờ): Chiếm thời lượng lớn nhất với các hướng dẫn kỹ thuật bảo vệ cụ thể trên từng dòng thiết bị:
  • Máy tiện: Bao che mâm cặp, bao che phần lồi, giá đỡ phôi dài cố định/di động, gá dao an toàn, chìa khóa mâm cặp an toàn tự văng, ống kẹp, cơ cấu trục vít rơi.
  • Máy phay: Cơ cấu che chắn phoi, cữ chặn hành trình bàn máy, bao che sống trượt máy phay giường, phương pháp kẹp phôi bằng etô/khối V/bàn từ, xác định chiều quay an toàn của dao phay.
  • Máy mài: Xác định vùng nguy hiểm góc vỡ đá mài, lắp đặt vỏ chắn bảo vệ đá mài.
  • Máy khoan, máy bào, máy xọc, máy chuốt, máy cưa và máy điều khiển số CNC (Computer Numerical Control).
  • Dụng cụ cầm tay: Quy tắc an toàn khi thao tác với kìm, búa, cờ lê, tuốc nơ vít, cưa tay.
• Bài 5: Tiêu chuẩn Việt Nam, Quy chuẩn Việt Nam về an toàn cơ khí (12 giờ): Hệ thống hóa các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) và Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia (QCVN) hiện hành áp dụng trong chế tạo, lắp đặt và kiểm định máy móc, thiết bị cơ khí.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết dựa trên các trụ cột:

1. Lý thuyết công nghệ kim loại và chuyển pha tổ chức: Bản chất biến đổi tế vi mạng tinh thể trong xử lý nhiệt (chuyển đổi từ Austenite sang Pearlite, Martensite), cơ chế biến cứng bề mặt và hiện tượng tập trung ứng suất dư.
2. Nguyên lý động học máy công cụ: Phân tích các dạng chuyển động chính, chuyển động chạy dao, vùng kẹp cuốn và năng lượng tác động của hệ thống truyền động cơ khí.
3. Thuyết an toàn và công thái học (Ergonomics): Tương tác giữa người vận hành – máy móc – môi trường lao động, phân loại điều kiện vi khí hậu, tiếng ồn, rung động và tư thế thao tác chuẩn.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện vùng nguy hiểm trên máy công cụ; kiểm tra tình trạng làm việc của các cơ cấu phòng ngừa quá tải, phanh hãm, van an toàn, công tắc hành trình, nút bấm điều khiển bằng hai tay và che chắn di động kiểu con lắc.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích nguyên nhân sự cố kỹ thuật và sai lệch quy trình công nghệ gây mất an toàn; đánh giá các yếu tố nguy hiểm hóa chất, nhiệt độ, áp lực trong xưởng chế tạo phôi và gia công cơ.
• Kỹ năng thực hành (Practical competencies): Vận hành đồ gá kẹp an toàn; gá lắp dao phay, dao tiện, đá mài đúng quy trình; sử dụng trang thiết bị PPE chuyên dụng (kính bảo hộ, mặt nạ phòng độc, giày chống đâm xuyên, lưới bọc tóc) và xử lý tình huống bất thường trong xưởng thực hành.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình quy định áp dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm liên hệ trực tiếp giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất công nghiệp:

