Cơ sở lý luận về kinh tế trong thiết kế xây dựng - Khái niệm và vai trò

• Loại tài liệu: Giáo trình
• Trường học: Trường Đại học Xây dựng
• Chuyên ngành: Kinh tế công trình xây dựng
• Đề tài: Giáo trình kinh tế công trình xây dựng phần 2
• Năm xuất bản: 2022

Tóm tắt

I. Tổng quan về kinh tế trong thiết kế xây dựng công trình

Kinh tế trong thiết kế xây dựng là lĩnh vực nghiên cứu mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và kỹ thuật trong quá trình lập đồ án công trình. Thiết kế xây dựng thuộc giai đoạn thực hiện dự án ban đầu. Công việc bao gồm lập và duyệt phương án thiết kế. Đồ án thiết kế theo nghĩa hẹp là hệ thống các bản vẽ tính toán có căn cứ khoa học. Theo nghĩa rộng, đó là hệ thống bản vẽ và chỉ tiêu thuyết minh sự hợp lý về kỹ thuật lẫn kinh tế xã hội. Quá trình thiết kế chia thành ba giai đoạn chính. Giai đoạn tiền thiết kế gồm lập dự án đầu tư, thiết kế tiền khả thi và khả thi. Giai đoạn thiết kế chính thức thực hiện bản vẽ kỹ thuật thi công. Giai đoạn sau thiết kế bao gồm giám sát tác giả và theo dõi thực địa. Mọi công trình trước khi xây dựng đều phải có đồ án thiết kế được phê duyệt. Thiết kế phải tuân thủ Quy chuẩn xây dựng và Tiêu chuẩn kỹ thuật. Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt bản thiết kế cuối cùng.

1.1. Khái niệm thiết kế xây dựng theo nghĩa hẹp và rộng

Thiết kế xây dựng theo nghĩa hẹp là hệ thống bản vẽ kỹ thuật lập trên cơ sở tính toán khoa học. Các bản vẽ bao gồm sơ đồ tính toán, quy trình và quy phạm kỹ thuật. Theo nghĩa rộng, thiết kế mở rộng thêm các chỉ tiêu kinh tế xã hội. Mục tiêu là thuyết minh sự hợp lý của công trình đầu tư. Đồ án phải đảm bảo hiệu quả và chất lượng tốt nhất. Quá trình này tích hợp cả yếu tố kỹ thuật lẫn kinh tế.

1.2. Ba giai đoạn cơ bản của quy trình thiết kế

Giai đoạn tiền thiết kế bao gồm lập dự án đầu tư và nghiên cứu khả thi. Đây là bước xác định tính hợp lý ban đầu của dự án. Giai đoạn thiết kế chính thức triển khai bản vẽ kỹ thuật thi công chi tiết. Các bản vẽ phải đủ chi tiết để thi công trên thực địa. Giai đoạn sau thiết kế gồm giám sát tác giả và điều chỉnh bổ sung. Việc theo dõi thực địa giúp đảm bảo công trình đúng thiết kế ban đầu.

II. Phân tích vai trò của thiết kế đối với hiệu quả đầu tư

Chất lượng thiết kế quyết định trực tiếp hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng. Trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thiết kế tốt giúp tiết kiệm và hợp lý hóa nguồn vốn. Trình độ kỹ thuật của tài sản hình thành phụ thuộc vào chất lượng bản vẽ. Trong giai đoạn thực hiện đầu tư, thiết kế ảnh hưởng lớn đến chất lượng công trình. Điều kiện thi công thuận lợi hay khó khăn do thiết kế quyết định. Tốc độ thi công nhanh hay chậm cũng phụ thuộc vào đồ án thiết kế. Giá thành công trình hợp lý hay không bắt nguồn từ giai đoạn thiết kế. Trong giai đoạn kết thúc đầu tư, vai trò thiết kế càng rõ nét. Thiết kế chất lượng đảm bảo khai thác sử dụng công trình an toàn thuận lợi. Chất lượng sản phẩm sản xuất ra có cao hay thấp phụ thuộc vào thiết kế. Giá thành sản phẩm và khả năng cạnh tranh bị ảnh hưởng bởi yếu tố này. Tuổi thọ công trình có đạt yêu cầu dự án hay không do thiết kế chi phối.