• Phương pháp giảng dạy (Pedagogical approach): Giảng viên sử dụng kỹ thuật thuyết trình ngắn kết hợp nêu vấn đề, hướng dẫn học viên đọc tài liệu kỹ thuật, phân tích tình huống thực tế xảy ra tại nhà máy cơ khí và phân chia nhóm thảo luận.
• Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies): Tích hợp các câu hỏi và tình huống thảo luận cuối mỗi bài học. Cụ thể: tình huống nhận diện mối nguy cơ học và biện pháp che chắn trên máy tiện; tình huống kiểm soát yếu tố có hại (khói hàn, tia bức xạ hồ quang) trên máy hàn; bài tập tính toán chế độ nhiệt luyện và phương án gá kẹp phôi chống văng bắn.
• Thực hành tại xưởng (Practical exercises): Đào tạo thực hành tại Xưởng gia công cắt gọt kim loại (GCCGKL) và Xưởng hàn với hệ thống máy tiện, máy phay, máy mài, máy khoan và thiết bị hàn cắt. Học viên trực tiếp vận hành cơ cấu che chắn, kiểm tra hệ thống tiếp địa và thao tác dụng cụ cầm tay.
• Phương pháp đánh giá (Assessment methods): Căn cứ theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH, thang điểm đánh giá gồm:
  • Điểm quá trình ($40%$ tổng điểm môn học): Bao gồm 01 điểm kiểm tra thường xuyên sau 17 giờ học (hình thức hỏi miệng, viết hoặc báo cáo) và 02 điểm kiểm tra định kỳ sau 36 giờ học (hình thức viết tự luận, trắc nghiệm hoặc báo cáo).
  • Điểm thi kết thúc mô đun ($60%$ tổng điểm môn học): Tổ chức sau khi hoàn thành thời lượng môn học với hình thức kết hợp tự luận và trắc nghiệm. Điểm chấm theo thang điểm 10 (làm tròn 1 chữ số thập phân) và quy đổi sang thang điểm 4.
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Học viên tổ chức làm việc theo nhóm 8–10 người, phân công nhiệm vụ nghiên cứu trước tài liệu; hoàn thành phiếu học tập; bắt buộc tham dự tối thiểu $70%$ số tiết lý thuyết (vắng $>30%$ phải học lại mô đun).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các yêu cầu kỹ thuật và xu hướng vận hành an toàn trong môi trường công nghiệp hiện đại:

• Tích hợp công nghệ gia công điều khiển số CNC: Giáo trình dành riêng mục giảng dạy về an toàn trên máy CNC (Computer Numerical Control), phân tích các rủi ro phát sinh từ tốc độ trục chính cao, hệ thống dao tự động và yêu cầu liên động của cửa chắn an toàn khi lập trình gia công tự động.
• Cập nhật công nghệ nhiệt luyện và hóa nhiệt luyện tiên tiến: Giới thiệu các kỹ thuật nhiệt luyện chân không làm lạnh bằng khí Nitơ nhằm nâng cao độ cứng chi tiết mà không gây biến dạng môi trường; phân tích kỹ thuật thấm Nitơ bằng $NH_3$ ở nhiệt độ 500–600°C để thay thế phương pháp thấm hỗn hợp C–N truyền thống (phương pháp cũ có nguy cơ tạo hợp chất xyanua độc hại).
• Trang bị các giải pháp kỹ thuật liên động an toàn: Đưa vào giáo trình nhiều cơ cấu an toàn cụ thể có tính ứng dụng cao như: công tắc bảo vệ chìa khóa mâm cặp (ngăn khởi động máy tiện khi quên rút chìa khóa), cơ cấu an toàn trục vít rơi chống quá tải, cữ chặn hành trình bàn máy phay và nút bấm điều khiển bằng hai tay trên thiết bị dập.
• Kết nối tiêu chuẩn ngành Dầu khí và Cơ khí chế tạo: Giáo trình được xây dựng trực tiếp trên cơ sở thực tế hoạt động bảo dưỡng cơ khí, chế tạo đường ống, đóng tàu và công nghiệp dầu khí tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và quản lý an toàn công nghiệp:

• Sinh viên/Học viên: Học viên hệ Cao đẳng chính quy nghề Bảo hộ lao động (thuộc Khoa An toàn môi trường); sinh viên các chuyên ngành Kỹ thuật Cơ khí, Chế tạo máy, Cơ khí động lực, Cơ điện tử và Kỹ thuật hàn cần bổ trợ kiến thức an toàn máy móc.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ bản về Giáo dục chính trị (MHCB19MH02), Pháp luật (MHCB19MH04), Tin học (MHCB19MH10) cùng các mô đun chuyên ngành nhập môn liên quan gồm: Tâm lý học lao động (ATMT19MH07), Pháp luật Bảo hộ lao động (ATMT19MĐ08) và Ecgonomic (ATMT19MĐ09).
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuẩn hóa, xây dựng đề cương chi tiết, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và phiếu đánh giá kỹ năng thực hành xưởng.
• Cán bộ kỹ thuật và nhân viên an toàn (HSE): Dùng làm tài liệu tra cứu nội bộ tại các nhà máy, xí nghiệp gia công cơ khí nhằm xây dựng bảng kiểm quy trình an toàn máy (checklist) và tài liệu huấn luyện an toàn định kỳ cho công nhân.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp trực tiếp với học sinh, sinh viên học nghề Bảo hộ lao động trình độ Cao đẳng, sinh viên kỹ thuật cơ khí, cùng đội ngũ giảng viên, cán bộ an toàn (HSE Officer) tại các nhà máy sản xuất và gia công kim loại.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần trang bị kiến thức cơ bản về pháp luật lao động, tâm lý học lao động, các nguyên lý Ecgonomic cơ bản và nắm vững các môn học chung theo chương trình khung Cao đẳng nghề.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu an toàn lao động chung?

Giáo trình đi sâu vào quy trình công nghệ cơ khí chi tiết (chế tạo phôi, nhiệt luyện, cắt gọt kim loại, gia công áp lực, hàn) gắn liền với giải pháp bảo vệ kỹ thuật riêng cho từng loại máy công cụ (máy tiện, phay, bào, mài, CNC), thay vì chỉ nêu các nguyên tắc an toàn lao động mang tính tổng quan.

4. Làm sao để tự học và nghiên cứu giáo trình hiệu quả?

Học viên cần đọc trước nội dung từng bài, hoàn thành các phiếu học tập và câu hỏi tình huống theo nhóm 8–10 người, kết hợp quan sát trực tiếp các cơ cấu bảo vệ trên máy móc tại xưởng thực hành cơ khí và xưởng hàn.

5. Có tài liệu bổ trợ nào được khuyến nghị kèm theo?

Giáo trình trích dẫn và khuyến nghị tham khảo hai tài liệu chuyên môn chính:

• An toàn lao động trong sản xuất cơ khí – Tác giả Nguyễn Lê Ninh, Nhà xuất bản TP. Hồ Chí Minh.
• Cẩm nang sử dụng dụng cụ cầm tay cơ khí – Nhà xuất bản Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

---

Kết luận

Giáo trình Kỹ thuật an toàn cơ khí cung cấp khung kiến thức kỹ thuật và kỹ năng kiểm soát rủi ro trong sản xuất cơ khí, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ vật liệu, nguyên lý máy, tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và công thái học. Lộ trình học tập khuyến nghị cho người học là hoàn thành phần lý thuyết công nghệ phôi và nhận diện mối nguy (Bài 1, Bài 2), thực hành kiểm soát quy trình gia công nóng và gia công cắt gọt tại xưởng (Bài 3, Bài 4), sau đó đối chiếu và thực thi theo hệ thống Tiêu chuẩn/Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia TCVN, QCVN (Bài 5). Bên cạnh giáo trình chính, người học cần kết hợp nghiên cứu các tài liệu tham khảo chuyên khảo của tác giả Nguyễn Lê Ninh và các sổ tay hướng dẫn sử dụng dụng cụ cầm tay để hoàn thiện kỹ năng nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TẬP ĐOÀN DẦU KHÍ VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG DẦU KHÍ  GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN : KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ NGHỀ : BẢO HỘ LAO ĐỘNG TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 659/QĐ-CĐDK ngày 10 tháng 06 năm 2019 của Trường Cao Đẳng Dầu Khí) Bà Rịa – Vũng Tàu, năm 2019 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Để phục vụ cho công tác giảng dạy của giáo viên cũng như việc học tập của học sinh trong Trung tâm Đào tạo An toàn môi trường, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu của các tác giả trong và ngoài nước biên soạn nên giáo trình “Kỹ thuật an toàn cơ khí”. Giáo trình được dùng cho các giáo viên trong Trung tâm làm tài liệu chính thức giảng dạy cho học sinh nghề Bảo hộ lao động.

Nội dung giáo trình đề cập một cách hệ thống các kiến thức cơ bản nhất về An toàn cơ khí trong thực tiễn sản xuất cũng như cuộc sống. Cụ thể bao gồm các bài sau: • Bài 1: Khái niệm cơ bản về sản xuất cơ khí • Bài 2: Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong sản xuất cơ khí và biện pháp kiểm soát • Bài 3: Kỹ thuật an toàn trong chế tạo phôi • Bài 4: Kỹ thuật an toàn khi gia công cắt gọt kim loại trên các máy công cụ • Bài 5: Tiêu chuẩn Việt Nam, Quy chuẩn Việt nam về an toàn cơ khí Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo và trích dẫn từ nhiều nguồn tài liệu được liệt kê tại mục Danh mục tài liệu tham khảo. Chúng tôi chân thành cảm ơn các tác giả của các tài liệu mà chúng tôi tham khảo. Bên cạnh đó, giáo trình cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định.