2.1. Ảnh hưởng của thiết kế đến chất lượng và tiến độ thi công

Thiết kế chất lượng cao tạo điều kiện thi công thuận lợi và nhanh chóng. Bản vẽ chi tiết giúp nhà thầu triển khai đúng quy trình kỹ thuật. Thiết kế tốt giảm thiểu sai sót và phát sinh trong quá trình xây dựng. Tiến độ thi công được đảm bảo khi hồ sơ thiết kế đầy đủ chính xác. Ngược lại thiết kế kém chất lượng gây chậm tiến độ và tăng chi phí. Nhiều công trình phải dừng thi công chờ điều chỉnh do lỗi thiết kế.

2.2. Tác động của thiết kế đến hiệu quả kinh tế lâu dài

Thiết kế ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm sản xuất sau này. Công trình được thiết kế tối ưu giúp giảm chi phí vận hành bảo dưỡng. Khả năng cạnh tranh của sản phẩm phụ thuộc vào chất lượng thiết kế ban đầu. Tuổi thọ công trình kéo dài khi thiết kế đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật. Hiệu quả đầu tư được đánh giá qua toàn bộ vòng đời công trình. Thiết kế ban đầu quyết định phần lớn lợi ích kinh tế lâu dài của dự án.

III. Phương pháp xác định và quản lý chi phí xây dựng công trình

Quản lý chi phí xây dựng là nội dung quan trọng trong kinh tế công trình. Hệ thống định mức và đơn giá xây dựng là công cụ cơ bản. Định mức quy định lượng vật tư nhân công và máy thi công cần thiết. Đơn giá xác định chi phí cho từng đơn vị khối lượng công việc. Phương pháp xác định chi phí thay đổi theo từng giai đoạn dự án. Ở giai đoạn lập dự án sử dụng tổng mức đầu tư làm cơ sở. Giai đoạn lập dự toán chi tiết hóa từng hạng mục công trình cụ thể. Dự toán xây dựng là văn bản tính toán chi phí cho toàn bộ công trình. Đối với dự án nhóm A thời gian thẩm định không quá 45 ngày. Dự án nhóm B thời gian thẩm định tối đa 30 ngày. Dự án nhóm C thời gian thẩm định tối đa 20 ngày. Chủ đầu tư chịu trách nhiệm lập và trình duyệt tổng dự toán. Các dự toán hạng mục không được vượt tổng dự toán đã phê duyệt. Điều chỉnh chi phí xây dựng phải theo quy định của pháp luật.

3.1. Hệ thống định mức và đơn giá trong xác định chi phí

Hệ thống định mức xây dựng quy định hao lượng tài nguyên cho từng loại công tác. Định mức bao gồm định mức nhân công vật tư và máy thi công. Đơn giá xây dựng xác định mức chi phí trên một đơn vị đo lường. Hệ thống này được Nhà nước ban hành và cập nhật định kỳ. Việc áp dụng đúng định mức đơn giá đảm bảo tính chính xác dự toán. Sai lệch trong áp dụng dẫn đến dự toán không phản ánh đúng thực tế thi công.

3.2. Quy trình lập và thẩm định tổng dự toán công trình

Tổng dự toán được lập dựa trên thiết kế bản vẽ thi công và định mức. Hồ sơ dự toán phải đầy đủ theo quy định hiện hành. Cơ quan thẩm định kiểm tra tính hợp lý của dự toán trình duyệt. Thời gian thẩm định phụ thuộc vào nhóm dự án quy định. Dự toán hạng mục phải nằm trong tổng dự toán đã được cấp thẩm quyền phê duyệt. Trường hợp chưa có tổng dự toán phải báo cáo và được cấp có thẩm quyền cho phép.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn kinh tế xây dựng

Kinh tế xây dựng cung cấp nền tảng lý luận cho quản lý đầu tư xây dựng. Kiến thức về thiết kế và chi phí giúp tối ưu hóa nguồn lực dự án. Ứng dụng thực tiễn đòi hỏi nắm vững quy định pháp luật hiện hành. Nhà quản lý dự án cần hiểu rõ quy trình thiết kế và lập dự toán. Việc áp dụng hệ thống định mức đơn giá phải chính xác và kịp thời. Kiểm soát chi phí từ giai đoạn thiết kế giúp giảm lãng phí đầu tư. Chất lượng thiết kế tốt là tiền đề cho công trình bền vững hiệu quả. Người học cần liên hệ thực tế để vận dụng kiến thức vào công việc. Nghiên cứu kinh tế xây dựng hỗ trợ ra quyết định đầu tư đúng đắn. Cuối cùng kiến thức này phục vụ mục tiêu phát triển bền vững ngành xây dựng.