Nhóm tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp, phản hồi từ quý đồng nghiệp, các bạn và người đọc. Trân trọng cảm ơn. Bà Rịa – Vũng Tàu, tháng 06 năm 2019 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên Nguyễn Đình Chung 2.

Phạm Lê Ngọc Tú 1 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT. 6 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ. 7 DANH MỤC CÁC BẢNG.

9 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. 10 BÀI 1: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ SẢN XUẤT CƠ KHÍ. KHÁI NIỆM VỀ QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT CƠ KHÍ. CÁC PHƯƠNG PHÁP CHẾ TẠO PHÔI.

Phôi được chế tạo bằng phương pháp đúc. Phôi Chế Tạo Bằng Phương Pháp Gia Công Áp Lực. XỬ LÝ NHIỆT KIM LOẠI. Xử lý nhiệt là gì.

Các phương pháp xử lý nhiệt. GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ. 33 BÀI 2: CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP KIỂM SOÁT. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY CHẤN THƯƠNG TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ 40 2.

Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương trong sản xuất cơ khí. Các nguyên nhân gây chấn thương trong sản xuất. PHÂN LOẠI CÁC NGUY CƠ GÂY TAI NẠN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ. CÁC NGUYÊN TẮC CHUNG ĐỂ ĐẢM BẢO AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ.

CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT AN TOÀN CHỦ YẾU. CÁC YẾU TỐ CÓ HẠI TRONG SẢN XUẤT CƠ KHÍ VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA. 45 BÀI 3: KỸ THUẬT AN TOÀN TRONG CHẾ TẠO PHÔI. ĐẶC ĐIỂM CỦA PHƯƠNG GIA CÔNG NÓNG.

Đặc điểm của gia công nóng. Phân loại gia công nóng. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM, CÓ HẠI XUẤT HIỆN KHI GIA CÔNG NÓNG. Các yếu tố nguy hiểm.

Các yếu tố có hại. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG SẢN XUẤT ĐÚC. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN TRONG RÈN, DẬP, CÁN. Các yếu tố nguy hiểm.

Các biện pháp an toàn. AN TOÀN TRONG NHIỆT LUYỆN, HOÁ NHIỆT LUYỆN. Các yếu tố độc hại nguy hiểm khi nhiệt luyện, hoá nhiệt luyện. Các biện pháp an toàn.

AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC LÀM SẠCH PHÔI. Các công việc làm sạc phôi. An toàn trong làm sạch phôi. AN TOÀN TRONG CÔNG VIỆC MẠ VÀ SƠN.

An toàn trong mạ. An toàn trong sơn. AN TOÀN KHI HÀN, CẮT KIM LOẠI BẰNG KHÍ CHÁY. Các yếu tố nguy hiểm có hại trong hàn, cắt hơi.

An toàn lao động trong hàn cắt hơi. AN TOÀN TRONG HÀN VÀ CẮT KIM LOẠI BẰNG HỒ QUANG ĐIỆN. Các yếu tố nguy hiểm, có hại trong công việc hàn, cắt bằng hồ quang điện. Các biện pháp an toàn.

75 BÀI 4: KỸ THUẬT AN TOÀN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN CÁC MÁY CÔNG CỤ. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI BẰNG MÁY CÔNG CỤ. CÁC YẾU TỐ NGUY HIỂM GÂY TAI NẠN KHI GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI TRÊN MÁY CÔNG CỤ. CÁC BIỆN PHÁP AN TOÀN CHỦ YẾU TRONG GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI.

AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY TIỆN. Các yếu tố nguy hiểm thường xy ra khi gia công trên máy tiện. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY PHAY.

Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi phay kim loại. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN KHI GIA CÔNG MÁY BÀO, SỌC, CHUỐT. Các yếu tố nguy hiểm xuất hiện khi gia công trên máy bào, sọc, chuốt.

Các biện pháp an toàn. AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY KHOAN. Các yếu tố nguy hiểm. Các biện pháp an toàn.

AN TOÀN KHI GIA CÔNG TRÊN MÁY MÀI. Các yếu tố nguy hiểm xảy ra khi gia công trên máy mài. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN TRÊN MÁY CƯA.

Các nguy hiểm trên máy cưa. Các biện pháp an toàn chủ yếu. AN TOÀN GIA CÔNG TRÊN MÁY CNC. Đặc điểm gia công trên máy CNC.

An toàn khi gia công trên máy CNC. AN TOÀN TRONG SỬ DỤNG CÁC DỤNG CỤ CẦM TAY. Các yếu tố nguy hiểm thường xảy ra khi sử dụng dụng cụ cầm tay. Các biện pháp an toàn chủ yếu.

99 BÀI 5: TIÊU CHUẨN VIỆT NAM, QUY CHUẨN VIỆT NAM VỀ AN TOÀN CƠ KHÍ. TIÊU CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. QUY CHUẨN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ. 119 4 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

120 5 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT KÝ HIỆU TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT CNC Computer Numerical Điều khiển bằng máy tính Control 6 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. 1 Sơ đồ quá trình sản xuất cơ khí. 4 Đúc trong khuôn kim loại. 6 Gia công cắt gọt kim loại.

7 Phương pháp tiện. 8 Phương pháp phay. 9 Phương pháp khoan. 10 Phuong pháp mài cà.

1 Che chắn di động, kiểu con lắc. 2 Nút điều khiển bằng 2 tay. 3 Thiết bị kẹp và gạt tay công nhân khỏi vùng nguy hiểm. 4 Lắp cơ cấu abor vệ trên máy dập.

6 Làm sạch phôi. 7 Các loại khẩu trang và mặt nạ phòng độc. 1 Vùng nguy hiểm của máy mài. 2 Che chắn máy tiện an toàn.

3 Bao che các phần lồi của máy tiện. 4 Giá cố định. 5 Giá di động. 6 Gá dao an toàn.

7 Chìa khóa mâm cặp có bộ phận an toàn khi gá phôi. 8 Ống kẹp an toàn. 9 Cơ cấu an toàn trục vít rơi. 11 Hai phương pháp phay a.

12 Cơ cấu che chăn phoi khi phay. 13 Phương án chọn chiều quay cho phôi để an toàn. 14 Các cữ chặn hành trình chạy dọc của bàn máy. 15 Bao che an toàn phía sau máy phay.

16 Bao che sống trượt máy phay giường. 17 Kẹp vật gia công trên máy phay. 18 Kẹp vật gia công khối V, bàn từ, eto. 19 Trình tự gá dao an toàn trên máy phay.

20 Gia công trên máy khoan. 23 Sử dụng kìm búa tốc nơ vít an toàn. 24 Sử dụng búa cưa an toàn. 25 Sử dụng cờ lê tuốc nơ vít an toàn.

102 8 DANH MỤC CÁC BẢNG 9 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN KỸ THUẬT AN TOÀN CƠ KHÍ 1. Tên mô đun: Kỹ thuật an toàn cơ khí 2. Mã mô đun: ATMT19MĐ16 3. Vị trí, tính chất của mô đun 3.

Vị trí: Đây là mô đun chuyên ngành, được bố trí sau khi sinh viên học xong các môn học chung. Tính chất: Mô đun trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về đặc điểm, nguyên lý hoạt động và nguyên tắc an toàn trong sử dụng các thiết bị cơ khí thường gặp, trong quá trình giảng dạy phải liên hệ với thực tế sản xuất 4. Mục tiêu mô đun 4. Về kiến thức: A1.

Trình bày được đặc điểm, nguyên lý hoạt động của một số loại máy, thiết bị cơ khí thường gặp. Trình bày được các nguyên tắc về an toàn trong sử dụng máy, thiết bị cơ khí. Liệt kê được các yếu tố nguy hiểm và có hại gây tại nạn, chấn thương trong sản xuất cơ khí. Về kỹ năng: B1.

Sử dụng được các phương tiện bảo hộ lao động nhằm ngăn ngừa, loại trừ tai nạn xảy ra. Thao tác, vận hành một số máy, thiết bị cơ khí một cách an toàn 4. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: C1. Xây dựng tác phong công nghiệp, nghiêm túc trong công việc C2.

Tuân thủ các quy định an toàn lao động. Nội dung mô đun 5.