4.1. Ý nghĩa của kiến thức kinh tế xây dựng trong thực hành nghề nghiệp

Kiến thức kinh tế xây dựng giúp kỹ sư quản lý chi phí hiệu quả. Năng lực lập dự toán và thẩm định là kỹ năng thiết yếu. Hiểu biết quy định pháp luật giúp tránh rủi ro pháp lý trong đầu tư. Người hành nghề cần cập nhật định mức đơn giá thường xuyên. Áp dụng đúng phương pháp kinh tế giúp tối ưu hóa lợi nhuận dự án. Đây là nền tảng để phát triển sự nghiệp trong ngành xây dựng.

4.2. Hướng phát triển và hoàn thiện hệ thống kinh tế xây dựng

Hệ thống kinh tế xây dựng cần liên tục cập nhật theo thực tế thị trường. Định mức và đơn giá phải phản ánh đúng giá cả vật tư nhân công. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý chi phí đang là xu hướng. Phần mềm dự toán giúp tăng tốc độ và độ chính xác tính toán. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ quan trọng. Hoàn thiện khung pháp lý giúp minh bạch hóa hoạt động đầu tư xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương Š CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ TRONG THIET KE XAY DUNG 5. KHAI NIEM VA Y NGHIA CUA CONG TAC THIET KE XAY DUNG TRONG QUA TRINH THUC HIEN DU'AN DAU TU 5. Khai niém ve thiét ké Công tác thiết kế thuộc về giai đoạn thực hiện dự án ban đầu của công trình cần xây dựng, bao gồm một số công việc chủ yếu như: - Lập và duyệt các phương án thiết kế công trình. - Tổ chức quản lý công tác thiết kế . Đồ án thiết kế theo nghĩa hẹp là một hệ thống các bản vẽ được lập trên cơ sở tính toán có căn cứ khoa học cho việc xây dựng công trình như: các sơ đồ tính toán, các quy trình, quy phạm, tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật. Theo nghĩa rộng đó là một hệ thống các bản vẽ và các chỉ tiêu tính toán để thuyết minh cho sự hợp lý về mặt kỹ thuật cũng như về mặt kinh tế - xã hội của công trình được xây dựng nhằm thực hiện chủ trương đầu tư đề ra với hiệu quả và chất lượng tốt nhất. Quá trình thiết kế theo nghĩa rộng bao gồm giai đoạn tiền thiết kế (lập dự án đầu tư, thiết kế tiền khả thi và thiết kế khả thi), giai đoạn thiết kế chính thức và giai đoạn sau thiết kế (giám sát tác giả, theo dõi thực hiện xây dựng trên thực địa để điều chỉnh và bổ sung thiết kế). Mọi công trình trước khi xây dựng đều phải: + Có đồ án thiết kế; + Thiết kế phải do tổ chức hoặc cá nhân có giấy phép hành nghề lập, phải tuân theo quy định của Quy chuẩn xây dựng và Tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng; + Khi thiết kế công trình phải căn cứ vào tài liệu khảo sát xây dựng phù hợp với đối tượng và yêu cầu của các giai đoạn thiết kế. Bản thiết kế phải do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệt; + Tài liệu khảo sát phục vụ thiết kế phải do pháp nhân hành nghề khảo sát xây dựng cung cấp. Pháp nhân hành nghề khảo sát xây dựng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về số liệu, tài liệu do mình cung cấp. Những trường hợp ngoại lệ pháp luật không yêu cầu phải có bản thiết kế và do vậy cũng không phải trình duyệt: 151 - Các công việc sửa chữa như trát, vá, quét vôi, đảo ngói, lát nền; - Cải tạo, sửa chữa, lắp đạt thiết bị trong nhà, trang trí nội thất.mà không làm ảnh hưởng đên kết cấu công trình, hoặc kiến trúc ngoài mặt phố. Ý nghĩa của công tác thiết kế Chất lượng công tác thiết kế có vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả của vốn đầu tư. Trong giai đoạn chuấn bi đầu tư, chât lượng thiết kế quyết định việc sử dụng vốn đầu tư tiết kiệm, hợp lý, kinh tế hay chưa. Trình độ kỹ thuật và năng lực sản xuất (năng lực phục vụ) của tài sản cao hay thấp. Trong giai đoạn thực hiện đầu tư, chất lượng công tác thiết kế có ảnh hưởng lớn đến chất lượng công trình tốt hay chưa tốt. điều kiện thi công thuận lợi hay khó khăn, tốc độ thi công nhanh hay chậm, giá thành công trình hợp lý hay không v. Trong giai đoạn kết thúc đầu tư, chất lượng thiết kế có vai trò chủ yếu quyết định việc khai thác, sử dụng công trình an toàn, thuận lợi hay nguy hiểm khó khăn. Chất lượng sản phẩm sản xuất ra cao hay thấp, giá thành sản phẩm hợp lý hay đắt, khả năng cạnh tranh của sản phẩm, tuổi thọ của công trình có đảm bảo yêu cầu đã đề ra trong dự án không. Tóm lại, thiết kế xây dựng là khâu quan trọng hàng đầu trong hoạt động đầu tư XDCB. Nó có vai trò chủ yếu quyết định hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư. Đồng thời thiết kế xây dựng góp phần tạo ra môi trường mới, một không gian thiên nhiên mới thoả mãn yêu cầu sản xuất, sinh hoạt và đời sống của con người về mặt vat chat va tinh than. Thực hiện các yêu cầu nêu trên, công tác thiết kê cần phải tránh tiêu chuẩn quá cao, quy mô quá lớn, chiếm đất quá nhiều, đổi mới quá gấp. TỔ CHỨC CÔNG TÁC THIẾT KẾ XÂY DỰNG 5. Những nguyên tác thiết kế xây dựng - Giải pháp thiết kế phải cụ thể hoá tốt nhất chủ trương đầu tư thể hiện ở bản dự án khả thi của chủ đầu tư; - Giải pháp thiết kế phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và đường lối phát triển chung của đất nước, có vận dụng tốt kinh nghiệm của nước ngoài; - Khi lập phuơng án thiết kế phải xem xét toàn diện các mặt kỹ thuật, kinh tế - tài chính, thẩm mỹ, bảo vệ môi trường, an ninh quốc phòng. Phải chú ý tới khả năng cải tạo và mở rộng sau này; - Khi lập dự án các phương án thiết kế phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa các mặt: tiện nghi, bền chắc, kinh tế và mỹ quan; - Phải tôn trọng trình tự chung của quá trình thiết kế phương án là trước hết phải đi từ các vấn đề chung và sau đó mới đi vào giải quyết các vấn đề cụ thể; - Phải đảm bảo tính đồng bộ và hoàn chỉnh của giải pháp thiết kế, đảm bảo mối quan hệ ăn khớp giữa các bộ phận của thiết kế, giữa thiết kế và thực hiện xây dựng trên thực tế; 152 - Phải dựa trên các tiêu chuẩn, định mức và thiết kế có cơ sở khoa học và tiến bộ, xác định đúng mức độ hiện đại của công trình xây dựng; - Phải lập một số phương án để so sánh và lựa chọn phương án tốt nhất. Tận dụng các thiết kế mẫu để giảm chỉ phí thiết kế: - Phải cố gắng rút ngắn thời gian thiết kế để công trình thiết kế xong khỏi bị lạc hậu. Trình tự thiết kế xây dựng a. Trong báo cáo nghiên cứu khả thi, phải thực hiện bước thiết kế sơ bộ trên cơ sở phương án công nghệ tạm thời lựa chọn, quy mô và kiến trúc công trình; b. Sau khi dự án có quyết định đầu tư và xác định được nhà cung cấp thiết bị công nghệ, việc thiết kế xây dựng công trình thực hiện theo các quy định sau đây: - Công trình có yêu cầu kỹ thuật cao, địa chất phức tạp phải thực hiện thiết kế kỹ thuật (thiết kế triển khai) trước khi thiết kế bản vẽ thi công (thiết kế chỉ tiết); - Công trình kỹ thuật đơn giản hoặc đã có thiết kế mẫu, xử tý nền móng không phức tạp được thực hiện thiết kế kỹ thuật - thi công. Thực hiện thiết kế kỹ thuật phải căn cứ vào mục tiêu đầu tư và nội dung yêu cầu trong quyết định đầu tư, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật được áp dụng. Trong trường hợp đặc biệt, nếu phải thay đổi nội dung quy định tại điểm a, b nêu trên thì phải trình lại báo cáo nghiên cứu khả thi và được sự chấp thuận của người có thẩm quyền quyết định đầu tư: d. Tổ chức thiết kế phải lập tống dự toán của thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế kỹ thuật - thi công. Tổng dự toán không được lớn hơn tống mức đầu tư đã duyệt; nếu lớn hơn thì tổ chức thiết kế tính toán lại cho phù hợp. Những căn cứ để thiết kế công trình xây dựng Tài liệu hợp pháp dùng để thiết kế: Các tài liệu về thăm dò, khảo sát địa hình, địa chất, thuỷ văn. Các tài liệu khi dùng để thiết kế xây dựng các công trình phải do tổ chức có tư cách pháp lý về các lĩnh vực trên cung cấp. Việc thiết kế xây dựng phải tuân theo quy chuẩn xây dựng, tiẻu chuẩn kỹ thuật xây dựng do Nhà nước ban hành. Nếu áp dụng quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng của nước ngoài thì phải được Bộ Xây dựng chấp thuận bằng văn bản. Tổ chức công tác thiết kế xây dựng + Công tác thiết kế phải do tổ chức, cá nhân có chuyên môn thực hiện. Tuỳ điều kiện cụ thể của dự án, chủ đầu tư có thể ký hợp đồng với các tổ chức tư vấn thiết kế hoặc nhà thầu xây dựng thực hiện các bước thiết kế theo quy định tại phần này; 153 + Tổ chức thiết kế hoặc cá nhân có chuyên môn thiết kế phải có đăng ký hoạt động tư vấn tại cơ quan có thẩm quyền và chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật về chất lượng thiết kế, kết quả tính toán, an toàn kết cấu và sự ồn định của công trình (bao gồm cả tính chính xác của tiên lượng, dự toán); + Mỗi đồ án thiết kế phải có người chủ trì thiết kế, đồ án thiết kế lớn (nhóm A, B) phải có chủ nhiệm đồ án, người chủ trì thiết kế hoặc chủ nhiệm đồ án phải chịu trách nhiệm cá nhân về chất lượng và tính đúng đắn của đồ án thiết kế, giải pháp kỹ thuật nêu ra và tiên lượng thiết kế; + Tổ chức thiết kế phải thực hiện công tác giám sát tác giả trong suốt quá trình thi công xây lắp, hoàn thiện và nghiệm thu công trình; + Nghiêm cấm tổ chức thiết kế nhận thầu thiết kế quá phạm vi đã đăng ký hoặc mượn danh nghĩa của các tổ chức thiết kế khác dưới bất kỳ hình thức nào. Các loại hình tổ chức dịch vụ - kinh doanh thiết kế Tuỳ theo cách quan niệm mà các loại hình tổ chức dịch vụ - kinh doanh thiết kế được phân ra các loại sau: - Trên góc độ pháp lý có: các doanh nghiệp dịch vụ thiết kế của Nhà nước, của tập thể hay tư nhân dưới các hình thức như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần v. - Trên góc độ chuyên môn hoá có: các doanh nghiệp thiết kế chuyên môn hoá theo ngành sản xuất và chủng loại công trình (như doanh nghiệp thiết kế công trình giao thông, thiết kế công trình công nghiệp hoá dầu v.) hay chuyên môn hoá theo giai đoạn thiết kế (như thiết kế dây chuyền công nghệ sản xuất, thiết kế quy hoạch, thiết kế kiến trúc, thiết kế kết cấu xây dựng, thiết kế các hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật trong nhà và xung quanh nhà, thiết kế tổ chức thi công v. Thông thường hai loại chuyên môn hoá trên thường được kết hợp với nhau. Trong nhiều trường hợp các tổ chức thiết kế phải đa năng hoá đến một mức độ nhất định cho phù hợp với yêu cầu của thị trường. Loại công ty tư vấn đầu tư và xây dựng là một loại doanh nghiệp có nhiều chức năng, trong đó có các công việc chuyên lập dự án đầu tư, thiết kế và thay mặt Chủ đầu tư giám sát việc thực hiện xây dựng công trình.